Szanowny Panie,

W dniu 30 lipca 1999 r. złożył Pan skargę do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w związku z zarzutem nieuiszczenia przez Komisję Europejską zwrotu podatku VAT z tytułu umów badawczych dla Trinity College Dublin. W swojej skardze twierdzi Pan, że od 1995 r. Komisja nie wypłaciła zwrotu podatku VAT należnego w związku z projektami badawczymi realizowanymi w ramach trzeciego programu ramowego. Zgodnie ze skargą Trinity College Dublin w piśmie z dnia 2 grudnia 1998 r. zwróciło się do Komisji z wnioskiem o zwrot i w dniu 18 lutego 1999 r. wysłało przypomnienie, lecz żadne z tych pism nie otrzymało odpowiedzi.

W dniu 7 września 1999 r. przekazałem skargę przewodniczącemu Komisji Europejskiej. Komisja przesłała swoją opinię w dniu 23 listopada 1999 r., a ja przekazałem ją Panu wraz z wezwaniem do przedstawienia uwag, które przesłał Pan w dniu 20 stycznia 2000 r.

W dniu 27 kwietnia 2000 r. zwróciłem się do Komisji z wnioskiem o udzielenie dodatkowych informacji. W dniu 5 czerwca 2000 r. Komisja wystąpiła z wnioskiem o przedłużenie terminu, uzasadniając to koniecznością przeprowadzenia szczegółowej analizy wszystkich odnośnych rachunków. W dniu 7 czerwca 2000 r. udzieliłem odpowiedzi, przedłużając termin do dnia 30 czerwca 2000 r. Komisja przesłała swoją drugą opinię w dniu 3 lipca 2000 r. Przekazałem go Panu wraz z zaproszeniem do przedstawienia uwag, które przesłał Pan w dniu 4 września 2000 r.

Aby uniknąć nieporozumień, należy przypomnieć, że Traktat WE upoważnia Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich do badania ewentualnych przypadków niewłaściwego administrowania wyłącznie w działaniach instytucji i organów Wspólnoty. Statut Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich wyraźnie stanowi, że żadne działanie jakiegokolwiek innego organu lub osoby nie może być przedmiotem skargi do Rzecznika Praw Obywatelskich.

Dochodzenia Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie Pańskiej skargi zostały zatem ukierunkowane na zbadanie, czy doszło do niewłaściwego administrowania w działaniach Komisji Europejskiej.

Piszę teraz, aby poinformować Cię o wynikach zapytań, które zostały złożone.

WNIOSEK

Skarżący twierdzi, że od lipca 1995 r. Komisja nie dokonała zwrotu podatku VAT należnego Trinity College Dublin z tytułu projektów badawczych realizowanych w ramach trzeciego programu ramowego. Uniwersytet prowadził korespondencję zarówno z irlandzkimi organami podatkowymi, jak i z Komisją. Ostatnie pismo zostało skierowane do Komisji w grudniu 1998 r., a przypomnienie wysłano w lutym 1999 r. Według skarżącego nie otrzymano odpowiedzi na żadne z tych pism.

Skarżący załączył do swojej skargi korespondencję z Komisją. W korespondencji tej Komisja wskazuje, że kwestia zwrotu podatku VAT była przedmiotem rozbieżnych interpretacji szóstej dyrektywy VAT (77/388/EWG) między Komisją a irlandzkimi organami podatkowymi. Komisja wspomina również, że uniwersytety podlegające podatkowi VAT są zazwyczaj zwracane w ramach projektów badawczych przez ich państwa członkowskie pochodzenia.

WNIOSEK

Opinia Komisji

Komisja podniosła następujące kwestie:

Trinity College Dublin uczestniczył w projektach badawczo-rozwojowych współfinansowanych przez Komisję w ramach trzeciego programu ramowego (1990-1994). Umowy, na podstawie których wykonano pracę, zawierały postanowienia dotyczące zwrotu przez Komisję płatności podatku VAT dokonanych przez uniwersytet, w przypadku gdy uniwersytet nie mógł w inny sposób odzyskać podatku VAT, w związku z czym dokonano szeregu zwrotów.

