Strasburg, 21 czerwca 2007 r.

Szanowna Pani,

W dniu 6 kwietnia 2005 r., działając w imieniu Międzynarodowego Stowarzyszenia Przewoźników Lotniczych, złożył Pan skargę przeciwko Komisji Europejskiej do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich. Skarga ta dotyczyła materiałów opublikowanych przez Komisję w celu poinformowania podróżnych o ich prawach wynikających z rozporządzenia nr 261/2004. Tego samego dnia stowarzyszenie European Regions Airlines Association złożyło skargę dotyczącą tej samej kwestii (skarga 1475/2005/(IP)GG).

W dniu 12 maja 2005 r. przekazałem skargę przewodniczącemu Komisji, prosząc o wydanie opinii do dnia 31 lipca 2005 r. Został Pan o tym poinformowany tego samego dnia.

W dniu 5 sierpnia 2005 r. Komisja poinformowała mnie, że jej opinia zostanie opóźniona.

W dniu 2 września 2005 r. pański kolega V. zadzwonił do mojego biura z zapytaniem o opinię Komisji. Pan V. został poinformowany o piśmie Komisji z dnia 5 sierpnia 2005 r.

W dniu 19 września 2005 r. pan V. ponownie zwrócił się z pytaniem, czy Komisja otrzymała opinię. Moje biuro poinformowało pana V. o dalszym opóźnieniu, które miało miejsce.

W dniu 21 września 2005 r. skierowałem do Komisji przypomnienie. Został Pan o tym poinformowany tego samego dnia.

Komisja przesłała swoją opinię w dniu 3 października 2005 r. Przekazałem go Panu w dniu 11 października 2005 r. wraz z zaproszeniem do zgłaszania uwag, które przesłał Pan w dniu 15 listopada 2005 r.

W dniu 16 lutego 2006 r., biorąc pod uwagę, że sensowne byłoby, aby jeden prawnik zajmował się zarówno Pańską sprawą, jak i równoległą sprawą przedstawioną przez ERA, ponownie przydzieliłem te dwie sprawy innemu prawnikowi, panu Grillowi.

W dniu 3 marca 2006 r. zwróciłem się do Komisji z prośbą o udzielenie dalszych informacji w tej sprawie. Wnioskowałem o przekazanie tych informacji do dnia 30 kwietnia 2006 r. Został Pan o tym poinformowany tego samego dnia.

W dniu 12 maja 2006 r. Komisja poinformowała mnie, że niestety nie udało się dotrzymać tego terminu, ale że dołoży wszelkich starań, aby przesłać swoją odpowiedź w ciągu najbliższych dwóch tygodni. W odpowiedzi z dnia 22 maja 2006 r. zapoznałem się z tym pismem, wyrażając ubolewanie z powodu faktu, że Komisja nie złożyła w odpowiednim czasie uzasadnionego wniosku o przedłużenie terminu. Został Pan o tym poinformowany w dniu 1 czerwca 2006 r.

Pismem z dnia 9 czerwca 2006 r. Komisja poinformowała mnie, że nastąpiło pewne opóźnienie, ale odpowiedź zostanie przesłana tak szybko, jak to możliwe.

W dniu 11 lipca 2006 r. skierowałem do Komisji przypomnienie.

W dniu 17 lipca 2006 r. Komisja przesłała mi odpowiedź na moje pismo z dnia 3 marca 2006 r. Przekazałem go Panu w dniu 19 lipca 2006 r. wraz z zaproszeniem do zgłaszania uwag, które przesłał Pan w dniu 1 września 2006 r.

W dniu 21 grudnia 2006 r. skierowałem do Komisji projekt zalecenia w tej sprawie.

Komisja przesłała swoją szczegółową opinię w dniu 3 kwietnia 2007 r., a ja przekazałem ją Panu w dniu 16 kwietnia 2007 r. w celu przedstawienia uwag, które przesłał Pan w dniu 23 maja 2007 r.

Piszę teraz, aby poinformować Cię o wynikach zapytań, które zostały złożone.

WNIOSEK

Kontekst

Niniejsza skarga została złożona przez International Air Carrier Association, grupę ponad 40 przedsiębiorstw lotniczych w Europie. Jest ona ściśle związana ze skargą 1475/2005/(BB)GG złożoną przez Stowarzyszenie Linii Lotniczych Regionów Europy („ERA”).

Skarga dotyczy informacji przygotowanych i opublikowanych przez Komisję Europejską w odniesieniu do praw podróżnych na mocy rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91(1). Rozporządzenie nr 261/2004 weszło w życie w dniu 17 lutego 2005 r. W wyroku z dnia 10 stycznia 2006 r. w sprawie C-344/04 Europejski Trybunał Sprawiedliwości potwierdził ważność rozporządzenia nr 261/2004(2).

Okoliczności faktyczne według skarżącego

W celu poinformowania pasażerów o ich nowych prawach wynikających z rozporządzenia 261/2004 Komisja przygotowała i opublikowała ulotkę, plakat i notę informacyjną. Komisja przygotowała również krótką prezentację wideo i wydała komunikat prasowy z okazji wejścia w życie rozporządzenia. Wszystkie te materiały były również dostępne na stronie internetowej Komisji.

Skarżący uznał, że ulotka, plakat i nota informacyjna zawierały szereg błędnych i wprowadzających w błąd oświadczeń dotyczących praw pasażerów. W związku z tym w dniu 21 stycznia 2005 r. skarżący i ERA napisali do Komisji z prośbą o skorygowanie tych oświadczeń i zaproponowanie spotkania. W odpowiedzi z dnia 4 lutego 2005 r. Komisja podkreśliła, że chociaż jest przekonana o dokładności treści ulotki i plakatu, niektóre fragmenty tekstu zostały w międzyczasie nieznacznie zmienione. Komisja dodała: „Rozumiecie, że aby informować pasażerów na dużą skalę o ich nowych prawach podczas podróży drogą lotniczą, nie możemy skopiować całego rozporządzenia, ale musimy być selektywni. Zostało to wyraźnie wskazane w odnośnych materiałach informacyjnych”.

W dniu 7 lutego 2005 r. skarżący i ERA ponownie zwrócili się do Komisji. Wraz z pismem skarżący i ERA przedstawili wykaz oświadczeń, które uznali za niedokładne (wraz z wyjaśnieniem, dlaczego podzielili ten pogląd) i zwrócili się o pilne spotkanie.

Oświadczenia na plakacie, wobec których skarżący i ERA sprzeciwili się, były następujące:(3)

Odmowa przyjęcia na pokład i odwołanie (ogólnie)

(1) "Jeśli odmówiono Ci przyjęcia na pokład lub Twój lot został odwołany, linia lotnicza obsługująca Twój lot musi zaoferować Ci rekompensatę finansową i pomoc".

Ten akapit otwierający tworzy całkowicie błędne wrażenie. Tylko niewielka część odwołanych lotów doprowadzi do wypłaty odszkodowania.

Następujące kategorie pasażerów nie są uprawnione do odszkodowania:

pasażerowie lotów odwołanych z powodu wyjątkowych okoliczności;

pasażerom, którym zaoferowano alternatywny transport w ciągu kilku godzin od odwołanego lotu; oraz

pasażerowie, którzy zostali powiadomieni z co najmniej 14-dniowym wyprzedzeniem o odwołaniu.

Odmowa przyjęcia na pokład

(2) a) "Te [korzyści] muszą obejmować wybór zwrotu kosztów biletu (z bezpłatnym lotem powrotnym do początkowego miejsca odlotu, w stosownych przypadkach) lub alternatywnego transportu do miejsca docelowego."

Przekierowanie do miejsca docelowego nastąpi w porównywalnych warunkach transportu. Plakat Komisji może prowadzić do oczekiwania, że pasażer swobodnie wybierze alternatywny transport.

(2) b) "Odszkodowanie może zostać zmniejszone o połowę, jeśli opóźnienie nie przekracza odpowiednio 2, 3 lub 4 godzin."

