Fuarthas amach i bhfiosrúchán a rinne an tOmbudsman Anjinho go raibh drochriarachán ann maidir leis an gcaoi ar dhéileáil an Coimisiún Eorpach le hiarratas ar rochtain phoiblí ar theachtaireacht téacs a sheol Uachtarán na Fraince chuig Uachtarán an Choimisiúin Eorpaigh maidir leis an gcomhaontú trádála idir an tAontas agus Mercosur.

Mar fhreagra ar an iarraidh ar rochtain, a tháinig ó iriseoir, chuir an Coimisiún in iúl gur scriosadh an teachtaireacht go huathoibríoch toisc gur gníomhachtaíodh an ghné ‘teachtaireachtaí atá ag imeacht’ ar fhón an Uachtaráin.

Agus scrúdú á dhéanamh ar an gcaoi ar láimhseáil an Coimisiún an t-ábhar tar éis don iriseoir gearán a dhéanamh, ní raibh fiosrúchán an Ombudsman in ann a fháil amach ar scriosadh an teachtaireacht téacs sular tíolacadh an iarraidh ar rochtain phoiblí nó ina dhiaidh sin.

Níorbh fhéidir a shuí ach oiread ar chuardaigh an Coimisiún an téacs nuair a fuair sé an iarraidh nó an ndearna sé amhlaidh bliain ina dhiaidh sin nuair a thug sé freagra ar an iarraidh. Thug an tOmbudsman faoi deara gur saincheist ann féin é nach bhféadfaí na hamlínte ábhartha sin a bhunú.

Léirigh faisnéis a fuarthas le linn an fhiosrúcháin, áfach, nár láimhseáil Comh-Aireacht Uachtarán an Choimisiúin (oifig phearsanta) an iarraidh ar rochtain ar feadh tréimhse 15 mhí.

Chun aghaidh a thabhairt ar na saincheisteanna a d’ardaigh an Coimisiún agus an iarraidh seo á láimhseáil aige, mhol an tOmbudsman don Choimisiún athbhreithniú a dhéanamh ar an gcaoi a ndéileálann sé le hiarrataí ar rochtain phoiblí agus feabhas a chur ar an gcaoi a ndéileálann sé leo nuair a bhíonn Comh-Aireacht an Uachtaráin nó aon Choimisinéara i gceist. Ba cheart dlúthfhaireachán gníomhach a dhéanamh freisin ar dhul chun cinn na n-iarrataí sin chun moilleanna a sheachaint.

D’iarr an tOmbudsman ar an gCoimisiún freisin gach teachtaireacht téacs idir Cinn Stáit nó Rialtais agus Coimisinéirí, agus idir airí agus Coimisinéirí, a choinneáil ar feadh tréimhse réasúnta chun deis a thabhairt grinnscrúdú poiblí a dhéanamh trí iarrataí ar rochtain.

Ina theannta sin, ba cheart don Choimisiún a áirithiú, a luaithe a gheofar iarraidh ar rochtain ar dhoiciméid, go gcoinneofar an doiciméad atá i gceist go dtí go mbeidh an iarraidh ar rochtain comhlánaithe ina hiomláine. Chuirfeadh sé sin ar chumas comhlachta neamhspleách amhail an tOmbudsman Eorpach nó Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh a fhíorú an bhfuil údar le haon diúltú rochtain a dheonú.

Cúlra

D’iarr an gearánach rochtain phoiblí ar an teachtaireacht téacs i mí Eanáir 2024. Ní dhearna an Coimisiún aon ghníomhaíocht maidir leis an iarraidh go dtí gur chuir an gearánach iarraidh eile isteach (iarratas dearbhúcháin) i mí Iúil 2025.  

Léiríodh sna doiciméid a ndearnadh cigireacht orthu nár eisigh an Ardrúnaíocht meabhrúchán ná nach ndearna sí aon ghníomhaíocht bhreise chun faireachán a dhéanamh ar an gcaoi a raibh foireann Comh-Aireachta Uachtarán an Choimisiúin ag déanamh obair leantach ar an iarraidh.

Agus cásdlí agus an dlí maidir le rochtain ar dhoiciméid AE (Rialachán 1049/2001) á lua aige, níor aontaigh an tOmbudsman le réasúnaíocht an Choimisiúin go bhféadfadh sé an iarraidh ar rochtain a fhágáil ‘daor’ toisc nach ndearna an gearánach iarraidh leantach láithreach a luaithe a bhí an teorainn ama ar an iarraidh tosaigh imithe in éag.

Rinne foireann fiosrúcháin an Ombudsman iniúchadh ar chomhad an Choimisiúin maidir leis an iarraidh ar rochtain phoiblí agus thionóil siad cruinniú le hionadaithe an Choimisiúin mar chuid den fhiosrúchán.