Il-fatti li wasslu għall-ilment

1. L-ilmentaturi huma żewġ produtturi ta’ pestiċida bis-sustanza attiva mancozeb. Sustanza attiva hija l-komponent fil-pestiċida li fil-fatt joqtol il-pest jew il-marda tal-pjanti. Is-sustanza mancozeb ġeneralment tintuża kontra mard fungali f’firxa wiesgħa ta’ għelejjel tal-għelieqi, b’mod partikolari l-patata.

2. Fl-UE, kull sustanza attiva fil-pestiċidi jeħtieġ li tiġi approvata permezz ta' proċedura stretta qabel ma tinbiegħ u tintuża.^[1] L-Awtorità Ewropea dwar is-Sigurtà fl-Ikel (EFSA) u l-awtoritajiet nazzjonali fil-pajjiżi tal-UE huma responsabbli b'mod konġunt għat-twettiq ta' valutazzjoni tar-riskju ta' kull sustanza attiva. Huma approvati biss is-sustanzi li għalihom hemm evidenza oġġettiva ta’ użu sikur.

3. Il-perjodu li matulu s-sustanzi attivi jibqgħu approvati huwa, b'mod ġenerali, ta' 10 snin, u wara dan huwa possibbli għall-produtturi tas-sustanza li japplikaw għat-tiġdid.^[2] Il-proċedura ta' tiġdid tinvolvi reviżjoni konġunta bejn il-pari tar-riskji tas-sustanza mill-EFSA f'kollaborazzjoni mal-Istati Membri.

4. L-ilmentaturi applikaw għall-proċedura ta’ tiġdid tal-mankożeb fl-2015. Bejn l-2015 u l-2019, l-EFSA wettqet evalwazzjoni bejn il-pari tal-valutazzjonijiet tar-riskju mar-rappreżentanti tal-Istati Membri. Fit-12 ta’ Ġunju 2019, l-EFSA bagħtet il-konklużjonijiet tagħha dwar l-evalwazzjoni bejn il-pari lill-ilmentaturi. Il-konklużjonijiet identifikaw għadd ta' oqsma kritiċi ta' tħassib għall-mankożeb.

5. L-EFSA tippermetti lill-produtturi ta' sustanzi attivi li jħassru l-informazzjoni kunfidenzjali fil-konklużjonijiet tagħha qabel il-pubblikazzjoni, sabiex jiġu protetti ċerti interessi kummerċjali. Dan il-proċess jissejjaħ “sanitizzazzjoni”.^[3] F’dan il-każ, l-ilmentaturi talbu li l-EFSA tippubblika verżjoni sanitizzata tal-konklużjonijiet tagħha dwar il-mankożeb. L-EFSA kkontestat ir-redazzjonijiet mitluba mill-ilmentaturi. L-ilmentaturi mbagħad marru quddiem il-qrati tal-UE biex jiksbu ordni interim biex jipprevjenu lill-EFSA milli tippubblika l-verżjoni sħiħa tal-konklużjonijiet tagħha.

6. Fl-20 ta’ Novembru 2019, l-EFSA ppubblikat il-konklużjonijiet sanitizzati dwar l-evalwazzjoni bejn il-pari fil-ġurnal xjentifiku online tal-aġenzija - il-“Ġurnal tal-EFSA”.^[4] L-EFSA indikat li kienet se tippubblika verżjoni riveduta ta’ dawk il-konklużjonijiet hekk kif il-qrati tal-UE jsolvu t-tilwima legali dwar il-kunfidenzjalità bejn l-EFSA u l-ilmentaturi.

7. Fit-2 ta’ Diċembru 2019, il-gazzetta Franċiża Le Monde ppubblikat artiklu intitolat “Parirxjentifiku dwar fungiċida ċċensurata mill-manifattur tagħha”. L-artiklu kien juri verżjoni mhux iċċensurata tal-konklużjonijiet tal-EFSA dwar il-mancozeb u kkwota żewġ sentenzi minn din il-verżjoni. L-artiklu ddikjara wkoll li kelliem tal-EFSA ddispjaċih li l-aġenzija ma setgħetx tippubblika l-verżjoni sħiħa tal-konklużjonijiet, u li kienet qed tittama li tagħmel dan dalwaqt.