Rozporządzenie nr 261/2004 określa termin „opóźniony w dniu przylotu”, a nie w dniu odlotu. Odpowiednie oświadczenie jest niedokładne i w związku z tym doprowadzi do niepotrzebnych dyskusji przy wejściu na pokład.

(2)(c) "Przewoźnik lotniczy musi również przekazać: wybór między zwrotem kosztów biletu (z bezpłatnym lotem powrotnym do początkowego miejsca odlotu, w stosownych przypadkach) lub alternatywnym transportem do miejsca docelowego (...)”

Zob. uwaga do oświadczenia 2 lit. a).

Anulowanie

3) a) "Za każdym razem, gdy Twój lot zostanie odwołany, obsługująca linia lotnicza musi przekazać Ci: wybór między zwrotem kosztów biletu (z bezpłatnym lotem powrotnym do początkowego miejsca odlotu, w stosownych przypadkach) lub alternatywnym transportem do miejsca docelowego (...)”

Zob. uwaga do oświadczenia 2 lit. a).

Linie lotnicze mogą również być zmuszone do wypłaty odszkodowania na takim samym poziomie jak w przypadku odmowy przyjęcia na pokład, chyba że powiadomią Cię z odpowiednim wyprzedzeniem.

Powołując się tylko na jeden z trzech ważnych wyjątków, czytelnik prawie na pewno uwierzy, że nie ma innych wyjątków.

Ulotka zawiera następujący tekst:

„Linia lotnicza może również być zmuszona do wypłaty odszkodowania na takim samym poziomie jak w przypadku odmowy przyjęcia na pokład, chyba że powiadomi Cię z odpowiednim wyprzedzeniem i zaoferuje alternatywny transport w pobliżu pierwotnego czasu.”

Tekst ten zawiera wyraźny błąd, biorąc pod uwagę, że linia lotnicza musi zaoferować albo powiadomienie z wyprzedzeniem, albo alternatywny transport zbliżony do pierwotnego czasu.

Duże opóźnienia

(4) "Natychmiastowa pomoc (...) linia lotnicza musi udzielić (...)

Pojęcie „natychmiastowej” pomocy nie jest zgodne z rozporządzeniem, ponieważ prowadziłoby do nieuzasadnionych oczekiwań ze strony pasażerów. W przypadku dalszego opóźnienia lotu można odstąpić od udzielenia pomocy.

Późniejsze roszczenia, bagaż, obrażenia i zgony w wypadkach

(5) Plakat Komisji odnosi się do postanowień konwencji montrealskiej(4), a nie do rozporządzenia 261/2004. W tekście pominięto wszelkie odniesienia do postanowień linii lotniczych dotyczących obrony, o których mowa w tej konwencji. Należy zachować następującą klauzulę wyłączającą: „Na mocy umów międzynarodowych linie lotnicze ponoszą odpowiedzialność za szkody spowodowane opóźnieniem, chyba że udowodnią, że zrobiły wszystko, co w ich mocy, aby uniknąć szkody, lub że nie było to możliwe. Ponosi również odpowiedzialność za utratę lub uszkodzenie bagażu. Poproś o informacje od linii lotniczych lub biura podróży.”

Wakacje zorganizowane

(6) Sformułowanie na plakacie wprowadza w błąd w tym sensie, że niewykonanie usługi niekoniecznie powoduje szkody. Odniesienie do części imprezy turystycznej innej niż lot nie powinno znajdować się na plakacie dotyczącym praw pasażerów. Spowoduje to dodatkowe zamieszanie.

Z wyjątkiem oświadczenia 3 b) nota informacyjna Komisji zawiera te same stwierdzenia co jej plakat.

W odpowiedzi z dnia 23 lutego 2005 r. Komisja powtórzyła swoje stanowisko, że nie ma potrzeby wprowadzania jakichkolwiek zmian. Nie udzielono odpowiedzi na wniosek o zorganizowanie spotkania.

Jeżeli chodzi o prezentację wideo przedstawioną przez Komisję, skarżący ograniczył się do twierdzenia, że zawierała ona niedokładne lub wprowadzające w błąd informacje. Wydaje się jednak, że skarżący chciał zgłosić te same zastrzeżenia co ERA w równoległej skardze 1475/2005/(IP)GG.

W skardze tej ERA podniosła, że prezentacja wideo zawierała trzy następujące niedokładne lub wprowadzające w błąd stwierdzenia:(5)

1. „Od 2005 r. pasażerowie nie powinni przechodzić długich procedur w celu obrony swoich praw w europejskich portach lotniczych. Natychmiastowe i automatyczne odszkodowanie zostanie wypłacone za opóźnienia, odwołania i nadmierną rezerwację.
2. „Po trzecie, linie lotnicze muszą oferować identyczne odszkodowanie [jak odszkodowanie wypłacane w związku z nadmierną rezerwacją] oraz, w razie potrzeby, opiekować się pasażerami w przypadku odwołania lotu w ostatniej chwili”.
3. „Jeżeli opóźnienie przekracza 5 godzin, linia lotnicza musi również zwrócić cenę biletu (...)”.

Według ERA stwierdzenie (1) jest niedokładne, ponieważ odszkodowanie nigdy nie musi być wypłacane z tytułu opóźnienia, a w przypadku gdy odszkodowanie jest należne na podstawie rozporządzenia 261/2004, nie musi być wypłacane natychmiast.

Oświadczenia (1) i (2) nie wspominają, że pasażerowie nie mają prawa do odszkodowania w następujących trzech przypadkach:

• pasażerowie zostali powiadomieni o odwołaniu z co najmniej 14-dniowym wyprzedzeniem;
• pasażerowie zostali poinformowani o odwołaniu mniej niż 14 dni przed lotem, ale zaoferowano im zmianę planu podróży, umożliwiającą im dotarcie do miejsca docelowego w pobliżu pierwotnie zaplanowanego czasu przylotu; lub
• odwołanie jest spowodowane "nadzwyczajnymi okolicznościami".

ERA stwierdziła ponadto, że w oświadczeniach (1) i (2) nie wspomniano, że rekompensata może zostać zmniejszona o maksymalnie 50 %, a oświadczenie (3) było niedokładne, ponieważ oznaczało, że pełny zwrot był zawsze należny z opóźnieniem wynoszącym 5 godzin. Według ERA rozporządzenie nr 261/2004 zobowiązuje jednak linie lotnicze do oferowania zwrotu kosztów jedynie w przypadku, gdy pasażer zdecyduje się nie kontynuować podróży, a następnie tylko w odniesieniu do tej części podróży, która nie została odbyta (chyba że lot nie służy już żadnemu celowi w stosunku do pierwotnego planu podróży pasażera, w którym to przypadku należny jest pełny zwrot kosztów).

Skarga do Rzecznika Praw Obywatelskich

W swojej skardze do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich skarżący twierdził, że informacje dotyczące praw pasażerów wynikających z rozporządzenia 261/2004, które Komisja opublikowała na swoim plakacie, ulotce, arkuszu informacyjnym i które zostały przedstawione w filmie wideo, zawierały niedokładne i wprowadzające w błąd oświadczenia. Skarżący twierdził, że Komisja powinna wycofać te oświadczenia.

WNIOSEK

Opinia Komisji

W swojej opinii Komisja przedstawiła następujące uwagi:

Kontekst

Rozporządzenie 261/2004 zastępuje wcześniejsze rozporządzenie, które przyznawało prawa pasażerom jedynie w przypadku odmowy przyjęcia na pokład. Zwiększa ona prawa pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład i po raz pierwszy uznaje prawa pasażerów (odszkodowanie i pomoc) w przypadku odwołania lub dużego opóźnienia.

Rozporządzenie 261/2004 zobowiązuje linie lotnicze do informowania pasażerów o przysługujących im prawach. W celu uzupełnienia i wzmocnienia tych informacji sama Komisja postanowiła informować pasażerów o przysługujących im prawach, zgodnie ze stanowiskiem przyjętym w komunikacie z dnia 16 lutego 2005 r. zatytułowanym „Wzmocnienie praw pasażerów w Unii Europejskiej”(6).