Praktyka zwrotu dokonanych płatności VAT została przerwana w 1995 r. Okoliczności, w których doszło do przerwy, były następujące:

Zgodnie z szóstą dyrektywą w sprawie podatku VAT wykonawcy, którzy prowadzili działalność badawczą w imieniu Komisji, powinni mieć możliwość odzyskania płatności podatku VAT za pośrednictwem krajowych organów podatkowych na tej podstawie, że taką działalność badawczą można uznać za „usługi” świadczone na rzecz służb Komisji. Pojawiły się obawy, że w niektórych przypadkach system zwrotu VAT może prowadzić do podwójnej płatności przez państwo członkowskie i Komisję.

W celu przewidzenia problemów wynikających z powyższego postanowiono wystawić standardowy formularz wszystkim wykonawcom wnioskującym o zwrot podatku VAT. Formularz ten składał się z dwóch części - jedna dotyczyła wymogów proceduralnych umowy, druga miała zostać wypełniona przez organy podatkowe, wskazując powód, dla którego wykonawca nie mógł odzyskać kwoty VAT na poziomie krajowym.

Od czasu zawieszenia zwrotu VAT służby Komisji otrzymały od wykonawców formularze, o których mowa powyżej. Po przeanalizowaniu odpowiedzi służb Komisji w dniu 21 września 1998 r. wydano notę wewnętrzną, w której określono warunki dokonywania płatności oraz procedurę, której należy przestrzegać. Nota ta nie zawierała instrukcji co do tego, czy należy dokonać płatności w przypadku konkretnej umowy.

Aby podjąć decyzję w sprawie każdej odnośnej umowy, służby Komisji musiały ponownie otworzyć akta i zbadać sytuację w zakresie VAT. Oznacza to znaczny wysiłek administracyjny, ponieważ wiele spraw zostało już zamkniętych, a często odpowiedzialni za nie urzędnicy ulegali zmianom.

W odniesieniu do nieuregulowanych wniosków o zwrot VAT złożonych przez trzy uniwersytety w Dublinie (Trinity College Dublin, Dublin City University, University College Dublin) służby Komisji stwierdziły, że zgodnie z warunkami umowy mającymi zastosowanie do trzeciego programu ramowego oraz z przepisami administracyjnymi zapewniającymi unikanie „podwójnej płatności” VAT powinien zostać zwrócony.

Służby Komisji skontaktowały się z władzami uniwersytetów i będą kontynuować tę interakcję w celu wyjaśnienia szczegółów dotyczących już dokonanych płatności i zaległych zwrotów VAT. Należne płatności będą dokonywane w ramach każdej umowy po zakończeniu procedur administracyjnych.

Trinity College stwierdza, że w dniu 2 grudnia 1998 r. i 18 lutego 1999 r. miało zastosowanie „do obu dyrekcji generalnych” (tj. byłych dyrekcji generalnych XII i XIII), ale nie otrzymało żadnej odpowiedzi. W odniesieniu do tych wniosków sytuacja przedstawia się następująco:

Dawna DG XIII, po otrzymaniu tych ogólnych wniosków od Trinity College Dublin, nie udzieliła wówczas ogólnej odpowiedzi, odnosząc się konkretnie do tych pism. Właściwe służby kontynuowały jednak prace nad przedmiotowymi aktami. W dniu 5 lipca 1999 r. dyrektor generalny DG XIII wystosował pismo do dr Fottella, przewodniczącego Konferencji Szefów Uniwersytetów Irlandzkich, w którym zapewnił go o zwrocie (pismo załączone do akt skargi). W dniu 30 września 1999 r. do Trinity College przekazano streszczenie sytuacji w zakresie umów, za które odpowiedzialność ponosiła była DG XIII.

