Il-fatti li wasslu għall-ilment

1. Il-mekkaniżmi għas-soluzzjoni tat-tilwim bejn l-investituri u l-istati (ISDS) jintużaw biex isolvu t-tilwim bejn l-investituri barranin u l-pajjiżi ospitanti. L-ISDS kienet soġġetta għal dibattitu pubbliku intensiv u skrutinju fl-UE f’dawn l-aħħar snin.

2. Fl-2014, il-Kummissjoni Ewropea nediet “konsultazzjoni pubblika” dwar l-approċċ tal-UE għall-protezzjoni tal-investiment u s-soluzzjoni tat-tilwim dwar l-investiment fis-Sħubija Trans-Atlantika ta’ Kummerċ u ta’ Investiment (TTIP) bejn l-UE u l-Istati Uniti. Wara dan, il-Kummissjoni stabbiliet^[1] approċċ f'żewġ stadji għar-riforma tal-ISDS. L-ewwel pass kien li tiġi inkluża sistema ta’ qorti bilaterali għas-soluzzjoni ta’ tilwim dwar l-investiment fil-ftehimiet kummerċjali u ta’ investiment tal-UE (is-Sistema ta’ Qorti tal-Investiment jew l-ICS). Bħala t-tieni pass, il-Kummissjoni bdiet taħdem fuq l-idea li tinħoloq sistema multilaterali għas-soluzzjoni tat-tilwim dwar l-investiment.

3. Bħala parti mill-proċess tal-iżvilupp tal-kunċett ta’ soluzzjoni ta’ tilwim multilaterali dwar l-investiment, il-Kummissjoni wettqet “valutazzjoni tal-impatt”. Il-valutazzjoni tal-impatt kienet tinkludi konsultazzjoni pubblika online, li saret mill-21 ta’ Diċembru 2016 sal-15 ta’ Marzu 2017. ^[2] Bħala parti mill-konsultazzjoni, kwalunkwe membru tal-pubbliku jew tal-organizzazzjoni jista’ jissottometti tweġibiet għal kwestjonarju ta’ 63 mistoqsija, inklużi 14-il “mistoqsija miftuħa”. Il-kontributuri kellhom ukoll il-possibbiltà li jippreżentaw dokumenti ta’ pożizzjoni. Mill-193 kontributur, 54 issottomettew dokumenti ta' pożizzjoni.^[3] F'April 2017, il-Kummissjoni ppubblikat online il-kontribuzzjonijiet kollha għall-konsultazzjoni.

4. Fit-13 ta’ Settembru 2017, il-Kummissjoni ppubblikat “rakkomandazzjoni” lill-Kunsill biex jiftaħ negozjati dwar it-twaqqif ta’ qorti multilaterali għas-soluzzjoni ta’ tilwim dwar l-investiment. Din ir-rakkomandazzjoni kienet akkumpanjata, fost dokumenti oħra, mill-valutazzjoni tal-impatt, li spjegat fid-dettall ir-riżultati tal-konsultazzjoni pubblika^[4].

5. Fl-20 ta' Marzu 2018, il-Kunsill awtorizza lill-Kummissjoni biex tibda negozjati u ppubblika mandat ta' negozjar.^[5]

6. L-ilmentatur, organizzazzjoni ambjentali, kien fost il-kontributuri għall-konsultazzjoni pubblika. Kien imħasseb li ż-żmien u l-ambitu tal-konsultazzjoni pubblika, b’mod partikolari kif tfassal il-kwestjonarju, fisser li ma setax jipproduċi eżitu effettiv u rappreżentattiv. Hija qieset ukoll li l-Kummissjoni kienet irrappreżentat ħażin ir-riżultati tal-konsultazzjoni. F'Ġunju 2018, l-ilmentatur irrikorra għand l-Ombudsman, u qajjem dawn il-kwistjonijiet.

L-inkjesta

7. L-Ombudsman fetħet inkjesta dwar it-tħassib tal-ilmentatur li:

Il-konsultazzjoni pubblika ma kinitx konformi mar-regoli rilevanti.

2) Il-Kummissjoni rrappreżentat ħażin ir-riżultati tal-konsultazzjoni pubblika.

8. Matul l-inkjesta, l-Ombudsman irċieva t-tweġiba tal-Kummissjoni għall-ilment u, sussegwentement, il-kummenti tal-ilmentatur bi tweġiba għat-tweġiba tal-Kummissjoni.

Jekk il-konsultazzjoni pubblika kinitx konformi mar-regoli rilevanti

Argumenti ppreżentati lill-Ombudsman

9. Fil-fehma tal-ilmentatur, il-Kummissjoni organizzat il-konsultazzjoni pubblika wara li kienet diġà ddeċidiet li tipproċedi bil-pjanijiet tagħha biex tinsisti għall-ħolqien ta’ qorti multilaterali tal-investiment (MIC).^[6] Għalhekk, il-Kummissjoni ma kkonformatx mal-prinċipji ġenerali stabbiliti fil-Linji Gwida tagħha dwar il-konsultazzjonimal-partijiet ikkonċernati ^[7],li skonthom għandha ssir konsultazzjoni pubblika fi żmien meta l-fehmiet tal-partijiet ikkonċernati xorta jistgħu jagħmlu differenza.

