WSTĘP DO SKARGI

[1]

1. Skarżący rozpoczął pracę w Europejskim Banku Inwestycyjnym (EBI) w 1983 r. Po wstąpieniu do EBI przeniosła ona do fakultatywnego uzupełniającego systemu emerytalnego EBI 11 lat składek emerytalnych, które już wpłacała do luksemburskiego krajowego systemu emerytalnego. W 1999 r. skarżącemu zaproponowano możliwość zakupu dodatkowych lat ubezpieczenia emerytalnego EBI. Postanowiła przyjąć tę ofertę. W związku z tym w dniu 1 grudnia 1999 r. przeniosła ona kwotę 85 151,77 EUR, która znajdowała się w jej imieniu w ramach fakultatywnego uzupełniającego programu emerytalnego EBI, do pracowniczego programu emerytalnego EBI. W ten sposób uzyskała ona siedem lat i trzy miesiące dodatkowych uprawnień w ramach pracowniczego programu emerytalnego EBI.

2. Skarżący następnie zachorował. Ostatecznie w dniu 1 marca 2005 r. przyznano jej rentę inwalidzką.

3. Następnie zwróciła się do EBI o zwrot pieniędzy, które zapłaciła za dodatkowe lata ubezpieczenia emerytalnego. W dniu 2 września 2005 r. EBI oddalił jej wniosek.

PRZEDMIOT POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO

4. Rzecznik wszczął dochodzenie w sprawie zarzutu, że odmowa EBI zwrotu skarżącemu kwoty 85 151,77 EUR była niesprawiedliwa. Dochodzenie objęło również twierdzenie, że EBI powinien zwrócić skarżącemu wspomnianą kwotę.

WNIOSEK

5. Skarga została złożona w dniu 28 listopada 2008 r. W dniu 29 stycznia 2009 r. Rzecznik wszczął dochodzenie, wysyłając do EBI wniosek o wydanie opinii. W dniu 28 kwietnia 2009 r. EBI przedstawił swoją opinię, którą następnie przekazano skarżącemu. Skarżący przedstawił uwagi w dniu 29 czerwca 2009 r.

ANALIZA I WNIOSKI RZECZNIKA PRAW OBYWATELSKICH

A. Wstępna uwaga dotycząca dopuszczalności

6. W swojej opinii EBI argumentował, że aktem administracyjnym odmawiającym zwrotu była nota z dnia 2 września 2005 r. (nota RH/DIR/2005-0054). Chociaż EBI nie zna dokładnej daty, w której akt ten został przekazany skarżącej, uzasadnione wydaje się założenie, że otrzymała ona notę najpóźniej w październiku 2005 r. EBI argumentował zatem, że skarga nie została złożona w terminie dwóch lat przewidzianym w art. 2 ust. 4 statutu Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich [2].

7. Rzecznik stwierdza, że chociaż decyzja o niezwracaniu kosztów skarżącemu została podjęta w 2005 r., skarga do Rzecznika dotycząca nieuczciwego charakteru jest w dużej mierze oparta na rzekomym fakcie, że EBI następnie zmienił swoje zasady dotyczące pracowniczego programu emerytalnego EBI (zob. pkt 9 poniżej). Zgodnie z informacjami dostarczonymi przez skarżącego zasady zostały zmienione w 2008 r. (i przekazane pracownikom w nocie z marca 2008 r.). EBI nie zakwestionował wprowadzenia w marcu 2008 r. nowego zbioru zasad w kontekście programu „Wczesne odejście z UE w kontekście rozszerzenia UE”(zob. pkt 14 poniżej), nawet jeśli nie podziela stanowiska skarżącego co do istoty tych zasad. Rzecznik stwierdza zatem, że skarga została złożona w ciągu dwóch lat od dnia, w którym skarżący dowiedział się o faktach, na których się ona opiera.

B. Zarzut, że odmowa EBI zwrotu kosztów skarżącemu była niesprawiedliwa

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich [3]

8. Skarżąca twierdziła, że dodatkowe lata ubezpieczenia, które nabyła za kwotę 85 151,77 EUR, nie zostały uwzględnione przy ustalaniu jej renty inwalidzkiej. Ponadto nie będą one brane pod uwagę po ukończeniu przez nią 65. roku życia i rozpoczęciu pobierania przez nią emerytury, ponieważ pułap jej wynagrodzenia emerytalnego zostanie już osiągnięty. Jedynym sposobem, w jaki mogłaby skorzystać z zakupu dodatkowych lat, byłaby wcześniejsza emerytura. Nie jest to jednak już możliwe, ponieważ pobiera ona rentę inwalidzką.

