I láthair

Ionadaithe ó Rúnaíocht Chlár Trédhearcachta an Aontais Eorpaigh

- Comhordaitheoir Rúnaíocht an Chláir Trédhearcachta, an Coimisiún Eorpach

Ceann Foirne, Parlaimint na hEorpa

- Oifigeach Beartais, Comhairle an Aontais Eorpaigh

- Ceann Foirne, an Coimisiún Eorpach

- Oifigeach Beartais, an Coimisiún Eorpach

- Riarthóir dlí, Parlaimint na hEorpa

- Saineolaí sinsearach, an Ardrúnaíocht, an Coimisiún Eorpach

Ionadaithe ón Ombudsman Eorpach

Jennifer King, Saineolaí Dlí

- Francesca Abbo Uasal, Oifigeach Fiosrúcháin

- Michał Krajewski, Oifigeach Fiosrúcháin

- Natalia Chiner Ridaura, Oiliúnaí Fiosrúchán

Cuspóir an chruinnithe

Ba é cuspóir an chruinnithe go bhfaigheadh foireann fiosrúcháin an Ombudsman soiléirithe faoin gcaoi a láimhseálann rúnaíocht Chlár Trédhearcachta an Aontais Eorpaigh gearáin agus a ndéanann sí imscrúduithe ar neamhchomhlíonadh líomhnaithe an chóid iompair ag cláraí, agus go sonrach, i ndáil leis na heintitis lena mbaineann sa chás seo.

Réamhrá agus faisnéis nós imeachta

Chuir foireann fiosrúcháin an Ombudsman iad féin i láthair, ghabh siad buíochas le hionadaithe rúnaíocht Chlár Trédhearcachta an Aontais Eorpaigh (an rúnaíocht) as teacht le chéile leo agus leag siad amach cuspóir an chruinnithe. Leag siad amach an creat dlíthiúil a bhfuil feidhm aige maidir le cruinnithe arna dtionól ag an Ombudsman, go háirithe, nach nochtfadh an tOmbudsman aon fhaisnéis arna sainaithint ag an rúnaíocht mar fhaisnéis rúnda, don ghearánach ná d’aon duine eile lasmuigh d’Oifig an Ombudsman, gan toiliú na rúnaíochta a fháil roimh ré.^[1]

Mhínigh an fhoireann fiosrúcháin go dtarraingeoidís suas tuarascáil ar an gcruinniú atá le seoladh chuig an rúnaíocht agus chuig an ngearánach. Ní chuirfí aon fhaisnéis rúnda san áireamh sa tuarascáil ná ní sholáthrófaí ar shlí eile í don ghearánach ná d’aon tríú páirtí.

Faisnéis a mhalartaítear

1) An chaoi a ndéanann an rúnaíocht imscrúduithe

a) Faisnéis ghinearálta

D’iarr foireann fiosrúcháin an Ombudsman ar an rúnaíocht míniú a thabhairt ar an gcaoi a ndéanann sí imscrúduithe ar ghearáin a bhaineann le neamhchomhlíonadh líomhnaithe an chóid iompair ag cláraithe.

Shoiléirigh an rúnaíocht céimeanna an nós imeachta láimhseála gearán, mar a leagtar síos in Iarscríbhinn III a ghabhann leis an gComhaontú Idirinstitiúideach maidir le clár trédhearcachta éigeantach [2] (IIA), arb é an bunús dlí é le haghaidh na n-imscrúduithe a dhéanann an rúnaíocht.

