L-isfond tal-inkjesta fuq inizjattiva proprja

1. Din l-inkjesta tikkonċerna l-isforzi tal-Kummissjoni Ewropea biex tagħmel in-negozjati tas-Sħubija Trans-Atlantika ta’ Kummerċ u ta’ Investiment (“TTIP”) trasparenti u aċċessibbli għall-pubbliku. Il-Kummissjoni bħalissa qed tinnegozja dan il-ftehim f’isem l-Unjoni. Jekk ikun hemm qbil, it-TTIP se tkun l-akbar ftehim bilaterali ta' kummerċ ħieles fl-istorja. Dan se jsawwar regoli u standards futuri f’oqsma bħas-sikurezza tal-ikel, il-karozzi, is-sustanzi kimiċi, il-farmaċewtiċi, l-enerġija, l-ambjent u l-post tax-xogħol.

L-inkjesta

2. L-Ombudsman innotat, meta nediet din l-inkjesta [1], li l-Kummissjoni kienet għamlet sforzi reali biex tagħmel il-proċess ta' negozjar tat-TTIP trasparenti u biex tippromwovi l-parteċipazzjoni pubblika. Il-Kummissjoni kienet ħarġet ħafna dokumenti u pproduċiet listi ta' laqgħat fir-rigward tat-TTIP. Fl-istess ħin, kien hemm dewmien fit-tweġiba għal xi talbiet għal dokumenti tat-TTIP. Ġie espress ukoll tħassib dwar ċerti partijiet ikkonċernati esterni li jirċievu aċċess privileġġat u dwar l-iżvelar mhux awtorizzat ta’ dokumenti.

3. L-Ombudsman indikat li approċċ proattiv għat-trasparenza jista' jagħmel il-proċess ta' negozjar aktar leġittimu f'għajnejn iċ-ċittadini. Fl-ittra tagħha li fetħet din l-inkjesta, hija għamlet firxa ta’ suġġerimenti, u ħeġġet lill-Kummissjoni tippubblika dokumenti b’mod proattiv u tagħmel l-informazzjoni dwar il-laqgħat disponibbli.

4. L-Ombudsman imbagħad wettqet konsultazzjoni pubblika, fejn stiednet ideat biex jgħinu lill-Kummissjoni tagħmel it-taħditiet aktar trasparenti u aċċessibbli. L-Ombudsman irċieva wkoll l-opinjoni tal-Kummissjoni f’dan il-każ. Id-deċiżjoni tal-Ombudsman tqis dan il-materjal.

Argumenti ppreżentati lill-Ombudsman

5. L-Ombudsman irċeviet 315-il sottomissjoni fil-kaxxa postali tal-konsultazzjoni pubblika tagħha u aktar minn 6 000 email b’kollox dwar din il-kwistjoni. Ir-rapport ta' konsultazzjoni pubblika huwa disponibbli fuq is-sit web tal-Ombudsman [2].

6. Fl-opinjoni tagħha [3], il-Kummissjoni wieġbet għaż-żewġ mistoqsijiet li saru mill-Ombudsman, jiġifieri: (a) X'tagħlim kisbet il-Kummissjoni mit-talbiet għal aċċess għad-dokumenti li ttrattat s'issa fir-rigward tat-TTIP? (b) Tista' l-Kummissjoni tispjega jekk għandhiex politika ta' kondiviżjoni selettiva ta' ċerti dokumenti ta' negozjar ma' partijiet ikkonċernati privileġġati? Il-Kummissjoni wieġbet ukoll għas-suġġerimenti tal-Ombudsman fir-rigward ta’ (i) il-pubblikazzjoni ta’ dokumenti fuq is-sit web tagħha; (ii) l-istabbiliment ta’ reġistru pubbliku ta’ dokumenti tat-TTIP; (iii) l-iżgurar li tkun tista’ tittratta dokumenti minn partijiet terzi b’mod trasparenti; (iv) il-pubblikazzjoni ta’ listi online ta’ laqgħat mal-partijiet ikkonċernati; u (v) il-miżuri li ħadet fir-rigward ta’ dokumenti kunfidenzjali tat-TTIP.

7. Fil-qosor, il-Kummissjoni ddikjarat li kienet se:

• Tippubblika u taġġorna regolarment lista ta’ dokumenti tat-TTIP kondiviżi mal-Parlament u l-Kunsill u terġa’ lura, fl-2015, għall-kwistjoni tal-pubblikazzjoni online ta’ dokumenti relatati mat-TTIP maħruġa wara talbiet għal aċċess għal dokumenti.
• Ibda staqsi lill-organizzazzjonijiet, li jipprovdu dokumenti bil-miktub lill-Kummissarju responsabbli għat-TTIP, jekk jaqblux mal-pubblikazzjoni tad-dokumenti kif imwassla jew f’verżjoni mhux kunfidenzjali.
• Tippubblika informazzjoni dwar il-laqgħat kollha li jsiru dwar kwistjonijiet rilevanti mill-Membri tal-Kummissjoni, il-membri tal-kabinett jew id-Diretturi Ġenerali ma’ organizzazzjonijiet u individwi li jaħdmu għal rashom.
• Jiġu rieżaminati l-arranġamenti għall-aċċess mill-istituzzjonijiet tal-UE għal informazzjoni u dokumenti relatati mal-politika kummerċjali.

8. Il-Kummissjoni ħabbret ukoll li hija lesta teżamina jekk dawn il-passi jistgħux jiġu estiżi maż-żmien għal negozjati oħra.

Il-valutazzjoni tal-Ombudsman

Osservazzjonijiet preliminari

9. It-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea jipprevedi li d-deċiżjonijiet jittieħdu b'mod kemm jista' jkun miftuħ u qrib iċ-ċittadin. Barra minn hekk, sabiex tiġi promossa l-governanza tajba u tiġi żgurata l-parteċipazzjoni tas-soċjetà ċivili, l-istituzzjonijiet, il-korpi, l-uffiċċji u l-aġenziji tal-Unjoni jridu jwettqu l-ħidma tagħhom bl-aktar mod miftuħ possibbli. Madankollu, il-metodi tradizzjonali tat-twettiq tan-negozjati kummerċjali internazzjonali huma kkaratterizzati mill-kunfidenzjalità u l-parteċipazzjoni limitata tal-pubbliku. Dawk il-metodi tradizzjonali mhumiex mgħammra tajjeb biex jiġġeneraw il-leġittimità meħtieġa għall-ftehim TTIP, li, fl-aktar forma ambizzjuża tiegħu, jista’ jirriżulta f’suq uniku transatlantiku, b’regoli vinkolanti f’firxa wiesgħa ta’ oqsma li għandhom impatt fuq il-ħajja ta’ kuljum taċ-ċittadini.

