Il-fatti li wasslu għall-ilment

1. Fid-19 ta' Novembru 2013, l-ilmentatur ewlieni f'dan il-każ [1] ressaq ilment ta' ksur dwar l-Italja, CHAP(2013)03631, mal-Kummissjoni Ewropea.

2. Fl-4 ta' Marzu 2015, l-Italja ppromulgat il-Liġi Nru 18/2015 dwar ir-Responsabbiltà tal-Imħallfin (minn hawn 'il quddiem il-“Liġi l-ġdida”) u rrimedjat il-ksur tal-liġi tal-UE li għalih jirreferi l-ilment ta' ksur (jiġifieri, irrimedjat in-nuqqasijiet tal-Liġi Nru 117/88 li kienu ġew identifikati mill-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea (QĠUE), pereżempju, fil-Kawża C-379/10 Il-Kummissjoni vs L-Italja ^[2]). Il-Kummissjoni għalhekk għalqet l-ilment ta’ ksur fis-26 ta’ Marzu 2015.

3. Kompliet il-korrispondenza bejn l-ilmentatur u l-Kummissjoni. Fid-9 ta' Ottubru 2015, l-ilmentatur bagħat żewġ ittri lill-Kummissjoni. Fl-ewwel waħda, l-ilmentatur ikkontesta bil-qawwa l-pożizzjoni tal-Kummissjoni. L-ilmentatur irrefera għall-fatt li l-applikazzjonijiet kawtelatorji li kien ippreżenta quddiem il-qrati Taljani kienu tqiesu inammissibbli tmien darbiet minħabba li l-qrati nazzjonali komplew japplikaw “filtru tal-ammissibbiltà” previst mill-Artikolu 5 tal-Liġi Nru 117/88 li issa ġie mħassar. Huwa argumenta li din is-sitwazzjoni ma setgħetx titqies bħala konformi mad-dritt tal-UE, jew mal-prinċipji ta’ ekwivalenza u effettività, meta l-applikazzjoni ta’ dak il-filtru ma kinitx għadha possibbli bis-saħħa tas-sentenza tal-QĠUE tal-24 ta’ Novembru 2011 fil-Kawża C-379/10, Il-Kummissjoni vs L-Italja.

4. L-ilmentatur kompla jiddikjara li, irrispettivament minn jekk il-proċedimenti ta' ksur jitkomplewx jew le (għalkemm il-waqfien tagħhom ikun ifisser li jkun hemm diskriminazzjoni kontrih), il-Kummissjoni għandha tal-inqas, f'konformità mal-prinċipji ta' amministrazzjoni tajba, tirrikonoxxi u tiddikjara b'mod ċar li s-sentenzi tal-QĠUE (li huwa dejjem kien invoka quddiem il-qrati nazzjonali) li l-Kummissjoni rreferiet għalihom fid-dokumenti uffiċjali tagħha [3] kienu applikabbli għalih ukoll u li għalhekk il-qrati nazzjonali kienu obbligati josservaw dawn is-sentenzi jew tal-inqas jagħmlu referenza preliminari lill-QĠUE, kif meħtieġ mis-sentenzi tal-QĠUE.

5. Fit-tieni ittra tad-9 ta’ Ottubru 2015, l-ilmentatur informa lill-Kummissjoni dwar każ ieħor li fih kien involut, flimkien ma’ għadd ta’ ħaddiema postali. Huwa sostna li, anki wara l-adozzjoni tal-Liġi Nru 18/15, il-qrati Taljani kisru l-obbligu li jagħmlu rinviji preliminari lill-QĠUE u li l-qrati nazzjonali baqgħu jagħtu preċedenza lid-dritt nazzjonali fuq id-dritt tal-UE. L-ittra ddikjarat ukoll li din is-sitwazzjoni affettwat ħafna nies oħra fl-Italja u li 70 Membru tal-Parlament ta’ persważjonijiet politiċi differenti kienu talbu lill-Gvern biex jintervjeni sabiex jelimina l-problema.

6. L-ilmentatur imbagħad irrikorra għand l-Ombudsman.

L-inkjesta

7. L-Ombudsman fetħet inkjesta dwar l-ilment u identifikat il-kwistjonijiet li ġejjin:

1) Il-Kummissjoni naqset milli twieġeb għal xi wħud mill-punti mqajma fl-ilment ta' ksur oriġinali tad-19 ta' Novembru 2013 u għall-ittri mibgħuta mill-avukat tal-ilmentaturi lill-Kummissjoni fid-9 ta' Ottubru 2015.

