A Uasail X, a chara,

Chuir tú gearán isteach le déanaí, thar ceann Chumann Cairéil na Cipire, chuig an Ombudsman Eorpach i gcoinne an Choimisiúin Eorpaigh maidir leis an tsaincheist thuas.

I do ghearán an 17 Nollaig 2025 chuig an gCoimisiún, chuir tú in iúl go raibh tú míshásta leis an litir ón gCoimisiún an 14 Lúnasa 2025, agus rinne tú gearán faoina mhainneachtain líomhnaithe gníomhú maidir le sáruithe leanúnacha ar dhlí an Aontais a d’eascródh as gníomhaíochtaí cairéalachta neamhrialáilte i dtuaisceart na Cipire, nach bhfeidhmíonn Rialtas Phoblacht na Cipire rialú éifeachtach iontu.

Ar an gcéad dul síos, d’áitigh tú, mura féidir a fhíorú, mar a d’aithin an Coimisiún ina litir an 14 Lúnasa 2025, go gcomhlíonann na comhiomláin sin na coinníollacha malartacha [1] a leagtar amach in Airteagal 4(1) de Rialachán 866/2004 [2] (‘Rialachán na Líne Glaise’) agus faoinar féidir iad a thabhairt isteach ón gcuid thuaidh den Chipir chuig limistéir atá faoi rialú éifeachtach Rialtas Phoblacht na Cipire, gurb é an chonclúid dhlíthiúil atá le tarraingt nach gcomhlíontar na coinníollacha sin agus, dá bhrí sin, nach féidir comhiomláin a thabhairt isteach i limistéir atá faoi rialú an rialtais. Mura dtagann tú ar na conclúidí dlíthiúla is gá, measann tú gur sháraigh an Coimisiún téarmaí Rialachán na Líne Glaise. Thairis sin, mar a d’aithin an Coimisiún sa litir uaidh an 14 Lúnasa 2025, ós rud é nach bhfuil aon rochtain ná rialú ag Rialtas Phoblacht na Cipire ar an gcuid thuaidh den oileán agus, dá bhrí sin, nach féidir leis comhlíonadh earraí a fhíorú, faireachán a dhéanamh air ná é a fhorfheidhmiú, agus an Líne Ghlas [3] á trasnú isteach i limistéir atá faoi rialú an rialtais, agus caighdeáin chomhshaoil, sábháilteachta nó maoine á gcomhlíonadh aige, tá Rialtas Phoblacht na Cipire ag mainneachtain Airteagal 4(2)[4] de Rialachán 1480/2004 [5] a chomhlíonadh.

Ar an dara dul síos, d’áitigh tú, trí mhainneachtain a áirithiú go ndéantar eintitis nó daoine aonair, atá lonnaithe i limistéir atá faoi rialú éifeachtach Rialtas Phoblacht na Cipire agus a fhaigheann comhiomláin a tháirgtear i dtuaisceart na Cipire, a ionchúiseamh go cuí, gur sháraigh Rialtas Phoblacht na Cipire Treoir 2008/99 [6]. D’áitigh tú freisin gur staon an Coimisiún ó aon ghníomh a dhéanamh chun aghaidh a thabhairt ar na sáruithe ar dhlí comhshaoil an Aontais a eascraíonn as sin.

Ar an tríú dul síos, mhaígh tú, cé gur admhaigh an Coimisiún arís agus arís eile nach gcomhlíonann gníomhaíochtaí cairéalachta i dtuaisceart na Cipire reachtaíocht an Aontais agus go ndéanann siad díobháil thromchúiseach don chomhshaol, gur mhainnigh sé, de bhun phrionsabal an réamhchúraim (Airteagal 191 CFAE), gníomhú go coisctheach agus an damáiste don chomhshaol a rinne na gníomhaíochtaí sin a cheartú ag an bhfoinse.