10. It-tweġibiet għall-konsultazzjoni pubblika tal-Ombudsman jikkonfermaw li ċ-ċittadini jistennew u jitolbu d-dritt li jkunu jafu u jipparteċipaw fir-rigward tat-TTIP. Is-suġġerimenti tal-Ombudsman deskritti hawn taħt għandhom l-għan li jgħinu lill-Kummissjoni tissodisfa dawn it-talbiet pubbliċi kemm jista' jkun u b'hekk tiżgura li n-negozjati u l-ftehim possibbli eventwali jgawdu minn leġittimità u fiduċja pubblika. Minħabba d-destin tal-ACTA (Ftehim Kummerċjali dwar il-Ġlieda Kontra l-Falsifikazzjoni)[4], l-Ombudsman jemmen li kunsiderazzjonijiet ta' effettività għandhom iwasslu wkoll lill-Kummissjoni biex tikkunsidra dawn is-suġġerimenti hekk kif jipproċedu n-negozjati.

A. Aċċess pubbliku akbar għad-dokumenti ta' negozjar

11. Il-Kummissjoni għamlet sforzi reali biex ittejjeb it-trasparenza tal-proċess ta' negozjar tat-TTIP. Għall-ewwel darba, hija għamlet disponibbli ċerti kategoriji ta' dokumenti ta' negozjar. Ta' sinifikat kbir hija l-komunikazzjoni tal-Kummissjoni tal-25 ta' Novembru 2014 [5] li tipprevedi li l-Kummissjoni se tippubblika t-testi ta' negozjar kollha tal-UE li tikkondividi mal-Istati Membri u l-Parlament (pereżempju, proposti formali ta' negozjar dwar il-parti tar-"regoli" tal-ftehim kummerċjali). Il-Kummissjoni ppubblikat ukoll, fil-kuntest tat-TTIP, firxa ta’ pożizzjonijiet ta’ negozjar inizjali tal-UE.

12. Il-Kummissjoni qed tmexxi bl-eżempju f’dan ir-rigward. Fil-komunikazzjoni tagħha tal-25 ta' Novembru 2014, il-Kummissjoni ddikjarat li l-azzjoni tagħha ser ikollha impatt dirett fuq il-Kunsill, peress li l-pubblikazzjoni ta' testi ta' negozjar tal-UE fil-prattika ser tagħmel pubbliku wkoll il-kontenut tad-direttivi ta' negozjar deċiżi mill-Kunsill (li diġà ġew ippubblikati mill-Kunsill għan-negozjati dwar it-TTIP, iżda li għadhom mhumiex pubbliċi għal negozjati oħra li għaddejjin dwar il-kummerċ u l-investiment).

13. L-Ombudsman jirrikonoxxi li l-Kummissjoni teħtieġ toħloq kuntest li fih tista' tinnegozja b'mod effettiv mal-Istati Uniti dwar it-TTIP, sabiex twassal l-aħjar ftehim possibbli għall-Unjoni u ċ-ċittadini tagħha [6]. Dan jista’ jfisser li l-Kummissjoni tista’ b’mod leġittimu żżomm ċerta informazzjoni u dokumenti kunfidenzjali, tal-anqas matul ċerti stadji tan-negozjati. Madankollu, sabiex tinżamm il-leġittimità tal-proċess ta’ negozjar, kwalunkwe politika ta’ nuqqas ta’ divulgazzjoni trid tkun debitament ġustifikata.

14. Din l-inkjesta ma tfittixx li tidentifika liema dokumenti konkreti relatati man-negozjati tat-TTIP għandhom jew m'għandhomx isiru pubbliċi [7]. Madankollu, huwa xieraq li jiġi enfasizzat li l-Kummissjoni trid tinterpreta kwalunkwe eċċezzjoni għad-dritt fundamentali tal-aċċess pubbliku għad-dokumenti b’mod restrittiv. Jekk tagħżel li tirrifjuta li tagħti aċċess pubbliku għad-dokumenti tat-TTIP, il-Kummissjoni għandha tressaq argumenti speċifiċi, ibbażati fuq il-kontenut tad-dokumenti u l-kuntest tan-negozjati, b'enfasi partikolari fuq iż-żmien tal-iżvelar [8]. Jekk l-iżvelar ta’ dokument, f’punt partikolarment sensittiv fin-negozjati, ikun ta’ ħsara għall-interessi leġittimi, l-aċċess għal dak id-dokument jista’ jiġi miċħud b’mod validu f’dak iż-żmien.

15. Fil-komunikazzjoni tagħha tal-25 ta' Novembru 2014, li fiha l-Kummissjoni impenjat ruħha li tippubblika ċerti testi ta' negozjar tal-UE, il-Kummissjoni ddikjarat ukoll li "m'għandu jkun hemm l-ebda intenzjoni li tippubblika " kwalunkwe dokument tal-Istati Uniti jew dokument ta' negozjar komuni mingħajr il-qbil espliċitu tal-Istati Uniti. Filwaqt li, kif innotat hawn fuq, l-Ombudsman ma jistax, mingħajr ma jara dokumenti speċifiċi, jiggwida lill-Kummissjoni dwar preċiżament liema dokumenti tat-TTIP għandhom jew m'għandhomx isiru pubbliċi, huwa meħtieġ li tittieħed pożizzjoni dwar id-dikjarazzjoni ta' hawn fuq.