2) Il-Kummissjoni ma kellhiex tagħlaq l-ilment ta' ksur CHAP(2013)03631 minħabba li l-qrati Taljani: (a) tinjora kompletament il-liġi tal-UE u l-Liġi l-ġdida Nru 18/2015 li ġiet adottata sabiex l-Italja ssir konformi mal-liġi tal-UE, u tkompli tapplika l-Liġi mħassra Nru 117/88; u (b) tinjora kompletament l-obbligu li jsiru referenzi preliminari obbligatorji lill-Qorti tal-Ġustizzja tal-UE, u b’hekk tikser id-drittijiet tal-bniedem.

8. L-Ombudsman talbet lill-Kummissjoni twieġeb għall-ewwel kwistjoni u infurmatha li kienet se tiddetermina jekk ikunx meħtieġ li titlobha twieġeb għat-tieni kwistjoni wara li teżamina t-tweġiba tagħha għall-ewwel waħda. Matul l-inkjesta, l-Ombudsman irċieva t-tweġiba tal-Kummissjoni (datata t-2 ta' Marzu 2017) dwar l-ewwel kwistjoni u, sussegwentement, il-kummenti tal-ilmentatur (u l-avukat tiegħu) bi tweġiba għat-tweġiba tal-Kummissjoni kif ukoll korrispondenza ulterjuri mill-ilmentatur (u l-avukat tiegħu). Id-deċiżjoni tal-Ombudsman tqis l-argumenti u l-fehmiet imressqa mill-partijiet. L-Ombudsman tqis li, permezz tat-tweġiba tagħha tat-2 ta' Marzu 2017, il-Kummissjoni ddikjarat il-pożizzjoni tagħha dwar it-tieni kwistjoni wkoll.

In-nuqqas tal-Kummissjoni li twieġeb u l-kwistjoni li l-Kummissjoni ma kellhiex tagħlaq l-ilment ta’ ksur CHAP(2013)03631

Argumenti ppreżentati lill-Ombudsman

9. L-argumenti prinċipali tal-partijiet jistgħu jinġabru fil-qosor kif ġej.

10. Fl-ittra tagħha tat-2 ta' Marzu 2017, il-Kummissjoni skużat ruħha għad-dewmien fl-għoti tat-tweġiba tagħha [4].

11. Fost affarijiet oħra, il-Kummissjoni ddikjarat li, fid-dispożittiv tas-sentenza tagħha fil-Kawża C-379/10, Il-Kummissjoni vs L-Italja, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li billi llimitat ir-responsabbiltà tal-Istat Taljan għal ksur tad-dritt tal-Unjoni minn waħda mill-qrati tagħha li tiddeċiedi fl-aħħar istanza “għal każijiet ta’ ħtija intenzjonali jew ta’ nuqqas serju, skont l-Artikolu 2(1) u (2) tal-Liġi Nru 117/88 [...] ir-Repubblika Taljana naqset milli tissodisfa l-obbligi tagħha” (enfasi miżjuda mill-Kummissjoni).

12. Il-Liġi l-ġdida Nru 18/2015 li emendat il-Liġi Nru 117/88, annullat l-Artikolu 5 li kien fih “filtru tal-ammissibbiltà” għall-kawżi li jinvokaw ir-responsabbiltà tal-imħallfin. Hija rriformulat ukoll id-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 2(1) u (2) li ġew indirizzati mis-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-Kawża C-379/10. Il-Qorti tal-Ġustizzja ma ddeċidietx dwar l-Artikolu 5 u l-filtru tal-ammissibbiltà bħala tali fis-sentenza tagħha tal-24 ta’ Novembru 2011 fil-Kawża C-379/10 (il-Kummissjoni vs l-Italja).  

13. Huwa b’dan il-ħsieb li l-Kummissjoni kkonkludiet, fl-ittra ta’ għeluq tal-10 ta’ Settembru 2015, li huwa biss jekk l-applikazzjoni tal-filtru ta’ ammissibbiltà twassal għall-applikazzjoni mill-ġdid tal-kundizzjonijiet meqjusa invalidi mill-Qorti tal-Ġustizzja, b’mod partikolari dawk stabbiliti fl-Artikolu 2(2), li l-eżekuzzjoni ta’ dik is-sentenza tista’ tkun suġġetta għal stħarriġ mill-qrati nazzjonali.

