1. Cúlra

1. Tá impleachtaí tromchúiseacha fadréimseacha ag tarraingt siar na Ríochta Aontaithe as an Aontas Eorpach do na milliúin saoránach agus gnólacht de chuid an Aontais. Ba cheart, a mhéid is iomchuí, iad a choinneáil ar an eolas faoi fhorbairtí sa phróiseas um tharraingt siar, chomh maith leis an bpróiseas ina dhiaidh sin chun cinneadh a dhéanamh maidir leis an gcaidreamh a bheidh ann amach anseo idir an tAontas agus an Ríocht Aontaithe. Is fearr is féidir freastal ar leas an phobail trí roghnú go cúramach cathain is féidir faisnéis maidir leis an gcaibidlíocht a scaoileadh, ionas nach gcuirfear isteach, ag tráthanna criticiúla, ar thoradh rathúil na caibidlíochta.

2. Sa chomhthéacs sin, tá bealaí praiticiúla molta ag an Ombudsman chun trédhearcacht iomchuí na gcaibidlíochtaí a áirithiú. Scríobh an tOmbudsman chuig an gComhairle^[1] ar an ábhar seo agus chuig an gCoimisiún faoi dhó^[2].

3.  Thug an Chomhairle Eorpach sainordú don Choimisiún Eorpach ionadaíocht a dhéanamh ar an Aontas sa chaibidlíocht as ar eascair tarraingt siar na Ríochta Aontaithe as an Aontas. Rinne an tOmbudsman faireachán ar iarrachtaí trédhearcachta an Choimisiúin ina leith sin, agus tháinig sí ar an gconclúid i mí Feabhra 2019 go raibh an leibhéal trédhearcachta a baineadh amach go dtí seo an-ard, i gcomparáid le caibidlíochtaí idirnáisiúnta a rinne an tAontas san am a chuaigh thart, mar shampla.^[3]

2. Faisnéis Phoiblí maidir leis an gcaibidlíocht faoi Brexit

4. Sular cuireadh tús leis an gcaibidlíocht faoi Brexit, an 24 Márta 2017, scríobh an tOmbudsman chuig Comhairle an Aontais Eorpaigh ag iarraidh go bhfoilseofaí príomhdhoiciméid chaibidlíochta go réamhghníomhach. Go háirithe, d'fhiafraigh an tOmbudsman an bpoibleofaí na treoirlínte ón gComhairle Eorpach, agus an ngeallfadh an Chomhairle go bhfoilseofaí na treoracha caibidlíochta go tráthúil.^[4]

5. Sna seachtainí agus sna míonna ina dhiaidh sin, d’fhoilsigh an Coimisiún a mholadh le haghaidh cinneadh ón gComhairle lena n-údaraítear don Choimisiún tús a chur le caibidlíocht maidir le tarraingt siar (lena n-áirítear dréacht-treoracha caibidlíochta). D'fhoilsigh an Chomhairle a treoirlínte, ina leagtar amach croíphrionsabail don chaibidlíocht faoi Brexit. D'fhoilsigh an Chomhairle freisin na treoracha caibidlíochta agus na treoirphrionsabail maidir le trédhearcacht^[5]. 

6. Le linn chéim na tarraingthe siar, choinnigh an Chomhairle amlíne, ar amlíne phoiblí í, le foilseacháin uile Chomhairle an Aontais Eorpaigh agus na Comhairle Eorpaí. Coinníodh an amlíne sin cothrom le dáta, agus áirítear inti cinntí foirmiúla, litreacha oifigiúla, ráitis, doiciméid chaibidlíochta (dréacht) agus doiciméid a bhaineann leis an gcruinniú mullaigh.^[6]

7. Dá bhrí sin, dúnann an tOmbudsman an tionscnamh seo trína thabhairt faoi deara go bhfuil cur chuige réamhghníomhach á shaothrú ag an Aontas ar an iomlán chun freastal ar an ngá dlisteanach atá ag saoránaigh agus gnólachtaí le faisnéis faoi chaibidlíochtaí Brexit. Tá an leibhéal trédhearcachta a baineadh amach go dtí seo an-ard i gcomparáid le caibidlíocht idirnáisiúnta a bhí ag an Aontas, mar shampla, agus chuir sé le dlisteanacht an Aontais sa chaibidlíocht sin. Leanfaidh an tOmbudsman de bheith i dteagmháil leis an gComhairle chun a chinntiú go mbeidh an idirbheartaíocht maidir le caidreamh sa todhchaí chomh trédhearcach agus is féidir.

