Geachte voorzitter,

Ik heb een klacht ontvangen van verschillende maatschappelijke organisaties [1] tegen de Europese Commissie.

De klacht gaat over de vermeende niet-naleving door de Commissie van haar richtsnoeren voor betere regelgeving bij de voorbereiding van twee voorstellen ter versterking van de EU-wetgeving inzake het voorkomen en bestrijden van migrantensmokkel. De twee wetgevingsvoorstellen in kwestie zijn het voorstel voor een richtlijn tot vaststelling van minimumvoorschriften ter voorkoming en bestrijding van hulpverlening bij illegale binnenkomst, illegale doortocht en illegaal verblijf in de Unie [2] en het voorstel voor een verordening betreffende de versterking van de politiële samenwerking bij het voorkomen, opsporen en onderzoeken van migrantensmokkel en mensenhandel en betreffende de versterking van de steun van Europol voor het voorkomen en bestrijden van dergelijke misdrijven [3].

De klagers voeren aan dat de Commissie de vereisten van de richtsnoeren voor betere regelgeving niet heeft nageleefd, met name de verplichting om voor de twee voorstellen een effectbeoordeling uit te voeren.

De Ombudsman heeft consequent geoordeeld dat de instellingen en organen van de EU de regels moeten toepassen die zij voor zichzelf hebben vastgesteld. Dit zorgt voor consistentie en transparantie en voorkomt elk gevoel van willekeur in de manier waarop de EU-administratie werkt. Deze overwegingen zijn met name van belang wanneer de Commissie wetgevingsvoorstellen opstelt.

De richtsnoeren voor betere regelgeving bevatten de beginselen die de Commissie volgt bij het opstellen van voorstellen en bij het beheer en de evaluatie van bestaande wetgeving. Hoewel enige flexibiliteit bij de toepassing ervan vereist kan zijn, moet elke afwijking van de vereisten van deze richtsnoeren altijd gerechtvaardigd zijn. Anders kunnen EU-burgers de inzet van de Commissie voor een transparant, inclusief en empirisch onderbouwd wetgevingsproces in twijfel trekken.

Mijn bureau heeft de afgelopen maanden drie klachten ontvangen over de naleving door de Commissie van haar richtsnoeren voor betere regelgeving.[4] Het is duidelijk dat de in deze drie klachten aan de orde gestelde kwesties betrekking hebben op een aantal belangrijke kwesties voor de Ombudsman.

Om deze redenen heb ik besloten een onderzoek in te stellen naar deze klacht.

Om te beginnen ben ik van mening dat de Commissie schriftelijk moet antwoorden op de klacht en met name op de specifieke vragen in de bijlage bij deze brief.

Ik zou het op prijs stellen het antwoord van de Commissie uiterlijk op 24 september 2025 te ontvangen. Ik zal het antwoord van de Commissie en de bijbehorende bijlagen waarschijnlijk voor opmerkingen aan de klager toezenden ^[5]. Ik kan ook besluiten dit antwoord te publiceren.

Daarnaast heb ik besloten dat alle documentatie met betrekking tot het besluit om geen effectbeoordelingen uit te voeren voor de twee wetgevingsvoorstellen die in deze zaak aan de orde zijn, moet worden gecontroleerd, met inbegrip van alle relevante informatie die is ingevoerd op het IT-platform D ecide en alle goedkeuringen die zijn aangevraagd en verleend door de ondervoorzitter die verantwoordelijk is voor “betere regelgeving” of de directeur die verantwoordelijk is voor “betere regelgeving” bij het secretariaat-generaal [6].

Ik zou het op prijs stellen als de bovengenoemde documenten uiterlijk op 15 juli 2025 aan mijn bureau zouden kunnen worden verstrekt, bij voorkeur in elektronische vorm via versleutelde e-mail [7].

Er zij op gewezen dat de klager aanvullende bezorgdheid heeft geuit over de inhoud van de analytische documenten, die in de onderhavige zaken in de plaats zijn gekomen van de effectbeoordelingen. Ik heb besloten dat er onvoldoende redenen zijn om een onderzoek in te stellen naar deze kwestie.

Tot slot zij er ook op gewezen dat de opening van een onderzoek naar deze zaak langer heeft geduurd dan normaal, aangezien ik wachtte op een analyse van het antwoord van de Commissie in het kader van mijn onderzoek naar klacht 1379/2024/MIK, die ook betrekking heeft op de naleving door de Commissie van de richtsnoeren voor betere regelgeving.

De verantwoordelijke onderzoeksfunctionaris is de heer Vieri Biondi.