Otrzymano pisma od Trinity College w tych samych terminach i DG ds. Badań Naukowych (dawna DG XII) oraz DG ds. Rybołówstwa (dawna DG XIV) udzieliły na nie odpowiedzi.

Komisja wyraziła ubolewanie z powodu przedłużającego się rozpatrywania tej sprawy, w tym opóźnień w udzielaniu odpowiedzi. Z zastrzeżeniem kontroli administracyjnych i mających zastosowanie warunków, zostanie dokonany odpowiedni zwrot VAT, do którego Trinity College jest uprawniony.

Uwagi skarżącego

Skarżący podniósł następujące kwestie:

1. Kiedy Komisja przerwała płatności w 1995 r., nie sprawdziła żadnego z kolejnych wniosków o zwrot podatku VAT otrzymanych od uniwersytetu. Uniwersytet jest zdania, że Komisja powinna była uzgodnić kwotę należną wykonawcy w oczekiwaniu na płatność w późniejszym terminie. Wobec braku takiego porozumienia Unia ma trudności z weryfikacją nieaktywnych roszczeń. Brak prognozowania i oceny przez Komisję, jak ważne są zwroty VAT dla uniwersytetów, doprowadził do problemów, z jakimi borykają się one obecnie przy sankcjonowaniu roszczeń.

2. Do chwili obecnej nie otrzymano od Komisji żadnych płatności z tytułu zaległych zwrotów należnych na mocy trzeciej umowy ramowej. Niektóre drobne zaległe roszczenia zostały uzgodnione z uniwersytetami, ale żadne z głównych roszczeń pod względem wartości nie zostało uzgodnione. Skarżący załączył wykaz wierzytelności z tytułu VAT w odniesieniu do Trinity College Dublin, który nie został jeszcze uzgodniony.

3. Załącznik I: Doceniono by natychmiastową odpowiedź na pisma Trinity College Dublin z dnia 2 grudnia 1998 r. i 18 lutego 1999 r., w których omawiano przedmiotową sprawę.

4. Załącznik II: Kiedy kolegium otrzymało faks od p. Opbroucka z dnia 9 grudnia 1998 r., skarżący natychmiast skontaktował się z DG XXII i szybko przesłał p. Opbrouckowi kopię wewnętrznej notatki z dnia 21 września 1998 r.;

Załącznik III: Kontrakt badawczy MA3.651. Podatek VAT został zaakceptowany przez Unię Europejską i nie został zapłacony. Ostatnim pismem otrzymanym od Komisji w odniesieniu do tej umowy był ^{21 kwietnia} 1997 r. i pokrywa się on z okresem, w którym VAT nie był zwracany. Kolegium zwróciło Komisji 423 ECU z tytułu ich nadpłaty z tytułu umowy badawczej i jest rozczarowane, że Komisja nie uczyniła tego samego w odniesieniu do zwrotu należnych jej pieniędzy z tytułu zwrotu VAT.

NASTĘPUJĄCE PYTANIA

Po dokładnym rozważeniu opinii Komisji i uwag skarżącego okazało się, że konieczne są dalsze dochodzenia. Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Komisji o ustosunkowanie się do czterech kwestii poruszonych przez skarżącego w uwagach i poinformowanie go o harmonogramie rozwiązania problemu zaległych zwrotów VAT na rzecz skarżącego.

Druga opinia Komisji

I W odniesieniu do pkt 1–4 wymienionych w uwagach Trinity College Dublin stanowisko służb Komisji jest następujące:

1. Brak prognozowania: jak wskazano w uwagach Komisji z dnia 27 kwietnia 2000 r. dotyczących podobnej skargi (nr ref. 1577/99/IJH), problemu zwrotu podatku VAT można byłoby uniknąć, gdyby irlandzkie systemy podatku VAT były w pełni zgodne z szóstą dyrektywą VAT. Kiedy Komisja wstrzymała płatności pokrywające podatek VAT, działała zgodnie z szóstą dyrektywą VAT i przy założeniu, że irlandzki system podatku VAT zostanie dostosowany do tej dyrektywy. Niewłaściwe wydawałoby się założenie, że Irlandia nie dostosuje się do systemu VAT, oraz ustanowienie przepisów dotyczących zwrotu VAT.