Kampania informacyjna weszła w życie z dniem 16 lutego 2005 r. Kilku komisarzy, posłów do Parlamentu Europejskiego i urzędników służb Komisji rozpowszechniło niektóre z tych materiałów informacyjnych w portach lotniczych.

Kampania Komisji mająca na celu informowanie o prawach pasażerów linii lotniczych stanowiła przykład wykorzystania współczesnych narzędzi komunikacji przedstawionych w języku zrozumiałym dla wszystkich.

Komisja była przekonana o dokładności treści rozpowszechnianych przez nią materiałów i zakwestionowała twierdzenie skarżącego, że materiały te zawierały wprowadzające w błąd informacje. Aby obywatele byli świadomi swoich praw, odpowiednie materiały musiały zostać im udostępnione i udostępnione w zrozumiały sposób. Ze względu na złożoność rozporządzenia 261/2004 Komisja uznała, że musi ono być selektywne. Zostało to wyraźnie wskazane w odnośnych materiałach informacyjnych. W szczególności każdy z różnych rodzajów rozpowszechnianych materiałów wyraźnie stwierdzał, że „zawiera streszczenie odpowiednich przepisów UE”. Było zatem oczywiste, że opis niektórych praw lub przepisów nie był tak szczegółowy jak sam tekst rozporządzenia.

Materiał został starannie przygotowany. Rozbieżność poglądów co do poprawności danego oświadczenia nie może w żadnym razie być rozumiana jako oznaczająca, że Komisja działała inaczej niż „bezstronnie, sprawiedliwie i racjonalnie” lub że nie była „nastawiona na usługi, dostępna lub tak pomocna, jak to tylko możliwe”.

Nie wystąpił żaden błąd, który miałby negatywny wpływ na prawa lub interesy społeczeństwa lub zainteresowanych przedsiębiorstw lotniczych.

Jeśli chodzi o ulotkę, plakat i notę informacyjną, Komisja zawsze działała w sposób nastawiony na służbę, słuchając uwag przedstawionych przez skarżącego. Jak stwierdzono w piśmie z dnia 4 lutego 2005 r., Komisja dokonała nieznacznych zmian w materiałach, aby doprecyzować, gdzie, podobnie jak w przypadku plakatu, nadal było to możliwe, mając na uwadze, że niektóre dokumenty zostały już wydrukowane na potrzeby kampanii, która była już w toku, zanim linie lotnicze zgłosiły swoje obawy. Komisja natychmiast wprowadziła te same wyjaśnienia w odniesieniu do innych materiałów (ulotek, arkuszy informacyjnych i informacji w internecie).

Jeżeli chodzi o prezentację wideo, Komisja, zgodnie z jej wiedzą, nigdy nie została poinformowana przez skarżącego o trzech rzekomo wprowadzających w błąd oświadczeniach. Zarzut ten należałoby zatem uznać za niedopuszczalny w tym względzie. Wyjaśnienie nowych praw zawartych w filmie zostało ograniczone do około półtorej minuty. Oczywiste było zatem, że niektóre prawa nie mogą być przedstawione w całej ich złożoności prawnej. Ponadto film wideo nie został nakręcony w celu zapewnienia pasażerom narzędzia prawnego do obrony ich praw przed sądem krajowym lub przed właściwymi organami krajowymi, ale w celu przedstawienia ogólnej prezentacji nowej polityki UE. Prezentacja wideo zawierała zastrzeżenie prawne w następujący sposób: „Komisja Europejska ani żadna osoba działająca w jej imieniu nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne wykorzystanie informacji zawartych w niniejszym nagraniu wideo. Poglądy wyrażone w niniejszym nagraniu wideo nie zostały przyjęte ani w żaden sposób zatwierdzone przez Komisję i nie powinny stanowić oświadczenia o poglądach Komisji.”

Komisja stwierdziła, że obszerna korespondencja, w którą zaangażowała się Komisja, świadczy o jej gotowości do nawiązania kontaktu z obywatelami i udzielenia im odpowiedzi, a także do wysłuchania argumentów przedstawionych przez branżę(7).

Uwagi skarżącego

W swoich uwagach skarżący podtrzymał skargę i stwierdził, że Komisja nie działała „bezstronnie, sprawiedliwie i racjonalnie”. Skarżący stwierdził, że Komisja odmówiła zorganizowania spotkania w tej sprawie pomimo wniosków sformułowanych przez nią i ERA w pismach z dnia 21 stycznia i 7 lutego 2005 r. Według skarżącego Komisja nie działała zatem zgodnie z Kodeksem dobrego postępowania administracyjnego pracowników Komisji Europejskiej w ich stosunkach ze społeczeństwem („kodeks Komisji”), który stanowi załącznik do regulaminu wewnętrznego Komisji(8).

Dalsze zapytania

Po dokładnym rozważeniu opinii Komisji i uwag skarżącego okazało się, że konieczne są dalsze dochodzenia.

Wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich o wydanie opinii uzupełniającej oraz o udzielenie dalszych informacji

W związku z tym w dniu 3 marca 2006 r. Rzecznik wystosował do Komisji pismo, w którym zwrócił się o wydanie opinii uzupełniającej oraz o udzielenie dalszych informacji.

Wniosek ten dotyczył następujących kwestii:

(1) Nowe zarzuty

W swoich uwagach dotyczących opinii Komisji skarżący twierdził, że Komisja nie działała „bezstronnie, sprawiedliwie i racjonalnie”, w związku z czym sformułował kolejny zarzut na podstawie art. 11 Europejskiego kodeksu dobrego postępowania administracyjnego. W związku z tym Rzecznik zwrócił się do Komisji o wydanie opinii uzupełniającej w sprawie tego dalszego zarzutu.

(2) Wniosek o udzielenie dodatkowych informacji

Rzecznik zwrócił się również do Komisji o przekazanie mu następujących informacji:

1. Czy Komisja może przedłożyć kopię (lub wydruk) oryginalnej wersji oraz wszelkich zmienionych wersji plakatu, ulotki i arkusza informacyjnego, zarówno w odniesieniu do wersji dostępnych online, jak i wersji drukowanych tych dokumentów? Czy Komisja może również określić, kiedy wprowadzono odpowiednie zmiany?
2. Czy Komisja może odnieść się do konkretnych kwestii poruszonych przez skarżącego i ERA w załączniku do ich pisma z dnia 7 lutego 2005 r.?
3. Rzecznik zauważa, że Komisja uważa skargę za niedopuszczalną w zakresie, w jakim dotyczy ona prezentacji wideo przygotowanej i rozpowszechnionej przez Komisję, ponieważ skarżący nie zwrócił wcześniej jej uwagi na te kwestie. Należy jednak przypomnieć, że art. 2 ust. 4 statutu Rzecznika Praw Obywatelskich wymaga, aby skarga była poprzedzona „odpowiednim” uprzednim podejściem. W swoich uwagach dotyczących skargi 1475/2005/(IP)GG ERA skutecznie argumentowała, że skontaktowanie się z Komisją w sprawie prezentacji wideo nie było właściwe w świetle reakcji Komisji na poprzednie podejścia dotyczące plakatu, ulotki i noty informacyjnej. Zdaniem Rzecznika ten argument wydaje się rozsądny. Czy Komisja może zatem odnieść się do uwag poczynionych przez skarżącego w odniesieniu do prezentacji wideo?

Odpowiedź Komisji

Wraz z odpowiedzią Komisja przekazała kopię zmienionych wersji plakatu, ulotki i noty informacyjnej. Wyjaśniła, że oryginalne wersje plakatu i ulotki zostały dostarczone jej służbom w dniu 22 grudnia 2004 r., a wersje poprawione w dniach 2 lutego (plakat) i 17 marca 2005 r. (ulotka).