Mhínigh an rúnaíocht go leagtar amach struchtúr an nós imeachta sin ar bhealach cuimsitheach mionsonraithe sa Chomhaontú Idirinstitiúideach. Shoiléirigh sé, mar chéad chéim, go scrúdaíonn an rúnaíocht inghlacthacht gearáin agus go gcuireann sí na gearánaigh ar an eolas ina dhiaidh sin. Má mheastar gearán a bheith inghlactha, tugtar fógra don chláraí lena mbaineann, tugtar cóip den ghearán dó nó di, agus iarrtar air nó uirthi freagra réasúnaithe a thabhairt laistigh de 20 lá oibre. Bunaithe ar an measúnú ar an ngearán, dréachtaíonn an rúnaíocht tuarascáil fhoirmiúil ina bhfuil torthaí an imscrúdaithe, a chomhaontaítear i measc sheirbhísí Trédhearcachta na dtrí institiúid a oibríonn an Clár Trédhearcachta - Parlaimint na hEorpa, an Coimisiún Eorpach agus Comhairle an Aontais Eorpaigh. Mhínigh an rúnaíocht freisin, le linn imscrúdaithe, go ndéanann sí gach beart is gá chun comhoibriú go héifeachtach agus chun na soiléirithe is gá a fháil ó na cláraithe lena mbaineann.

Shoiléirigh an rúnaíocht, le haghaidh gach imscrúdaithe, go n-ainmnítear ceann de na hinstitiúidí mar ‘chef de file’, agus go dtéann sé i gceannas ar an imscrúdú. Braitheann an t-ainmniú sin ar an ualach oibre agus ar líon na ngearán a fhaightear. Mhínigh an rúnaíocht, cé go bhfuil ceann de na hinstitiúidí i gceannas, go bpléitear gach cinneadh laistigh den phróiseas imscrúdaithe le hionadaithe ó na trí institiúid agus go nglactar iad trí chomhthoil. Déantar an plé sin i gcomhthéacs cruinnithe teicniúla, ina ndéanann ionadaithe na dtrí institiúid an measúnú a dhéanann an phríomhinstitiúid a phlé agus a chomhaontú. Mhínigh an rúnaíocht go dtugtar fógra faoi na cinntí a ghlactar ag gach céim le litreacha arna síniú ag comhordaitheoir na rúnaíochta. Thug an rúnaíocht dá haire go ndéanann sí iarracht i gcónaí a bheith chomh hoibiachtúil agus is féidir agus imscrúduithe á ndéanamh aici, go háirithe ós rud é gur minic a bhíonn teannas bunúsach idir gearánaigh agus na cláraithe lena mbaineann.

Mhínigh an rúnaíocht, ó glacadh an Comhaontú Idirinstitiúideach nua in 2021, go bhfuil líon méadaitheach gearán faighte acu, toisc go bhfuil gníomhaíocht déanta acu chun feasacht a mhúscailt maidir leis an gClár Trédhearcachta. Tá faisnéis níos sonraí faoi líon na ngearán ar fáil sna Tuarascálacha Bliantúla maidir le feidhmiú an Chláir Trédhearcachta.[3]

na gearáin atá i gceist sa chás seo

A mhéid a bhaineann leis an dá ghearán atá idir lámha, dheimhnigh ionadaithe na rúnaíochta gur leanadh go cuí na céimeanna nós imeachta uile a leagtar síos sa Chomhaontú Idirinstitiúideach, agus gur chomhoibrigh na cláraithe lena mbaineann ar bhealach cuiditheach agus gur nuashonraigh siad an fhaisnéis a soláthraíodh sa chlár tar éis don rúnaíocht roinnt saincheisteanna maidir le cáilíocht sonraí a shainaithint.

Thug foireann fiosrúcháin an Ombudsman dá haire go raibh faisnéis theoranta sna tuarascálacha ar thorthaí na rúnaíochta. Dheimhnigh an rúnaíocht gur cuireadh méid iomlán an mheasúnaithe a rinneadh ar na gearáin san áireamh sna tuarascálacha. Mhínigh an rúnaíocht nach n-áirítear ábhar uile an phlé ar na gearáin sa tuarascáil mar sin, ach go bhfuil na torthaí uile a eascraíonn as na himscrúduithe sna tuarascálacha, mar a cheanglaítear le hIarscríbhinn III a ghabhann leis an gComhaontú Idirinstitiúideach.