8. L-ilmentaturi kitbu lill-EFSA fis-6 ta’ Diċembru 2019 u esprimew is-sorpriża tagħhom rigward l-artiklu ppubblikat f’Le Monde. L-ilmentaturi sostnew li l-EFSA kienet żvelat il-verżjoni mhux iċċensurata tal-konklużjonijiet tagħha lil Le Monde u għalhekk kisret id-dmir tagħha ta’ kunfidenzjalità. L-ilmentaturi qalu wkoll li l-EFSA kienet kisret id-dmir tagħha ta’ imparzjalità billi ddikjarat lill-gazzetta li hija ddispjaċiha għar-redazzjonijiet mitluba mill-ilmentaturi. L-EFSA wieġbet lill-ilmentaturi li kienet se teżamina l-allegat tnixxija. Fl-20 ta’ April 2020, l-EFSA kkonkludiet li ma kien hemm l-ebda evidenza li wieħed mill-membri tal-persunal tagħha seta’ żvela l-verżjoni mhux sanitizzata tal-konklużjonijiet dwar il-mancozeb, peress li d-dokument kien ġie kondiviż ma’ atturi oħra (il-Kummissjoni Ewropea u l-awtoritajiet nazzjonali kompetenti).

9. Fl-10 ta 'April 2020, gazzetta Franċiża oħra, Le Parisien, ippubblikat artiklu intitolat "Matul il-kriżi tas-saħħa, il-produtturi ta' pestiċida kontroversjali jċaqilqu l-karti tagħhom" dwar il-proċedura ta 'approvazzjoni għall-mancozeb. Il-ġurnalist sostna li kellu aċċess għall-kontenut ta’ ittra kunfidenzjali mibgħuta mill-ilmentaturi lill-EFSA fid-19 ta’ Awwissu 2019, u kkwota partijiet speċifiċi ta’ dik l-ittra. L-ittra esprimiet, b’mod partikolari, li l-ilmentaturi kienu f’“nuqqas ta’ qbil profond” mal-konklużjonijiet tal-EFSA dwar il-mankożeb, li qalu li kienu bbażati fuq “sett ta’ data mhux komplut”. F’dan l-artikolu, simili għal Le Monde, kelliem tal-EFSA ddispjaċih ukoll li l-EFSA setgħet tippubblika biss verżjoni redatta tal-konklużjonijiet.

10. Fl-20 ta’ Mejju 2020, l-ilmentaturi kitbu lill-EFSA, fejn esprimew is-sorpriża tagħhom dwar il-pubblikazzjoni tal-artiklu Le Parisien u talbu lill-EFSA tippubblika retrazzjoni sħiħa tad-dikjarazzjonijiet li saru fl-artiklu.

11. Wara li ma rċevew l-ebda tweġiba mill-EFSA, l-ilmentaturi rrikorrew għand l-Ombudsman fid-29 ta’ Ġunju 2020.

L-inkjesta

12. L-Ombudsman fetħet inkjesta dwar l-aspetti li ġejjin tal-ilment:

1) kif l-EFSA ttrattat it-tħassib tal-ilmentaturi rigward l-iżvelar ta’ ittra miktuba mill-avukat tal-ilmentatur lill-gazzetta Franċiża Le Parisien;

2) jekk l-EFSA għandhiex fis-seħħ salvagwardji xierqa kontra l-iżvelar mhux awtorizzat ta' informazzjoni mill-membri tal-persunal;

3) jekk l-EFSA kisritx id-dmir tagħha ta' imparzjalità u oġġettività meta kelliem tal-EFSA esprima dispjaċir għall-istampa li l-EFSA setgħet tippubblika biss verżjoni redatta tal-konklużjonijiet tagħha dwar il-mankożeb.

13. Matul l-investigazzjoni, l-Ombudsman talab lill-EFSA twieġeb għall-ewwel żewġ aspetti tal-ilment. L-Ombudsman offriet ukoll lill-ilmentaturi l-possibbiltà li jissottomettu kummenti dwar it-tweġiba tal-EFSA, iżda ma rċeviet l-ebda kumment.

Argumenti ppreżentati lill-Ombudsman

14. Fl-ilment tagħhom, l-ilmentaturi sostnew li l-EFSA kienet kisret id-dmir tagħha ta’ segretezza professjonali u kunfidenzjalità billi żvelat l-ittra kunfidenzjali lil Le Parisien. L-ittra kienet intbagħtet mill-avukat tal-ilmentaturi u, għalhekk, kien fiha informazzjoni privileġġata u kunfidenzjali. L-ilmentaturi argumentaw ukoll li l-artiklu f’Le Parisien kien jinkludi diversi ħjiel li l-membri tal-persunal tal-EFSA kienu tabilħaqq is-sors tal-informazzjoni pprovduta lill-istampa, b’mod partikolari minħabba li l-ġurnalist jiddikjara espressament li seta’ jikkonsulta l-ittra mibgħuta lill-“espertital-aġenzija f’isem dawn l-industrijalisti”.

