Straatsburg, 19 mei 2014

Onderzoek op eigen initiatief OI/8/2014/AN naar de eerbiediging van de grondrechten bij de uitvoering van het cohesiebeleid van de EU

Geachte heer de Voorzitter,

Overeenkomstig artikel 228 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie is de Europese Ombudsman bevoegd om op eigen initiatief onderzoeken in te stellen naar mogelijke gevallen van wanbeheer bij het optreden van de instellingen, organen en instanties van de Unie.  

Op 1 januari 2014 is het nieuwe wetgevingspakket voor het cohesiebeleid van de EU voor de periode 2014-2020 in werking getreden. Op 7 januari heeft de Commissie Gedelegeerde Verordening (EU) nr. 240/2014 betreffende de Europese gedragscode inzake partnerschap in het kader van de Europese structuur- en investeringsfondsen vastgesteld, die tot doel heeft de uitvoering van het partnerschapsbeginsel door de lidstaten te vergemakkelijken.

 Ik ben het volledig eens met het standpunt van de Commissie dat de onlangs aangenomen teksten het bestaande wetgevingskader van het cohesiebeleid van de EU aanzienlijk moderniseren, waardoor het duidelijker en efficiënter wordt.

Het verbaasde mij echter dat in het nieuwe wetgevingspakket, met inbegrip van de gedelegeerde verordening, niet wordt verwezen naar de algemene toepasselijkheid van het Handvest van de grondrechten op de uitvoering van het cohesiebeleid, zowel op nationaal als op EU-niveau ^[1]. Bovendien lijkt niets in de nieuwe verordeningen de Commissie in staat te stellen een sanctie op te leggen aan lidstaten die de grondrechten niet eerbiedigen bij de uitvoering van het cohesiebeleid van de EU. In het bijzonder lijkt de Commissie op grond van de wetgeving in kwestie niet in staat te zijn de financiering op te schorten of te verzoeken om terugvordering van bedragen die in strijd met dergelijke rechten zijn uitgegeven. Dit kan betekenen dat de Commissie nationale projecten zou kunnen financieren die niet voldoen aan de fundamentele waarden van de EU zoals verwoord in het Handvest.

Uit klachten die de afgelopen jaren bij mijn bureau zijn ingediend, blijkt dat burgers zeer ontevreden zijn over de nationale toepassing van het cohesiebeleid van de EU, onder meer over de kwestie van de eerbiediging van de grondrechten. Tegen deze achtergrond acht ik het opportuun om door middel van een onderzoek op eigen initiatief een aantal kwesties te verduidelijken. Deze hebben betrekking op de middelen waarover de Commissie beschikt om ervoor te zorgen dat de in het Handvest verankerde grondrechten in alle stadia van de uitvoering van het cohesiebeleid in de lidstaten worden geëerbiedigd. Ik vertrouw erop dat dit initiatiefonderzoek de Commissie ook zal helpen om vanaf het begin van de toepassing van het nieuwe wetgevingskader van het cohesiebeleid over deze kwesties na te denken.

Ik zou het dan ook op prijs stellen als de Commissie mij haar mening zou kunnen geven over het volgende: "Welke middelen heeft de Commissie om ervoor te zorgen dat de in het Handvest verankerde grondrechten in alle stadia van de uitvoering van het cohesiebeleid in de lidstaten worden geëerbiedigd?"

De Commissie zou met name opmerkingen kunnen maken over de volgende kwesties:

1. Heeft de Commissie overwogen specifieke bepalingen betreffende de naleving van het Handvest op te nemen in de partnerschapsovereenkomsten die zij momenteel beoordeelt, of heeft zij de lidstaten verzocht deze in te voeren? Is de Commissie van mening dat het bestaan van dergelijke bepalingen een voorwaarde kan zijn voor de goedkeuring van de partnerschapsovereenkomst van een lidstaat?

2. Waarom heeft de Commissie geen specifieke bepalingen met betrekking tot de naleving van het Handvest opgenomen in de gedelegeerde verordening betreffende de Europese gedragscode inzake partnerschap, die bedoeld is om de lidstaten te helpen bij het organiseren van hun partnerschappen met regionale en lokale overheden en het maatschappelijk middenveld?

3. Heeft de Commissie overwogen de lidstaten te vragen in hun programma's een specifieke verbintenis op te nemen om op te treden en ervoor te zorgen dat hun partners en de begunstigden handelen, in overeenstemming met het Handvest? Is de Commissie van mening dat een dergelijke toezegging een rol moet spelen bij haar beoordeling van de programma's?

4. Beschikt de Commissie over middelen om na te gaan of de "doeltreffende regelingen voor het onderzoek van klachten met betrekking tot de Europese structuur- en investeringsfondsen" inderdaad doeltreffend zijn en het mogelijk maken elke mogelijke schending van de in het Handvest verankerde grondrechten op te sporen en zo nodig recht te zetten?

5. Is de Commissie voornemens de lidstaten bij te staan bij de invoering van dergelijke regelingen?

6. Is de Commissie voornemens de lidstaten systematisch te verzoeken bij de Commissie ingediende klachten die binnen het toepassingsgebied van hun regelingen vallen, te onderzoeken en de Commissie in kennis te stellen van het resultaat daarvan, met name wanneer dergelijke klachten betrekking hebben op de eerbiediging van de in het Handvest verankerde grondrechten?

7. Welke middelen heeft de Commissie om situaties aan te pakken waarin de lidstaten bovengenoemde informatie niet verstrekken of waarin uit de verstrekte informatie blijkt dat het onderzoek van de lidstaat gebrekkig was?

8. Beschikt de Commissie momenteel over een uniforme aanpak van klachten over de nationale uitvoering van de Europese structuur- en investeringsfondsen, bijvoorbeeld door deze te behandelen als inbreukklachten of door klagers door te verwijzen naar de nationale rechtsmiddelen? Is de aanpak dezelfde in gevallen van mogelijke schendingen van de in het Handvest verankerde grondrechten?

9. Overweegt de Commissie wijzigingen in de bovenstaande aanpak na de inwerkingtreding van het nieuwe rechtskader voor het cohesiebeleid?

Ik zou het op prijs stellen als u uiterlijk op 30 september 2014 een advies over bovengenoemde kwesties indient.

Ik wil u er tevens op wijzen dat ik tijdens mijn onderzoek kan overwegen het standpunt van de Commissie bekend te maken en belanghebbende derden in de gelegenheid te stellen opmerkingen te maken. Voor zover relevant zal ik ook nadenken over de feedback die ik over dit onderzoek op eigen initiatief ontvang om mijn werkzaamheden binnen het kader van artikel 33, lid 2, van het VN-Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap te onderbouwen.

Tot slot, aangezien het cohesiebeleid gebaseerd is op gedeeld beheer en afhankelijkheid van de lidstaten, informeer ik het Europees netwerk van ombudsmannen over dit onderzoek op eigen initiatief en verzoek ik hun opmerkingen te maken op basis van de ervaring die zij tot dusver hebben opgedaan bij de behandeling van klachten over dit onderwerp.

Indien uw diensten nadere informatie wensen over dit onderzoek op eigen initiatief, aarzel dan niet contact op te nemen met mevrouw Alina Nedea (tel. +33 3 88 17 67 84), de voor deze zaak verantwoordelijke juridisch medewerker.

De jouwe oprecht,

Emily O'Reilly

cc: Europees netwerk van ombudsmannen