Iarscríbhinn 1 - Moltaí ón Ombudsman maidir le feabhsú agus freagraí ón gComhairle

Litir chuig an gComhairle maidir le faisnéis phoiblí faoi tharraingt siar na Ríochta Aontaithe as an Aontas Eorpach

An 24 Márta, scríobh an tOmbudsman Eorpach chuig Ardrúnaí Chomhairle an Aontais Eorpaigh á rá go mbeadh sé ina chuidiú mar thúsphointe:

(a) ‘dá bhfoilseodh an Chomhairle Eorpach na treoirlínte, dá dtagraítear in Airteagal 50(2) CAE, ar ina bhfianaise a dhéanfaidh an tAontas comhaontú a chaibidil agus a thabhairt i gcrích leis an Ríocht Aontaithe’

(b) ‘go ngeallfaidh an Chomhairle, i bprionsabal, go nochtfar a luaithe is féidir na treoracha caibidlíochta agus aon leasuithe nó breiseanna ina dhiaidh sin’.

Freagra ón gComhairle

Ar an 29 Aibreán 2017, d’fhoilsigh an Chomhairle Eorpach a treoirlínte agus cuireadh na treoracha ón gComhairle i gceangal leis an gcinneadh ón gComhairle lena n-údaraítear tús a chur leis an gcaibidlíocht ar an 15 Bealtaine 2017. Freagraíonn na gníomhaíochtaí sin do phointí (a) agus (b).

Thug an Chomhairle freagra ar an Ordú Feidhmiúcháin ar an 6 Meitheamh 2017, lenar cuireadh i gceangal na Treoirphrionsabail maidir le trédhearcacht sa chaibidlíocht faoi Airteagal 50 CAE (XT 21023/17). Chuir an Chomhairle in iúl go bhfuil feidhm ag na treoirphrionsabail sin freisin maidir le cearta agus oibleagáidí na saoránach, arb é ‘an chéad tosaíocht don chaibidlíocht’ don Chomhairle Eorpach.

Iarscríbhinn 2 - Amlíne maidir le príomhdhoiciméid a fhoilsiú le haghaidh na caibidlíochta maidir le tarraingt siar

[1] Féach: https://www.ombudsman.europa.eu/en/correspondence/en/77306.

[2] ‘Faisnéis don phobal maidir leis an gcaibidlíocht atá ar na bacáin arb é is aidhm di teacht ar chomhaontú maidir le tarraingt siar na Ríochta Aontaithe as an Aontas Eorpach.’ (28 Feabhra 2017): https://www.ombudsman.europa.eu/en/correspondence/en/76528, le preaseisiúint ((‘Táan tOmbudsman ag tathant go mbeadh trédhearcacht iomchuí ann maidir le Brexit’),agus
‘Ionchur iomchuí ó pháirtithe leasmhara a áirithiú i gcaibidlíocht Brexit agus an fhéidearthacht go ndéanfaí tuilleadh dul chun cinn maidir le trédhearcacht.’ (23 Feabhra 2018) https://www.ombudsman.europa.eu/en/correspondence/en/90192.

[3] Féach: https://www.ombudsman.europa.eu/en/press-release/en/109859.

[4] Féach: https://www.ombudsman.europa.eu/en/correspondence/en/77306. Féach freisin Iarscríbhinn 1 chun forléargas a fháil ar mholtaí an Ombudsman maidir le feabhsú agus ar fhreagraí na Comhairle.

^[5] Thug an Chomhairle freagra ar an Ordú Feidhmiúcháin ar an 6 Meitheamh 2017: https://www.ombudsman.europa.eu/en/correspondence/en/80065.
Tá amlíne curtha i dtoll a chéile ag an gComhairle Eorpach ina bhfuil a cuid foilseachán go léir: https://www.consilium.europa.eu/en/policies/eu-uk-after-referendum/.

Féach freisin Iarscríbhinn 2 le haghaidh cur síos agus amlíne na bpríomhfhoilseachán.

[6] Féach: https://www.consilium.europa.eu/en/policies/eu-uk-after-referendum/.