Komisja przedstawiła następujące dalsze uwagi:

W odniesieniu do plakatu i ulotki zrzeczenie się odpowiedzialności odnosiło się do podsumowującego charakteru dokumentów. Wszelkie spory prawne powinny opierać się wyłącznie na odpowiednich tekstach prawnych.

Otwarcie plakatu i ulotki nie wywołało mylnego wrażenia. Po pierwsze, szczegółowe warunki, którym podlega wypłata rekompensaty finansowej, zostały omówione później i bardziej szczegółowo na plakacie i ulotce. Po drugie, na pytanie, czy odszkodowanie ma zastosowanie jedynie w nielicznych przypadkach, można było odpowiedzieć wyłącznie na podstawie okoliczności faktycznych. Skarżący nie przedstawił jednak takich informacji. Po trzecie, odwołania lotów nie były systematycznie objęte klauzulą „wyjątkowych okoliczności” zawartą w art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004.

Jeżeli chodzi o odmowę przyjęcia na pokład, nie można było zrozumieć, w jaki sposób sformułowanie „może” (wskazujące jedynie możliwość) mogłoby prowadzić do oczekiwania, że pasażer ma prawo do swobodnego wyboru alternatywnego transportu.

Jeśli chodzi o anulowanie, w międzyczasie zmieniono również ulotkę. Fakt, że poprawiona wersja była dostępna nieco później niż poprawiona wersja plakatu, wynikał z ograniczonej liczby drukarni.

Jeżeli chodzi o użycie słowa „natychmiastowy” w odniesieniu do pomocy, która ma zostać udzielona w przypadku dużych opóźnień, warunki tej pomocy zostały wyszczególnione w akapicie następującym po danym podtytule na plakacie i ulotce. Ponadto brzmienie art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 261/2004 („Jeżeli obsługujący przewoźnik lotniczy racjonalnie spodziewa się opóźnienia lotu po planowym czasie odlotu [...]”) wskazywało, że należy podjąć działania na długo przed faktycznym i potwierdzonym opóźnieniem, jeżeli dane przedsiębiorstwo lotnicze otrzymało uprzednie ostrzeżenie o opóźnieniu. Sformułowanie "oczekuje" oznacza, że linia lotnicza powinna zorganizować i zapewnić pomoc na miejscu, gdy tylko otrzyma informację, że lot będzie opóźniony o co najmniej dwie godziny i odpowiednio pomieścić pasażerów natychmiast, na długo przed dwugodzinnym opóźnieniem.

Brak punktu odnoszącego się do ewentualnej odmowy udzielenia pomocy w przypadku, gdyby jej udzielenie jeszcze bardziej opóźniło obsługę lotów, wynika z tego, że Komisja musi być selektywna w swoim komunikacie, jak wskazano w zastrzeżeniu na plakacie i ulotce. W każdym razie w praktyce było mało prawdopodobne, aby udzielenie pomocy pasażerom jeszcze bardziej opóźniło lot.

Dodanie informacji na temat konwencji montrealskiej i praw klientów, którzy zarezerwowali wycieczki zorganizowane, miało sens i było przydatne.

Jeżeli chodzi o prezentację wideo, skarżący i IACA nigdy nie informowali Komisji o żadnych informacjach, które ich zdaniem wprowadzałyby w błąd. Prezentacja zawierała fragmenty wywiadów z osobami fizycznymi, a poglądy tych osób niekoniecznie odzwierciedlały poglądy Komisji, jak wyjaśniono w zastrzeżeniu. W związku z tym Komisja nie zamierzała komentować treści prezentacji wideo.

Uwagi skarżącego

W swoich uwagach skarżący podtrzymał skargę.

PROJEKT ZALECENIA RZECZNIKA PRAW OBYWATELSKICH

Projekt zalecenia

W dniu 21 grudnia 2006 r. Rzecznik Praw Obywatelskich skierował do Komisji następujący projekt zalecenia:

Komisja powinna jak najszybciej skorygować niedokładne i wprowadzające w błąd stwierdzenia wskazane przez Rzecznika Praw Obywatelskich.

Uzasadnienie niniejszego projektu zalecenia można podsumować w następujący sposób:(9)

1 Uwagi wstępne

1.1 W skardze do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich skarżący twierdził, że informacje dotyczące praw pasażerów na mocy rozporządzenia 261/2004, które Komisja opublikowała na swoim plakacie, ulotce, arkuszu informacyjnym i które znalazły się w prezentacji wideo, zawierały niedokładne i wprowadzające w błąd oświadczenia. Skarżący twierdził, że Komisja powinna wycofać te oświadczenia.

1.2 Należy zauważyć, że skarga 1475/2005/(IP)GG obejmuje kilka innych kwestii, które nie zostały poruszone w niniejszej skardze. Chociaż skarżący odniósł się do niektórych z tych kwestii w swoich uwagach dotyczących opinii Komisji, Rzecznik uznał, że w przedmiotowej sprawie nie ma potrzeby ich badania(10).

1.3 W odniesieniu do zarzutu i argumentu podniesionego w niniejszej sprawie Rzecznik zauważył, że skarżący nie przedstawił szczegółowego wyjaśnienia dotyczącego niewłaściwego administrowania, które uważa za istniejące. Ponieważ jednak niniejsza skarga i skarga 1475/2005/(IP)GG są ze sobą ściśle powiązane, Rzecznik zrozumiał, że skarżący chciał przedstawić te same argumenty, które zostały przedstawione w tej innej sprawie. Projekt zalecenia opierał się zatem na założeniu, że odpowiednie argumenty przedstawione przez ERA w skardze 1475/2005/(IP)GG zostały również przedstawione przez skarżącego w tej sprawie.

W odniesieniu do prezentacji wideo

1.4 W swojej opinii Komisja wyraziła wątpliwości co do dopuszczalności skargi w zakresie, w jakim dotyczyła ona prezentacji wideo. Komisja zasugerowała, że jeśli chodzi o nagranie wideo, skarżący nie podjął wcześniej odpowiednich działań, zgodnie z wymogami art. 2 ust. 4 statutu Rzecznika Praw Obywatelskich.

1.5 Zgodnie z art. 2 ust. 4 statutu Rzecznika Praw Obywatelskich przed zwróceniem się do Rzecznika Praw Obywatelskich należy podjąć odpowiednie działania. Rzecznik zauważył, że skarżący zwrócił się do Komisji w dniach 21 stycznia i 7 lutego 2005 r. z prośbą o wprowadzenie poprawek do plakatu i ulotki. Zauważył ponadto, że z jednym wyjątkiem Komisja odmówiła uwzględnienia tych wniosków, a jednocześnie nie odniosła się do żadnej ze szczegółowych uwag, które skarżący przedstawił w tym kontekście. W swoich uwagach dotyczących opinii Komisji w sprawie 1475/2005/(IP)GG ERA skutecznie argumentowała, że skontaktowanie się z Komisją w sprawie prezentacji wideo nie było właściwe, biorąc pod uwagę reakcję Komisji na poprzednie podejścia dotyczące plakatu, ulotki i noty informacyjnej. Rzecznik uznał ten argument za przekonujący. Ponieważ Komisja wyjaśniła już, że nie widzi powodu, aby zmieniać materiały informacyjne, które opublikowała w formie pisemnej, najprawdopodobniej zareaguje w ten sam sposób na wszelkie wnioski o zmianę innych takich materiałów(11). W tych okolicznościach nie można było oczekiwać, że skarżący podejmie dalsze działania wobec Komisji w odniesieniu do prezentacji wideo. Stanowisko Komisji, zgodnie z którym ta część skargi jest niedopuszczalna, musiało zatem zostać odrzucone.

Europejski kodeks dobrego postępowania administracyjnego

1.6 W swoich uwagach dotyczących opinii Komisji skarżący oparł się na przepisie zawartym w Europejskim kodeksie dobrego postępowania administracyjnego. W swojej opinii w sprawie 1475/2005/(IP)GG Komisja uznała, że kodeks ten nie jest dla niej wiążący, ale że sprawę można ocenić na podstawie kodeksu dobrego postępowania administracyjnego pracowników Komisji Europejskiej w ich stosunkach ze społeczeństwem („kodeks Komisji”), który stanowi załącznik do regulaminu wewnętrznego Komisji(12).