14. Il-Kummissjoni pprovdiet ukoll spjegazzjonijiet ulterjuri dwar il-konklużjoni li tinsab fl-ittra ta’ għeluq tal-10 ta’ Settembru 2015, li fiha qieset li l-ilment kien jirrappreżenta każ iżolat. Il-Kummissjoni ddikjarat li ma huwiex ir-rwol tagħha li tintervjeni f’tilwim individwali, anki meta, bħal fil-każ tal-ilmentatur, dawn iwasslu għal proċeduri multipli u diffiċli quddiem għadd ta’ qrati. Skont il-Kummissjoni, id-diversi deċiżjonijiet dwar l-ilmentatur jikkostitwixxu f’dan ir-rigward każ iżolat, pjuttost milli l-prattika rikorrenti ta’ korpi ġudizzjarji differenti f’diversi każijiet, anki jekk kellu jiġi aċċettat, (li, il-Kummissjoni żiedet, ma huwiex il-każ hawnhekk) li tali prattika kienet tinvolvi nuqqas ta’ konformità mad-dritt tal-Unjoni. Il-Kummissjoni indikat li l-istess jista’ jingħad għall-allegat ksur tal-obbligu ta’ rinviju għal deċiżjoni preliminari.

15. Il-Kummissjoni żiedet li, skont l-ilmentatur, diversi qrati tal-aħħar istanza rrifjutaw li jirrispettaw l-obbligu li jirreferu kwistjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja għal deċiżjoni preliminari. Il-Kummissjoni ddikjarat li fis-sentenzi msemmija mill-ilmentatur fil-korrispondenza tad-9 ta’ Ottubru 2015 u tat-8 ta’ Lulju 2016, il-qrati Taljani konsistentement sostnew li l-proċedimenti mressqa minn wieħed mill-ilmentaturi kienu inammissibbli, peress li l-fażi ta’ ammissibbiltà meħtieġa ma twettqitx kif meħtieġ mill-Artikolu 5 tal-liġi fis-seħħ f’dak iż-żmien. Kif indikat hawn fuq, l-Artikolu 5 ma kienx direttament is-suġġett tas-sentenza fil-Kawża C-379/10.

16. Il-Kummissjoni kkummentat dwar għadd ta’ deċiżjonijiet tal-qrati ta’ Ġenova u Turin li l-ilmentatur kien irrefera għalihom fil-korrispondenza tiegħu mal-Kummissjoni.

17. Il-Kummissjoni kkonkludiet li, wara li evalwat l-ilmenti kollha, hija ma qisitx li kien hemm raġunijiet biex tikkonkludi li kien hemm ksur tal-obbligu li ssir talba għal deċiżjonijiet preliminari skont l-Artikolu 267(3) TFUE, peress li ma kien hemm l-ebda evidenza li tista’ tipprova l-eżistenza ta’ prattika li ma ssirx talba għal deċiżjonijiet preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja.

18. Il-Kummissjoni indikat ukoll li l-komunikazzjonijiet interpretattivi tagħha mhumiex ta’ “valur vinkolanti” u ma jorbtux lill-qrati nazzjonali. Dawn huma strumenti interpretattivi. Hija żiedet li hija biss il-Qorti tal-Ġustizzja li tista’ tifformula interpretazzjonijiet vinkolanti tad-dritt tal-Unjoni.

19. Il-Kummissjoni kkonfermat l-għeluq tal-kawża CHAP(2013)3631 peress li, minn analiżi tal-korrispondenza u tas-sentenzi mill-qrati Taljani mibgħuta lilha, il-Kummissjoni kienet tal-fehma li ma kienx hemm biżżejjed evidenza għall-finijiet tal-Artikolu 258 tat-TFUE.