16. Ir-regoli tal-UE dwar l-aċċess pubbliku għad-dokumenti [9] jipprevedu, fir-rigward ta' dokumenti ta' partijiet terzi [10], bħal dokumenti li joriġinaw mill-Istati Uniti, li l-parti terza tiġi kkonsultata bil-ħsieb li jiġi vvalutat jekk tapplikax eċċezzjoni għall-aċċess pubbliku, sakemm ma jkunx ċar li d-dokument għandu jiġi żvelat jew le. Xejn ma jżomm lill-Kummissjoni milli tagħżel li tikkonsulta mal-Istati Uniti anki fir-rigward ta’ dokumenti mfassla man-negozjaturi tal-Istati Uniti, bħal dokumenti ta’ negozjati komuni.

17. F'ittra, bid-data tal-5 ta' Lulju 2013 [11], intitolata "Arranġamenti dwar id-dokumenti ta' negozjar tat-TTIP", il-Kap negozjatur tal-UE għat-TTIP (Direttur tal-Kummissjoni) ikkonferma lill-Kap negozjatur tal-Istati Uniti li l-Kummissjoni se tikkonsulta mal-Istati Uniti rigward ir-rilaxx ta' informazzjoni [12] sabiex tgħinha tasal għal opinjoni dwar is-sensittività tad-dokument.

18. Meta twettaq tali konsultazzjonijiet, il-Kummissjoni għandha, madankollu, iżżomm f'moħħha li hija dejjem legalment obbligata li tikkonforma mar-regoli dwar l-aċċess pubbliku għad-dokumenti stabbiliti fir-Regolament 1049/2001. Qari bir-reqqa tal-ittra msemmija hawn fuq jistabbilixxi li ma fiha l-ebda impenn min-naħa tal-UE, li jillimita l-applikazzjoni sħiħa tar-Regolament 1049/2001 [13].

19. Fl-ittra, bid-data tal-5 ta' Lulju 2013, in-negozjatur ewlieni tal-UE ddikjara li l-applikazzjoni ta' kwalunkwe eċċezzjoni għall-aċċess pubbliku għandha tiġi vvalutata fuq bażi ta' każ b'każ, skont il-kontenut tad-dokumenti. L-Ombudsman jirrimarka li, fir-rigward tal-eċċezzjoni għall-aċċess pubbliku relatata mar-relazzjonijiet internazzjonali, din l-eċċezzjoni ma tapplikax sempliċement minħabba li s-suġġett ta’ dokument jikkonċerna r-relazzjonijiet internazzjonali. Pjuttost, huwa neċessarju li jintwera, abbażi tal-kontenut ta’ dokument mitlub, li l-iżvelar tiegħu jippreġudika l-interess pubbliku fir-rigward tar-relazzjonijiet internazzjonali.

20. Hemm interess pubbliku fiż-żamma tal-fiduċja u l-kunfidenza ta’ kwalunkwe sieħeb internazzjonali tal-UE li jagħmel talbiet raġonevoli u b’bażi soda għan-nuqqas ta’ divulgazzjoni ta’ dokumenti, abbażi tal-ħtieġa li jiġu protetti l-interessi leġittimi tas-sieħeb internazzjonali. Madankollu, ma jeżisti l-ebda interess pubbliku fir-rigward tar-relazzjonijiet internazzjonali fil-konformità ma’ talbiet mhux motivati jew mhux raġonevoli biex ma jiġux żvelati dokumenti. Li jiġi kkunsidrat mod ieħor jimplika li s-sieħeb internazzjonali jkollu veto bla xkiel fuq l-iżvelar ta’ kwalunkwe dokument bħal dan fil-pussess tal-istituzzjonijiet tal-UE [14].

21. Għalhekk, l-Ombudsman huwa tal-fehma li jekk talba tal-Istati Uniti biex ma jiġix żvelat dokument tkun motivata, u dik ir-raġuni tkun ibbażata fuq l-interessi leġittimi tal-Istati Uniti, il-Kummissjoni għandha tqis dik it-talba meta teżamina jekk għandhiex tirrilaxxa d-dokument. Madankollu, l-awtoritajiet tal-Istati Uniti ma jistgħux jistennew li kwalunkwe relazzjoni xierqa mal-UE tkun “imminata” sempliċiment minħabba li l-UE tirrifjuta li tikkonforma ma’ talba mhux motivata jew mhux raġonevoli mill-Istati Uniti. F’dan il-kuntest, is-sempliċi fatt ta’ nuqqas ta’ sodisfazzjon tal-Istati Uniti li dokument jiġi rilaxxat, mhuwiex biżżejjed biex tiġi attivata l-eċċezzjoni fir-rigward tad-dgħajfien tal-interess pubbliku fir-rigward tar-relazzjonijiet internazzjonali.

22. L-Ombudsman tenfasizza, fir-rigward ta' dan ta' hawn fuq, li kwalunkwe nuqqas ta' rieda li jiġu ġġustifikati kif xieraq id-deċiżjonijiet li ma jiġux żvelati d-dokumenti tat-TTIP jista' jkollu konsegwenzi negattivi konsiderevoli. Id-dritt taċ-ċittadini tal-UE li jkollhom aċċess pubbliku għad-dokumenti miżmuma mill-istituzzjonijiet tal-UE huwa dritt fundamentali mmirat biex jiżgura li jkunu jistgħu jipparteċipaw fit-teħid tad-deċiżjonijiet tal-UE u jżommu lill-UE u lill-istituzzjonijiet tagħha responsabbli. Dan id-dritt japprofondixxi n-natura demokratika tal-UE u tal-istituzzjonijiet tagħha.  It-tweġibiet għall-konsultazzjoni pubblika tal-Ombudsman għamluha ċara l-importanza li l-partijiet ikkonċernati jagħtu lid-dokumenti, bħal testi konsolidati li fihom pożizzjonijiet tal-UE u tal-Istati Uniti.  Għaldaqstant, huwa vitali li l-Kummissjoni tinforma lill-Istati Uniti dwar l-importanza li, b'mod partikolari, it-testi komuni tan-negozjati jsiru disponibbli għall-pubbliku tal-UE qabel ma jiġi ffinalizzat il-ftehim TTIP. Il-Kummissjoni għandha tinforma wkoll lill-Istati Uniti dwar il-ħtieġa li tiġġustifika kwalunkwe talba minnhom biex ma jiżvelawx dokument partikolari. Jeħtieġ li l-Kummissjoni tkun konvinta minn dan ir-raġunament.