9. Skarżący twierdził, że była dyskryminowana z dwóch powodów. Po pierwsze, osoba, która musi opuścić EBI z powodu inwalidztwa, nie ma prawa do zwrotu pieniędzy wypłaconych na zakup dodatkowych lat ubezpieczenia emerytalnego, natomiast osoba opuszczająca EBI z własnej woli ma możliwość uzyskania zwrotu swoich dodatkowych świadczeń emerytalnych. Po drugie, EBI zmienił tekst swoich przepisów, tak aby odtąd zakup dodatkowych lat emerytalnych nie był obciążany z konta pracownika do dnia, w którym opuści on instytucję. Zakup staje się nieważny, jeśli kupujący staje się niezdolny do pracy przed odejściem pracownika. Tę zmianę warunków nabywania dodatkowych lat ubezpieczenia wprowadzono w piśmie do pracowników nr 617 z dnia 4 marca 2008 r. To musiał być wniosek skarżącego o zwrot kosztów, który skłonił EBI do ponownego przemyślenia swojej polityki w tym zakresie. Nie miała jednak możliwości opłacenia dodatkowych lat ubezpieczenia w dniu wyjazdu.

10. W swojej opinii EBI wyjaśnił tytułem informacji ogólnych, że art. 36 regulaminu pracowniczego EBI ustanawia pracowniczy system emerytalny, który jest finansowany wspólnie przez EBI i pracowników. System emerytalny podlega regulaminowi pracowniczego systemu emerytalnego. Celem systemu emerytalno-rentowego dla pracowników jest zapewnienie ubezpieczonym emerytur lub rent inwalidzkich, rent rodzinnych oraz rent dziecięcych lub sierocych. Zakup dodatkowych lat ubezpieczenia reguluje art. 21 regulaminu pracowniczego.

11. EBI stwierdził również, że oprócz możliwości wpłacania składek do pracowniczego systemu emerytalnego, art. 21 ust. 5 regulaminu pracowniczego systemu emerytalnego daje pracownikom możliwość uczestnictwa, poprzez jednorazową płatność lub regularne składki (lub, jak w przypadku skarżącego, przeniesienie krajowych uprawnień emerytalno-rentowych), w fakultatywnym uzupełniającym systemie emerytalno-rentowym. Opcjonalny dodatkowy program emerytalny zapewnia dodatkowe emerytury i renty rodzinne oraz kapitał wypłacany w przypadku śmierci. Uczestnictwo w dodatkowym programie fakultatywnym jest dobrowolne. Członek uznany przez EBI za niezdolnego do pracy może zatem podjąć decyzję o wycofaniu już zgromadzonej kwoty kapitału, zakończeniu wnoszenia wkładów lub o kontynuowaniu wnoszenia wkładów.

12. EBI wskazuje, że dokument załączony do wniosku o zakup dodatkowych lat ubezpieczenia, który został przesłany skarżącemu, wyraźnie stanowił, że opcja zakupu nie uwzględnia inwalidztwa lub śmierci. Została ona zatem odpowiednio poinformowana o wpływie inwalidztwa na nabycie przez nią dodatkowych lat ubezpieczenia emerytalnego.

13. W odniesieniu do argumentu skarżącego, że w przypadku inwalidztwa dyskryminujące jest umożliwienie pracownikom wycofania składek wpłacanych do fakultatywnego dodatkowego systemu emerytalno-rentowego, podczas gdy to samo nie ma zastosowania do praw przeniesionych do pracowniczego systemu emerytalnego, EBI argumentował, że uzasadnienie takiego rozróżnienia wynika z przewodniej zasady systemów emerytalno-rentowych, takich jak pracowniczy system emerytalno-rentowy. Zasadą takiego systemu emerytalnego jest wdrożenie mechanizmów solidarności międzypokoleniowej, jak również wewnątrzpokoleniowej. Zgodnie z zasadą solidarności wpłacających składki członkowie personelu EBI, którzy przepracowali wystarczająco dużo czasu, aby uzyskać maksymalną emeryturę, muszą nadal opłacać składki, aczkolwiek bez dalszych korzyści osobistych. Wręcz przeciwnie, w odniesieniu do systemów emerytalnych opartych na dobrowolnych oszczędnościach, takich jak fakultatywny dodatkowy system emerytalny, zasada polega na tym, że wpłacający składki otrzymują emeryturę proporcjonalną do kwoty, o jaką wnieśli składki do systemu. W rezultacie pracownicy, którzy wnieśli wkład do tego systemu, mają pewne uzasadnione oczekiwania co do przyszłych świadczeń. Mogą one zatem wycofać swój wkład, jeżeli zdarzenia towarzyszące, takie jak inwalidztwo, utrudniają im korzystanie z wniesionych wkładów.