1.7 Należy zauważyć, że w rezolucji przyjętej w dniu 6 września 2001 r. Parlament Europejski wezwał Rzecznika Praw Obywatelskich do stosowania Europejskiego kodeksu dobrego postępowania administracyjnego(13) w celu zbadania, czy doszło do niewłaściwego administrowania, aby nadać skuteczność prawu do dobrej administracji ustanowionemu w art. 41 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej(14). Podejście Rzecznika opierało się zatem na przepisach zawartych w Europejskim kodeksie dobrego postępowania administracyjnego, aczkolwiek w stosownych przypadkach z należytym uwzględnieniem kodeksu Komisji.

1.8 Niniejsza sprawa dotyczyła między innymi kwestii, czy Komisja wywiązała się ze spoczywającego na niej obowiązku działania w charakterze administracji ukierunkowanej na usługi. W tym kontekście Rzecznik poczuł się zobowiązany zauważyć, że Komisja przedstawiła swoją opinię w sprawie skargi ponad dwa miesiące po wyznaczonym terminie. Odpowiedź na dalsze dochodzenia została przedstawiona ponad dwa i pół miesiąca po terminie wyznaczonym przez Rzecznika Praw Obywatelskich. Ponadto w odpowiedzi tej nie odniesiono się do niektórych pytań skierowanych do Komisji przez Rzecznika Praw Obywatelskich. Chociaż fakty te oczywiście nie miały wpływu na ocenę niniejszej sprawy, Rzecznik Praw Obywatelskich chciał podkreślić, że Komisja mogłaby nadać swojemu twierdzeniu, że jest administracją nastawioną na usługi, większą wiarygodność, gdyby rozpatrywała niniejszą sprawę szybciej.

Podejście Rzecznika do zarzutu, że Komisja złożyła niedokładne i wprowadzające w błąd oświadczenia

1.9 Rzecznik uznał, że dobrą praktyką administracyjną instytucji i organów UE jest dbanie o to, by składane przez nie oświadczenia były dokładne i niewprowadzające w błąd, oraz niezwłoczne korygowanie ewentualnych błędów. Umyślne lub niedbałe złożenie niedokładnego lub wprowadzającego w błąd oświadczenia stanowi zatem niewłaściwe administrowanie. Ponadto odmowa skorygowania niedokładnego lub wprowadzającego w błąd oświadczenia stanowi również niewłaściwe administrowanie, nawet jeśli pierwotny błąd nie był umyślny ani nie wynikał z zaniedbania. Rzecznik Praw Obywatelskich przyznał, że Komisja słusznie wskazała, iż sam brak zgody co do poprawności danego oświadczenia nie stanowi dowodu niewłaściwego administrowania. Rzecznik uznał jednak, że w trakcie dochodzenia powinien zastosować obiektywny test na to, czy oświadczenia złożone przez instytucję lub organ Wspólnoty są niedokładne lub wprowadzające w błąd. W tym kontekście termin „wprowadzający w błąd” (do którego Komisja zastosowała wyjątek) należy zatem rozumieć obiektywnie, tj. w ten sposób, że pewne stwierdzenie może być interpretowane nieprawidłowo przez osoby, do których jest skierowane.

1.10 W niniejszej sprawie nie wydaje się, aby pierwotny zarzut oparty był na tym, że Komisja zamierzała wprowadzić w błąd lub że dopuściła się zaniedbania, przygotowując wstępne projekty istotnych materiałów informacyjnych. Dochodzenie Rzecznika Praw Obywatelskich koncentrowało się zatem na obiektywnej prawdziwości lub braku prawdziwości oświadczeń, którym skarżący się sprzeciwia.

2 Rzekomo niedokładne i wprowadzające w błąd stwierdzenia w materiałach informacyjnych

2.1 Skarżący twierdził, że plakat, ulotka, nota faktograficzna i prezentacja wideo opracowane przez Komisję w celu poinformowania pasażerów o ich prawach wynikających z rozporządzenia 261/2004 zawierały niedokładne i wprowadzające w błąd oświadczenia. Zdaniem skarżącego Komisja nie działała zatem sprawiedliwie i racjonalnie, zgodnie z wymogami art. 11 Europejskiego kodeksu dobrego postępowania administracyjnego. Istotne zarzuty zostały szczegółowo przedstawione w załączniku do pisma skierowanego do Komisji w dniu 7 lutego 2005 r. oraz w samej skardze.

Kwestie ogólne

2.2 Na wstępie należy podkreślić, że Rzecznik w pełni zgodził się z argumentem Komisji, że pasażerowie powinni być informowani o prawach przysługujących im na mocy rozporządzenia 261/2004 i że w związku z tym Komisja powinna rozpocząć własną kampanię informacyjną. Dochodzenie Rzecznika nie dotyczyło zatem decyzji Komisji o udzieleniu informacji o nowych prawach (które niewątpliwie w znacznym stopniu wzmacniają pozycję pasażerów lotniczych), lecz treści przekazanych informacji.

2.3 Rozporządzenie nr 261/2004 zawierało szczegółowy zbiór przepisów dotyczących praw pasażerów lotniczych. Rzecznik uznał zatem za oczywiste, że materiały informacyjne dostarczone przez Komisję nie mogły i nie musiały być kompletne, pod warunkiem że dostarczone informacje były dokładne i nie mogły wprowadzać w błąd. Pasażerowie, którzy chcieli uzyskać bardziej szczegółowe informacje, mogli oczywiście zapoznać się z tekstem samego rozporządzenia nr 261/2004 lub zwrócić się o poradę do właściwych organów.

2.4 Rzecznik zgodził się ponadto, że aby informacje były przydatne, muszą być przedstawione w zrozumiałym języku. W rzeczywistości nie można przecenić znaczenia potrzeby dostarczania jasnych i zrozumiałych informacji w tej dziedzinie. Pasażerowie, których dotyczy którykolwiek z problemów objętych rozporządzeniem 261/2004, zazwyczaj (i co zrozumiałe) chcą być informowani tak szybko i tak jasno, jak to możliwe, o przysługujących im prawach. W związku z tym wszelkie materiały informacyjne, aby były użyteczne, muszą być jak najbardziej zwięzłe i zrozumiałe.

2.5 Rzecznik uznał ponadto, że uzasadniona chęć dostarczenia użytecznych informacji doskonale wyjaśnia fakt, że przedmiotowy materiał przygotowany przez Komisję zawierał również informacje na temat możliwości dalszych roszczeń odszkodowawczych, za które linia lotnicza może być odpowiedzialna na mocy konwencji montrealskiej (tj. szkód spowodowanych opóźnieniami, zniszczeniem, uszkodzeniem, utratą lub opóźnieniem bagażu oraz obrażeniami ciała lub śmiercią). Zdaniem Rzecznika informacje, które Komisja opublikowała w tym zakresie, również nie wprowadzały w błąd.

2.6 To samo dotyczy informacji o prawach osób, które zarezerwowały zorganizowane wakacje. Rzecznik nie był w stanie stwierdzić, w jaki sposób odpowiednie stwierdzenia na plakacie i ulotce można uznać za niedokładne lub mogące wprowadzić w błąd.

2.7 W swojej opinii oraz w odpowiedzi na dalsze dochodzenia Rzecznika Komisja położyła szczególny nacisk na fakt, że opublikowane przez nią informacje zawierały "zrzeczenia się odpowiedzialności". Rzecznik zauważyła, że zarówno na plakacie, jak i w ulotce podkreślono, że zawierają one jedynie streszczenie odpowiednich przepisów UE, a następnie kontynuowano je w następujący sposób: „Wszelkie roszczenia prawne lub działania podejmowane w przypadku sporu powinny opierać się wyłącznie na odpowiednich tekstach prawnych”.