23.  Il-pubblikazzjoni bikrija ta’ testi komuni ta’ negozjar tippermetti feedback f’waqtu lin-negozjaturi fir-rigward ta’ taqsimiet tal-ftehim li joħolqu problemi partikolari. L-Ombudsman jassumi li huwa preferibbli li wieħed jitgħallem dwar dawn il-problemi aktar kmieni milli aktar tard, sabiex ikunu jistgħu jiġu indirizzati b'mod effettiv.

24. Fl-aħħar nett dwar din il-kwistjoni, xi rispondenti għall-konsultazzjoni pubblika tal-Ombudsman argumentaw li, tal-anqas, il-Membri tal-Parlament Ewropew (MEPs) għandhom ikunu f’pożizzjoni li jiskrutinizzaw l-abbozz u l-verżjonijiet finali tal-ftehim f’isem il-kostitwenti tagħhom. Filwaqt li l-aċċess tal-Parlament għad-dokumenti mhuwiex parti minn din l-inkjesta, l-Ombudsman tilqa' t-tħabbira tal-Kummissjoni, ukoll tal-25 ta' Novembru 2014, li se twessa' l-aċċess għal ċerti dokumenti ta' negozjar għall-MEPs kollha. L-Ombudsman tirrikonoxxi r-responsabbiltà demokratika speċjali tal-Membri tal-PE fl-iskrutinju tan-negozjati f'isem il-kostitwenti tagħhom.

B. Divulgazzjoni aktar proattiva tad-dokumenti

25. Iċ-ċittadini huma dejjem aktar konxji li t-TTIP se tipproduċi regoli li jħallu impatt fuqhom b’mod analogu għal kif il-leġiżlazzjoni tħalli impatt fuqhom. Għalhekk hemm interess pubbliku sinifikanti fid-dokumenti ġġenerati bħala riżultat tan-negozjati tat-TTIP, kif ikkonfermat mit-tweġibiet għall-konsultazzjoni tal-Ombudsman. Il-Kummissjoni tipprovdi aktar evidenza ta’ dan l-interess fl-opinjoni tagħha. Minn Jannar 2013, id-DĠ Kummerċ wieġeb għal 30 talba inizjali għal aċċess għad-dokumenti relatati mat-TTIP. Hija tat aċċess (sħiħ jew parzjali) għal 520 minn 807 dokument ivvalutat.

26. L-opinjoni tal-Kummissjoni tissuġġerixxi wkoll li dawk l-applikanti għal aċċess għal dokumenti huma, b’mod ġenerali, sodisfatti bil-mod kif il-Kummissjoni ttrattat it-talba tagħhom. 20 % biss għażlu li jitolbu lill-Kummissjoni tikkunsidra mill-ġdid it-tweġiba tagħha għall-applikazzjoni inizjali tagħhom [15]. Sal-lum, individwu wieħed biss sussegwentement ressaq ilment quddiem l-Ombudsman.

27. Il-Kummissjoni ttrattat tajjeb ħafna mit-talbiet għal aċċess għad-dokumenti dwar it-TTIP. Madankollu, l-għadd kbir ta’ talbiet bħal dawn iwassal lill-Ombudsman biex jistaqsi jekk ikunx aktar effiċjenti u effettiv għall-Kummissjoni li teżamina l-kwistjoni tal-aċċess, fejn possibbli, mill-bidu nett. Biex tagħmel dan, il-Kummissjoni teħtieġ proċess li għandu, bħala s-suppożizzjoni sottostanti tiegħu, li l-pubbliku jrid aċċess għad-dokumenti kollha tat-TTIP [16]. Il-Kummissjoni għandha twettaq valutazzjoni dwar jekk dokument tat-TTIP jistax isir pubbliku malli d-dokument inkwistjoni jkun ġie ffinalizzat internament u f'intervalli regolari u determinati minn qabel minn hemm 'il quddiem (inkluż, iżda mhux limitat għal, meta d-dokument jitressaq fin-negozjati). Jekk ma tapplika l-ebda eċċezzjoni, id-dokument inkwistjoni għandu jiġi ppubblikat b’mod proattiv mill-Kummissjoni. Jekk dokument ma jkunx jista’ jsir pubbliku b’mod proattiv, ir-referenza tad-dokument (u, jekk possibbli, it-titolu tiegħu) għandhom isiru pubbliċi, flimkien ma’ spjegazzjoni dwar għaliex id-dokument ma jistax isir disponibbli.

28. Tali approċċ proattiv ma jimplikax li l-Kummissjoni jkollha tirrilaxxa iktar dokumenti milli kieku kienet tiġi rilaxxata li kieku l-Kummissjoni sempliċement stenniet li tirċievi talbiet. Madankollu, tali “frontloading” (i) jagħti liċ-ċittadini aċċess għad-dokumenti rilevanti mill-aktar fis possibbli u mingħajr il-ħtieġa li jitolbuhom, u b’hekk jagħmel l-eżerċizzju tad-dritt fundamentali ta’ aċċess aktar sempliċi; (ii) jiżgura li l-Kummissjoni hija u titqies li hija trasparenti kemm jista’ jkun dwar id-dokumenti tat-TTIP li għandha u x’jista’ u ma jistax jiġi żvelat b’mod proattiv; (iii) jissottolinja liċ-ċittadini d-determinazzjoni tal-Kummissjoni li twieġeb għal ħtieġa leġittima għal aktar informazzjoni dwar in-negozjati tat-TTIP; u (iv) itejjeb il-leġittimità tal-proċess tat-TTIP u, b’mod aktar wiesa’, il-Kummissjoni u l-UE.

29. Barra minn hekk, l-approċċ proattiv ma għandux ikun aktar intensiv fl-użu tar-riżorsi milli wieħed jistenna li jirċievi t-talbiet. It-tweġibiet għall-konsultazzjoni pubblika tal-Ombudsman jissuġġerixxu li l-Kummissjoni se tirċievi talbiet għal aċċess għal dawn id-dokumenti xorta waħda u għalhekk se jkollha tanalizza d-dokumenti inkwistjoni f'xi stadju. L-approċċ irrakkomandat mill-Ombudsman sempliċiment jinvolvi li l-analiżi rilevanti ssir fi stadju aktar bikri.