14. W odniesieniu do argumentu skarżącej, że była dyskryminowana ze względu na notę skierowaną do pracowników nr 617 z dnia 4 marca 2008 r., która dała pracownikom możliwość wykupienia dodatkowych lat ubezpieczenia w ramach programu „Wczesne odejście w kontekście rozszerzenia UE”(„program wczesnego odejścia”), EBI stwierdził, że umowa zawarta ze skarżącym była umową przewidującą natychmiastową wymianę wyników. Umowa zawarta z członkami personelu w ramach programu wcześniejszego odejścia jest umową, która zostanie wykonana w pewnym momencie w przyszłości, pod warunkiem że nie zostaną spełnione określone warunki (takie jak inwalidztwo członka personelu). Różnica w rodzaju umowy jest uzasadniona wyraźną różnicą w sytuacji: Pracownicy, którym umożliwiono wcześniejsze odejście z EBI w ramach programu „Wczesne odejście w kontekście rozszerzenia UE”, zostali do tego upoważnieni, aby umożliwić instytucji sprostanie wyzwaniom związanym z istotnymi zmianami strukturalnymi spowodowanymi wejściem do UE dziesięciu nowych państw członkowskich. Oczywiste jest zatem, że wniosek skarżącego o zwrot nie sprowokował Komisji Emerytalnej do ponownego przemyślenia swojej polityki w zakresie inwalidztwa, jak argumentował skarżący. Warunki określone w programie wczesnego odejścia (nota dla personelu nr 617 z dnia 4 marca 2008 r.) należy uznać za środki ad hoc mające na celu zachęcanie do wczesnego odejścia (a tym samym do sprawnego i szybkiego przetasowania geograficznego) w kontekście rozszerzenia UE. EBI podkreślił również, że zwykłe przepisy dotyczące wcześniejszego przechodzenia na emeryturę zawarte w regulaminie pracowniczym EBI mają zastosowanie do wszystkich pracowników, którzy zdecydują się przejść na wcześniejszą emeryturę bez udziału w wyżej wymienionym programie. Ponadto w czasie, gdy skarżący nabywał dodatkowe lata ubezpieczenia, nie istniała żadna alternatywa dla zwykłej umowy z natychmiastową wymianą świadczeń, która byłaby podobna do „wczesnego wyjazdu w kontekście rozszerzenia UE”. W związku z tym znajdowała się ona w tym czasie w takiej samej sytuacji jak każdy inny pracownik.

15. W swoich uwagach dotyczących opinii EBI skarżąca twierdziła, że nie jest jasne, czy informacje zawarte w dokumencie załączonym do propozycji nabycia dodatkowych lat ubezpieczenia, w którym stwierdzono, że inwalidztwo nie ma wpływu na nabycie dodatkowych lat ubezpieczenia emerytalnego, należy interpretować w ten sposób, że oznaczają one utratę przeniesionej kwoty w przypadku inwalidztwa.

16. Skarżący twierdził również, że zdumiewające jest to, że stanowisko EBI w tej sprawie zmieniło się bez racjonalnego wyjaśnienia. Skarżąca wskazała, że w dniu 2 września 2005 r. jej wniosek o zwrot został odrzucony. W piśmie z dnia 19 marca 2008 r. EBI stwierdził jednak, że przeniesiona kwota zostanie uwzględniona: (i) jeżeli EBI musi ponownie zbadać status inwalidztwa skarżącego; (ii) oraz przy ustalaniu wysokości emerytury, która ma być jej wypłacona po osiągnięciu przez nią wieku 65 lat. Zdaniem skarżącego pismo z dnia 19 marca 2008 r. jest całkowicie nieprawdziwe i całkowicie sprzeczne z odmową z dnia 2 września 2005 r.

17. Skarżąca podkreśliła również, że EBI nie wyjaśnił, dlaczego utrata lat emerytalnych była niemożliwa dzięki zmianie przepisów, która nastąpiła trzy dni po jej odejściu. Skarżąca odniosła się również do „nieoficjalnego” protokołu posiedzenia rady ds. emerytur z dnia 31 maja 2005 r., podczas którego omawiano jej wniosek o zwrot kosztów. Z tych protokołów jasno wynika, że rada emerytalna była świadoma istnienia problemu, ale nie chciała tworzyć precedensu.

18. Zdaniem skarżącego EBI w swojej opinii dokonał teoretycznego podsumowania różnicy między „systemami emerytalno-rentowymi o zdefiniowanym świadczeniu” a „systemami emerytalno-rentowymi składkowymi”, ale nie przedstawił żadnego konkretnego uzasadnienia. Skarżąca wskazała, że kwota, którą zapłaciła za dodatkowe lata emerytalne, nigdy nie była proporcjonalna do jej miesięcznego wynagrodzenia z EBI.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

(i) Stan faktyczny

19. System emerytalny EBI obejmuje m.in. emeryturę, wcześniejszą emeryturę, rentę inwalidzką oraz możliwość zakupu fakultatywnej dodatkowej emerytury prowizorycznej.

20. Emerytura EBI jest programem emerytalnym o zdefiniowanym świadczeniu. Celem programu określonych świadczeń jest zapewnienie każdemu członkowi programu emerytalnego odpowiedniego dochodu do końca życia. Aby osiągnąć ten cel, emerytura EBI opiera się na zasadzie solidarności między uczestnikami programu. Oznacza to, że niektórzy członkowie systemu mogą ostatecznie otrzymać więcej świadczeń emerytalnych niż wnieśli do systemu, podczas gdy inni otrzymają mniej świadczeń emerytalnych niż wnieśli do systemu. Na przykład osoby, które żyją dłużej niż przeciętnie, przez całe życie będą otrzymywać z systemu emerytalnego więcej niż inne osoby. Kwota, jaką dana osoba wniosła do systemu, ma jednak pewien wpływ na otrzymywaną emeryturę: kwota, jaką dana osoba będzie uprawniona do otrzymywania miesięcznie emerytury lub renty, będzie zależała od liczby lat ubezpieczenia skumulowanych przez daną osobę. Miesięczna emerytura, którą dana osoba otrzyma, jest w rzeczywistości obliczana na podstawie 2% jej wynagrodzenia uprawniającego do emerytury za każdy naliczony rok ubezpieczenia. Kwota, którą dana osoba jest uprawniona do otrzymywania miesięcznie w postaci emerytury, jest ograniczona do 70 % wynagrodzenia uprawniającego do emerytury tej osoby [4]. W ten sposób osoba, która pracowała przez 35 lat, otrzyma maksymalną miesięczną emeryturę w wysokości 70% swojego wynagrodzenia emerytalnego.