10. L-ilmentatur sostna wkoll li konsultazzjoni sinifikanti dwar ir-riforma tal-arbitraġġ bejn l-investitur u l-istat ma tistax tkun limitata għall-għażla bejn mekkaniżmi eżistenti tal-ISDS jew MIC. L-għadd limitat ta' għażliet stabbiliti fil-kwestjonarju ma ppermettiex lill-parteċipanti jesprimu l-fehmiet tagħhom dwar il-problemi sostantivi aktar ġenerali bl-arbitraġġ bejn l-investitur u l-istat [8]^{Dawn il-problemi} mhumiex solvuti sempliċiment billi l-mekkaniżmi eżistenti tal-ISDS jiġu sostitwiti b'sistema multilaterali ġdida u, għalhekk, kellhom ikunu parti mill-konsultazzjoni.

11. L-ilmentatur sostna wkoll li kien diffiċli għal dawk li mhumiex esperti li jifhmu l-lingwaġġ legalistiku u tekniku ħafna tal-mistoqsijiet.

12. Il-Kummissjoni spjegat li l-proposta li jinħoloq MIC, bħala korp permanenti u indipendenti għas-soluzzjoni ta’ tilwim dwar l-investiment, hija parti minn proċess usa’ li għandu l-għan li jindirizza l-kritika tal-ISDS, b’mod partikolari dawk imqajma b’reazzjoni għall-konsultazzjoni pubblika tagħha tal-2014. Wara l-konsultazzjoni pubblika tal-2014, il-Kummissjoni stabbiliet^[9] l-approċċ f'żewġ stadji għar-riforma tal-ISDS deskritt hawn fuq. L-għan tal-proċess tal-valutazzjoni tal-impatt u tal-konsultazzjoni pubblika inkwistjoni f’dan l-ilment kien li jiġu eżaminati għażliet differenti għat-tieni pass: l-iżvilupp ta’ approċċ multilaterali għas-soluzzjoni tat-tilwim dwar l-investiment. Il-konsultazzjoni pubblika għalhekk fittxet feedback, fost affarijiet oħra, dwar il-ħolqien possibbli ta’ qorti multilaterali tal-investiment, u l-konsegwenzi ta’ dan għal oqsma oħra ta’ politika. Il-Kummissjoni fittxet ukoll feedback dwar l-aspetti tekniċi ta’ kif sistema bħal din tista’ tiffunzjona.

13. Il-proċess tal-valutazzjoni tal-impatt, li l-konsultazzjoni pubblika kienet parti minnu, ma fittixx li jeżamina kwistjonijiet aktar ġenerali relatati mas-soluzzjoni tat-tilwim bejn l-investitur u l-Istat. Il-kamp ta’ applikazzjoni tal-konsultazzjoni pubblika kien ristrett intenzjonalment, u kellu l-għan li jikseb feedback dwar il-kwistjoni speċifika tas-soluzzjoni multilaterali tat-tilwim dwar l-investiment, bil-ħsieb li jinforma l-proċess sussegwenti tat-teħid tad-deċiżjonijiet u tat-tfassil tal-politika.

14. Il-Kummissjoni qieset li s-suġġett tal-konsultazzjoni kien ifisser li l-lingwa użata kienet ġustifikata, anki jekk setgħet kienet teknika. Hija argumentat li, minkejja l-użu ta’ termini legali f’ċerti mistoqsijiet, deher li l-partijiet ikkonċernati setgħu jipparteċipaw b’mod effettiv fil-konsultazzjoni.

15. Il-Kummissjoni żiedet li, sabiex jingħelbu l-limitazzjonijiet tal-kwestjonarji fil-konsultazzjonijiet pubbliċi online, hija aċċettat ukoll dokumenti ta’ pożizzjoni minn dawk li wieġbu, jew minflok jew flimkien mat-tweġiba għall-kwestjonarju. Barra minn hekk, fit-tħejjija tar-“rapport ta’ valutazzjoni tal-impatt” sussegwenti, li l-Kummissjoni kellha tħejji qabel ma tabbozza r-rakkomandazzjoni tagħha, hija qieset mhux biss it-tweġibiet għall-konsultazzjoni pubblika, iżda wkoll il-pożizzjonijiet li ġew ippreżentati permezz ta’ mezzi oħra, bħal laqgħat mal-partijiet ikkonċernati, konferenzi u seminars.

16. F’dan l-isfond, il-Kummissjoni argumentat li l-konsultazzjoni pubblika twettqet f’konformità mal-prinċipji deskritti fir-regoli interni tagħha dwar il-konsultazzjonijiet mal-partijiet ikkonċernati u, b’mod partikolari, il-prinċipji tat-trasparenza, il-ftuħ, ir-responsabbiltà u l-effettività^[10].