2. Wykaz umów załączony do pisma Trinity College Dublin jest pomocny, ponieważ określa, przynajmniej w odniesieniu do już zamkniętych umów, indywidualne wnioski o zwrot VAT. Należy jednak podkreślić, że dostarczone informacje wymagają dalszej weryfikacji.

3. Komisja przyznała, że tymczasowa odpowiedź na pisma z dnia 2 grudnia 1998 r. i 18 lutego 1999 r. powinna była zostać skierowana do Trinity College Dublin.

4. Znaczenie uwag Trinity College Dublin wskazanych w pkt 4 jej pisma nie jest jasne. Bezsporne jest, że wspomniane memorandum wewnętrzne zostało szybko przekazane. Memorandum to było jednak tylko jednym z elementów znacznie szerszej dyskusji. W odniesieniu do umowy badawczej MA3.651 służby Komisji przedstawiły bardzo jasne stanowisko, zgodnie z którym zwrot VAT nie był możliwy.

II Komisja zwróciła uwagę na niezwykle ciężką procedurę administracyjną: w przypadku każdej umowy wymagane jest pobranie oryginalnej dokumentacji z centralnego archiwum Komisji lub od wykonawcy w celu przeanalizowania faktur i oszacowania kwoty kwalifikującej się do zwrotu VAT.

Ponadto pojawił się nowy problem administracyjny wynikający z niezadowalającej dokumentacji w niektórych umowach - brakujących oryginalnych faktur lub nieczytelnych oryginalnych faktur - co może uniemożliwić Komisji zwrot kosztów przez władze irlandzkie. Przy założeniu, że możliwe będzie znalezienie zadowalającego rozwiązania w zakresie warunków i trybu płatności w odniesieniu do tych umów, roszczenia Trinity College Dublin mogą zostać rozpatrzone do końca 2000 r.

Drugie uwagi skarżącego

Skarżący przedstawił następujące uwagi w odniesieniu do pkt I:

1. Kiedy Komisja zawiesiła zwrot VAT, powinna była sprawdzić wnioski o zwrot VAT. Nie sprawdzając wniosków o VAT w momencie ich składania przez Wykonawcę, Komisja stwierdza obecnie, że brakuje części lub całości dokumentacji przedłożonej przez Wykonawcę.

2. Załączony wykaz umów jest kompletny i nie będzie żadnych dalszych roszczeń dotyczących podatku VAT w odniesieniu do trzeciego programu ramowego.

3. Skarżący przyjął do wiadomości uwagi Komisji dotyczące pkt 3.

4. Skarżący był przekonany, że Komisja powinna przystąpić do dokonywania zaległych zwrotów VAT. Skarżący nie zgadza się z uwagami Komisji dotyczącymi MA3.651, ale Trinity College Dublin nie chce nadal ubiegać się o zwrot zaległego VAT z tytułu tej umowy MA3.651.

W odniesieniu do pkt II:

Komisja powinna była zachować ostrożność, sprawdzając wnioski o VAT w momencie ich otrzymania od wykonawcy. Skarżący konsekwentnie przedkładał dokumentację wymaganą przez Komisję lub koordynatora.

Podsumowując, trzy dublińskie uniwersytety zastosowały odpowiednie procedury odzyskiwania VAT określone w załączniku II do wszystkich umów zawartych na podstawie trzeciej umowy ramowej. Odnotowano pięcioletnie opóźnienie w zwrocie kosztów skarżącemu. Skarżący oczekuje otrzymania pełnej kwoty VAT należnego na mocy trzeciej umowy ramowej.