20. L-ilmentatur bagħat kummenti estensivi lill-Ombudsman b’appoġġ għall-pożizzjoni tiegħu li t-tweġiba tal-Kummissjoni kienet inaċċettabbli, illegali u evażiva u li l-Kummissjoni kienet ħatja ta’ amministrazzjoni ħażina. Skont l-ilmentatur, il-Kummissjoni ma għamlitx kif kien talab l-Ombudsman. Hija ma weġbitx għall-punti mqajma fl-ilment dwar il-ksur tad-19 ta’ Novembru 2013 li hija kienet għadha ma rrispondietx għalihom u għall-ittra Nru 1 tad-9 ta’ Ottubru 2015. Barra minn hekk, il-Kummissjoni bl-ebda mod ma wieġbet għall-ittra Nru 2 tad-9 ta’ Ottubru 2015.

21. Fost affarijiet oħra, l-ilmentatur iddikjara li kien hemeż (i) mal-ittra tiegħu lill-Kummissjoni tad-9 ta’ Ottubru 2015 żewġ deċiżjonijiet tal-Qorti ta’ Turin (tal-21 ta’ Lulju 2015 u tad-29 ta’ Awwissu 2015) u (ii) mal-ittra tiegħu tat-8 ta’ Lulju 2016 (li ntbagħtet wara l-ilment lill-Ombudsman iżda li għaliha l-Kummissjoni wieġbet fl-ittra tagħha tat-2 ta’ Marzu 2017), żewġ deċiżjonijiet oħra tal-Qorti ta’ Turin (tal-10 ta’ Diċembru 2015 u tat-13 ta’ April 2016) li fihom il-qrati nazzjonali komplew japplikaw l-Artikolu 5 mħassar, u b’hekk kisru d-drittijiet tal-bniedem tiegħu. Il-qrati nazzjonali ppermettew li r-regoli proċedurali nazzjonali jipprevalu fuq id-dritt tal-Unjoni.

22. Barra minn hekk, huwa kien hemeż mal-ittra tat-8 ta’ Lulju 2016, tliet sentenzi tal-Qorti tal-Kassazzjoni (tal-15 ta’ Diċembru 2015, tas-17 ta’ April 2015 u tal-14 ta’ Mejju 2015) li wrew li l-partijiet imħassra tal-Liġi Nru 117/88 kienu għadhom qed jiġu applikati. Huwa kien ukoll qabel (fl-ittra tiegħu tad-9 ta’ Ottubru 2015) hemeż id-Digriet tal-Qorti tal-Kassazzjoni Nru 10121/15 li applika wkoll il-Liġi Nru 117/88.

23. L-ilmentatur iddikjara li, fil-kuntest ta’ lment ieħor ta’ ksur ((2009)2230), il-Kummissjoni kienet fetħet proċedimenti ta’ ksur kontra l-Italja abbażi ta’ żewġ sentenzi tal-Qorti tal-Kassazzjoni li kienu interpretaw il-Liġi 117/88. Min-naħa l-oħra, l-ilmentatur kien hemeż mal-ittra tiegħu tat-8 ta’ Lulju 2016, tliet sentenzi tal-Qorti tal-Kassazzjoni (minbarra d-Digriet Nru 10121/15 tal-Qorti tal-Kassazzjoni) li wrew l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet imħassra tal-Liġi 117/88 f’każijiet li ma kinux jikkonċernaw lill-ilmentatur f’dan il-każ. Dan wera li dan ma kienx każ iżolat, speċjalment minħabba li l-Qorti tal-Kassazzjoni għandha r-rwol li tiggarantixxi interpretazzjoni uniformi tal-liġi. Għalhekk, il-Kummissjoni kisret id-dritt għal amministrazzjoni tajba u ddiskriminat kontra l-ilmentatur, peress li ma bdietx proċedimenti ta’ ksur f’dan il-każ.

24. L-ilmentatur argumenta wkoll li l-Kummissjoni kienet żbaljata meta ddikjarat li fis-sentenza tagħha fil-kawża Il-Kummissjoni vs L-Italja, il-QĠUE ma ddeċidietx dwar l-Artikolu 5 tal-Liġi 177/88 u l-filtru tal-ammissibbiltà bħala tali. Skont l-ilmentatur, huwa ċar li l-Artikolu 5 mħassar huwa marbut mill-qrib mal-Artikoli 2, 3 u 4 tal-Liġi 117/88. L-Artikolu 5 kien jipprevedi li l-qorti trid tiddeċiedi dwar l-ammissibbiltà tal-azzjoni abbażi tal-Artikolu 2 tal-liġi. Ir-rikors kien inammissibbli jekk id-dispożizzjonijiet tal-Artikoli 2, 3 u 4 ma kinux osservati jew meta kien manifestament infondat. L-Artikolu 5 tħassar sabiex il-liġi li tirregola r-responsabbiltà ċivili tal-Istat u tal-ġudikatura ssir effettiva, fid-dawl tas-sħubija tal-Italja fl-UE.