Il-valutazzjoni tal-Ombudsman

17. F’Mejju 2015, wara l-ewwel konsultazzjoni pubblika tagħha dwar l-ISDS, il-Kummissjoni stabbiliet approċċ ġdid għall-protezzjoni tal-investiment u s-soluzzjoni tat-tilwim skont il-politika kummerċjali tal-UE. Skont dan l-approċċ, il-mekkaniżmi eżistenti tal-ISDS kellhom inizjalment jiġu sostitwiti fi ftehimiet kummerċjali b’sistema istituzzjonalizzata ta’ soluzzjoni tat-tilwim dwar l-investiment (is-Sistema ta’ Qorti tal-Investiment jew l-ICS).

18. L-approċċ il-ġdid tal-Kummissjoni fl-aħħar mill-aħħar ippreveda l-ħolqien ta’ sistema multilaterali għas-soluzzjoni ta’ tilwim dwar l-investiment. Skont il-Kummissjoni, din l-idea tressqet minn għadd ta’ partijiet ikkonċernati fil-konsultazzjoni pubblika tal-2014. Il-Kummissjoni kompliet telabora dan l-approċċ, pereżempju fil-Komunikazzjoni tagħha Kummerċ għal Kulħadd f'Ottubru 2015.^[11] 

19.  Skont il-Kummissjoni, il-proposta tagħha għal MIC toħroġ minn rieżami dettaljat tal-politika eżistenti dwar is-soluzzjoni tat-tilwim dwar l-investiment, inkluż il-kontribut riċevut fil-konsultazzjoni pubblika tal-2014 u d-diskussjonijiet mal-Istati Membri tal-UE, il-Parlament Ewropew, il-gruppi tas-soċjetà ċivili u partijiet ikkonċernati oħra matul l-2014 u l-2015.  Il-Kummissjoni ħadet id-deċiżjoni politika inizjalment li tinkludi l-ICSs fil-ftehimiet bilaterali tal-UE dwar il-kummerċ u l-investiment u li mbagħad taħdem fuq ir-riforma tas-sistema tas-soluzzjoni tat-tilwim dwar l-investiment fil-livell multilaterali.

20. Mhuwiex f'idejn l-Ombudsman li jqajjem dubji dwar id-deċiżjoni politika li tiġi segwita sistema multilaterali għas-soluzzjoni tat-tilwim bejn l-investitur u l-istat. Il-ftehimiet kummerċjali u ta’ investiment tal-UE huma soġġetti għal proċeduri kumplessi ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet u ta’ ratifika. Huwa għalhekk f'idejn il-korpi involuti f'dawk il-proċeduri, jew f'idejn il-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea jekk tintalab tagħti opinjoni^[12], li jiddeterminaw jekk il-mekkaniżmi għas-soluzzjoni tat-tilwim bejn l-investitur u l-istat humiex aċċettabbli jew le.

21. Fl-istess ħin, l-Ombudsman tirrikonoxxi li l-isforzi tal-Kummissjoni biex tikkonsulta lill-pubbliku jirriskjaw li jiġu mminati b’mod sinifikanti jekk ir-rispondenti jqisu li l-Kummissjoni kienet diġà fasslet fehmitha dwar l-eżitu tal-konsultazzjoni. Biex jiġi ddeterminat jekk dan kienx, fil-fatt, il-każ hawnhekk, l-Ombudsman se jeżamina ż-żmien u l-ambitu tal-konsultazzjoni.

Iż-żmien tal-konsultazzjoni

22. L-ilment iqajjem dubji dwar il-fatt li l-Kummissjoni kienet diġà ddeċidiet li taħdem lejn il-ħolqien ta’ MIC qabel ma tniedi l-konsultazzjoni pubblika. ^[13]

23. Il-Linji Gwida għal Regolamentazzjoni Aħjar għall-konsultazzjoni mal-partijiet ikkonċernati jiddikjaraw li l-konsultazzjonijiet iridu jsiru fi stadju bikri biżżejjed, meta l-fehmiet espressi mill-parteċipanti xorta jista’ jkollhom impatt fuq il-politika jew il-leġiżlazzjoni relatata. Fiż-żmien meta tnediet din il-konsultazzjoni, il-Kummissjoni kienet diġà mxiet ’il quddiem bl-ewwel pass tal-approċċ tagħha, jiġifieri l-inklużjoni tal-ICSs fil-ftehimiet bilaterali tal-UE dwar il-kummerċ u l-investiment. Madankollu, hija kienet għadha ma ppreżentatx proposti definittivi dwar sistema multilaterali ġdida.

24. Lil hinn mill-għażla ta’ MIC, il-Kummissjoni stabbiliet ħames għażliet oħra fil-kwestjonarju ta’ konsultazzjoni pubblika tagħha. Wara l-konsultazzjoni, il-Kummissjoni inkludiet żewġ għażliet addizzjonali fir-rapport tal-valutazzjoni tal-impatt flimkien mas-sitt għażliet inizjalment previsti fil-valutazzjoni tal-impatt tal-bidu^[14].