Shoiléirigh an rúnaíocht go mbraitheann fad na dtuarascálacha ar chineál na líomhaintí a dhéantar sa ghearán. Dúirt sé, cé go bhfuil roinnt gearán níos casta agus, dá bhrí sin, go n-eascraíonn tuarascálacha níos fairsinge astu, go bhfuil cinn eile, amhail an dá ghearán atá i gceist, níos simplí agus go mbíonn measúnuithe agus tuarascálacha níos giorra mar thoradh orthu.

2) An chaoi a mbaineann ról faireacháin na rúnaíochta lena cumhachtaí imscrúdaitheacha

Cé go bhfuil sé d’aidhm ag gníomhaíochtaí faireacháin agus imscrúduithe na rúnaíochta araon feabhas a chur ar cháilíocht sonraí na gcláraithe, tá dhá fheidhm ar leith acu. Déanann an rúnaíocht faireachán ar ábhar iomlán an chláir, ina bhfuil os cionn 12,000 eintiteas cláraithe. Cuimsítear leis na cumhachtaí faireacháin seiceálacha incháilitheachta agus cáilíochta a dhéanamh ar iarratais nua ar chlárú agus ar sheiceálacha cáilíochta spriocdhírithe, mar shampla i ndáil le tosaíochtaí bliantúla an chláir. Cé go mbaineann faireachán le feidhm cáilíochta sonraí an chláir, baineann láimhseáil gearán le neamhchomhlíonadh féideartha aon cheann de phointí an chóid iompair a leagtar amach in Iarscríbhinn I a ghabhann leis an gComhaontú Idirinstitiúideach, lena n-áirítear cáilíocht sonraí (pointe f), ina bhfuil na rialacha agus na prionsabail eiticiúla ghinearálta nach mór do chláraithe a chomhlíonadh ina n-idirghníomhaíochtaí le hinstitiúidí an Aontais.

3) Conas a sheiceálann an rúnaíocht fírinneacht na faisnéise a sholáthraíonn cláraithe le linn imscrúdaithe

D’iarr foireann fiosrúcháin an Ombudsman ar an rúnaíocht más rud é, agus faisnéis á bailiú aici chun a torthaí a tharraingt suas, go n-iarrann sí ar chláraithe doiciméid tacaíochta a sholáthar chun fírinneacht na faisnéise a sholáthraítear a áirithiú.

Shoiléirigh an rúnaíocht gurb é a príomhchumhacht i gcomhthéacs imscrúdaithe faisnéis bhreise nó soiléiriú breise a iarraidh ar chláraithe. Dá réir sin, féadfaidh an rúnaíocht a iarraidh ar chláraithe freagra a thabhairt ar cheisteanna sonracha i ndáil le gearán. I gcásanna áirithe, iarrfaidh an rúnaíocht ar chláraithe doiciméid a sholáthar chun tacú leis na freagraí a sholáthraítear agus chun go mbeidh an rúnaíocht in ann teacht ar chonclúidí maidir le cás.  

Dúirt an rúnaíocht nach féidir léi iallach a chur ar eintiteas faisnéis nó doiciméadacht a sholáthar, ach go gceanglaítear ar eintitis faoin gcód iompair comhoibriú leis an rúnaíocht, agus gur sárú ar an gcód iompair é mainneachtain déanamh amhlaidh, rud a d’fhéadfadh a bheith ina chúis le baint den chlár.

Shoiléirigh an rúnaíocht nach mbraitheann sí go heisiach ar na freagraí agus ar na doiciméid a sholáthraíonn cláraithe ach go bhféadfaidh sí bearta breise a dhéanamh chun a dheimhniú go bhfuil an fhaisnéis a sholáthraítear cruinn. Áirítear leis seo seiceáil a dhéanamh ar an bhfaisnéis a chuirtear ar fáil i ngach foinse atá ar fáil, lena n-áirítear cuardach a dhéanamh ar fhaisnéis atá ar fáil ar líne. Féadfaidh an rúnaíocht dul i gcomhairle go hinmheánach freisin le seirbhísí eile de chuid institiúidí an Aontais a bhféadfadh faisnéis ábhartha a bheith acu maidir le heintiteas.