15. L-ilmentaturi argumentaw ukoll li l-EFSA naqset milli tirrieżamina, tadatta jew b’xi mod ieħor ittejjeb is-salvagwardji interni tagħha kontra l-iżvelar mhux awtorizzat ta’ informazzjoni mill-membri tal-persunal tagħha, minkejja t-tħassib imqajjem aktar kmieni mill-ilmentaturi fir-rigward tal-ewwel żvelar lill-gazzetta Le Monde fit-2 ta’ Diċembru 2019.

16. L-ilmentaturi argumentaw ukoll li l-EFSA kienet kisret id-dmirijiet tagħha ta’ imparzjalità u oġġettività, minħabba li kelliem tal-EFSA kien esprima dispjaċir, kemm għal Le Monde kif ukoll għal Le Parisien, li l-EFSA setgħet tippubblika biss verżjoni redatta tal-konklużjonijiet tagħha dwar is-sustanza. Huma allegaw li l-artikolu f'Le Parisien issuġġerixxa li t-talba tagħhom biex jiġu redatti l-konklużjonijiet ma kinitx raġonevoli. Barra minn hekk, huma qalu li l-ġurnalist semma li tkellem biss mal-kelliem tal-EFSA fl-artiklu, li wera li l-iżvelar tal-ittra kien ġej mill-EFSA.

17. Fit-tweġiba tagħha, l-EFSA infurmat lill-Ombudsman - u lill-ilmentaturi - li kienet fetħet investigazzjoni interna dwar it-tħassib tal-ilmentaturi rigward l-allegat żvelar tal-ittra sabiex tivvaluta l-evidenza pprovduta. Tliet xhur wara, filwaqt li l-inkjesta tal-Ombudsman kienet għadha għaddejja, l-EFSA kkonkludiet l-investigazzjoni interna u sabet li l-fatti miġbura ma indikaw l-ebda persuna li setgħet kienet involuta fl-iżvelar tal-ittra kkonċernata. Għalhekk, abbażi ta’ dawn is-sejbiet, l-EFSA ddeċidiet li tagħlaq il-każ mingħajr ebda azzjoni ulterjuri. L-EFSA fakkret ukoll li kienet fetħet investigazzjoni interna simili fil-każ tal-allegat żvelar lil Le Monde f’Diċembru 2019, li kienet ikkonkludiet li ma kienx hemm biżżejjed evidenza biex tinfetaħ inkjesta amministrattiva.

18. L-EFSA spjegat li l-kliem użat fl-artikolu f’Le Parisien bl-ebda mod ma jimplika li l-esperti tal-EFSA żvelaw l-ittra inkwistjoni jew li l-ġurnalist ta’ Le Parisien tkellem magħhom. Barra minn hekk, l-EFSA qalet li ma kien hemm l-ebda rabta ppruvata bejn id-dikjarazzjonijiet magħmula mill-kelliem tal-EFSA u l-allegat żvelar tal-ittra.

19. L-EFSA ddeskriviet ukoll il-mekkaniżmi fis-seħħ biex tiżgura l-kunfidenzjalità tad-dokumenti ttrattati mill-aġenzija. B’mod partikolari, il-membri tal-persunal tal-EFSA huma mħarrġa regolarment dwar l-obbligu li joqogħdu lura, inkluż wara li jitilqu mis-servizz, minn kwalunkwe żvelar mhux awtorizzat ta’ informazzjoni riċevuta fil-qadi ta’ dmirijiethom, kif ukoll dwar il-prinċipji tal-etika u l-integrità. L-EFSA għandha wkoll regoli interni fis-seħħ fir-rigward tal-ġestjoni tar-rekords u l-politiki dwar is-sigurtà tal-informazzjoni.

Il-valutazzjoni tal-Ombudsman

(i) Dwar l-allegat żvelar ta' ittra lill-gazzetta Franċiża Le Parisien

20. Bħala kumment preliminari, l-Ombudsman tinnota li l-artiklu f'Le Parisien ġie ppubblikat ftit jiem qabel ma l-EFSA kkonkludiet li ma kien hemm l-ebda żvelar ta' informazzjoni għall-artiklu ppubblikat f'Le Monde. Bħala tali, qabel ma l-EFSA kienet f’pożizzjoni li tlesti l-ewwel inkjesta tagħha dwar tnixxija possibbli, seħħet it-tieni tnixxija, li ħalliet lill-ilmentaturi bl-impressjoni li l-EFSA setgħet deliberatament tnixxi informazzjoni lill-istampa f’żewġ okkażjonijiet.