25. Filwaqt li ħafna mill-mistoqsijiet fil-kwestjonarju tal-konsultazzjoni pubblika ffukaw fuq jekk ikunx preferibbli li wieħed jagħżel MIC jew tribunal multilaterali tal-appell, dan mhuwiex biżżejjed biex jiġi konkluż li l-Kummissjoni kienet soda dwar kif tipproċedi u ma kinitx lesta li tiġi influwenzata skont il-mertu ta’ proposti oħra.

26.  Bħala tali, l-Ombudsman ma jistax jikkonkludi li l-konsultazzjoni saret tard wisq, u li t-tweġibiet għall-konsultazzjoni ma setax kellhom impatt fuq il-proposti futuri dwar sistema multilaterali.

Kamp ta’ applikazzjoni tal-konsultazzjoni

Il-“Linji Gwida għal Regolamentazzjoni Aħjar” tal-Kummissjoni jittrattaw kif għandu jiġi ddeterminat il-kamp ta’ applikazzjoni tal-konsultazzjonijiet pubbliċi. Il-kamp ta’ applikazzjoni u l-objettivi tal-konsultazzjonijiet jenħtieġ li jiġu ddeterminati abbażi tal-kamp ta’ applikazzjoni u l-kontenut tal-politika jew tal-kwistjoni leġiżlattiva li huma relatati magħha. Jekk ċerti suġġetti ma jiġux inklużi fil-konsultazzjoni, għandu jkun ċar jekk dan huwiex minħabba limiti legali jew deċiżjoni politika dwar l-ambitu tal-inizjattiva [15].

28. L-ambitu u l-objettivi ta’ din il-konsultazzjoni pubblika kienu jikkonċernaw it-tieni pass tal-approċċ tal-Kummissjoni għar-riforma tal-ISDS, jiġifieri l-ħolqien ta’ sistema multilaterali għas-soluzzjoni tat-tilwim bejn l-investitur u l-istat. Il-Kummissjoni għamlitha ċara meta ppubblikat l-istrateġija ta’ konsultazzjoni.

29. Il-Kummissjoni spjegat li l-kamp ta’ applikazzjoni tal-konsultazzjoni kien iddeterminat mill-objettiv tagħha, u li s-suġġett kien ta’ natura teknika. Il-Kummissjoni qieset li l-iffukar tal-kamp ta’ applikazzjoni fuq kwistjonijiet speċifiċi relatati mal-objettiv ġenerali jippermettilha tivvaluta l-feedback riċevut b’mod aktar effettiv u tiżgura li t-tweġibiet jista’ jkollhom impatt akbar fuq il-proċess sussegwenti tat-teħid tad-deċiżjonijiet u tat-tfassil tal-politika.

30. L-Ombudsman tqis li kien raġonevoli li l-Kummissjoni tagħżel il-kamp ta' applikazzjoni li għażlet, bil-ħsieb li tirċievi feedback dwar il-kwistjonijiet speċifiċi li jirriżultaw mill-proposta tagħha biex tinsisti għall-ħolqien ta' sistema multilaterali għas-soluzzjoni tat-tilwim bejn l-investitur u l-istat. Barra minn hekk, l-Ombudsman huwa tal-fehma li, billi ppermettiet lil dawk li wieġbu jissottomettu dokumenti ta’ pożizzjoni usa’, il-Kummissjoni bbilanċjat b’mod adegwat il-fokus ristrett tal-mistoqsijiet. Aktar minn kwart ta’ dawk li wieġbu għażlu li jissottomettu dokumenti ta’ pożizzjoni.

Il-lingwa użata fil-kwestjonarju

31. Il-Kummissjoni jenħtieġ li jkollha l-għan li tagħmel il-konsultazzjonijiet pubbliċi aċċessibbli għall-akbar udjenza possibbli, inklużi individwi li mhumiex esperti. Filwaqt li l-kwestjonarju kien jinkludi terminoloġija speċifika dwar is-suġġett, it-tweġibiet għall-konsultazzjoni jissuġġerixxu li l-parteċipanti ma kellhomx diffikultà biex jifhmu l-kwistjonijiet imqajma jew il-mistoqsijiet li saru. Il-Kummissjoni aċċettat ukoll input f’formati oħra, kif imsemmi hawn fuq.

32. L-Ombudsman tqis li, minħabba l-ambitu tal-konsultazzjoni, il-Kummissjoni bbilanċjat il-ħtieġa li tagħmel il-konsultazzjoni aċċessibbli mal-ħtieġa li tirċievi tweġibiet ċari u preċiżi dwar id-dettalji tekniċi tal-proposti tagħha.

33. Fl-istess ħin, l-Ombudsman jaqbel mal-ilmentatur li xi wħud mill-mistoqsijiet kienu strutturati b'mod kumpless u li setgħu saru sforzi akbar biex dawn jiġu ssimplifikati [16]^L-Ombudsman se jagħmel suġġeriment korrispondenti għal titjib lill-Kummissjoni.

34. Fuq il-bażi ta' dan ta' hawn fuq, l-Ombudsman isib li ma kien hemm l-ebda amministrazzjoni ħażina mill-Kummissjoni fir-rigward ta' dan l-aspett tal-ilment.