DECYZJA

1 Brak zwrotu podatku VAT z tytułu umów badawczych w ramach trzeciego programu ramowego

1.1 Skarżący twierdzi, że od 1995 r. Komisja nie wypłaciła zwrotu podatku VAT należnego z tytułu projektów badawczych realizowanych w ramach trzeciego programu ramowego.

1.2 W swojej opinii Komisja przyznała, że zaległy zwrot przez Komisję płatności VAT dokonanych przez Trinity College Dublin za prace prowadzone w ramach projektów badawczych finansowanych przez KE stanowi ogólny problem wszystkich irlandzkich uniwersytetów. Praktyka zwrotu dokonanych płatności VAT została przerwana w 1995 r. Zgodnie z szóstą dyrektywą w sprawie podatku VAT wykonawcy, którzy prowadzili działalność badawczą w imieniu Komisji, powinni mieć możliwość odzyskania płatności podatku VAT za pośrednictwem krajowych organów podatkowych na tej podstawie, że taką działalność badawczą można uznać za „usługi” świadczone na rzecz służb Komisji. Pojawiły się obawy, że w niektórych przypadkach system zwrotu VAT może prowadzić do podwójnej płatności przez państwo członkowskie i Komisję. Służby Komisji skontaktowały się z władzami uniwersytetów i będą kontynuować tę interakcję w celu wyjaśnienia szczegółów dotyczących już dokonanych płatności i zaległych zwrotów VAT. Należne płatności będą dokonywane w ramach każdej umowy po zakończeniu procedur administracyjnych.

1.3 Komisja wyraziła głębokie ubolewanie z powodu tej sytuacji zwrotu podatku VAT, której można byłoby uniknąć, gdyby irlandzki system został w pełni dostosowany do szóstej dyrektywy w sprawie podatku VAT. Faktem jest, że w ustawodawstwie irlandzkim uznaje się, że uniwersytety publiczne nie dokonują dostaw podlegających opodatkowaniu. Zgodnie z systemem VAT uniemożliwia im to odzyskanie podatku VAT zapłaconego z tytułu dokonanych przez nich zakupów. Komisja wszczęła postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciwko Irlandii, ponieważ uważa, że zgodnie z przepisami szóstej dyrektywy VAT zwolnieniem objęte są jedynie usługi edukacyjne, przy czym działalność badawcza podlega opodatkowaniu. Gdyby system irlandzki został w tym zakresie dostosowany do dyrektywy, uniwersytety byłyby uprawnione do odzyskania na szczeblu krajowym podatku VAT zapłaconego w związku z zakupami wykorzystanymi do przeprowadzenia badań i nie zaistniałaby potrzeba ubiegania się o zwrot ze Wspólnoty.

1.4 Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich zauważa, że odpowiednie przepisy zawarte są w dyrektywie Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. - szóstej dyrektywie w sprawie podatku VAT (1). W art. 13 część A ust. 1 lit. i) dyrektywy przewidziano zwolnienie z VAT, tj. „kształcenie szkolne lub uniwersyteckie, szkolenie zawodowe lub przekwalifikowanie, w tym świadczenie usług i dostawę towarów ściśle z nimi związanych, świadczone przez podmioty prawa publicznego mające taki cel lub przez inne organizacje określone przez dane państwo członkowskie jako mające podobne cele;”.

1.5 Rzecznik uważa, że opóźnienie w weryfikacji uprawnienia do zwrotu VAT jest godne ubolewania. Wydaje się jednak, że uniwersytety podlegające podatkowi VAT są zazwyczaj zwracane przez ich państwo członkowskie pochodzenia w ramach projektów badawczych. Przedmiotowy zwrot był przedmiotem rozbieżnej wykładni między Komisją a irlandzkimi organami podatkowymi. Komisja jest zdania, że ustawodawstwo irlandzkie nie jest w pełni dostosowane do szóstej dyrektywy VAT. Rzecznik Praw Obywatelskich przyznaje, że Komisja nie może ponosić wyłącznej odpowiedzialności za opóźnienie w zwrocie podatku VAT. Ponadto Rzecznik zauważa, że opóźnienie w rozpatrywaniu wniosków o zwrot VAT przez Komisję wydaje się wynikać głównie z intensywnych procedur administracyjnych niezbędnych do wykrycia przypadków podwójnej płatności.