Thug an rúnaíocht dá haire, áfach, cé go ndéanann an clár go leor seiceálacha cáilíochta, nach bhfuil sé d’acmhainn ag an rúnaíocht a fhíorú go bhfuil an fhaisnéis a sholáthraíonn na cláraithe uile cruinn. D’ainneoin gur córas deonach é an clár, is chun leasa na gcláraithe é sonraí cruinne a sholáthar toisc nach bhfuil siad in ann, gan iontráil sa chlár, dul i mbun cineálacha áirithe gníomhaíochtaí ionadaíochta leasa cumhdaithe a chuir institiúidí an Aontais de choinníoll ar chlárú roimh ré.

D’fhiafraigh foireann fiosrúcháin an Ombudsman, i gcomhthéacs imscrúduithe, an iarrann an rúnaíocht faisnéis ó údaráis náisiúnta faoi na cláraithe lena mbaineann. Mhínigh an rúnaíocht nach gcomhoibríonn sí leis na húdaráis náisiúnta sa chomhthéacs sin. Thug sí dá haire nach bhfuil sé d’inniúlacht ag an rúnaíocht déileáil ach le hábhair a bhaineann le gníomhaíochtaí cumhdaithe, ar gníomhaíochtaí brústocaireachta iad ar leibhéal an Aontais. Ciallaíonn sé sin gur dócha nach gcuirfeadh comhar leis na húdaráis náisiúnta faisnéis úsáideach ar fáil sa chomhthéacs sin, ós rud é nach ionann fócas na faisnéise a bhailíonn na húdaráis náisiúnta. Thairis sin, is dócha go mbeadh saincheisteanna cosanta sonraí ag baint leis sin.

Maidir leis na gearáin shonracha atá i gceist, d’fhiafraigh foireann fiosrúcháin an Ombudsman den rúnaíocht ar iarr sí doiciméid tacaíochta ar na cláraithe, go háirithe i ndáil leis an gcomhlachas, lena chomhaltaí agus lena stádas dlíthiúil.

Maidir lena stádas dlíthiúil, mhínigh an rúnaíocht nár iarr sí doiciméid tacaíochta, ós rud é nach mbaineann foirm dhlíthiúil na gcláraithe le hábhar maidir lena gclárú sa chlár. Chuir an rúnaíocht i bhfios go láidir nach mbaineann an Comhaontú Idirinstitiúideach ach le gníomhaíochtaí cumhdaithe agus nach bhfuil feidhm ag prionsabal na coinníollachta ach amháin maidir le cineálacha áirithe gníomhaíochtaí cumhdaithe. Dá bhrí sin, ba cheart gearáin a dhíriú ar na gníomhaíochtaí cumhdaithe sin agus sáruithe líomhnaithe ar an gcód iompair á dtuairisciú. Níor bhain an gearán atá i gceist le stádas dlíthiúil an chomhlachais, mar sin níor imscrúdaíodh an tsaincheist sin.

Maidir le ballraíocht an chomhlachais, mhínigh an rúnaíocht go mbíonn an fhaisnéis sin ar fáil de ghnáth ar shuíomh gréasáin an chláraí. Chuir an comhlachas sa chás seo nasc ar fáil dá fhorógra. Cuireann an suíomh Gréasáin in iúl go dtacaíonn daoine ó chúlraí éagsúla leis an bhforógra seo. Dheimhnigh ionadaithe na rúnaíochta go bhfiosródh siad ballraíocht chláraí dá n-ardódh gearán ábhair imní ina leith sin.