Jekk il-Kummissjoni rrappreżentatx ħażin ir-riżultati tal-konsultazzjoni pubblika

Argumenti ppreżentati lill-Ombudsman

35. L-ilmentatur ikkunsidra li xi wħud mill-mistoqsijiet fil-konsultazzjoni kienu qed imexxu, li kien ifisser li t-tweġibiet ipprovduti setgħu jiġu interpretati ħażin bħala li jindikaw appoġġ ġenerali għat-twaqqif ta’ MIC. Il-premessa tal-konsultazzjoni - li tfittex gwida dwar aspetti speċifiċi tal-proposta tal-Kummissjoni biex tinħoloq sistema multilaterali ta’ soluzzjoni tat-tilwim bejn l-investitur u l-Istat - ma kellhiex titqies li tfisser li l-maġġoranza ta’ dawk li wieġbu neċessarjament jappoġġaw il-ħolqien ta’ MIC. Skont l-ilmentatur, ħafna minn dawk li wieġbu fil-fatt jopponu kwalunkwe forma ta’ sistema ta’ soluzzjoni tat-tilwim bejn l-investitur u l-Istat, inklużi sistemi multilaterali possibbli. Dawn ir-rispondenti kienu evitaw li jwieġbu xi mistoqsijiet sabiex it-tweġibiet tagħhom ma setgħux jiġu interpretati bħala li jappoġġaw is-soluzzjoni tat-tilwim bejn l-investitur u l-istat b’mod ġenerali.

36. L-ilmentatur għalhekk argumenta li l-Kummissjoni kienet aġixxiet b’mod inġust u ma kinitx imparzjali fl-approċċ tagħha għall-kwistjoni, meta sostniet li “l-konsultazzjoniwriet appoġġ ġenerali wiesa’ għal riforma multilaterali tas-soluzzjoni tat-tilwim dwar l-investiment”^[17]. L-interpretazzjoni tal-ilmentatur tar-riżultati tal-konsultazzjoni kienet li inqas minn 8 % tar-rispondenti appoġġaw b’mod ċar il-ħolqien tal-qorti. B’kuntrast ma’ dan, hija sostniet li kważi nofshom opponew il-ħolqien ta’ MIC. It-tweġibiet għall-konsultazzjoni tal-2014 urew ukoll li l-biċċa l-kbira tal-parteċipanti rrifjutaw għalkollox l-ISDS, u ma kinux tal-fehma li s-sistemi eżistenti għas-soluzzjoni tat-tilwim bejn l-investitur u l-istat kellhom sempliċiment jiġu riformati jew isiru multilaterali.

37. Il-Kummissjoni spjegat li l-konsultazzjoni ma fittxitx li tiddetermina jekk il-pubbliku appoġġax l-ISDS b’mod ġenerali iżda, pjuttost, fittxet feedback dwar għażliet ta’ politika differenti għar-riforma tal-istrutturi bilaterali attwali għall-protezzjoni tal-investiment lejn struttura multilaterali. Il-kwestjonarju tfassal biex jiżgura li ġġenera input preċiż dwar kwistjonijiet speċifiċi ħafna, li seta’ jinterpreta b’mod sempliċi. Il-Kummissjoni qieset li kienet diġà, fl-2014, ikkonsultat lill-partijiet ikkonċernati dwar il-kwistjonijiet usa’ mal-ISDS. Dawk il-kunsiderazzjonijiet usa’ kienu ġew diskussi wkoll fil-kuntest ta’ konferenzi u laqgħat mal-partijiet ikkonċernati. Madankollu, il-Kummissjoni reġgħet indirizzat ħafna minn dak it-tħassib fir-rapport tal-valutazzjoni tal-impatt.

38. Skont il-Kummissjoni, hija ġabret fil-qosor ir-riżultati tal-konsultazzjoni fir-rapport tal-valutazzjoni tal-impatt b’mod imparzjali, ġust u oġġettiv. Abbażi tat-tweġibiet għall-kwestjonarju, il-Kummissjoni kienet tal-opinjoni li kien hemm appoġġ ġenerali fost ir-rispondenti għal riforma multilaterali tas-soluzzjoni tat-tilwim dwar l-investiment “skont ċerti prinċipji speċifiċi deskritti fil-kwestjonarju”. Filwaqt li l-Kummissjoni ddikjarat li kien hemm appoġġ ġenerali wiesa’ fost dawk li wieġbu għal riforma multilaterali tal-ISDS, hija ma sostnietx li kien hemm appoġġ unanimu. Ir-rapport jiddikjara li ċerti rispondenti użaw mistoqsijiet miftuħa fil-kwestjonarju biex jesprimu rifjut dirett tal-ISDS minflok ma indirizzaw il-mistoqsijiet attwali dwar l-inizjattiva proposta. Il-Kummissjoni qieset li dawn it-tweġibiet kienu jirreferu għall-mekkaniżmi eżistenti tal-ISDS, u mhux speċifikament għall-inizjattiva multilaterali proposta.[18] Il-Kummissjoni spjegat ukoll li hija fittxet li tiċċara dawk il-kwistjonijiet f'laqgħa tal-partijiet ikkonċernati li saret fi Frar 2017.