21. Wcześniejsza emerytura EBI umożliwia przejście na emeryturę w wieku 55 lat. Podobnie jak w przypadku emerytury EBI, miesięczna emerytura, którą dana osoba otrzyma, jest obliczana na podstawie 2 % jej wynagrodzenia uprawniającego do emerytury za każdy naliczony rok ubezpieczenia. Jednakże w przeciwieństwie do emerytury EBI, wcześniejsza emerytura jest następnie obniżana w celu uwzględnienia wieku ubezpieczonego w momencie rozpoczęcia wypłaty emerytury [5]. W rezultacie miesięczna wypłata jest zmniejszana o stały odsetek za każdy miesiąc, w którym dana osoba jest młodsza niż 65 lat w momencie rozpoczęcia wypłaty emerytury [6].

22. Zdaniem Rzecznika przedwczesna emerytura może być szczególnie atrakcyjna dla osób, które nie ukończyły jeszcze 65. roku życia, ale od ponad 35 lat wpłacają składki do systemu emerytalnego EBI. Wynika to z faktu, że, jak zauważono powyżej, dochód uzyskiwany ze standardowego systemu emerytalnego jest ograniczony do 70% ich wynagrodzenia emerytalnego. W związku z tym osoba, która opłacała składki przez ponad 35 lat, nie otrzyma żadnego dodatkowego świadczenia emerytalnego za żadne dodatkowe lata pracy. Jeżeli jednak dana osoba pracowała już dla EBI przez ponad 35 lat, a następnie przechodzi na wcześniejszą emeryturę, teoretycznie nadal może uzyskać miesięczną emeryturę w wysokości 70 % wynagrodzenia uprawniającego do emerytury [7]. Wcześniejsza emerytura jest również programem określonych świadczeń i jako taka opiera się na zasadzie solidarności między uczestnikami programu.

23. Osoba, która nie opłacała składek do systemu emerytalnego EBI przez 35 lat po osiągnięciu wieku emerytalnego (na przykład dlatego, że wcześniej pracowała w innym miejscu), może zdecydować się na przeniesienie uprawnień emerytalnych uzyskanych w ramach poprzedniego systemu emerytalnego do systemu świadczeń EBI [8]. W ten sposób osoba „kupuje” dodatkowe lata ubezpieczenia w ramach programu emerytalnego EBI. Osoba ta może w ten sposób uzyskać 70% swojego wynagrodzenia emerytalnego. Jeżeli przeniesienie skutkuje nabyciem przez osobę więcej niż 35 lat ubezpieczenia, osoba ta może pobierać wcześniejszą emeryturę, otrzymując jednocześnie 70% wynagrodzenia uprawniającego do emerytury (zob. pkt 21 i 22 powyżej).

24. Ubezpieczenie na wypadek inwalidztwa stanowi również część systemu emerytalnego EBI i opiera się również na zasadzie solidarności. Podczas gdy wszyscy członkowie wpłacają składki do systemu ubezpieczeń na wypadek inwalidztwa, tylko ci członkowie, którzy staną się inwalidami, otrzymają płatności z systemu. Renta inwalidzka wynosi 70% wynagrodzenia uprawniającego do emerytury i jest wypłacana do momentu osiągnięcia przez daną osobę wieku emerytalnego (który wynosi 65 lat). Zgodnie z art. 20 ust. 1 regulaminu pracowniczego okresy, w których dana osoba jest niezdolna do pracy, uznaje się za „lata ubezpieczenia”. W związku z tym składki na system emerytalno-rentowy dla pracowników będą nadal odprowadzane na rzecz zainteresowanego w okresie, w którym zainteresowany pobiera rentę inwalidzką. Jeżeli uznaje się, że dana osoba opłacała składki na system emerytalny EBI przez co najmniej 35 lat, od momentu osiągnięcia przez nią wieku 65 lat emerytura pracownicza wypłaca jej 70 % wynagrodzenia uprawniającego do emerytury.

25. System emerytalno-rentowy EBI obejmuje również opcjonalny dodatkowy system emerytalno-rentowy. Opcjonalny dodatkowy program emerytalno-rentowy jest planem o zdefiniowanej składce. W przeciwieństwie do programów określonych świadczeń i ubezpieczenia na wypadek inwalidztwa nie opiera się ono na zasadzie solidarności między poszczególnymi uczestnikami programu. W planie określonych składek kwota, która zostanie otrzymana przez podmiot wnoszący wkład, opiera się na kwocie pieniędzy zainwestowanych przez ten podmiot wnoszący wkład. Podmiot wnoszący wkład nie będzie dotował innych uczestników programu ani nie będzie przez nich dotowany. Ostateczne płatności nie zostaną zwiększone ani zmniejszone w zależności od okresu życia płatnika.