21. L-Ombudsman eżaminat l-ittra mibgħuta mill-avukat tal-ilmentaturi lill-EFSA fid-19 ta' Awwissu 2019, li għaliha kellu aċċess il-ġurnalist ta' Le Parisien. Jidher li l-avukat ma bagħatx l-ittra lill-EFSA biss, iżda wkoll lil atturi oħra involuti fil-proċedura ta’ tiġdid tal-mancozeb, inkluż istitut nazzjonali ta’ riċerka, uffiċjal nazzjonali u membru tal-persunal ta’ istituzzjoni oħra tal-Unjoni. Dan ifisser li l-EFSA ma kinitx l-uniku korp fil-pussess tad-dokument fiż-żmien meta Le Parisien ippubblikat l-artiklu. Skont il-ġurisprudenza tal-UE, jekk dokument ikun diġà sar disponibbli għal għadd ta' atturi oħra qabel it-tnixxija, ma jistax jiġi preżunt li l-awtorità emittenti hija s-sors tat-tnixxija^[5].

22. Wara l-espressjoni ta’ tħassib mill-ilmentaturi dwar l-iżvelar, l-EFSA fetħet investigazzjoni interna sabiex tivvaluta l-evidenza pprovduta. L-investigazzjoni kkonkludiet, wara tliet xhur, li ma kien hemm l-ebda evidenza li membru tal-persunal tal-EFSA seta’ żvela l-ittra lill-istampa. Dan juri li l-EFSA ħadet il-kwistjoni bis-serjetà u kienet diliġenti biżżejjed biex issegwi t-tħassib tal-ilmentatur. L-Ombudsman, min-naħa tagħha, ma sabet l-ebda evidenza li tissuġġerixxi li l-EFSA wettqet xi amministrazzjoni ħażina fit-trattament tagħha tal-każ.

(ii) Dwar is-salvagwardji fis-seħħ kontra l-iżvelar mhux awtorizzat ta’ informazzjoni

23. Minn din il-konstatazzjoni jirriżulta li ma hemm l-ebda raġuni sabiex wieħed jemmen li l-miżuri fis-seħħ fl-EFSA għall-prevenzjoni tal-iżvelar mhux awtorizzat ta’ informazzjoni mill-membri tal-persunal ma humiex xierqa. L-EFSA ddeskriviet is-salvagwardji estensivi fis-seħħ, u l-Ombudsman sabet li l-ebda inkjesta ulterjuri ma hija ġġustifikata f’dan ir-rigward.

(iii) Rigward id-dispjaċir espress mill-EFSA lill-istampa li setgħet tippubblika biss verżjoni redatta tal-konklużjonijiet tagħha dwar il-mankożeb

24. L-ilmentaturi jsostnu li d-dikjarazzjonijiet magħmula minn kelliem tal-EFSA għall-istampa, li jesprimu dispjaċir li l-aġenzija setgħet tippubblika biss verżjoni redatta tal-konklużjonijiet dwar il-mankożeb, jimplikaw li l-EFSA ma kinitx imparzjali u oġġettiva.

25. L-Ombudsman jinnota li, f'konformità mar-regoli applikabbli,^[6] l-EFSA hija responsabbli għall-valutazzjoni tat-talbiet ta' kunfidenzjalità li jappartjenu għall-applikazzjonijiet sottomessi skont il-proċedura għat-tiġdid tal-approvazzjoni ta' sustanza attiva. L-istess regoli jistabbilixxu b’mod ċar li t-talbiet għal trattament kunfidenzjali ta’ informazzjoni f’dan il-qasam huma eċċezzjoni għall-prinċipju ta’ żvelar pubbliku proattiv. Għalhekk huwa kompletament raġonevoli li l-EFSA tfittex li tiżgura trasparenza massima fir-rigward tal-pubblikazzjoni tal-konklużjonijiet dwar is-sustanzi attivi. Il-fatt li l-EFSA, permezz ta’ kelliem, għamlet pubbliku d-dispjaċir tagħha li l-konklużjonijiet f’każ wieħed ma kinux kompletament trasparenti ma jistax jitqies bħala ksur tad-dmirijiet tagħha ta’ imparzjalità u oġġettività. L-ilmentaturi aktar tard ressqu l-każ quddiem il-qrati tal-UE,^[7] li jfisser li n-nuqqas ta' qbil bejn l-EFSA u l-ilmentaturi dwar il-pubblikazzjoni tal-konklużjonijiet dwar il-mankożeb kien kwistjoni ta' rekord pubbliku.