30. Kien ukoll bil-ħsieb li l-eżerċizzju tad-dritt fundamentali taċ-ċittadin għall-aċċess pubbliku jsir aktar sempliċi, u li jiġi żgurat li l-Kummissjoni tkun trasparenti dwar id-dokumenti li jkollha, li l-Ombudsman issuġġeriet, fl-ittra tagħha li tiftaħ din l-inkjesta, li l-Kummissjoni tistabbilixxi reġistru pubbliku tad-dokumenti tat-TTIP.

31. Bħala parti mill-komunikazzjoni tagħha tal-25 ta' Novembru 2014, il-Kummissjoni ħabbret li se tippubblika u taġġorna fuq bażi regolari lista ta' dokumenti tat-TTIP (mhux klassifikati) li huma kondiviżi mal-Parlament u l-Kunsill. Dan se jsir permezz tas-sit web iddedikat tiegħu dwar il-politika kummerċjali. Ser tiġi kkunsidrata wkoll l-inklużjoni ta' dokumenti klassifikati fil-lista.

32. L-Ombudsman tilqa' din it-tħabbira u tħeġġeġ bil-qawwa lill-Kummissjoni tiżgura li l-lista ta' dokumenti tat-TTIP li għandhom ikunu disponibbli fuq is-sit web iddedikat tagħha dwar il-politika kummerċjali tkun komprensiva. Il-Kummissjoni spjegat li, fit-trattament tat-talbiet għal aċċess għad-dokumenti tat-TTIP, kien iddedikat żmien konsiderevoli għar-rieżami ta’ għadd kbir ta’ fajls u emails biex jiġi identifikat materjal li jista’ jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ talba partikolari. Il-Kummissjoni rreferiet ukoll għall-kumplessità ta' talbiet bħal dawn, li spiss jinvolvu tmien unitajiet amministrattivi jew aktar fi ħdan il-Kummissjoni; il-pressjoni eċċezzjonali fuq dawn l-istess persuni fil-qafas tan-negozjati; il-volum globali ta' talbiet għal dokumenti relatati mal-kummerċ ittrattati mill-Kummissjoni (li minnhom id-dokumenti tat-TTIP huma biss parti waħda)[17]; u l-mod komparattivament miftuħ li bih jiġu fformulati ħafna talbiet. L-Ombudsman tqis li dawn l-ispjegazzjonijiet jagħmlu l-każ għal lista komprensiva ta' dokumenti tat-TTIP saħansitra aktar urġenti. Ikun raġonevoli, u f’konformità mar-regoli dwar l-aċċess pubbliku, li l-Kummissjoni twieġeb għal talbiet impreċiżi billi tirreferi lill-applikant għal-lista ta’ dokumenti tat-TTIP sabiex l-applikant ikun jista’ jiċċara t-talba.

33. Fl-aħħar nett, l-Ombudsman ttenni s-suġġeriment li għamlet, fil-bidu ta' din l-inkjesta, li l-Kummissjoni għandha tippubblika fuq is-sit web tagħha l-ħafna dokumenti tat-TTIP li diġà ħarġet bi tweġiba għat-talbiet għal aċċess għad-dokumenti.

34. Fit-tweġiba tagħha għal dan is-suġġeriment, il-Kummissjoni tispjega li tista’ tara ċerti vantaġġi li kieku kellha tippermetti lill-pubbliku jsib informazzjoni mingħajr il-ħtieġa li jissottometti talbiet; min-naħa l-oħra, f’ċirkostanzi bħal dawn ikun ta’ għajnuna li jiġu stabbiliti l-garanziji proċedurali meħtieġa biex jiġi żgurat li tali pubblikazzjoni tneħħi l-ħtieġa li l-Kummissjoni tidentifika l-istess dokumenti f’talbiet futuri. Kieku l-Kummissjoni kellha tadotta tali prattika, l-introduzzjoni tagħha għandha tkun gradwali u marbuta mal-adattament tal-għodod attwali tal-IT, biex jiġi awtomatizzat il-proċess tal-pubblikazzjoni ta’ tali informazzjoni u jiġi żgurat li kwalunkwe ammont ta’ xogħol assoċjat ma jkunx sproporzjonat. 

35. Il-Kummissjoni tkompli tispjega li dawn il-kunsiderazzjonijiet ma jistgħux ikunu limitati għat-TTIP. Minħabba n-natura trasversali tal-proposta, potenzjalment id-dokumenti kollha rilaxxati skont ir-regoli dwar l-aċċess għad-dokumenti jistgħu jiġu ppubblikati. Dan jeħtieġ aktar riflessjoni min-naħa tas-servizzi ċentrali tal-Kummissjoni. Il-Kummissjoni se tirrifletti aktar dwar din il-kwistjoni u se terġa' lura għaliha kmieni fl-2015 meta se twieġeb għas-sejbiet tal-Ombudsman f'din l-inkjesta.

36. L-Ombudsman tinnota li, fir-riżoluzzjoni tiegħu tal-11 ta' Marzu 2014 dwar l-aċċess pubbliku għad-dokumenti [18], il-Parlament stieden lill-istituzzjonijiet jistabbilixxu reġistri ta' dokumenti pubbliċi bi strutturi ċari u aċċessibbli, funzjonalità tajba ta' tiftix, informazzjoni aġġornata regolarment dwar dokumenti ġodda prodotti u rreġistrati, l-inklużjoni ta' referenzi għal dokumenti mhux pubbliċi u, biex jassistu lill-utenti pubbliċi, gwida dwar it-tipi ta' dokumenti miżmuma f'reġistru partikolari. Il-Kummissjoni għandha ssegwi din is-sejħa mill-Parlament, bħala prijorità fir-rigward tad-dokumenti tat-TTIP. Huwa tabilħaqq importanti li l-Kummissjoni tagħmel id-dokumenti rilevanti, jew tal-inqas referenza għalihom, disponibbli b’mod strutturat sabiex il-pubbliku jkun jista’ jidentifika faċilment id-dokumenti li huma l-aktar interessati fihom. Il-Kummissjoni tista’ tippubblika wkoll paġna web b’links għal dokumenti mitluba ta’ spiss jew dokumenti li jkunu tniżżlu l-aktar.