26. Osoba, która dołączyła do personelu EBI po przepracowaniu w innym miejscu, może również zdecydować się na przeniesienie składek, które wniosła do swojego poprzedniego programu emerytalnego, do fakultatywnego uzupełniającego programu emerytalnego EBI. Przekazane w ten sposób środki pieniężne nie są przeliczane na lata ubezpieczenia w ramach programu emerytalnego o zdefiniowanym świadczeniu EBI, lecz są wykorzystywane do zwiększenia dywidendy wypłacanej zainteresowanemu w ramach programu określonych składek EBI. Takie przeniesienie może być szczególnie przydatne dla osób, które nie chcą przejść na wcześniejszą emeryturę i które, gdyby uzyskały dodatkowe lata ubezpieczenia, zgromadziłyby ponad 35 lat ubezpieczenia przed osiągnięciem wieku 65 lat. W rzeczywistości, o ile taka osoba nie przeszłaby na wcześniejszą emeryturę (zob. pkt 21 i 22 powyżej), nabyte dodatkowe lata ubezpieczenia [9] nie przyniosłyby żadnej korzyści tej osobie ze względu na pułap 70 % wynagrodzenia uprawniającego do emerytury.

(ii) Ogólna ocena sytuacji skarżącego

27. Rzecznik rozumie na podstawie przedstawionych mu faktów, że celem skarżącej, poprzez zakup dodatkowych lat ubezpieczenia, było znalezienie się w sytuacji, w której mogłaby w przyszłości przejść na wcześniejszą emeryturę, a jednocześnie nadal otrzymywać pełną emeryturę w wysokości 70% swojego wynagrodzenia emerytalnego.

28. Na podstawie tego, co zostało wyjaśnione w pkt 24 powyżej, w przypadku skarżącej, jak również w celu uzyskania renty inwalidzkiej (która stanowi 70% jej wynagrodzenia uprawniającego do emerytury), składki na pracowniczy system emerytalny będą odprowadzane na jej rzecz w okresie, w którym pobiera ona rentę inwalidzką, aż do osiągnięcia przez nią wieku 65 lat. Składki na pracowniczy system emerytalno-rentowy będą odprowadzane na jej rzecz w okresie, w którym pobiera ona rentę inwalidzką, a ten okres inwalidztwa będzie uznawany za okres pracy. W rezultacie zgromadzi ona również niezbędną liczbę lat ubezpieczenia potrzebną do uzyskania maksymalnej kwoty emerytury, mimo że (przy założeniu braku zmiany statusu inwalidztwa) nie będzie ponownie pracować przed ukończeniem 65. roku życia.

29. Prawdą jest, zauważa Rzecznik, że skarżąca nie będzie mogła przejść na wcześniejszą emeryturę, gdy pobiera rentę inwalidzką. Niemniej jednak, jak planowała w chwili, gdy starała się przewidzieć wcześniejsze przejście na emeryturę poprzez wykupienie dodatkowych lat ubezpieczenia, nadal będzie otrzymywać 70% swojego wynagrodzenia emerytalnego po osiągnięciu wieku 65 lat (tj. po zakończeniu renty inwalidzkiej i rozpoczęciu emerytury).

30. Rzecznik rozumie, że skarżący chce teraz wykorzystać cechę systemu inwalidztwa, zgodnie z którą dana osoba nadal gromadzi lata ubezpieczenia, gdy pobiera rentę inwalidzką. Rzecznik przypomina, że jak wyjaśniono w pkt 20 powyżej, pracowniczy system emerytalny, który obejmuje emeryturę i rentę inwalidzką, jest systemem emerytalnym o zdefiniowanym świadczeniu opartym na solidarności między członkami. Jednym z najistotniejszych aspektów tego systemu opartego na solidarności jest bowiem to, że osobom, które doznają inwalidztwa, składki emerytalne będą opłacane w ich imieniu przez sam system emerytalny.

31. Rzecznik rozumie, że skarżąca podjęła decyzję o nabyciu dodatkowych lat ubezpieczenia, ponieważ uznała, że decyzja ta była dla niej korzystna w okolicznościach faktycznych, w których znajdowała się w momencie podejmowania tej decyzji. Rzecznik przypomina w tym względzie, że sam charakter systemu inwalidztwa polega na tym, że jest on przeznaczony do radzenia sobie z nieprzewidzianymi zdarzeniami (w sumie wypadkami i chorobami pracowników prowadzącymi do inwalidztwa). Z takim systemem nie jest zgodne, że dana osoba może dokonywać przeglądu decyzji dotyczących składek na system emerytalny po rozpoczęciu korzystania z renty inwalidzkiej. Jest tak w szczególności w przypadku, gdy powodem, dla którego dana osoba zamierza uchylić decyzję, jest to, że decyzja ta staje się mniej atrakcyjna dla tej osoby ze względu na świadczenia, które osoba ta otrzymuje z systemu inwalidztwa.