2.8 Rzecznik uznał, że informacje te są zarówno użyteczne, jak i właściwe, ponieważ kierują osobę, która chce dochodzić swoich praw w bardziej formalny sposób, do szczegółowego sprawdzenia odpowiednich przepisów. Jednak fakt, że Komisja użyła w tym kontekście wyrażenia „zrzeczenie się odpowiedzialności”, może również oznaczać, że Komisja chciałaby zasugerować, że obecność jakichkolwiek niedokładnych lub wprowadzających w błąd oświadczeń w jej materiałach informacyjnych byłaby nieistotna, ponieważ „zrzeczenia się odpowiedzialności” wyraźnie pokazały, że Komisja nie ponosi żadnej odpowiedzialności za dokładność dostarczonych informacji. Gdyby rzeczywiście taka była opinia Komisji, Rzecznik nie byłby w stanie jej zaakceptować. Po pierwsze, należy zauważyć, że tekst „zastrzeżenia” nie odnosi się do ewentualnej nieścisłości w dostarczonych informacjach. Po drugie, ponieważ deklarowanym celem kampanii informacyjnej było dostarczenie pasażerom lotniczym użytecznych informacji, składanie niedokładnych lub wprowadzających w błąd oświadczeń w tym materiale byłoby sprzeczne z samym celem informacji. Po trzecie, co najważniejsze, sama Komisja podkreśliła potrzebę przedstawienia informacji w przystępnej i zrozumiałej formie. Gdyby fragmenty, do których Komisja odnosiła się jako do „zrzeczenia się odpowiedzialności”, miały na celu wyjaśnienie, że informacje dostarczone przez Komisję niekoniecznie były dokładne, Komisja w oczywisty sposób nie uczyniłaby tego tak jasnym i zrozumiałym, jak było to konieczne.

2.9 Zastrzeżenie prawne dotyczące prezentacji wideo należało rozpatrywać oddzielnie (zob. pkt 2.20 poniżej).

W odniesieniu do informacji zawartych w plakacie

2.10 W odniesieniu do plakatu skarżący wskazał następujące stwierdzenia jako niedokładne lub wprowadzające w błąd:(15)

(1) "Jeśli odmówiono Ci przyjęcia na pokład lub Twój lot został odwołany, linia lotnicza obsługująca Twój lot musi zaoferować Ci rekompensatę finansową i pomoc".

(2) a) "Te [korzyści] muszą obejmować wybór zwrotu kosztów biletu (z bezpłatnym lotem powrotnym do początkowego miejsca odlotu, w stosownych przypadkach) lub alternatywnego transportu do miejsca docelowego."

(2) b) "Odszkodowanie może zostać zmniejszone o połowę, jeśli opóźnienie nie przekracza odpowiednio 2, 3 lub 4 godzin."

(2)(c) "Przewoźnik lotniczy musi również przekazać: wybór między zwrotem kosztów biletu (z bezpłatnym lotem powrotnym do początkowego miejsca odlotu, w stosownych przypadkach) lub alternatywnym transportem do miejsca docelowego (...)”

3) a) "Za każdym razem, gdy Twój lot zostanie odwołany, obsługująca linia lotnicza musi przekazać Ci: wybór między zwrotem kosztów biletu (z bezpłatnym lotem powrotnym do początkowego miejsca odlotu, w stosownych przypadkach) lub alternatywnym transportem do miejsca docelowego (...)”

Linie lotnicze mogą również być zmuszone do wypłaty odszkodowania na takim samym poziomie jak w przypadku odmowy przyjęcia na pokład, chyba że powiadomią Cię z odpowiednim wyprzedzeniem.

(4) "Natychmiastowa pomoc (...), której linia lotnicza musi udzielić (...).

2.11 W odniesieniu do oświadczenia (1) Rzecznik uznał, że odpowiednie oświadczenie sugeruje, że odszkodowanie musi zostać wypłacone ("must") w każdym przypadku odwołania lotu. Jak słusznie stwierdził skarżący, stwierdzenie to było niedokładne, ponieważ rozporządzenie nr 261/2004 przewiduje prawo do odszkodowania tylko wtedy, gdy spełnione są określone warunki. Rzecznik uznał ponadto, że brzmienie odpowiedniego oświadczenia może wprowadzać pasażerów w błąd. Prawdą jest, że tekst plakatu (i ulotki) zawierał kolejny akapit, który zawierał znacznie bardziej zniuansowane informacje, a mianowicie oświadczenie (ust. 3 lit. b). Biorąc pod uwagę brzmienie tego oświadczenia („może”), Rzecznik Praw Obywatelskich uznał, że jeszcze trudniej jest zrozumieć, dlaczego w oświadczeniu wstępnym zastosowano obowiązkowy język („must”). Ponadto plakat (i ulotka) miały na celu dostarczenie szybkich informacji. Można sobie łatwo wyobrazić, że pasażer lotniczy, który dowie się, że jego lot został odwołany i zacznie czytać tekst dostarczony przez Komisję, zadowoli się czytaniem oświadczenia otwierającego i natychmiast zwróci się do personelu linii lotniczych w celu wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym. Rzecznik zauważył ponadto, że skarżący przedstawił informacje sugerujące, że odpowiednie oświadczenie mogło rzeczywiście wprowadzić w błąd znaczną liczbę pasażerów lotniczych.

2.12 W odniesieniu do oświadczenia ust. 3 lit. b) zauważono już, że jest ono mniej kategoryczne niż oświadczenie (1). Skarżący stwierdził jednak, że powołując się tylko na jeden z trzech ważnych wyjątków, czytelnik prawie na pewno uwierzy, że nie ma innych wyjątków. Rzecznik dokładnie przeanalizował to oświadczenie. Prawdą jest, że użycie słowa „może” oznacza, że wypłata odszkodowania nie będzie należna we wszystkich przypadkach odwołania lotu i że w związku z tym istnieją wyjątki. W tekście wspomniano jednak tylko o jednym z tych wyjątków. Rzecznik uznał zatem, że pasażer czytający ten tekst byłby skłonny sądzić, że jest to jedyny taki wyjątek i że będzie uprawniony do odszkodowania pod warunkiem, że nie zostanie powiadomiony z odpowiednim wyprzedzeniem. Wniosek ten został wzmocniony przez stwierdzenie, że wyeliminowanie ryzyka błędów ze strony pasażerów czytających tekst poprzez dodanie kilku słów byłoby bardzo proste.

2.13 W związku z powyższym Rzecznik stwierdził, że stwierdzenia 1 i 3 lit. b) są niedokładne i wprowadzające w błąd. W odniesieniu do pozostałych oświadczeń Rzecznik uznał, że nie wydają się one budzić zastrzeżeń.

W odniesieniu do ulotki

2.14 Biorąc pod uwagę, że tekst ulotki odpowiadał tekstowi plakatu, zastosowanie miały te same wnioski, co wnioski zawarte w pkt 2.10-2.13.

2.15 Jedyna różnica dotyczyła stwierdzenia ust. 3 lit. b). Tekst tego oświadczenia w ulotce był początkowo następujący:

„Linia lotnicza może również być zmuszona do wypłaty odszkodowania na takim samym poziomie jak w przypadku odmowy przyjęcia na pokład, chyba że powiadomi Cię z odpowiednim wyprzedzeniem i zaoferuje alternatywny transport w pobliżu pierwotnego czasu.”

2.16 Skarżący słusznie zauważył, że tekst ten zawierał wyraźny błąd, biorąc pod uwagę, że linie lotnicze musiały zaoferować albo wcześniejsze powiadomienie, albo alternatywny transport w terminie zbliżonym do pierwotnego.

2.17 Rzecznik stwierdził zatem, że pierwotne sformułowanie tego stwierdzenia w ulotce było niedokładne. Zauważył, że brzmienie zostało następnie zmienione i obecnie odpowiada brzmieniu plakatu. Jak jednak wyjaśniono powyżej (zob. pkt 2.12), to nowe sformułowanie było również niedokładne i wprowadzające w błąd.