Met vriendelijke groet,

Teresa Anjinho
Europese Ombudsman

Straatsburg, 23/06/2025

BIJLAGE:

Voorstel voor een verordening betreffende de versterking van de politiële samenwerking met betrekking tot het voorkomen, opsporen en onderzoeken van migrantensmokkel en mensenhandel, en betreffende de versterking van de steun van Europol voor het voorkomen en bestrijden van dergelijke misdrijven

In de toelichting bij het voorstel zegt de Commissie dat “zijn wetgevingsvoorstel niet wordt ondersteund door een effectbeoordeling, aangezien de Commissie weinig of geen keuze had, met name vanwege de dringende operationele behoeften om de steun van Europol aan de lidstaten bij de bestrijding van migrantensmokkel te verbeteren”. 

• Kan de Commissie nader ingaan op de redenen voor haar besluit om geen effectbeoordeling uit te voeren? Kan de Commissie met name de precieze aard van de urgentie verduidelijken en op welk moment zij zich bewust werd van de omstandigheden die tot deze urgentie hebben geleid?
• Kan de Commissie verduidelijken waarom zij van mening is dat de dringende noodzaak om de steun van Europol aan de lidstaten te verbeteren inhoudt dat de Commissie weinig of geen keuze had bij de voorbereiding van het voorstel? Hoewel urgentie het nemen van versnelde maatregelen bij de voorbereiding van een voorstel zou kunnen rechtvaardigen, is het niet onmiddellijk duidelijk hoe dit de discretionaire bevoegdheid van de Commissie met betrekking tot de werkelijke inhoud van het voorstel zou beperken.
• Hoe en door wie is besloten om geen effectbeoordeling uit te voeren?
• Kan de Commissie de workflow beschrijven voor het opstellen en afronden van het werkdocument van de diensten van de Commissie dat de effectbeoordeling vervangt voor dit voorstel? Waarom werd het document niet gepubliceerd binnen drie maanden na de goedkeuring van het voorstel, zoals uiteengezet in de richtsnoeren voor betere regelgeving?[8] Geef de Ombudsman een gedetailleerd tijdschema voor de werkzaamheden van de Commissie met betrekking tot het werkdocument van de diensten van de Commissie.

Voorstel voor een richtlijn tot vaststelling van minimumvoorschriften ter voorkoming en bestrijding van hulpverlening bij illegale binnenkomst, illegale doortocht en illegaal verblijf in de Unie

In de toelichting bij het voorstel stelt de Commissie dat “[h]et voorstel bij wijze van uitzondering wordt ingediend zonder begeleidende effectbeoordeling”. De Commissie heeft in dit geval echter niet aangegeven waarom zij geen effectbeoordeling heeft uitgevoerd. De Ombudsman begrijpt uit het antwoord dat de Commissie klager in het kader van het onderzoek van de Ombudsman in klacht 519/2024/VB heeft verstrekt, dat de omissie mogelijk verband houdt met wat de Commissie een dringende noodzaak achtte om de twee voorstellen voor te bereiden om snel actie te ondernemen om migrantensmokkel aan te pakken.

• Kan de Commissie verduidelijken waarom het voorstel zonder effectbeoordeling is ingediend? Als de reden hiervoor de bovengenoemde urgentie was, kan de Commissie dan de precieze aard van de urgentie verduidelijken en op welk moment zij zich bewust werd van de omstandigheden die tot deze urgentie hebben geleid? Kan de Commissie ook verduidelijken waarom dit niet is vermeld in het desbetreffende deel van de toelichting bij het voorstel?
• Hoe en door wie is besloten om geen effectbeoordeling uit te voeren?
• Kan de Commissie een beschrijving geven van de workflow voor het opstellen en afronden van het werkdocument van de diensten van de Commissie dat de effectbeoordeling vervangt voor dit voorstel? Waarom werd het document niet gepubliceerd binnen drie maanden na de goedkeuring van het voorstel, zoals uiteengezet in de richtsnoeren voor betere regelgeving? Geef de Ombudsman een gedetailleerd tijdschema van de werkzaamheden van de Commissie met betrekking tot het werkdocument van de diensten van de Commissie.

[1] De klacht werd ingediend door European Digital Rights en het Platform for International Cooperation on Undocumented Migrants namens de coalitie ProtectNotSurveil.

[2] COM(2023) 755 final.

[3] COM(2023) 754 final.

[4] Klacht 1379/2024/MIK en 983/2025/MAS.

[5] Indien u documenten of informatie wenst in te dienen die u als vertrouwelijk beschouwt en die niet aan de klager mogen worden meegedeeld, gelieve deze dan als “vertrouwelijk” aan te duiden. Versleutelde e-mails kunnen worden verzonden naar onze speciale mailbox. Dergelijke informatie en documenten worden kort na afloop van het onderzoek uit de dossiers van de Europese Ombudsman verwijderd.

[6] In overeenstemming met de procedure die is uiteengezet in de toolbox voor betere regelgeving, tool 1, blz. 10.

[7] Versleutelde e-mails kunnen worden verzonden naar onze speciale mailbox.

[8] Richtsnoeren voor betere regelgeving, blz. 30.