32. Jeżeli chodzi o zarzut skarżącego dotyczący niesprawiedliwości, Rzecznik Praw Obywatelskich uważa w rzeczywistości, że nie byłoby sprawiedliwe, gdyby członkowi programu pozwolono wycofać składki wpłacone z solidarnego systemu emerytalnego, ponieważ wydaje się, że nie odniósłby on tyle korzyści, ile oczekiwano od systemu.

(iii) Konkretne argumenty skarżącego

33. Skarżący wydaje się twierdzić, że stanowisko EBI jest sprzeczne lub że jego stanowisko uległo zmianie. Twierdzi ona, że EBI najpierw odrzucił jej wniosek o zwrot kwoty wykorzystanej na zakup dodatkowych lat ubezpieczenia, a następnie stwierdził, że przekazana kwota zostanie „uwzględniona” albo w przypadku konieczności ponownego zbadania jej inwalidztwa, albo przy ustalaniu jej emerytury. Rzecznik uważa jednak, że oświadczenia te nie są sprzeczne ani nie wskazują, że EBI zmienił swoje stanowisko. Prawdą jest bowiem, że gdyby ze względów medycznych obecny stan inwalidztwa skarżącej przestał istnieć przed ukończeniem 65. roku życia, uzyskane przez nią dodatkowe lata ubezpieczenia mogłyby zostać wykorzystane przez nią do uzyskania wcześniejszej emerytury (z tytułu pełnej emerytury). Prawdą jest również, że przekazana kwota będzie, w ścisłym znaczeniu tego terminu, brana pod uwagę przy ustalaniu emerytury skarżącego. Podsumowując, liczba lat ubezpieczenia skumulowanych przez skarżącą, gdy osiągnie ona 65 lat, będzie uwzględniać: i) lata ubezpieczenia zgromadzone podczas pracy; (ii) lata ubezpieczenia zgromadzone w czasie, gdy pobierała rentę inwalidzką; oraz (iii) wykupionych przez nią dodatkowych lat ubezpieczenia. Może się zdarzyć, że po "uwzględnieniu"wszystkich skumulowanych lat ubezpieczenia łączna liczba lat ubezpieczenia, które nabędzie, przekroczy 35 lat ubezpieczenia (ponieważ będzie również gromadzić lata ubezpieczenia, gdy jest na emeryturze inwalidzkiej). Taka ewentualność wynika jednak z dodatkowego świadczenia uzyskanego w ramach systemu inwalidztwa. Nie może ona jako taka stanowić podstawy do krytyki EBI.

34. Funkcjonowanie systemu emerytalno-rentowego o zdefiniowanym świadczeniu opartego na zasadzie solidarności oznacza również, że argument skarżącej, zgodnie z którym kwota, którą przeniosła ona do systemu emerytalno-rentowego EBI, została „utracona”, nie może zostać uznany za zasadny.

35. W odniesieniu do argumentu skarżącej, że była dyskryminowana, Rzecznik zauważa, że dyskryminacja ma miejsce, gdy podobne sytuacje są traktowane w różny sposób lub różne sytuacje są traktowane tak samo, bez żadnego obiektywnego uzasadnienia.

36. Rzecznik stwierdza, że skarżący, który chce zwrotu składek na system emerytalny EBI, nie znajduje się w sytuacji porównywalnej z sytuacją osób, które chcą zwrotu dodatkowych składek emerytalnych. Program emerytalny EBI jest programem emerytalnym o zdefiniowanym świadczeniu opartym na zasadzie solidarności między uczestnikami programu. Rzecznik uważa, że uzasadnione jest, aby nie zezwalać podmiotom wpłacającym składki na wycofywanie środków z takiego systemu (zwłaszcza gdy powodem złożenia wniosku o wycofanie środków jest korzyść uzyskana z takiego systemu). Natomiast emerytura uzupełniająca , przewidziana w ramach fakultatywnego uzupełniającego systemu emerytalno-rentowego, jest systemem emerytalno-rentowym o zdefiniowanej składce. Program nie opiera się na zasadzie solidarności między uczestnikami programu. Poszczególnym płatnikom wypłacane są dodatkowe emerytury i renty, które są proporcjonalne do kwot wpłacanych przez poszczególnych płatników. Rzecznik uważa, że uzasadnione jest umożliwienie płatnikom wycofania środków z tego ostatniego systemu.

37. Skarżąca twierdziła również, że była dyskryminowana, ponieważ EBI rzekomo zmienił tekst swoich przepisów, tak aby zakup dodatkowych lat emerytalnych nie był już obciążany z konta pracownika do dnia, w którym opuści on instytucję.

38. Argumentując, że EBI zmienił tekst swoich „rozporządzeń”, skarżący odniósł się do noty skierowanej do pracowników nr 617 z dnia 4 marca 2008 r. Według EBI w przedmiotowej nocie zapewniono swoim pracownikom doraźną możliwość przejścia na wcześniejszą emeryturę w ramach programu „Wczesne odejście z UE w kontekście rozszerzenia UE”.