W odniesieniu do prezentacji wideo

2.18 Skarżący twierdził, że prezentacja wideo przygotowana przez Komisję zawierała następujące trzy wprowadzające w błąd stwierdzenia:

1. „Od 2005 r. pasażerowie nie powinni przechodzić długich procedur w celu obrony swoich praw w europejskich portach lotniczych. Natychmiastowe i automatyczne odszkodowanie zostanie wypłacone za opóźnienia, odwołania i nadmierną rezerwację”.
2. „Po trzecie, linie lotnicze muszą oferować identyczne odszkodowanie [jak odszkodowanie wypłacane w związku z nadmierną rezerwacją] oraz, w razie potrzeby, opiekować się pasażerami w przypadku odwołania lotu w ostatniej chwili”.
3. „Jeżeli opóźnienie przekracza 5 godzin, linia lotnicza musi również zwrócić cenę biletu (...)”.

2.19 Jak zauważono powyżej, Komisja w swojej opinii wyraziła pogląd, że skarga jest w tym względzie niedopuszczalna. W odpowiedzi na dalsze dochodzenia Rzecznika Praw Obywatelskich, w których poproszono go o zajęcie się tym aspektem sprawy, Komisja stwierdziła, że prezentacja wideo zawierała fragmenty wywiadów z osobami fizycznymi oraz że opinie tych osób nie odzwierciedlały, jak wyraźnie wskazano w zastrzeżeniu, poglądów Komisji. Komisja dodała, że w związku z tym nie zamierza komentować treści prezentacji wideo.

2.20 Rzecznik uznał, że nie ma potrzeby zajmowania się kwestią, czy sposób, w jaki Komisja odpowiedziała na jego dalsze dochodzenia w tej kwestii, jest odpowiedni. Zdaniem Rzecznika stanowisko przyjęte przez Komisję nie było w żadnym razie przekonujące. Rzecznik obejrzała odpowiednią prezentację wideo, która jest dostępna na stronie internetowej Komisji. Na podstawie tej weryfikacji Rzecznik uznał, że rozsądna osoba oglądająca ten film zakłada, że zrzeczenie się odpowiedzialności dotyczy wyłącznie osób przesłuchiwanych innych niż urzędnicy Komisji, a nie oświadczeń złożonych przez samego narratora. W tych okolicznościach konieczne było zbadanie, czy oświadczenia, którym sprzeciwia się skarżący, były rzeczywiście niedokładne lub wprowadzające w błąd.

2.21 Skarżący twierdził, że stwierdzenie (1) jest niedokładne, ponieważ odszkodowanie nigdy nie musiało być wypłacane z tytułu opóźnienia, a w przypadku gdy odszkodowanie było należne na podstawie rozporządzenia 261/2004, nie musiało być wypłacane natychmiast. Rzecznik Praw Obywatelskich zauważył, że interpretacja rozporządzenia nr 261/2004 dokonana przez skarżącego jest ewidentnie prawidłowa. Odpowiednie stwierdzenie zawarte w prezentacji wideo Komisji było zatem niedokładne i wprowadzające w błąd.

2.22 Skarżący twierdził ponadto, że stwierdzenia (1) i (2) są niedokładne, ponieważ nie wspominają, że pasażerowie nie mają prawa do odszkodowania w trzech przypadkach, a mianowicie (i) gdy pasażerowie otrzymują co najmniej 14-dniowe powiadomienie o odwołaniu; (ii) w przypadku gdy pasażerowie zostali poinformowani o odwołaniu mniej niż 14 dni przed lotem, ale zaoferowano im zmianę planu podróży umożliwiającą im dotarcie do miejsca docelowego w pobliżu pierwotnie zaplanowanego czasu przylotu; oraz (iii) jeżeli odwołanie jest spowodowane „nadzwyczajnymi okolicznościami”. Biorąc pod uwagę, że odpowiednie oświadczenia rzeczywiście stwarzają wrażenie, że odszkodowanie musi zostać wypłacone za każdym razem, gdy lot jest odwołany, Rzecznik uznał, że sprzeciw skarżącego jest uzasadniony. Chociaż nie można było oczekiwać, że Komisja szczegółowo wyjaśni odpowiednie przepisy w swojej prezentacji wideo, łatwo byłoby zakwalifikować odpowiednie oświadczenia, a tym samym wyeliminować nieporozumienia, do których tekst najprawdopodobniej doprowadzi, na przykład poprzez dodanie słów „chyba że zastosowanie mają pewne wyjątki”.

2.23 W odniesieniu do oświadczenia (3) Rzecznik uznał jednak, że zastrzeżenia skarżącego nie były zasadne.

Wnioski

2.24 W związku z powyższym Rzecznik uznał następujące stwierdzenia zawarte na plakacie, ulotce i prezentacji wideo za niedokładne lub wprowadzające w błąd:

• oświadczenia 1 i 3b) na plakacie i w aktualnej wersji ulotki;
• oświadczenie 3 b) w oryginalnej wersji ulotki; oraz
• oświadczenia (1) i (2) w prezentacji wideo.

2.25 Nieskorygowanie przez Komisję tych niedokładnych lub wprowadzających w błąd oświadczeń stanowiło niewłaściwe administrowanie.

3 W odniesieniu do twierdzeń skarżącego

3.1 Skarżący twierdził, że Komisja powinna wycofać te oświadczenia.

3.2 W świetle powyższych ustaleń Rzecznik uznał, że wniosek skarżącego o podjęcie przez Komisję działań naprawczych jest uzasadniony w odniesieniu do stwierdzeń zawartych w plakacie, ulotce i prezentacji wideo, które zostały przedstawione w pkt 2.24. Rzecznik zauważył jednak, że wycofanie oświadczeń w całości skutkowałoby lukami w materiałach informacyjnych dostarczonych przez Komisję. Zdaniem Rzecznika było zatem zarówno wystarczające, jak i właściwe skorygowanie materiału.

Szczegółowa opinia Komisji

W swojej szczegółowej opinii Komisja poinformowała Rzecznika Praw Obywatelskich, że zapoznała się z jego projektem zalecenia oraz że przedmiotowa ulotka, plakat, nota informacyjna i prezentacja wideo zostały już usunięte z jej strony internetowej. Komisja wskazała, że zostaną przedstawione informacje zastępcze. Dodała, że już przed sporządzeniem projektu zalecenia rozpoczęła proces przeglądu materiałów informacyjnych w celu aktualizacji ich treści i uwzględnienia nowych przepisów wspólnotowych w tej dziedzinie. Komisja zauważyła, że nowe materiały informacyjne zostały przesłane zainteresowanym stronom, w tym skarżącemu, w celu przedstawienia uwag.

Uwagi skarżącego

W swoich uwagach skarżący wskazał, że z zadowoleniem odnotowuje, iż ze względu na projekt zalecenia Rzecznika Komisja wycofała ze swojej strony internetowej wprowadzającą w błąd dokumentację dotyczącą praw pasażerów. Dodała, że ma nadzieję, iż Komisja wkrótce podejmie inicjatywę w celu dopilnowania, aby jej nieprawidłowe plakaty zostały usunięte ze wszystkich pomieszczeń w portach lotniczych UE.

Skarżący podkreślił, że jest zadowolony z procedury prowadzącej do publikacji nowej wersji plakatu Komisji w dniu 4 kwietnia 2007 r. Wyraziła nadzieję, że wysiłki Rzecznika doprowadziły do lepszej koordynacji między organem regulacyjnym a przemysłem lotniczym, co pomogłoby zapewnić prawidłowe wdrożenie prawodawstwa wspólnotowego.