39. Il-Kummissjoni rrikonoxxiet ukoll fir-rapport tal-valutazzjoni tal-impatt li kien hemm kwistjonijiet li għad iridu jiġu indirizzati, u b’hekk uriet li għad hemm tħassib li għad irid jitqies.

40. Fl-aħħar nett, il-Kummissjoni eżaminat għażliet addizzjonali ssuġġeriti mill-partijiet ikkonċernati biex tiżgura li l-proċess tal-valutazzjoni tal-impatt jirrifletti l-fehmiet tagħhom bl-aktar mod preċiż possibbli, minkejja li inizjalment ma kinux inklużi fil-valutazzjoni tal-impatt tal-bidu.

Il-valutazzjoni tal-Ombudsman

41. L-Ombudsman iqis li huwa raġonevoli li jekk il-Kummissjoni tkun qed tfittex l-approvazzjoni ta’ kors ta’ azzjoni partikolari — f’dan il-każ, li l-Kunsill jaqbel mar-“rakkomandazzjoni” tiegħu li jiftaħ negozjati dwar l-istabbiliment ta’ MIC, il-Kummissjoni tista’ tfittex li tagħmel l-aħjar każ possibbli għall-pożizzjoni tagħha. Fl-istess ħin, il-Kummissjoni għandha toqgħod attenta li tirrifletti l-fehmiet ta’ oħrajn b’mod partikolari jekk trid tħeġġeġ il-parteċipazzjoni attiva fil-konsultazzjonijiet pubbliċi tagħha fil-futur.

42. L-Ombudsman tirrikonoxxi li ħafna individwi u organizzazzjonijiet għandhom fehmiet kritiċi ħafna tal-ISDS. B’dan il-ħsieb, il-Kummissjoni kellha responsabbiltà partikolari li tikkomunika r-riżultati ta’ din il-konsultazzjoni pubblika bl-aktar mod preċiż possibbli.

43. L-Ombudsman ivverifika li, meta spjegat il-valutazzjoni tagħha tat-tweġibiet għall-konsultazzjoni pubblika, il-Kummissjoni rreferiet għall-fatt li għadd ta’ rispondenti kienu espressament kontra l-ISDS b’mod ġenerali. Il-preżentazzjoni ġenerali tar-riżultati tal-konsultazzjoni pubblika fl-anness li jakkumpanja r-rapport tal-valutazzjoni tal-impatt tirreferi għall-kritika u t-tħassib kontinwi li għad fadal dwar il-kwistjoni. Għalhekk, l-Ombudsman tqis li l-mod kif il-Kummissjoni ppreżentat ir-riżultati fir-Rapport tal-Valutazzjoni tal-Impatt innifsu kien riflessjoni ġusta u preċiża.

44. L-ilmentatur jikkontesta, madankollu, is-Sommarju Eżekuttiv għar-Rapport tal-Valutazzjoni tal-Impatt. L-ewwel sentenza taħt "Min jappoġġja liema għażla" taqra kif ġej:

“Is-settur mingħajr skop ta’ qligħ jappoġġa b’mod wiesa’ l-prinċipji li jirfdu l-għażla li tiġi stabbilita qorti tal-investiment multilaterali permanenti, b’mod partikolari l-permanenza, l-indipendenza u d-distakk tal-ġudikaturi mill-partijiet litiganti.” ^[19]

45. Filwaqt li dan huwa bla dubju preċiż, jissuġġerixxi li l-konklużjoni ewlenija mill-konsultazzjoni pubblika f’dak li għandu x’jaqsam mas-settur mingħajr skop ta’ qligħ hija l-appoġġ tiegħu għal dawn il-prinċipji. Il-Kummissjoni kienet intitolata b’mod ċar li tenfasizza din il-perspettiva partikolari u ma wettqitx amministrazzjoni ħażina meta għamlet dan. Madankollu, din id-dikjarazzjoni kixfet ir-riskju ċar li l-membri tal-pubbliku involuti jiġu antagonizzati li l-Kummissjoni sserraħ fuqhom biex tiżgura li l-konsultazzjonijiet pubbliċi tagħha jgawdu leġittimità.

46. Bl-istess mod, l-ilmentatur jikkritika l-ewwel parti tas-sentenza li tiġbor fil-qosor ir-riżultati fil-Memorandum ta’ Spjegazzjoni li jakkumpanja l-proposta biex jinbdew in-negozjati, fejn il-Kummissjoni ddikjarat li “l-konsultazzjoniwriet appoġġ ġenerali wiesa’ għal riforma multilaterali tas-soluzzjoni tat-tilwim dwar l-investiment kif deskritt f’din l-inizjattiva għalkemm għad hemm mistoqsijiet, speċjalment dwar l-aspetti tekniċi tagħha”.

47. Filwaqt li l-Ombudsman tirrikonoxxi li sommarju huwa, minnu nnifsu, selettiv, kwalunkwe sommarju għandu jfittex li jipprovdi ħarsa ġenerali preċiża għal dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet.