39. Rzecznik rozumie, że zakup dodatkowych lat ubezpieczenia w ramach programu wcześniejszego odejścia nie jest w żaden sposób związany z zakupem dodatkowych lat ubezpieczenia na mocy art. 21 regulaminu pracowniczego. Zakup dodatkowych lat ubezpieczenia na podstawie art. 21 regulaminu pracowniczego systemu emerytalno-rentowego wiąże się z przeniesieniem uprawnień emerytalnych już zgromadzonych przez zainteresowaną osobę w ramach poprzedniego systemu emerytalno-rentowego. Nabycia lat ubezpieczenia w ramach tego systemu dokonuje się z wykorzystaniem sumy kapitałowej odpowiadającej wszystkim uprawnieniom nabytym w ramach poprzedniego systemu emerytalno-rentowego. Wszystkie osoby, które chcą nabyć dodatkowe lata ubezpieczenia na podstawie art. 21 regulaminu pracowniczego, muszą złożyć wniosek o przeniesienie w terminie jednego roku od dnia rozpoczęcia służby lub od dnia wejścia w życie umowy z poprzednim systemem emerytalnym osoby ubezpieczonej. Każda osoba, która mogła ostatecznie skorzystać z programu wcześniejszego odejścia z pracy, musi również przestrzegać tego systemu przy przenoszeniu uprawnień nabytych w ramach poprzedniego systemu emerytalnego. Żadne takie przeniesienie nie mogło zostać odwołane (nawet przez osoby korzystające z programu wcześniejszej emerytury).

40. Rzecznik rozumie, że dodatkowe lata ubezpieczenia nabyte w ramach programu wcześniejszej emerytury nie są nabywane z wykorzystaniem uprawnień emerytalnych nabytych w ramach poprzedniego programu emerytalnego i przenoszonych do programu emerytalnego EBI. Zamiast tego dodatkowe lata ubezpieczenia są nabywane w ramach programu wczesnej emerytury z wykorzystaniem środków udostępnionych w momencie wcześniejszego wyjazdu. W związku z tym program wcześniejszego odejścia nie stanowi odstępstwa od systemu przenoszenia uprawnień emerytalnych określonego w art. 21 regulaminu pracowniczego.

41. Prawdą jest, że program wcześniejszego wyjazdu stwarza dodatkową możliwość zakupu lat ubezpieczenia, która nie jest dostępna dla osób, które nie uczestniczą w programie wcześniejszego wyjazdu. Istnieje jednak obiektywne uzasadnienie dla takiej dodatkowej możliwości zakupu lat ubezpieczenia. Taki system jest konieczny, ponieważ w przeciwnym razie wcześniejsze przejście na emeryturę w pełnej wysokości nie byłoby normalnie możliwe dla osób, które są aktywnie zachęcane przez EBI do wcześniejszego przejścia na emeryturę (wczesne przejście na emeryturę w pełnej wysokości jest zwykle zarezerwowane dla osób, które w momencie przejścia na wcześniejszą emeryturę opłacały składki przez ponad 35 lat (zob. pkt 21 i 22 powyżej)). W braku wyjątku pozwalającego takim osobom na zakup dodatkowych lat ubezpieczenia w momencie ich wyjazdu powstałaby niesprawiedliwa sytuacja, w której osoby, które są zachęcane do wcześniejszego przejścia na emeryturę w interesie służby (w przeciwieństwie do przejścia na emeryturę we własnym interesie), nie miałyby możliwości uzyskania pełnej emerytury. Istnieje również obiektywna potrzeba, aby EBI uatrakcyjnił wcześniejsze przechodzenie na emeryturę dla tych pracowników, którzy w interesie służby EBI zamierzają przejść na emeryturę.

42. Rzecznik zauważa również, że wydaje się, iż osoby korzystające z programu wcześniejszego odejścia nie mają możliwości wycofania składek wpłaconych do systemu emerytalnego.

43. Skarżąca twierdziła ponadto, że kwota, którą zapłaciła za dodatkowe lata ubezpieczenia, nie była proporcjonalna do jej miesięcznego wynagrodzenia w EBI. Zgodnie z art. 21 ust. 1 regulaminu pracowniczego nabywanie dodatkowych lat ubezpieczenia odbywa się zawsze z wykorzystaniem sumy kapitałowej odpowiadającej wszystkim uprawnieniom nabytym na podstawie przepisów poprzedniego systemu emerytalno-rentowego. Zgodnie z art. 21 ust. 3 regulaminu pracowniczego dokładną liczbę nabytych dodatkowych lat ubezpieczenia oblicza się poprzez pomnożenie wynagrodzenia nabywcy w momencie zakupu przez roczną stawkę emerytury (która wynosi 2%) oraz przez stawkę aktuarialną mającą zastosowanie do wieku nabywcy w momencie zakupu. W związku z tym system obliczania uwzględnia jej miesięczne wynagrodzenie. Rzecznik nie otrzymał żadnych dowodów na to, że system nie został prawidłowo zastosowany.

(iv) Wnioski

44. Na podstawie powyższej ogólnej oceny i analizy konkretnych argumentów skarżącej Rzecznik nie stwierdza, że EBI działał niesprawiedliwie, odmawiając zwrotu skarżącej kwoty wykorzystanej przez nią na zakup dodatkowych lat ubezpieczenia emerytalnego.