Ar deireadh, mhaígh tú freisin, in ainneoin go bhforchuirtear le hAirteagal 11 CFAE ar an gCoimisiún an oibleagáid ceanglais maidir le cosaint an chomhshaoil a chomhtháthú i sainiú agus i gcur chun feidhme bheartais agus ghníomhaíochtaí an Aontais, go ndearna sé faillí cosaint na bithéagsúlachta agus na hoidhreachta nádúrtha sa chuid thuaidh den Chipir a chur san áireamh agus a bheartais agus a ghníomhaíochtaí maidir leis an Líne Ghlas á sainiú agus á gcur chun feidhme aige.

I do ghearán chuig an Ombudsman, tá tú míshásta leis an litir ón gCoimisiún an 28 Eanáir 2026, nach dtugann aghaidh, i do thuairim, ar argóintí dlíthiúla substainteacha do ghearáin an 17 Nollaig 2025, ach a thagraíonn ina ionad sin dá sheasamh a cuireadh in iúl sna litreacha uaidh an 10 Aibreán 2025 agus an 14 Lúnasa 2025. Déanann tú gearán freisin faoi mhainneachtain líomhnaithe an Choimisiúin gníomhú maidir le sáruithe leanúnacha ar Rialachán na Líne Glaise agus ar dhlí comhshaoil an Aontais a eascraíonn as gníomhaíochtaí cairéalachta neamhdhleathacha sa chuid thuaidh den Chipir. Athdhearbhaíonn tú ceithre fhoras do ghearáin leis an gCoimisiún a bhfuil cur síos orthu thuas. Cuireann tú an cúigiú foras leis freisin ar dá réir, maidir le comhiomláin a thrasnaíonn an Líne Ghlas go limistéir atá faoi rialú éifeachtach Rialtas Phoblacht na Cipire, nach féidir a mheas, de bhun Airteagal 29 CFAE [7], go gcomhlíonann siad na foirmiúlachtaí allmhairiúcháin ábhartha a leagtar amach in Airteagal 4(1) de Rialachán na Líne Glaise agus in Airteagal 4(2) de Rialachán 1480/2004. I do thuairim, baineann cás den sórt sin an bonn de mhargadh aonair an Aontais agus bíonn buntáiste iomaíoch éagórach ann d’oibreoirí sa chuid thuaidh den Chipir mar thoradh air.

Tar éis anailís chúramach a dhéanamh ar an bhfaisnéis go léir a chuir tú ar fáil le do ghearán, chinn mé an fiosrúchán a dhúnadh leis an gconclúid seo a leanas:

Ní raibh aon drochriarachán i gceist ag an gCoimisiún Eorpach.

Tá lánrogha leathan ag an gCoimisiún maidir le cinneadh a dhéanamh an gcuirfear tús le nós imeachta um shárú agus cathain a chuirfear tús leis.[8] Tá a bheartas maidir le sáruithe ar dhlí an Aontais leagtha amach ina Theachtaireacht maidir le dlí an Aontais: [9] Is é ról an Ombudsman i gcásanna den sórt sin a fhíorú an raibh aon earráid fhollasach measúnaithe ann agus ar thug an Coimisiún mínithe soiléire agus réasúnacha ar a sheasamh.

Bunaithe ar an bhfaisnéis a cuireadh ar fáil i do ghearán chuig an Ombudsman, níl aon léiriú ann go ndearna an Coimisiún earráid fhollasach measúnaithe maidir le do ghearán. Sholáthair an Coimisiún, ina fhreagraí an 10 Aibreán agus an 14 Lúnasa 2025 ar na litreacha a sheol Aggregates Europe, a bhfuil Comhlachas Cairéil na Cipire ina chomhalta de, agus ina fhreagraí an 24 Deireadh Fómhair 2024 agus an 22 Bealtaine 2026 ar cheisteanna parlaiminteacha, mínithe réasúnacha ar a chinneadh gan aon ghníomhaíocht bhreise a dhéanamh ar an ábhar. Tá sé seo amhlaidh ar na cúiseanna seo a leanas.