1.6 Rzecznik zauważa, że Komisja wyraziła ubolewanie z powodu sytuacji w zakresie zwrotu podatku VAT. Wydaje się, że Komisja działała zgodnie z zasadami należytego zarządzania finansami i wszczęła postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciwko Irlandii w celu dostosowania ustawodawstwa irlandzkiego do szóstej dyrektywy VAT. Rzecznik stwierdza zatem, że nie ma dowodów na niewłaściwe administrowanie w odniesieniu do tego aspektu sprawy.

2 Nieuzasadnione opóźnienie w odpowiedzi na korespondencję

2.1 Według skarżącego Trinity College Dublin w piśmie z dnia 2 grudnia 1998 r. zwróciło się do Komisji z wnioskiem o zwrot kosztów i wysłało ponaglenie w dniu 18 lutego 1999 r., ale żadne z tych pism nie otrzymało odpowiedzi.

2.2 W swojej opinii Komisja wyjaśniła, że była DG XIII nie udzieliła wówczas ogólnej odpowiedzi, odnosząc się konkretnie do tych pism. Właściwe służby kontynuowały jednak prace nad przedmiotowymi aktami. W dniu 5 lipca 1999 r. dyrektor generalny DG XIII wystosował pismo do dr Fottrella, przewodniczącego Konferencji Dyrektorów Uniwersytetów Irlandzkich, w którym zapewnił go o zwrocie. W dniu 30 września 1999 r. do Trinity College przekazano streszczenie sytuacji w zakresie umów, za które odpowiedzialność ponosiła była DG XIII. Komisja załączyła do swojej opinii kopie odpowiedzi przesłanych skarżącemu faksem w dniach 9 grudnia 1998 r. i 3 marca 1999 r. Odpowiedzi te zawierają potwierdzenie odbioru wraz z sugestią skontaktowania się z inną osobą oraz potwierdzenie odbioru wraz z prośbą o podanie tytułów projektów. W swojej drugiej opinii Komisja przyznała, że tymczasowa odpowiedź na pisma z dnia 2 grudnia 1998 r. i 18 lutego 1999 r. powinna była zostać skierowana do Trinity College Dublin.

2.3 Zasady dobrego postępowania administracyjnego wymagają, aby obywatele, którzy piszą do Komisji, otrzymali odpowiedź w rozsądnym terminie. Służby Komisji przesłały skarżącemu potwierdzenia odbioru w dniu 9 grudnia 1998 r. i w dniu 3 marca 1999 r., a następnie w dniu 5 lipca 1999 r. szczegółową odpowiedź. Chociaż niefortunne jest to, że skarżący nie otrzymał szczegółowej odpowiedzi wcześniej, Komisja odpowiedziała na pisma skarżącego wysłane dnia 2 grudnia 1998 r. i dnia 18 lutego 1999 r. W związku z tym nie wydaje się, aby doszło do niewłaściwego administrowania w odniesieniu do tego aspektu sprawy.

3 Wnioski

Na podstawie dochodzenia Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie tej skargi wydaje się, że Komisja Europejska nie dopuściła się niewłaściwego administrowania. W związku z tym Rzecznik Praw Obywatelskich zamyka sprawę.

Przewodnicząca Komisji Europejskiej zostanie również poinformowana o tej decyzji.

Z poważaniem,

 

Jacob SÖDERMAN

---

(1) Szósta dyrektywa Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku, Dz.U. L 145 z 1977 r., s. 1.