26. L-Ombudsman tinnota li d-dokument inkwistjoni jservi bħala bażi għall-proċess rigward it-tiġdid tal-approvazzjoni għal pestiċida b'impatt potenzjali għoli fuq is-saħħa pubblika u l-ambjent. Huwa vitali għall-pubbliku f'soċjetà demokratika li jsegwi l-proċess għall-approvazzjoni ta' sustanzi bħal dawn. Filwaqt li l-kumpaniji għandhom id-dritt li jitolbu li xi informazzjoni tibqa’ kunfidenzjali għal raġunijiet ta’ interessi kummerċjali, ikun ta’ ħsara għat-trasparenza u għall-parteċipazzjoni taċ-ċittadini tal-UE fil-ħajja demokratika tal-UE jekk il-kumpaniji jkunu f’pożizzjoni li jħassru d-dokumenti mingħajr raġuni oġġettivament ġustifikabbli għal dan.

27. Rieżami ta’ konklużjonijiet oħra dwar il-pestiċidi disponibbli fuq is-sit web tal-EFSA juri li, b’mod ġenerali, kważi l-ebda informazzjoni ma tiġi redatta. Fil-każ tal-mancozeb, l-ilmentaturi fil-biċċa l-kbira ħassar il-parti sostantiva tal-konklużjonijiet. Kif spjega l-kelliem tal-EFSA lill-istampa, “danrari jiġri”.

28. L-Ombudsman jikkonkludi li għalhekk ma kien hemm l-ebda amministrazzjoni ħażina mill-EFSA meta ddikjarat lill-istampa li hija ddispjaċiha li setgħet tippubblika biss verżjoni redatta tal-konklużjonijiet dwar il-mancozeb.

Konklużjonijiet

Abbażi tal-inkjesta, l-Ombudsman tagħlaq dan il-każ bil-konklużjonijiet li ġejjin:

Ma kien hemm l-ebda amministrazzjoni ħażina mill-EFSA f’dan il-każ. L-ebda inkjesta ulterjuri ma hija ġġustifikata fir-rigward tal-argument tal-ilmentaturi dwar l-adegwatezza tas-salvagwardji fis-seħħ kontra d-divulgazzjoni mhux awtorizzata ta’ informazzjoni kunfidenzjali.

L-ilmentaturi u l-EFSA se jiġu infurmati b’din id-deċiżjoni.

Emily O'Reilly Ombudsman
Ewropew

Strasburgu, 12/02/2021

[1] Dan huwa stabbilit fir-Regolament (KE) Nru 1107/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar it-tqegħid fis-suq ta’ prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti.

[2] Kif stabbilit fir-Regolament ta’ Implimentazzjoni tal-Kummissjoni (UE) Nru 844/2012 li jistabbilixxi d-dispożizzjonijiet meħtieġa għall-implimentazzjoni tal-proċedura ta’ tiġdid għas-sustanzi attivi.

[3] Ara l-“Gwidaamministrattiva dwar is-sottomissjoni ta’ dossiers u rapporti ta’ valutazzjoni għar-rieżami bejn il-pari ta’ sustanzi attivi tal-pestiċidi” tal-EFSA,adottata fis-27 ta’ Marzu 2019, it-taqsima 2.5: “Qabel il-pubblikazzjoni, l-applikant jista’ jissottometti talba għat-tneħħija ta’ informazzjoni meqjusa kunfidenzjali minn tali dokumenti f’konformità mal-Artikolu 63(2) tar-Regolament (KE) Nru 1107/2009 (“sanitizzazzjoni”)”.

[4] Ara “Evalwazzjonibejn il-pari tal-valutazzjoni tar-riskju tal-pestiċidi tas-sustanza attiva mancozeb”, disponibbli fuq https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/5755.

[5] Ara s-Sentenza tal-Qorti Ġenerali tat-8 ta’ Lulju 2008, Franchet u Byk vs Il-Kummissjoni Ewropea, il-Kawża T-48/05, il-paragrafi 202 sa 206.

[6] Ir-Regolament (KE) Nru 1107/2009 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar it-tqegħid fis-suq ta’ prodotti għall-protezzjoni tal-pjanti.

[7] Matul l-investigazzjoni tal-Ombudsman, fit-12 ta’ Awwissu 2020, il-Qorti Ġenerali ċaħdet l-applikazzjoni għal miżuri provviżorji magħmula mill-ilmentaturi għar-raġuni li ma kien hemm l-ebda każ prima facie (ara d-digriet tal-President tal-Qorti Ġenerali tat-12 ta’ Awwissu 2020, Indofil Industries vs EFSA, il-kawża T-162/20 R). B’riżultat ta’ dan, l-EFSA ppubblikat il-verżjoni sħiħa u mhux redatta tal-konklużjonijiet dwar il-mankożeb fuq is-sit web tagħha.