Maidir leis an sárú líomhnaithe ar Rialachán na Líne Glaise agus Rialachán 1480/2004 (an chéad fhoras le do ghearán chuig an Ombudsman)

a) An sárú líomhnaithe ar Rialachán na Líne Glaise

Murab ionann agus an méid a mholann tú i do ghearán chuig an Ombudsman, níor luaigh an Coimisiún, ina litir dar dáta an 14 Lúnasa 2025, nach féidir comhlíonadh na gcomhiomlán, a thagann chuig an Líne Ghlas ó na limistéir nach bhfuil faoi rialú éifeachtach Rialtas Phoblacht na Cipire, leis na coinníollacha malartacha a leagtar amach in Airteagal 4(1) de Rialachán na Líne Glaise a fhíorú riamh. Sa litir uaidh an 14 Lúnasa 2025, mhínigh an Coimisiún nach bhfuil aon rochtain ná rialú ag Rialtas Phoblacht na Cipire ar an gcuid thuaidh den Chipir.

Thairis sin, mar a mhínítear thíos freisin, níl aon rud le tabhairt le fios gur chruthaigh Rialachán na Líne Glaise córas nach féidir fíorú a dhéanamh riamh ar chomhlíontacht na gcomhiomlán, a thagann chuig an Líne Ghlas ó na limistéir nach bhfuil faoi rialú éifeachtach Rialtas Phoblacht na Cipire, leis na coinníollacha malartacha a leagtar amach in Airteagal 4(1) de Rialachán na Líne Glaise. Go deimhin, tá rialacha speisialta i Rialachán na Líne Glaise (Airteagal 4) agus i Rialachán 1480/2004 (Airteagal 2) araon lena ndéantar foráil maidir le córas speisialta chun déileáil le hearraí a thagann ó na limistéir nach bhfuil faoi rialú éifeachtach Rialtas Phoblacht na Cipire chuig na limistéir ina bhfeidhmíonn an Rialtas rialú éifeachtach.

b) An sárú líomhnaithe ar Rialachán 1480/2004

De bhun Airteagal 4(2) de Rialachán 1480/2004, áiritheoidh údaráis Phoblacht na Cipire go gcomhlíonfaidh earraí, lena n-áirítear comhiomláin, a thrasnaíonn an Líne Ghlas go limistéir atá faoi rialú an rialtais rialacha an Aontais maidir le sláinte, sábháilteacht, cosaint an chomhshaoil agus an tomhaltóra agus maidir leis an toirmeasc ar earraí góchumtha agus bradacha a thabhairt isteach.

Cé gur admhaigh an Coimisiún ina litir dar dáta an 14 Lúnasa 2025 nach bhfuil aon rochtain ná smacht ag Rialtas Phoblacht na Cipire ar an gcuid thuaidh den Chipir agus, dá bhrí sin, nach féidir leis comhlíonadh chaighdeáin chomhshaoil, sábháilteachta nó maoine an Aontais a fhíorú, faireachán a dhéanamh air ná é a fhorfheidhmiú, ní thugann sé sin le tuiscint, mar is cosúil a thugann tú le fios i do ghearán chuig an Ombudsman, go bhfuil ag teip ar Rialtas Phoblacht na Cipire Airteagal 4(2) de Rialachán 1480/2004 a chomhlíonadh.