45. Protokół z posiedzenia Komisji ds. Emerytur z dnia 31 maja 2005 r.[10], podczas którego odrzucono wniosek skarżącego o zwrot kosztów, wskazuje również, że Komisja ds. Emerytur wyraziła współczucie dla jej sytuacji. Niemniej jednak czuła się zmuszona do powstrzymania się od uczynienia wyjątku w jej sprawie, aby nie ustanowić precedensu. W świetle powyższej analizy Rzecznik uznaje podejście Rady ds. Emerytur za uzasadnione i nie stwierdza niewłaściwego administrowania przez EBI w odniesieniu do wniosku skarżącego o zwrot kosztów.

B. Roszczenie skarżącego

46. Biorąc pod uwagę wniosek Rzecznika w odniesieniu do zarzutu skarżącego, twierdzenie, że EBI powinien zwrócić skarżącemu kwotę 85 151,77 EUR, nie może zostać uwzględnione.

C. Wnioski

Na podstawie dochodzenia w sprawie tej skargi Rzecznik zamyka je następującym wnioskiem:

W odniesieniu do niniejszej skargi nie doszło do niewłaściwego administrowania.

Skarżący i EBI zostaną poinformowani o tej decyzji.

 

P. Nikiforos DIAMANDOUROS

Sporządzono w Strasburgu dnia 5 lutego 2010 r.

---

[1] Informacje ogólne zostały przedstawione we wcześniejszej skardze, złożonej w imieniu obecnego skarżącego, dotyczącej tej samej sprawy (1921/2008/TN). Zażalenie to zostało uznane za niedopuszczalne na podstawie art. 2 ust. 8 statutu Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich, ponieważ dotyczyło ono kwestii pracowniczej, a pracownik nie wyczerpał wewnętrznych środków odwoławczych EBI. Niniejsza skarga została złożona i uznana za dopuszczalną po tym, jak skarżący próbował skorzystać z dostępnych wewnętrznych środków odwoławczych (pojednanie na podstawie art. 41 regulaminu pracowniczego EBI).

[2] Zgodnie z art. 2 ust. 4 Statutu Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich „[s]kargę składa się w terminie dwóch lat od dnia, w którym osoba składająca skargę dowiedziała się o faktach, na których się ona opiera”.

[3] Argumenty skarżącego zostały przedstawione głównie w skardze 1921/2008/TN i załącznikach do niej.

[4] Zob. art. 45 ust. 1 regulaminu pracowniczego EBI.

[5] Zob. art. 74 ust. 1 regulaminu pracowniczego EBI i załącznik 1 do tego regulaminu.

[6] Stały procent wynosi 0,3% miesięcznie. Tak więc, na przykład, jeśli dana osoba przejdzie na emeryturę w wieku 64 lat w ramach tego systemu, jej emerytura zostanie zmniejszona o 3,6% (0,3 x 12 miesięcy).

[7] Na przykład osoba, która ma 64 lata i która pracowała już przez 37 lat dla EBI, zgromadzi łącznie 74 % wynagrodzenia uprawniającego do emerytury (tj. 2 % wynagrodzenia uprawniającego do emerytury za przepracowany rok ubezpieczenia). Osoba ta może oczywiście podjąć decyzję o kontynuowaniu pracy do ukończenia 65. roku życia, po czym będzie uprawniona do emerytury. Emerytura ta będzie jednak ograniczona do 70 % jego wynagrodzenia emerytalnego. Podsumowując, osoba ta nie otrzymuje żadnego dodatkowego świadczenia emerytalnego za przepracowane dodatkowe lata. Gdyby jednak dana osoba przeszła na wcześniejszą emeryturę w wieku 64 lat, jej wcześniejsza emerytura wynosiłaby 74 % jej wynagrodzenia emerytalnego. Kwota ta zostałaby następnie zmniejszona o 3,6% (zob. przypis 6 powyżej). Zmniejszenie to nie obniżyłoby jednak wcześniejszych uprawnień emerytalnych danej osoby poniżej 70 % wynagrodzenia emerytalnego. W związku z tym osoba ta mogłaby przejść na wcześniejszą emeryturę w wieku 64 lat z tytułu pełnej emerytury (tj. emerytury w wysokości 70 % swojego wynagrodzenia emerytalnego).

[8] Pełna emerytura wynosi 70% wynagrodzenia emerytalnego. Każdy przepracowany rok odpowiada 2% naliczonego wynagrodzenia emerytalnego. W związku z tym dana osoba musi opłacać składki przez 35 lat, aby uzyskać pełną emeryturę. W związku z tym osoba, która przystąpi do EBI po ukończeniu 30. roku życia, nie może uzyskać pełnej emerytury przed ukończeniem 65. roku życia (chyba że wykupi dodatkowe lata ubezpieczenia).

[9] Oznacza to, że te dodatkowe lata ubezpieczenia przekraczające 35 lat ubezpieczenia wymaganych do uzyskania pełnej emerytury.

[10] W oryginale francuskim protokół stwierdza, że "sytuacja bien que cette individuelle soit très pénible, il est très important de ne pas créer un précédent".