25. Barra minn hekk, skont l-ilmentatur, il-Kummissjoni kienet ukoll żbaljata meta ddikjarat li ma kien hemm l-ebda prattika ġenerali u konsistenti mill-qrati nazzjonali li ma jagħmlux rinviji għal deċiżjonijiet preliminari. Kif intqal hawn fuq, huwa kien informa lill-Kummissjoni dwar tliet sentenzi u digriet wieħed tal-Qorti tal-Kassazzjoni li kienu għadhom japplikaw id-dispożizzjonijiet imħassra tal-Liġi 117/88. Li kieku l-Qorti tal-Kassazzjoni għamlet rinviju għal deċiżjoni preliminari, huwa ċar li hija ma kinitx tkun tista’ tapplika d-dispożizzjonijiet imħassra tal-Liġi 117/88. Għalhekk kien intwera li kien hemm prattika ġenerali u konsistenti. L-ilmentatur wera wkoll li s-sentenzi kriminali tal-Qorti ta’ Turin huma sentenzi fl-aħħar istanza. Il-Kummissjoni kienet ħatja ta’ amministrazzjoni ħażina meta għamlet id-dikjarazzjoni falza li “fl-opinjoni tal-ilmentatur, il-qrati fl-aħħar istanza ma kkonformawx mal-obbligu li japplikaw għal deċiżjoni preliminari”(enfasi b’tipa grassa miżjuda). Din il-kwistjoni kienet ġiet ippruvata u ma kinitx kwistjoni tal-opinjoni tal-ilmentatur.

26. L-ilmentatur irrefera għal ittra oħra li kien bagħat lill-Kummissjoni fis-7 ta' Lulju 2015, li fiha kien wera li permezz tas-sentenza Nru 1730/2015 tal-Qorti ta' Ġenova tad-29 ta' Mejju 2015 (xahrejn wara d-dħul fis-seħħ tal-Liġi Nru 18/15), il-Qorti kienet għadha tapplika d-dispożizzjonijiet imħassra tal-Liġi 177/88 [5].

27. Fl-aħħar nett, l-ilmentatur iddikjara li r-riforma proċedurali li ġabet magħha l-Liġi l-ġdida kellha tkun applikabbli immedjatament għall-proċedimenti li għaddejjin. L-azzjoni tal-ilmentatur ma setgħetx tiġi ddikjarata inammissibbli minħabba a) is-sentenzi tal-QĠUE f’Kobler, Traghetti del Mediterraneo, u Il-Kummissjoni vs L-Italja (C-379/10), u b) ir-riforma tal-Liġi 117/88. 

Il-valutazzjoni tal-Ombudsman

Ħarġa 1: Nuqqas ta’ tweġiba

28. L-ilmentatur iqis li l-Kummissjoni għadha ma weġbitx għall-kwistjonijiet kollha mqajma fl-ittri tad-19 ta’ Novembru 2013 u tad-9 ta’ Ottubru 2015. L-Ombudsman huwa tal-fehma, madankollu (kif se jidher fit-taqsima li jmiss), li l-Kummissjoni tat tweġiba konvinċenti u komprensiva. L-Ombudsman tinnota li l-ittri tal-ilmentatur kienu voluminużi u estremament dettaljati. It-tliet ittri ammontaw għal madwar 75 paġna (esklużi l-bosta annessi mehmuża mal-ittri). Il-Kummissjoni mhijiex obbligata tindirizza kull argument imqajjem mill-ilmentatur, sakemm tipprovdi spjegazzjoni konvinċenti għall-pożizzjoni tagħha.

29. B’mod partikolari, l-ilmentatur iqis li l-Kummissjoni ma wieġbet xejn għall-“ittra Nru 2” tad-9 ta’ Ottubru 2015. Madankollu, għandu jiġi kkonstatat li, fil-paġna 4 tal-ittra tagħha tat-2 ta’ Marzu 2017, il-Kummissjoni kkummentat dwar is-sentenza tal-Qorti ta’ Ġenova tal-21 ta’ Awwissu 2015, li għaliha sar riferiment estensiv fl-ittra Nru 2 tad-9 ta’ Ottubru 2015. Fost affarijiet oħra, il-Kummissjoni ġustament innotat li l-qorti li tat is-sentenza f’dik il-kawża ma kinitx qorti tal-aħħar istanza. Għaldaqstant, il-qorti nazzjonali ta’ Genova ma kinitx obbligata tagħmel rinviju għal deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267(3) TFUE.