C. Parteċipazzjoni pubblika aktar bilanċjata u trasparenti

37. It-titjib tal-firxa u l-intensità tal-parteċipazzjoni taċ-ċittadini fil-ħidma tal-istituzzjonijiet tal-UE jsaħħaħ in-natura demokratika tal-Unjoni. Il-parteċipazzjoni taċ-ċittadini hija partikolarment importanti f’oqsma, bħat-TTIP, li għandhom rabta mill-qrib mal-proċess leġiżlattiv.

38. It-trasparenza tiffaċilita l-parteċipazzjoni taċ-ċittadini billi tiżgura l-aċċess għall-informazzjoni u l-mezzi biex jieħdu sehem fil-proċess ta’ governanza li għalih huma soġġetti ċ-ċittadini. Fil-kuntest tat-TTIP, il-pubbliku jista’ jgħin fit-tfassil tal-ftehim finali biss jekk ikun infurmat matul il-proċess kollu u b’hekk jingħata s-setgħa li jikkontribwixxi għalih fil-ħin.

39. Ir-referenzi fit-Trattat dwar l-Unjoni Ewropea għal “djalogu miftuħ, trasparenti u regolari”, għal fehmiet li qed jiġu skambjati “pubblikament” u għal azzjonijiet “koerenti u trasparenti” jenfasizzaw li l-proċess ta’ parteċipazzjoni nnifsu ma għandux ikun protett mill-iskrutinju pubbliku. 

40. Il-Kummissjoni fittxet b’mod attiv li ssaħħaħ il-parteċipazzjoni pubblika fir-rigward tat-TTIP. Kif rikonoxxut mir-rispondenti għall-konsultazzjoni pubblika tal-Ombudsman, il-Kummissjoni adottat għadd ta’ approċċi innovattivi għall-forom aktar strutturati ta’ parteċipazzjoni, bħall-istabbiliment ta’ Grupp Konsultattiv u l-organizzazzjoni ta’ sessjonijiet ta’ informazzjoni għall-partijiet ikkonċernati matul u fi tmiem iċ-ċikli ta’ negozjati. Il-miżuri proattivi ta’ trasparenza li ħaddan, bħall-pubblikazzjoni ta’ dokumenti ta’ pożizzjoni inizjali, iwasslu wkoll għall-inkoraġġiment ta’ parteċipazzjoni effettiva.

41. Ir-rapport dwar il-konsultazzjoni pubblika tal-Ombudsman fih għadd ta' passi prattiċi ulterjuri li l-Kummissjoni tista' tieħu biex tippromwovi l-parteċipazzjoni. Bħala eżempju, il-Kummissjoni tista’ torganizza laqgħat aktar frekwenti mal-partijiet ikkonċernati speċifiċi għall-kwistjonijiet [19]. L-Ombudsman tħeġġeġ lill-Kummissjoni tqis is-suġġerimenti rilevanti deskritti fit-taqsima "Parteċipazzjoni pubblika" tar-rapport ta' konsultazzjoni pubblika tagħha. 

42. Minbarra l-forom aktar strutturati ta’ parteċipazzjoni, hemm forom inqas strutturati li jinvolvu, fil-biċċa l-kbira, laqgħat bilaterali u korrispondenza mal-Kummissjoni. Għadd kbir ta’ tweġibiet għall-konsultazzjoni pubblika tal-Ombudsman qajmu tħassib dwar id-dominanza korporattiva perċepita tal-laqgħat u l-kuntatti mal-Kummissjoni fir-rigward tat-TTIP u l-ħtieġa għal trasparenza akbar f’dan ir-rigward. 

43. Fl-ittra tagħha li fetħet din l-inkjesta, l-Ombudsman għamlet għadd ta' suġġerimenti lill-Kummissjoni bil-għan li tindirizza dawn il-kwistjonijiet ta' bilanċ u trasparenza. B'mod speċifiku, l-Ombudsman issuġġerixxa li l-Kummissjoni tikkunsidra li tistabbilixxi u tippubblika listi online ta' laqgħat li jkollha mal-partijiet ikkonċernati relatati mat-TTIP, kif ukoll id-dokumenti relatati.

44. Fl-opinjoni tagħha, il-Kummissjoni nnotat li l-President Juncker kien stieden lil kull Membru tal-Kummissjoni li jmiss biex “jagħmel pubbliċi l-kuntatti u l-laqgħat kollha li norganizzaw ma’ organizzazzjonijiet professjonali jew individwi li jaħdmu għal rashom dwar kwalunkwe kwistjoni relatata mat-tfassil u l-implimentazzjoni tal-politika tal-UE”. Il-Kummissjoni kkonfermat din il-politika l-ġdida għall-Kummissarji, il-membri tal-Kabinett u d-Diretturi Ġenerali, b'effett mill-1 ta' Diċembru 2014, fid-deċiżjonijiet tal-25 ta' Novembru 2014 [20]. L-Ombudsman pubblikament laqgħet dan l-iżvilupp.

45. Biex tibni fuq dan l-ewwel pass, l-Ombudsman tagħmel is-suġġeriment li ġej: Il-Kummissjoni għandha, tal-anqas fil-kuntest tat-TTIP, testendi dawn l-obbligi ta' trasparenza fir-rigward ta' laqgħat ma' organizzazzjonijiet professjonali jew individwi li jaħdmu għal rashom, għal-livelli ta' Direttur, Kap ta' Unità u negozjatur. Dan għandu jinkludi l-ismijiet ta' dawk kollha involuti f'dawn il-laqgħat.

46. Huwa importanti wkoll il-kontenut ta’ dak li r-rappreżentanti ta’ gruppi ta’ interess jiddiskutu mal-Kummissjoni u d-dokumenti li jiskambjaw magħha. Il-Kummissjoni stess ikkonfermat li l-applikanti għall-aċċess għad-dokumenti tat-TTIP esprimew interess konsiderevoli fir-rapporti tal-laqgħat u l-korrispondenza mal-industrija.