Sháródh Rialtas Phoblacht na Cipire Airteagal 4(2) de Rialachán 1480/2004 dá gceadódh sé do na comhiomláin sin, nach gcomhlíonann caighdeáin an Aontais dá dtagraítear thuas, an Líne Ghlas a thrasnú go limistéir atá faoi rialú an rialtais. Mar sin féin, mar a luaigh an Coimisiún ina litir an 14 Lúnasa 2025 agus mar a d’aithin Aggregates Europe ina litir an 23 Iúil 2025, níl aon trádáil thraslíne i gcomhiomláin faoi láthair. Thairis sin, níor chuir tú fianaise ar fáil a léiríonn go bhfuil comhiomláin den sórt sin tar éis an Líne Ghlas a thrasnú nó leanúint ar aghaidh ag trasnú na Líne Glaise isteach i limistéir atá faoi rialú an rialtais.

I bhfianaise an mhéid thuas, ní thugann aon rud le fios gur mhainnigh Rialtas Phoblacht na Cipire Airteagal 4(2) de Rialachán 1480/2004 a chomhlíonadh agus gur cheart don Choimisiún gníomhú i gcoinne Rialtas Phoblacht na Cipire.

Maidir leis an sárú líomhnaithe ar Threoir 2008/99 (an dara foras le do ghearán chuig an Ombudsman)

I do ghearán chuig an Ombudsman, áitíonn tú, trí scaipeadh comhiomláin a dhíorthaítear ó ghníomhaíochtaí cairéalachta sa chuid thuaidh den Chipir a cheadú, go bhfuil iompar á éascú ag Rialtas Phoblacht na Cipire atá ina chúis le damáiste suntasach don chomhshaol. Mar a luadh thuas, áfach, níl aon trádáil i gcomhiomláin ann faoi láthair idir an chuid thuaidh den Chipir agus na limistéir atá faoi rialú éifeachtach Rialtas Phoblacht na Cipire. Thairis sin, mar a luadh thuas, níor chuir tú fianaise ar fáil a léiríonn go bhfuil na comhiomláin tar éis an Líne Ghlas a thrasnú nó leanúint ar aghaidh ag trasnú na Líne Glaise isteach i limistéir atá faoi rialú an rialtais. In éagmais trádáil i gcomhiomláin idir an chuid thuaidh den Chipir agus na limistéir atá faoi rialú éifeachtach Rialtas Phoblacht na Cipire, ní féidir a bheith ag súil leis, dá bhrí sin, de bhun Threoir 2008/99, go ngníomhóidh Rialtas Phoblacht na Cipire i gcoinne cionta coiriúla líomhnaithe nach bhfuil ag luí le cosaint an chomhshaoil agus go ndéanfaidh sé ionchúiseamh.

Maidir leis an sárú líomhnaithe ar phrionsabal an réamhchúraim agus ar Airteagal 11 CFAE (an tríú agus an ceathrú foras le do ghearán chuig an Ombudsman)

Mar a mhínigh an Coimisiún sa litir uaidh an 10 Aibreán 2025, cuirtear reachtaíocht an Aontais, lena n-áirítear dlí comhshaoil an Aontais, ar fionraí sna limistéir sin den Chipir nach bhfeidhmíonn Rialtas Phoblacht na Cipire rialú éifeachtach iontu.[10]

Cé go bhfuil an Coimisiún ar an eolas faoi thionchar na ngníomhaíochtaí cairéalachta ar an gcomhshaol i sléibhte Pentadaktylos [11] agus go mbíonn sé i dteagmháil go rialta le pobal Turcach na Cipire chun béim a leagan ar a thábhachtaí atá sé bearta caomhnaithe iomchuí a chur i bhfeidhm agus an limistéar sin atá íogair ó thaobh an chomhshaoil de a chosaint, chomh maith le hailíniú creataí dlíthiúla le caighdeáin chomhshaoil an Aontais a éascú [12], níl an Coimisiún in ann, mar a mhínítear ina fhreagra ar cheist pharlaiminteach E-001687/2024, na tionscnaimh iomchuí a dhéanamh agus cur i bhfeidhm na gConarthaí agus reachtaíocht an Aontais a áirithiú sa chuid thuaidh den Chipir, lena n-áirítear reachtaíocht chomhshaoil an Aontais.[13]

Ós rud é go gcuirtear acquis an Aontais ar fionraí sa chuid thuaidh den Chipir, ní féidir a bheith ag súil leis go ngníomhóidh an Coimisiún, de bhun phrionsabal an réamhchúraim a bhunaítear le hAirteagal 191 CFAE agus/nó le hAirteagal 11 CFAE, i gcoinne an damáiste don chomhshaol arb iad na gníomhaíochtaí cairéalachta sa chuid sin den Chipir is cúis leis, mar a áitíonn tú.