DECYZJA

1 Sprawa skarżącego

1.1 Niniejsza skarga została złożona przez International Air Carrier Association, grupę ponad 40 przedsiębiorstw lotniczych w Europie. Jest ona ściśle związana ze skargą 1475/2005/(BB)GG złożoną przez Stowarzyszenie Linii Lotniczych Regionów Europy („ERA”). Obie skargi dotyczą informacji przygotowanych i opublikowanych przez Komisję Europejską w odniesieniu do praw podróżnych na mocy rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91(16). Rozporządzenie to weszło w życie dnia 17 lutego 2005 r.

1.2 W celu poinformowania pasażerów o ich nowych prawach wynikających z rozporządzenia 261/2004 Komisja przygotowała i opublikowała ulotkę, plakat i notę informacyjną. Komisja przygotowała również krótką prezentację wideo i wydała komunikat prasowy z okazji wejścia w życie rozporządzenia. Wszystkie te materiały były również dostępne na stronie internetowej Komisji.

1.3 Skarżący i ERA uznali, że te materiały informacyjne zawierały niedokładne i wprowadzające w błąd oświadczenia. W związku z tym wezwały Komisję do usunięcia lub skorygowania tych oświadczeń. Komisja uznała jednak, że opublikowane przez nią informacje były dokładne. Z wyjątkiem jednego konkretnego stwierdzenia, które zostało zmienione na plakacie (a następnie również w ulotce), Komisja odmówiła zatem wprowadzenia jakichkolwiek zmian merytorycznych.

1.4 W skardze do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich skarżący twierdził, że informacje dotyczące praw pasażerów na mocy rozporządzenia 261/2004, które Komisja opublikowała na swoim plakacie, ulotce, arkuszu informacyjnym i które znalazły się w prezentacji wideo, zawierały niedokładne i wprowadzające w błąd oświadczenia. Skarżący twierdził, że Komisja powinna wycofać te oświadczenia.

1.5 Skargę skierowano do Komisji w celu uzyskania opinii. Skarżący przedstawił uwagi dotyczące tej opinii. Rzecznik Praw Obywatelskich uznał następnie, że konieczne jest zwrócenie się do Komisji o dodatkowe informacje dotyczące tej sprawy. Skarżący przedstawił uwagi dotyczące odpowiedzi Komisji.

1.6 Na podstawie zebranych w ten sposób dowodów Rzecznik doszedł do wniosku, że rzeczywiście doszło do niewłaściwego administrowania ze strony Komisji, biorąc pod uwagę, że następujące stwierdzenia zawarte na plakacie, ulotce i filmie były niedokładne lub wprowadzające w błąd:

• oświadczenia 1 i 3b) na plakacie i w aktualnej wersji ulotki;
• oświadczenie 3 b) w oryginalnej wersji ulotki; oraz
• oświadczenia (1) i (2) w prezentacji wideo.

1.7 W związku z tym w dniu 21 grudnia 2006 r. Rzecznik Praw Obywatelskich skierował do Komisji następujący projekt zalecenia:

Komisja powinna jak najszybciej skorygować niedokładne i wprowadzające w błąd stwierdzenia wskazane przez Rzecznika Praw Obywatelskich.

1.8 W swojej szczegółowej opinii Komisja poinformowała Rzecznika, że zapoznała się z jego projektem zalecenia oraz że przedmiotowa ulotka, plakat, nota informacyjna i prezentacja wideo zostały już usunięte z jej strony internetowej. Komisja wskazała, że zostaną opracowane informacje zastępcze oraz że nowe materiały informacyjne zostały przesłane zainteresowanym stronom, w tym skarżącemu, w celu przedstawienia uwag.

1.9 Skarżący wskazał w swoich uwagach, że z zadowoleniem odnotowuje, iż ze względu na projekt zalecenia Rzecznika Komisja wycofała ze swojej strony internetowej wprowadzającą w błąd dokumentację dotyczącą praw pasażerów. Dodała, że ma nadzieję, iż Komisja wkrótce podejmie inicjatywę w celu dopilnowania, aby jej nieprawidłowe plakaty zostały usunięte ze wszystkich pomieszczeń w portach lotniczych UE. Skarżący podkreślił, że jest zadowolony z procedury prowadzącej do publikacji nowej wersji plakatu Komisji w dniu 4 kwietnia 2007 r.

1.10 W związku z powyższym Rzecznik uważa, że Komisja w zadowalający sposób wdrożyła projekt zalecenia przedstawiony w tej sprawie.

1.11 Jeśli chodzi o dalszą uwagę skarżącego, Rzecznik przypomina, że w swoim projekcie zalecenia wezwał Komisję do skorygowania niedokładnych i wprowadzających w błąd stwierdzeń, które wskazał w swoich materiałach informacyjnych. Biorąc pod uwagę, że wydaje się, iż Komisja wysłała starą wersję plakatu do portów lotniczych w UE i zwróciła się do nich o umieszczenie tych plakatów na ich terenie, Rzecznik uważa, że Komisja rzeczywiście musi poinformować te porty lotnicze, że starą wersję plakatu zastąpiono nową wersją i że należy odpowiednio zmienić wygląd plakatu na tych portach lotniczych. Rzecznik Praw Obywatelskich ufa, że Komisja podejmie niezbędne kroki w tym kierunku po zwróceniu jej uwagi na tę kwestię w drodze niniejszej decyzji. Rzecznik Praw Obywatelskich zwraca się do Komisji o przedstawienie mu sprawozdania w tej sprawie do dnia 31 lipca 2007 r., aby umożliwić Rzecznikowi podjęcie decyzji, czy wbrew jego obecnym oczekiwaniom należy podjąć dalsze działania w tym zakresie.

2 Wnioski

2.1 Na podstawie dochodzenia Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie tej skargi wydaje się, że Komisja w zadowalający sposób wdrożyła projekt zalecenia przedstawiony w tej sprawie.

2.2 Przewodnicząca Komisji Europejskiej zostanie również poinformowana o tej decyzji.

Z poważaniem,

 

P. Nikiforos DIAMANDOUROS

---

(1) Dz.U. 2004, L 46, s. 1.

(2) Sprawa C-344/04 IATA i ELFAA przeciwko Department for Transport [2006] Zb.Orz. I-403.

(3) Oświadczenia Komisji zostały zaznaczone kursywą. Argumenty przedstawione przez skarżącego i ERA są przedstawione w zwykłym piśmie.

(4) Konwencja o ujednoliceniu niektórych zasad dotyczących międzynarodowego przewozu lotniczego (zwana dalej „konwencją montrealską”) została zatwierdzona decyzją Rady Unii Europejskiej z dnia 5 kwietnia 2001 r. (Dz.U. L 194, s. 38).

(5) Transkrypcję filmu załączono do skargi 1475/2005/(IP)GG.

(6) Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego i Rady, COM(2005) 46 wersja ostateczna.

(7) W swojej opinii Komisja odniosła się również do niektórych innych kwestii poruszonych w skardze 1475/2005/(IP)GG. Ponieważ kwestie te nie zostały wymienione w skardze w niniejszej sprawie, nie ma potrzeby streszczania istotnych uwag przedstawionych przez Komisję w niniejszej sprawie.

(8) Zobacz załącznik do regulaminu wewnętrznego Komisji (Dz.U. 2000, L 308, s. 26).

(9) Pełny tekst projektu zalecenia jest dostępny na stronie internetowej Rzecznika Praw Obywatelskich (http://www.ombudsman.europa.eu).

(10) Wszystkie te kwestie zostały omówione w decyzji w sprawie 1475/2005/(IP)GG.

(11) Stanowisko przyjęte przez Komisję w niniejszym dochodzeniu potwierdza, że założenie skarżącego było prawidłowe.

(12) Zobacz załącznik do regulaminu wewnętrznego Komisji (Dz.U. 2000, L 308, s. 26).

(13) Dostępne na stronie internetowej Rzecznika Praw Obywatelskich (http://www.ombudsman.europa.eu).

(14) Dz.U. 2000, C 364, s. 1.

(15) Wykaz ten nie obejmuje stwierdzeń, które zostały już omówione powyżej.

(16) Dz.U. 2004, L 46, s. 1.