48. Għalhekk, l-Ombudsman tqis li filwaqt li ma kien hemm l-ebda amministrazzjoni ħażina fir-rigward ta’ dan l-aspett tal-ilment, il-Kummissjoni setgħet kienet aktar attenta għat-tħassib ta’ dawk li wieġbu fil-qosor tar-riżultati. Hija ser tagħmel it-tieni suġġeriment għal titjib f'dan ir-rigward.

Konklużjoni

Abbażi tal-inkjesta, l-Ombudsman jagħlaq dan il-każ bil-konklużjoni li ġejja^[20]:

Ma kien hemm l-ebda amministrazzjoni ħażina mill-Kummissjoni Ewropea fil-mod kif wettqet u ppreżentat ir-riżultati tal-konsultazzjoni pubblika dwar ir-riforma tas-soluzzjonitat-tilwim bejn l-investitur u l-istat billi ħolqot sistema multilaterali.

L-ilmentatur u l-Kummissjoni se jiġu infurmati b’din id-deċiżjoni.

Suġġerimenti għal titjib

Il-Kummissjoni għandha tintensifika l-isforzi tagħha biex tissimplifika l-istruttura u l-formulazzjoni tal-mistoqsijiet fil-konsultazzjonijiet pubbliċi.

Meta tiġbor fil-qosor ir-riżultati ta’ konsultazzjoni pubblika, il-Kummissjoni għandha tkun partikolarment attenta għat-tħassib tar-rispondenti sabiex tipprovdi ħarsa ġenerali preċiża lil dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet.

 

Emily O'Reilly

L-Ombudsman Ewropew 


Strasburgu, 17/12/2019 

 

[1] Il-Kummissjoni ppubblikat “dokument ta’ kunċett”, l-Investiment fit-TTIP u lil hinn – it-triq għar-riforma – It-tisħiħ tad-dritt għar-regolamentazzjoni u l-bidla minn arbitraġġ ad hoc attwali għal Qorti tal-Investiment: https://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/may/tradoc_153408.PDF.

[2] Ara: https://trade.ec.europa.eu/consultations/index.cfm?consul_id=233.

[3] Il-Kummissjoni rċeviet ukoll tmien kontribuzzjonijiet indipendenti addizzjonali fil-forma ta’ kummenti jew dokumenti ta’ pożizzjoni mibgħuta direttament f’kaxxa postali funzjonali.

[4] Għar-rakkomandazzjoni għal deċiżjoni tal-Kunsill, ara: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1505306108510&uri=COM:2017:493:FIN.

Għall-memorandum ta’ spjegazzjoni, ara: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1505306108510&uri=COM:2017:493:FIN.

Għall-valutazzjoni tal-impatt, ara: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52017SC0302&from=EN.

Għas-Sommarju Eżekuttiv tal-valutazzjoni tal-impatt, ara: https://ec.europa.eu/transparency/regdoc/rep/10102/2017/EN/SWD-2017-303-F1-EN-MAIN-PART-1.PDF.

Għall-“valutazzjoni tal-impatt tal-bidu”, ara: http://ec.europa.eu/smart-regulation/roadmaps/docs/2016_trade_024_court_on_investment_mt.pdf.   

[5] Direttivi ta’ negozjar għal Konvenzjoni li tistabbilixxi qorti multilaterali għas-soluzzjoni ta’ tilwim dwar l-investiment, disponibbli fuq: http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-12981-2017-ADD-1-DCL-1/en/pdf.

[6] Aktar informazzjoni dwar il-proġett tal-Qorti Multilaterali tal-Investiment: http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=1608.

[7] Il-Linji Gwida u s-Sett ta’ Għodod tal-Kummissjoni għal Regolamentazzjoni Aħjar jinkludu “Linji Gwida għall-konsultazzjoni mal-partijiet ikkonċernati”, ara: https://ec.europa.eu/info/law/law-making-process/planning-and-proposing-law/better-regulation-why-and-how/ better-regulation-guidelines-and-toolbox_mt.

[8] Għall-ilmentatur, dan kiser il-prinċipji tal-parteċipazzjoni, il-ftuħ u r-responsabbiltà, u l-effettività fil-Linji Gwida għal Regolamentazzjoni Aħjar.

[9] Ara d-“dokument kunċettwali” tal-Kummissjoni msemmi fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 1 hawn fuq.

[10] Kif stabbilit fil-Linji Gwida għal Regolamentazzjoni Aħjar: https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/better-regulation-guidelines.pdf, paġna 69.

[11] Għal aktar informazzjoni, ara: https://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=1381.

[12] Ara l-Artikolu 218(11) tat-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea u l-Opinjoni 1/17 tat-30 ta' April 2019, ECLI:EU:C:2019:341, il-paragrafi 126-129 u 245.

[13] L-Ombudsman tinnota wkoll li meta l-Kunsill adotta d-deċiżjoni li tawtorizza l-iffirmar tas-CETA, huwa ddikjara li "l-Kunsill jappoġġa l-isforzi tal-Kummissjoni Ewropea biex taħdem lejn l-istabbiliment ta' qorti multilaterali tal-investiment, li ser tissostitwixxi s-sistema bilaterali stabbilita mis-CETA, ladarba tiġi stabbilita, u skont il-proċedura prevista fis-CETA". Dikjarazzjoni 36 tad-Dikjarazzjonijiet u d-Dikjarazzjonijiet imdaħħla fl-okkażjoni tal-adozzjoni mill-Kunsill tad-deċiżjoni li tawtorizza l-iffirmar tas-CETA. Brussell, 27 ta' Ottubru 2016.