Maidir leis an sárú líomhnaithe ar Airteagal 29 CFAE (an cúigiú foras le do ghearán chuig an Ombudsman)

I do ghearán chuig an Ombudsman, is cosúil go dtugann tú le fios gur foirmiúlachtaí allmhairiúcháin de réir bhrí Airteagal 29 CFAE iad na coinníollacha a leagtar síos le hAirteagal 4(1) de Rialachán na Líne Glaise agus le hAirteagal 4(2) de Rialachán 1480/2004, ina leagtar amach na coinníollacha faoinar féidir a mheas go bhfuil earraí a thagann ó thríú tír i saorchúrsaíocht i mBallstát.

[14] Mar thoradh air sin, ní féidir an chuid thuaidh den Chipir a mheas mar thríú tír agus níl earraí a chomhlíonann na coinníollacha a leagtar síos le hAirteagal 4(1) de Rialachán na Líne Glaise agus le hAirteagal 4(2) de Rialachán 1480/2004 faoi réir dleachtanna custaim ná muirir chomhéifeachta [15] agus, dá bhrí sin, ní mheastar gur allmhairí tríú tír iad chun críoch custaim de réir bhrí Airteagal 29 CFAE.

Tabhair do d’aire freisin nach cosúil gur foirmiúlachtaí allmhairiúcháin iad na coinníollacha a leagtar síos le hAirteagal 4(1) de Rialachán na Líne Glaise agus le hAirteagal 4(2) de Rialachán 1480/2004 de réir bhrí Airteagal 29 CFAE. Dá measfaí gur foirmiúlachtaí allmhairiúcháin iad, thabharfadh sé le tuiscint go bhféadfadh earra a fuarthas go hiomlán i dtríú tír, nó a ndearnadh an phróiseáil shubstainteach dheireanach nó an phróiseáil shubstainteach dheireanach nó an t-oibriú substainteach deireanach air, a raibh údar maith leis ó thaobh na heacnamaíochta de i dtríú tír, atá faoi bhealach tríd an gcuid thuaidh den Chipir agus a chomhlíonann acquis an Aontais maidir lena chur ar mhargadh aonair an Aontais, go bhféadfadh sé an Líne Ghlas a thrasnú isteach i limistéir atá faoi rialú éifeachtach Rialtas Phoblacht na Cipire agus dul i saorchúrsaíocht laistigh de mhargadh aonair an Aontais. Mar sin féin, tá toirmeasc beacht air sin faoi Rialachán na Líne Glaise. Ní féidir ach earraí a fhaightear go hiomlán sna limistéir nach bhfuil faoi rialú éifeachtach Rialtas Phoblacht na Cipire, nó a ndearnadh an phróiseáil shubstainteach dheireanach nó an t-oibriú substainteach deireanach orthu, a bhfuil údar maith léi ó thaobh na heacnamaíochta de, sna limistéir sin, agus a chomhlíonann acquis an Aontais maidir lena gcur ar mhargadh aonair an Aontais, an Líne Ghlas a thrasnú isteach i limistéir atá faoi rialú éifeachtach Rialtas Phoblacht na Cipire.

Dá bhrí sin, is deacair a fheiceáil cén fáth a mbeadh feidhm ag Airteagal 29 CFAE maidir le fíorais do cháis.

Is mór agam nach é seo an toradh atá ag teastáil uait, ach tá súil agam go bhfaighidh tú na mínithe seo cabhrach.