30. F'dan l-isfond, l-Ombudsman issib li l-ewwel kwistjoni ġiet solvuta, għalkemm il-Kummissjoni ġarrbet dewmien konsiderevoli biex twieġeb għaż-żewġ ittri tal-ilmentaturi tad-9 ta' Ottubru 2015. Peress li l-Kummissjoni skużat ruħha għad-dewmien, l-ebda kumment ieħor dwar din il-kwistjoni ma huwa ġustifikat.

Kwistjoni 2: Il-Kummissjoni ma kellhiex tagħlaq l-ilment ta' ksur CHAP(2013)03631

31. L-Ombudsman irid jiddeċiedi jekk l-ispjegazzjoni tal-Kummissjoni għan-nuqqas ta’ ftuħ mill-ġdid tal-każ CHAP(2013)03631 abbażi tal-valutazzjoni ġenerali tagħha ta’ dan il-każ hijiex biżżejjed.

32. L-Ombudsman tqis li r-raġunijiet tal-Kummissjoni għan-nuqqas ta’ ftuħ mill-ġdid tal-każ huma raġonevoli u xierqa.

33. Kif spjegat il-Kummissjoni, mhuwiex l-għan ta’ proċedimenti ta’ ksur li jiġu solvuti każijiet speċifiċi li jinvolvu ċittadin wieħed jew numru żgħir ta’ ċittadini. Il-proċeduri ta’ ksur huma, essenzjalment, proċess li permezz tiegħu l-Kummissjoni Ewropea tidħol fi djalogu ma’ Stat Membru sabiex tidentifika u ssolvi problemi ġeneralizzati u konsistenti fl-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni minn dak l-Istat Membru. Il-Kummissjoni għandha marġni wiesa’ ta’ diskrezzjoni meta tiddeċiedi jekk il-prattiki humiex konsistenti u ġenerali biżżejjed fin-natura tagħhom biex iwasslu għall-ftuħ ta’ proċedimenti ta’ ksur. Peress li għandu marġni ta’ diskrezzjoni, l-Ombudsman jista’ jikkontesta l-għażla magħmula mill-Kummissjoni li ma tipproċedix f’każ partikolari biss jekk il-Kummissjoni ma setgħetx tispjega li din l-għażla kienet raġonevoli. L-ilmentatur iqis li l-prattiki li huwa rrapporta lill-Kummissjoni huma sistemiċi. Il-Kummissjoni ma taqbilx miegħu: il-Kummissjoni ġiet avviċinata dwar din il-kwistjoni minn avukat li jirrappreżenta għadd relattivament żgħir ta’ individwi. Kif iddikjarat mill-Kummissjoni, anki jekk l-ilment fih eżempji ta’ prattiki li jistgħu jkunu qed jiksru l-liġi tal-UE ^[6], l-ilmentatur jagħmel referenza għal deċiżjonijiet li jikkonċernaw lilu nnifsu u lill-ilmentaturi l-oħra (li mhumiex is-sentenzi kollha tal-aħħar istanza). Dan mhuwiex biżżejjed biex jagħti prova ta’ prattika ġenerali u konsistenti. Il-Kummissjoni qed taġixxi b’mod raġonevoli meta tkun tal-fehma li l-ilmentatur ma weriex li hemm prattika rikorrenti mill-qrati nazzjonali (li kontra d-deċiżjonijiet tagħhom ma hemm l-ebda rimedju ġudizzjarju skont il-liġi nazzjonali) li jonqsu milli japplikaw il-liġi tal-UE b’mod korrett u li jonqsu milli jitolbu deċiżjonijiet preliminari [7] dwar l-interpretazzjoni korretta tal-liġi tal-UE.