D’fhiafraigh foireann fiosrúcháin an Ombudsman ar measadh go raibh sé ábhartha chun cleamhnacht an dá eintiteas a chinneadh gur theip ar an gcomhghuaillíocht faisnéis a sholáthar faoi shínitheoirí an fhorógra toisc nach raibh an fhaisnéis sin ar fáil ar an suíomh gréasáin. Mhínigh an rúnaíocht gur chreid siad nach raibh an fhaisnéis sin ábhartha mar gheall ar raon feidhme an ghearáin.

4) Conas a chinneann an rúnaíocht cleamhnacht na n-eintiteas ar an gclár

Thug an rúnaíocht dá haire go n-iarrtar ar chláraithe, agus iad ag clárú, faisnéis a sholáthar maidir lena mballraíocht agus lena gcleamhnacht. Léirítear sna treoirlínte cur chun feidhme cén cineál faisnéise a bhfuiltear ag súil go soláthróidh cláraithe sna ranna sin.

Mhínigh an rúnaíocht, cé gur féidir le cláraithe, de réir sainmhínithe, a bheith ina ndaoine dlítheanacha nó ina ndaoine nádúrtha, nach féidir leis an rúnaíocht a iarraidh ach ar dhaoine nádúrtha atá cláraithe mar dhaoine féinfhostaithe a ngníomhaíochtaí pearsanta agus aon bhallraíocht agus/nó cleamhnacht a d’fhéadfadh a bheith ann a dhearbhú. Dá bhrí sin, ní féidir an téarma ‘cleamhnacht’ a fhorléiriú i dtéarmaí ballraíocht aonair, ach amháin i dtéarmaí an chaidrimh idir eintitis, e.g., má tá cuideachta ina comhalta de cheardchumann, nó má tá comhlachas ina chuid de bhratchumann níos leithne.

Dá bhrí sin, measann an rúnaíocht, más comhalta nó fostaí de dhá eintiteas an duine aonair céanna, nach measfaí an dá eintiteas a bheith ina n-eintitis chleamhnaithe sa chlár. Is amhlaidh atá sa chás atá i gceist i gcás inarb é ceann na sainchomhairleoireachta bunaitheoir an chomhlachais freisin. Chuir an rúnaíocht i dtábhacht freisin nach bhfuil an bheirt chláraithe ceilte ar bhealach ar bith go bhfuil siad faoi stiúir an duine chéanna, ós rud é go bhfuil na sonraí sin le feiceáil go feiceálach i bhfoirmeacha clárúcháin faoi seach an dá chláraí lena mbaineann na gearáin. D’admhaigh an Rúnaíocht, áfach, nach mbeadh an nasc sin inaitheanta ach amháin dá ndéanfaí cuardach amháin trí úsáid a bhaint as ainm an duine lena mbaineann seachas trí thagairt a dhéanamh d’ainm na comhairleachta nó na comhghuaillíochta.

Mhínigh an rúnaíocht freisin, mar fhreagra ar cheist ó fhoireann fiosrúcháin an Ombudsman, nach bhfuil aon sainmhíniú ar fáil ar cad is ‘cleamhnacht’ ann. Is téarma é atá tógtha den chuid is mó, nach bhfuil sainmhíniú dlíthiúil docht aige. Ós rud é gur uirlis trédhearcachta é an clár, ní chuireann sé sainmhíniú foirmiúil ar chleamhnacht i bhfeidhm. Thagair an rúnaíocht do threoirlínte a cuireadh ar fáil lena dtugtar treoir do chláraithe maidir leis an bhfaisnéis ba cheart a áireamh sa chlár.

D’fhiafraigh foireann fiosrúcháin an Ombudsman conas a chuirfeadh clárú an oifigigh beartais mar ‘féinfhostaithe/gan aon duine’ ar a cumas an t-eintiteas a ndearna sí ionadaíocht air a shainaithint go leordhóthanach i bhfianaise phointí a), n) agus o) den chód iompair, agus conas a mheas an rúnaíocht gur clárú iomchuí é sin.