Le dea-mhéin,

Teresa Anjinho An tOmbudsman
Eorpach

Strasbourg, 06/08/2026

[1] Leagtar amach in Airteagal 4(1) go bhféadfar earraí a thabhairt isteach sna limistéir atá faoi rialú éifeachtach Rialtas Phoblacht na Cipire, ar choinníoll go bhfaighfear go hiomlán iad sna limistéir nach bhfuil faoi rialú éifeachtach Rialtas Phoblacht na Cipire nó go ndearnadh an phróiseáil shubstainteach dheireanach nó an t-oibriú substainteach deireanach orthu, a bhfuil údar maith léi ó thaobh na heacnamaíochta de, i ngnóthas atá feistithe chun na críche sin sna limistéir nach bhfuil faoi rialú éifeachtach Rialtas Phoblacht na Cipire.

[2] Rialachán 866/2004 maidir le córas faoi Airteagal 2 de Phrótacal 10 a ghabhann leis an Ionstraim Aontachais: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1481620173103&uri=CELEX:02004R0866-20150831

[3] Ó 1974 i leith, tar éis idirghabháil mhíleata na Tuirce sa Chipir, tá an dá chuid den oileán scartha ag líne an tsosa comhraic (dá ngairtear ‘an Líne Ghlas’ freisin) agus, dá bhrí sin, ag pobal Gréagach na Cipire agus ag pobal Turcach na Cipire.

[4] Faoi Airteagal 4(2) de Rialachán 1480/2004, áiritheoidh údaráis Phoblacht na Cipire go gcomhlíonfaidh earraí a thrasnaíonn an Líne Ghlas rialacha an Aontais maidir le sláinte, sábháilteacht, cosaint an chomhshaoil agus an tomhaltóra agus maidir leis an toirmeasc ar earraí góchumtha agus bradacha a thabhairt isteach.

[5] Rialachán 1480/2004 lena leagtar síos rialacha sonracha maidir le hearraí a thagann ó na limistéir nach bhfuil faoi rialú éifeachtach Rialtas na Cipire sna limistéir ina bhfeidhmíonn an Rialtas rialú éifeachtach: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2004/1480/oj/eng

[6] Treoir 2008/99 maidir le cosaint an chomhshaoil tríd an dlí coiriúil: https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2008/99/oj/eng

[7] De réir Airteagal 29 CFAE, ‘measfar táirgí ó thríú tír a bheith i saorchúrsaíocht i mBallstát má comhlíonadh foirmiúlachtaí an allmhairithe agus má toibhíodh sa Bhallstát sin aon dleachtanna custaim nó muirir chomhéifeachta is iníoctha, agus murar thairbhigh siad d’aisíoc iomlán nó páirteach ar na dleachtanna nó na muirir sin’.

[8] Breithiúnas na Cúirte an 14 Feabhra 1989, Starfruit v an Coimisiún, cás 247/87, ar fáil ag: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:61987CJ0247 .

[9] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:52017XC0119(01)&ó=EN

[10] Féach Airteagal 10 de Phrótacal 10 maidir leis an gCipir atá i gceangal le hIonstraim Aontachais 2003: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=CELEX:12003T/PRO/10

[11] Féach mar shampla freagra an Choimisiúin ar cheist pharlaiminteach E-001687/2024: https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/E-10-2024-001687-ASW_EN.html

[12] Féach mar shampla freagra an Choimisiúin ar an gceist pharlaiminteach E-001399/2026:

https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/E-10-2026-001399-ASW_EN.html

[13] Féach mar shampla freagra an Choimisiúin ar cheist pharlaiminteach E-001687/2024: https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/E-10-2024-001687-ASW_EN.html

[14] Féach aithris 4 de Rialachán na Líne Glaise.

[15] Féach Airteagal 4(2) de Rialachán na Líne Glaise.