47. L-Ombudsman tilqa' t-tweġiba tal-Kummissjoni għas-suġġeriment li għamlet f'dan ir-rigward. B’mod speċifiku, il-Kummissjoni ħabbret li hija lesta li tistaqsi lill-organizzazzjonijiet tan-negozju, lill-gruppi ta’ lobbying jew lill-NGOs li jissottomettu dokumenti lill-Membru tal-Kummissjoni responsabbli għan-negozjati tat-TTIP, jekk id-dokument (jew verżjoni mhux kunfidenzjali tiegħu) jistax jiġi ppubblikat. L-Ombudsman temmen li l-Kummissjoni għandha tmur lil hinn u tikkonferma li s-sottomissjonijiet kollha se jiġu ppubblikati sakemm l-ispeditur ma jagħtix raġunijiet tajbin għall-kunfidenzjalità u jipprovdi sommarju mhux kunfidenzjali għall-pubblikazzjoni. Barra minn hekk, il-Kummissjoni għandha tippubblika b’mod proattiv l-aġendi tal-laqgħat u r-rekords tal-laqgħat li torganizza dwar it-TTIP ma’ organizzazzjonijiet tan-negozju, gruppi ta’ lobbying jew NGOs.

48. L-Ombudsman staqsiet ukoll lill-Kummissjoni jekk għandhiex politika ta' kondiviżjoni selettiva ta' ċerti dokumenti ta' negozjar ma' partijiet ikkonċernati privileġġati li hija tqis li jista' jkollhom rwol fit-tfassil tal-pożizzjoni ta' negozjar tal-UE dwar ċerti suġġetti.  Il-Kummissjoni wieġbet li dan ma kienx il-każ. Hija spjegat li għandha prattika stabbilita ta’ kondiviżjoni ta’ dokumenti ta’ negozjar mal-Parlament Ewropew u mal-Kunsill. Barra minn hekk, għat-TTIP, il-Kummissjoni tikkondividi, mal-membri tal-Grupp Konsultattiv iddedikat għat-TTIP, id-dokumenti ta’ negozjar tal-UE, li ġew kondiviżi mal-Istati Membri u mal-Parlament Ewropew. Madankollu, dak il-grupp jaġixxi f’kuntest ta’ esperti (istituzzjonali) u ma jistax jiġi assimilat ma’ grupp ta’ “partijiet ikkonċernati privileġġati”, huwa qal.

49. Madankollu, il-Kummissjoni esprimiet it-tħassib tagħha stess fir-rigward ta’ dak li tirreferi għalih bħala “fluss stabbli ta’ tnixxijiet ta’ dokumenti klassifikati (“Restreint UE”) u sensittivi tat-TTIP”.

50. L-Ombudsman tenfasizza li l-mistoqsija tagħha lill-Kummissjoni fittxet li tiddetermina jekk id-dokumenti tat-TTIP humiex kondiviżi b'mod selettiv ma' partijiet terzi interessati mhux istituzzjonali, bħal gruppi tal-industrija, organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili jew individwi. Il-mistoqsija tagħha ma kinitx tikkonċerna x’għandha tkun il-politika xierqa rigward l-iżvelar ta’ dokumenti lill-atturi istituzzjonali, bħall-Parlament u l-Kunsill. L-Ombudsman tenfasizza li l-Parlament u l-Kunsill mhumiex partijiet terzi għal dawn in-negozjati. Għalhekk ma jistgħux jiġu assimilati ma’ grupp ta’ “partijiet ikkonċernati privileġġati”. Fir-rigward tal-iżvelar ta' dak li l-Ombudsman irrefera għalih bħala "partijiet interessati privileġġati", l-Ombudsman ma ra l-ebda evidenza konkreta li tixħet dubju fuq l-affermazzjoni inekwivoka tal-Kummissjoni li ma għandhiex politika ta' żvelar favur "partijiet interessati privileġġati". L-Ombudsman tistenna li l-Kummissjoni tiżgura li d-dokumenti li jiġu rilaxxati lil ċerti partijiet ikkonċernati terzi jiġu rilaxxati lil kulħadd, u b'hekk jiġi żgurat li ċ-ċittadini kollha jiġu ttrattati b'mod ugwali.

51. Fir-rigward tar-rappreżentanza bbilanċjata, l-Ombudsman tilqa' d-dikjarazzjoni, deskritta fil-"Metodi ta' Ħidma tal-Kummissjoni Ewropea 2014-2019"[21], li l-Membri tal-Kummissjoni għandhom ifittxu li jiżguraw bilanċ u rappreżentanza xierqa fil-partijiet ikkonċernati li jiltaqgħu magħhom. Il-Metodi ta’ Ħidma jipprevedu wkoll li, bħala regola, il-Membri tal-Kummissjoni ma jridux jiltaqgħu ma’ organizzazzjonijiet professjonali jew ma’ individwi li jaħdmu għal rashom li mhumiex irreġistrati fir-Reġistru ta’ Trasparenza.

52. Filwaqt li dawn il-passi huma tabilħaqq ta’ min ifaħħarhom, il-Kummissjoni għandha teżamina kif testendi, għal livelli taħt il-livell ta’ Kummissarju, l-obbligi (inkluż fir-rigward tar-Reġistru tat-Trasparenza) immirati biex jiżguraw bilanċ u rappreżentanza xierqa fil-laqgħat tagħha ma’ organizzazzjonijiet professjonali jew individwi li jaħdmu għal rashom dwar it-TTIP. Dawn l-obbligi jistgħu, pereżempju, jiġu estiżi għal-livelli ta' Direttur, Kap ta' Unità u negozjatur.

Il-benefiċċji ta’ trasparenza akbar 

53. Ir-rapport tal-Ombudsman dwar il-konsultazzjoni pubblika jiddeskrivi fid-dettall l-impatt li dawk li wieġbu jemmnu li aktar trasparenza se jkollha fuq in-negozjati tat-TTIP u fuq il-ftehim innifsu. Dak l-impatt huwa meqjus bħala pożittiv ħafna, li jvarja minn leġittimità msaħħa, fiduċja akbar, dibattitu edukat, u ftehim aħjar fis-sustanza.