Mhínigh an rúnaíocht nach dtagann an tsaincheist sin faoi shainchúram an chláir trédhearcachta. Shoiléirigh sé nach gá do rannpháirtithe in imeacht arna eagrú ag an bParlaimint a bheith cláraithe sa chlár chun freastal ar an imeacht. Dá réir sin, ní gá clárú sa Chlár Trédhearcachta chun freastal ar imeacht poiblí. Shoiléirigh an rúnaíocht freisin go bhfeidhmítear brústocaireacht den chuid is mó i gcomhthéacs cruinnithe, ina bhfuil sé d’aidhm ag ionadaithe sainleasa tionchar a imirt ar cheapadh nó ar chur chun feidhme beartais nó reachtaíochta, nó ar phróisis chinnteoireachta institiúidí an Aontais. De ghnáth, ní thagann freastal ar imeachtaí faoi chuimsiú na ngníomhaíochtaí cumhdaithe sin toisc nach bhfuil an cuspóir céanna aige. Dá réir sin, mheas an rúnaíocht nár tháinig an ghné sin de na gearáin atá idir lámha faoi raon feidhme chód iompair IIA agus, dá bhrí sin, gur tháinig sí faoina sainchúram imscrúdú a dhéanamh.

Ar an gcaoi chéanna, dheimhnigh an rúnaíocht freisin go raibh gné an ghearáin, maidir le mí-úsáid fhéideartha na rochtana creidiúnaithe ar an bParlaimint ag fostaithe na sainchomhairleoireachta chun leas an chomhlachais, lasmuigh dá sainchúram freisin. Chinn an rúnaíocht gur ceist é sin maidir leis an gcaoi a dtugann an Pharlaimint creidiúnú d’ionadaithe na n-eintiteas agus nach raibh sé mar chuid den chód iompair mar a leagtar amach in Iarscríbhinn I a ghabhann leis an gComhaontú Idirinstitiúideach.

Thug foireann fiosrúcháin an Ombudsman dá haire nár mhínigh an rúnaíocht don ghearánach go raibh na gnéithe sin neamh-inghlactha. Mhínigh an rúnaíocht go ndéileálann sí le hinghlacthacht gearán ina n-iomláine, dá bhforáiltear in IIA [4], gan idirdhealú a dhéanamh idir gnéithe inghlactha agus neamh-inghlactha. Dá bhrí sin, d’admhaigh an rúnaíocht nár cuireadh an gearánach ar an eolas gur mheas an rúnaíocht go raibh an freastal ar an imeacht nó an líomhain maidir le mí-úsáid rochtana parlaimintí neamh-inghlactha. Thug an rúnaíocht dá haire, áfach, gur thug sí soiléiriú breise don ghearánach arna iarraidh sin, agus go gcuirfeadh sí tuilleadh faisnéise ar fáil go sona sásta maidir leis an gcaoi ar dhéileáil sí leis na gearáin dá n-iarrfaí í.

Tabhairt i gcrích an chruinnithe

Ghabh an fhoireann fiosrúcháin buíochas le hionadaithe rúnaíocht Chlárlann Trédhearcachta an Aontais as a gcuid ama agus as na mínithe a tugadh, agus tháinig deireadh leis an gcruinniú.

An Bhruiséil, 20/06/2023

Jennifer King Francesca Abbo

Oifigeach um Fhiosrúcháin ó Shaineolaithe Dlí

[1] Airteagal 4.8 d’Fhorálacha Cur Chun Feidhme an Ombudsman Eorpaigh.

[2] Comhaontú Idirinstitiúideach an 20 Bealtaine 2021 idir Parlaimint na hEorpa, Comhairle an Aontais Eorpaigh agus an Coimisiún Eorpach maidir le clár trédhearcachta éigeantach.

[3] Ar fáil anseo An Clár Trédhearcachta (europa.eu)

[4] IIA, Iarscríbhinn III, pointe 2.1.