34. Fit-tliet sentenzi tal-Qorti tal-Kassazzjoni annessi mal-ittra tat-8 ta' Lulju 2016 [8], u fid-Digriet Nru 10121/15 anness mal-ittra tad-9 ta' Ottubru 2015, il-Qorti tal-Kassazzjoni qieset li l-Artikolu 5 imħassar u l-verżjoni preċedenti tal-Artikolu 4 tal-Liġi Nru 177/88 kienu applikabbli fiż-żmien tal-fatti tal-kawżi quddiemha u tat raġunijiet għal dan (ara, pereżempju, ir-raġunament estensiv tal-Qorti tal-Kassazzjoni fis-sentenza tagħha tal-15 ta' Diċembru 2015 (N. 25216)). Il-Qorti tal-Kassazzjoni qieset, essenzjalment, li, peress li l-Liġi l-ġdida Nru 18/15 (li daħlet fis-seħħ fid-19 ta’ Marzu 2015) ma kinitx tistabbilixxi dispożizzjonijiet tranżitorji, ma setgħetx titqies li tapplika b’mod retroattiv (permezz ta’ interpretazzjoni ġudizzjarja) għal kawżi pendenti mibdija permezz ta’ rikorsi (ricorsi) ippreżentati qabel id-19 ta’ Marzu 2015.

35. Il-Kummissjoni ddikjarat li din l-interpretazzjoni tista'^[9] tmur kontra d-dritt tal-UE biss jekk l-applikazzjoni tal-filtru tal-ammissibbiltà (li ma kienx direttament is-suġġett tas-sentenza fil-Kawża C-379/10) twassal għall-applikazzjoni mill-ġdid tal-kundizzjonijiet meqjusa invalidi mill-Qorti tal-Ġustizzja, b'mod partikolari dawk stabbiliti fl-Artikolu 2(2). L-Ombudsman jaċċetta dan ir-raġunament. L-ilmentatur ma weriex li l-applikazzjoni tal-filtru tal-ammissibbiltà wasslet għal applikazzjoni mill-ġdid sistematika tal-kundizzjonijiet stabbiliti fil-verżjoni preċedenti tal-Artikolu 2(2) tal-Liġi 117/88 li tqiesu invalidi mill-Qorti tal-Ġustizzja.

36. Peress li l-pożizzjoni tal-Kummissjoni hija raġonevoli, ma kien hemm l-ebda amministrazzjoni ħażina fir-rigward tat-tieni kwistjoni. 

Konklużjonijiet

Abbażi tal-inkjesta, l-Ombudsman jagħlaq dan il-każ bil-konklużjonijiet li ġejjin [10]:

L-ewwel kwistjoni ġiet solvuta.

Fir-rigward tat-tieni kwistjoni, ma kien hemm l-ebda amministrazzjoni ħażina fl-imġiba tal-Kummissjoni.

L-ilmentatur u l-Kummissjoni se jiġu infurmati b’din id-deċiżjoni.

 

Emily O ⁇ Reilly Ombudsman
Ewropew

 

Strasburgu, 15/12/2017

 

 

[1] L-ilment lill-Ombudsman tressaq minn avukat f'isem l-ilmentatur ewlieni u għadd ta' lmentaturi oħra. Il-biċċa l-kbira tal-korrispondenza mal-Kummissjoni u mal-Ombudsman intbagħtet mill-ilmentatur ewlieni u/jew mill-avukat. Għall-faċilità ta’ referenza, id-deċiżjoni se tirreferi għall-“ilmentatur”.

[2] Is-Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-24 ta’ Novembru 2011, Il-Kummissjoni vs L-Italja, C-379/10, ECLI:EU:C:2011:775.

[3] L-ilmentatur irrefera, pereżempju, għall-“Komunikazzjoni Interpretattiva tal-Kummissjoni dwar il-liġi Komunitarja applikabbli għall-akkwist pubbliku u l-possibbiltajiet għall-integrazzjoni ta’ kunsiderazzjonijiet soċjali fl-akkwist pubbliku”, COM/2001/0566 finali.

[4] Il-Kummissjoni ddikjarat li l-ittra tagħha kienet qed tintbagħat bi tweġiba għall-korrispondenza li ġejja: 1. Ittra Nru 1 tad-9 ta' Ottubru 2015; 2. Ittra Nru 2 tad-9 ta' Ottubru 2015; 3. E-mail tal-24 ta' Novembru 2015; 4. E-mail tat-18 ta' Diċembru 2015; 5. E-mails tas-7 u t-8 ta' Lulju 2016.