54. L-Ombudsman huwa konxju tal-argumenti li, minħabba l-kumplessità tal-kwistjonijiet involuti fit-TTIP, trasparenza akbar tista' twassal għal konfużjoni u nuqqas ta' ftehim fost iċ-ċittadini. Fil-fehma tal-Ombudsman, tali argumenti huma profondament żbaljati. L-uniku mod effettiv biex jiġu evitati l-konfużjoni pubblika u n-nuqqas ta’ fehim huwa aktar trasparenza u sforz akbar biex id-dibattitu pubbliku jiġi infurmat b’mod proattiv. Fil-fehma tagħha, il-Kummissjoni għandha, jekk tqis li dokument jista’ jiġi interpretat ħażin, sempliċement tipprovdi l-ispjegazzjonijiet meħtieġa meta toħroġ id-dokument. Għandha tinvolvi ruħha wkoll ma’ dawk li jesprimu tħassib leġittimu.

55. B'mod aktar ġenerali, jekk il-pubbliku jiġi assigurat, fir-rigward tat-TTIP, li huwa (i) ġie infurmat bil-fatti; (ii) ingħata s-setgħa li jifhem x'inhu involut; u (iii) seta' jikkomunika t-tħassib, il-mistoqsijiet u s-suġġerimenti tiegħu u rċieva tweġiba motivata, il-kredenzjali demokratiċi u l-leġittimità tal-Unjoni se jissaħħu u l-fiduċja fl-istituzzjonijiet tagħha se tissaħħaħ.

Konklużjoni

Fl-għeluq ta' din l-inkjesta, l-Ombudsman tilqa' t-tweġiba tal-Kummissjoni sal-lum u tagħmel is-sett ta' suġġerimenti ulterjuri li ġej. Il-Kummissjoni għandha:

1. Jinfurmaw lill-Istati Uniti dwar l-importanza li, b'mod partikolari, it-testi komuni tan-negozjati jsiru disponibbli għall-pubbliku tal-UE qabel ma jiġi ffinalizzat il-ftehim TTIP. Il-Kummissjoni għandha tinforma wkoll lill-Istati Uniti dwar il-ħtieġa li tiġġustifika kwalunkwe talba minnhom biex ma jiżvelawx dokument partikolari. Jeħtieġ li l-Kummissjoni tkun konvinta minn dan ir-raġunament.

2. Twettiq ta' valutazzjoni dwar jekk dokument tat-TTIP jistax isir pubbliku hekk kif id-dokument inkwistjoni jkun ġie ffinalizzat internament u f'intervalli regolari u determinati minn qabel minn hemm 'il quddiem (inkluż, iżda mhux limitat għal, meta d-dokument jitressaq fin-negozjati). Jekk ma tapplika l-ebda eċċezzjoni, id-dokument inkwistjoni għandu jiġi ppubblikat b’mod proattiv mill-Kummissjoni. Jekk dokument ma jkunx jista’ jsir pubbliku b’mod proattiv, ir-referenza tad-dokument (u, jekk possibbli, it-titolu tiegħu) għandhom isiru pubbliċi, flimkien ma’ spjegazzjoni dwar għaliex id-dokument ma jistax isir disponibbli.

3. Tiżgura li l-lista ta’ dokumenti tat-TTIP li għandhom ikunu disponibbli fuq is-sit web iddedikat tagħha dwar il-politika kummerċjali tkun komprensiva.

4. Tippubblika fuq is-sit web tagħha l-ħafna dokumenti tat-TTIP li diġà ħarġet bi tweġiba għat-talbiet għal aċċess għad-dokumenti.

5. Tqis is-suġġerimenti rilevanti deskritti fit-taqsima "Parteċipazzjoni pubblika" tar-rapport ta' konsultazzjoni pubblika tal-Ombudsman.

6. L-estensjoni tal-obbligi ta’ trasparenza fir-rigward ta’ laqgħat ma’ organizzazzjonijiet professjonali jew individwi li jaħdmu għal rashom, fil-kuntest tat-TTIP, għal-livelli ta’ Direttur, Kap ta’ Unità u negozjatur. Dan għandu jinkludi l-ismijiet ta' dawk kollha involuti f'dawn il-laqgħat.

7. Tippubblika b’mod proattiv l-aġendi tal-laqgħat u r-rekords tal-laqgħat li torganizza dwar it-TTIP ma’ organizzazzjonijiet tan-negozju, gruppi ta’ lobbying jew NGOs.

8. Teżamina kif testendi, għal livelli taħt il-livell ta’ Kummissarju, l-obbligi (inkluż fir-rigward tar-Reġistru tat-Trasparenza) immirati biex jiżguraw bilanċ u rappreżentanza xierqa fil-laqgħat tagħha ma’ organizzazzjonijiet professjonali jew individwi li jaħdmu għal rashom dwar it-TTIP. Dawn l-obbligi jistgħu, pereżempju, jiġu estiżi għal-livelli ta' Direttur, Kap ta' Unità u negozjatur.

9. Ikkonferma li s-sottomissjonijiet kollha mill-partijiet ikkonċernati magħmula lilha fil-kuntest tat-TTIP se jiġu ppubblikati sakemm l-ispeditur ma jagħtix raġunijiet tajbin għall-kunfidenzjalità u jipprovdi sommarju mhux kunfidenzjali għall-pubblikazzjoni.

10. Jiġi żgurat li d-dokumenti li jiġu rilaxxati lil ċerti partijiet ikkonċernati terzi jiġu rilaxxati lil kulħadd, u b’hekk jiġi żgurat li ċ-ċittadini kollha jiġu ttrattati b’mod ugwali.

Il-Kummissjoni se tiġi infurmata b’din id-deċiżjoni. Il-Kummissjoni għandha tindika kif u meta se timplimenta kull miżura li ġiet issuġġerita. Peress li n-negozjati għadhom għaddejjin, ikun ta' għajnuna jekk il-Kummissjoni tkun tista' tagħti segwitu fi żmien xahrejn, sas-6 ta' Marzu 2015.

Emily O'Reilly

Strasburgu, 06/01/2015