[14] Dawn l-għażliet kienu: (1) iż-żamma u t-tħaddim ta' diversi ICSs fil-ftehimiet kummerċjali u/jew ta' investiment tal-UE; (2) in-negozjar mill-ġdid tat-Trattati Bilaterali dwar l-Investiment tal-Istati Membri tal-UE u t-Trattat tal-Karta tal-Enerġija biex jinkludu ICS; (3) ir-riforma tar-regoli internazzjonali attwali dwar l-arbitraġġ; (4) il-ħolqien ta' istanza ta' appell multilaterali permanenti; (5) it-twaqqif ta' Qorti Multilaterali tal-Investiment; u (6) in-negozjar ta’ regoli sostantivi multilaterali dwar l-investiment (kollha inklużi fil-valutazzjoni tal-impatt tal-bidu). Barra minn hekk, wara l-konsultazzjoni pubblika, ir-rapport tal-valutazzjoni tal-impatt inkluda wkoll (7) it-titjib tal-ISDS fi ftehimiet bilaterali ta’ investiment tal-UE u fit-Trattat tal-Karta tal-Enerġija, u (8) li l-qrati nazzjonali jsiru kompetenti biex jiddeċiedu dwar tilwim dwar l-investiment.

[15] “Kaxxa tal-għodda” għal Regolamentazzjoni Aħjar, disponibbli fuq https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/better-regulation-toolbox_2.pdf, paġni 382-383.

[16] L-ilmentatur jagħti l-eżempju li ġej: “Aspett kruċjali jkun li tali Qorti Multilaterali tal-Investiment unika tista’ potenzjalment tiddeċiedi tilwim li jinqala’ mhux biss taħt investiment futur

it-trattati iżda wkoll skont it-trattati internazzjonali eżistenti dwar l-investiment. Dan jista’ pereżempju jinkiseb permezz ta’ sistema ta’ inklużjoni fakultattiva fejn il-pajjiżi jaqblu fit-Trattat/l-Istrument Legali li jistabbilixxi l-Qorti Multilaterali tal-Investiment unika biex it-trattati ta’ investiment tagħhom jiġu soġġetti għall-ġuriżdizzjoni tal-Qorti (mudell jista’ jkun il-Konvenzjoni ta’ Mauritius tan-Nazzjonijiet Uniti dwar it-Trasparenza għas-Soluzzjoni tat-Tilwim bejn l-Investitur u l-Istat). Il-Qorti Multilaterali tal-Investiment unika għalhekk fil-fatt tieħu post id-dispożizzjonijiet tal-ISDS inklużi fit-trattati ta’ investiment tal-Istati Membri tal-UE ma’ pajjiżi terzi jew fit-trattati ta’ investiment fis-seħħ bejn pajjiżi terzi. Din tissostitwixxi wkoll l-ICS li kienet tiġi inkluża fil-ftehimiet fil-livell tal-UE ma’ pajjiżi terzi. Taqbel mal-fehma li tali Qorti Multilaterali tal-Investiment unika

għandhom ikunu kompetenti wkoll biex jaġġudikaw tilwimiet li jirriżultaw minn trattati ta’ investiment eżistenti, inklużi BITs ta’ Stati Membri tal-UE ma’ pajjiżi terzi, ftehimiet kummerċjali u ta’ investiment fil-livell tal-UE u trattati ta’ investiment fis-seħħ bejn pajjiżi terzi?”

[17] Fil-Memorandum ta’ Spjegazzjoni, li akkumpanja r-Rakkomandazzjoni tal-Kummissjoni għal Deċiżjoni tal-Kunsill li tawtorizza l-ftuħ ta’ negozjati għal Konvenzjoni li tistabbilixxi qorti multilaterali għas-soluzzjoni ta’ tilwim dwar l-investiment (taqsima 3): https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52017PC0493.

[18] Ara d-Dokument ta’ Ħidma tal-Persunal tal-Kummissjoni, Valutazzjoni tal-Impatt - Riforma multilaterali tas-soluzzjoni tat-tilwim dwar l-investiment, disponibbli fuq: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52017SC0302&from=EN, paġni 72-73.

[19] Il-Kummissjoni spjegat li waslet għall-interpretazzjoni li kien hemm appoġġ ġenerali wiesa’ għall-prinċipji “permanenza,appell u trasparenza, kif ukoll l-involviment ta’ aġġudikaturi full-time bi kwalifiki għolja maħtura mill-Istat b’remunerazzjoni fissa soġġetta għal standards etiċi għoljin”.

[20] Informazzjoni sħiħa dwar il-proċedura u d-drittijiet relatati mal-ilmenti tinsab fuq https://www.ombudsman.europa.eu/en/document/70707.