[5] L-ilmentatur elenka wkoll għadd ta’ punti tal-ittra li bagħat fit-8 ta’ Lulju 2016 li l-Kummissjoni ma kinitx wieġbet għalihom (pereżempju, il-kwistjoni relatata mal-fatt li s-sentenza tal-Qorti tal-Kassazzjoni tal-15 ta’ Diċembru 2015 (Nru 25216) inħarġet mingħajr ma l-Qorti tal-Ġustizzja għamlet rinviju għal deċiżjoni preliminari).

[6] Kif indikat il-Kummissjoni fl-ittra tagħha tal-10 ta’ Settembru 2015, hija biss il-Qorti tal-Ġustizzja tal-UE li tista’ tagħti interpretazzjonijiet vinkolanti tad-dritt tal-UE.

[7] Fir-rigward tal-argumenti tal-ilment li l-qrati nazzjonali applikaw b’mod żbaljat id-dritt tal-Unjoni billi ma għamlux rinviju għal deċiżjoni preliminari, huwa importanti li wieħed iżomm f’moħħu meta l-qrati nazzjonali huma obbligati jagħmlu dan. F’konformità mal-Artikolu 267(3) tat-TFUE, huma biss il-qrati jew it-tribunali “li kontra d-deċiżjonijiet tagħhom ma jkun hemm l-ebda rimedju ġudizzjarju skont il-liġi nazzjonali”(enfasi miżjuda) li huma obbligati jagħmlu rinviju għal deċiżjoni preliminari, dment li tkun meħtieġa deċiżjoni dwar kwistjoni sabiex il-qorti jew it-tribunal ikunu jistgħu jagħtu sentenza. Fis-sentenza tagħha fil-Kawża Cilfit vs il-Ministeru tas-Saħħa (Sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tas-6 ta’ Ottubru 1982, 283/81, ECLI:EU:C:1982:335), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li qorti jew tribunal li kontra d-deċiżjonijiet tiegħu ma jkun hemm l-ebda rimedju ġudizzjarju skont il-liġi nazzjonali huwa meħtieġ jagħmel rinviju preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja tal-UE “sakemm ma jkunx stabbilixxa li l-kwistjoni mqajma hija irrilevanti jew li d-dispożizzjoni Komunitarja inkwistjoni diġà ġiet interpretata mill-Qorti tal-Ġustizzja jew li l-applikazzjoni korretta tal-liġi Komunitarja hija tant ovvja li ma tħalli l-ebda lok għal xi dubju raġonevoli”. Għandu jiġi nnotat li fis-sentenza N. 25216, il-Qorti tal-Kassazzjoni tat raġunijiet għad-deċiżjoni tagħha li ma tagħmilx rinviju preliminari. Hija ddikjarat li peress li l-verżjoni preċedenti tal-Artikolu 2 tal-Liġi Nru 117/88 kienet ġiet iddikjarata ripetutament inkompatibbli mad-dritt tal-UE mill-QĠUE, ma kien hemm l-ebda raġuni biex issir referenza preliminari lill-QĠUE sabiex il-QĠUE tintalab tiddikjara l-inkompatibbiltà ta’ dik id-dispożizzjoni mad-dritt tal-UE.

[8] Kif intqal iktar ’il fuq, l-ittra tat-8 ta’ Lulju 2016 ma tifformax parti minn din l-investigazzjoni.

[9] Huwa importanti li jiġi enfasizzat li l-Kummissjoni qatt ma ddikjarat li l-pożizzjoni tal-Qorti tal-Kassazzjoni hija definittivament bi ksur tad-dritt tal-Unjoni. Fl-ittra tagħha tal-10 ta’ Settembru 2015, il-Kummissjoni ddikjarat “una tale posizione della Corte di Cassazione potrebbe non essere conforme al diritto dell’Unione...” (jiġifieri, pożizzjoni bħal din tal-Qorti tal-Kassazzjoni tista’ ma tkunx konformi mad-dritt tal-UE) u ġustament innotat li hija biss il-Qorti tal-Ġustizzja tal-UE li tista’ tagħti interpretazzjonijiet vinkolanti tad-dritt tal-UE.

[10] L-informazzjoni dwar il-proċedura ta’ rieżami tista’ tinstab fuq is-sit web tal-Ombudsman: http://www.ombudsman.europa.eu/en/resources/otherdocument.faces/en/70669/html.bookmark