σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 1 του καθεστώτος του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή ^[1]

Ιστορικό της καταγγελίας

1. Τον Μάιο του 2024 τέθηκε σε ισχύ η «πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες» («CRMA»)[2]. Ο παρών κανονισμός της ΕΕ αποσκοπεί στη διασφάλιση της πρόσβασης σε ασφαλή και βιώσιμο εφοδιασμό με βασικά ορυκτά και υλικά υψηλής οικονομικής σημασίας και σημαντικού κινδύνου εφοδιασμού που είναι ζωτικής σημασίας για τις ψηφιακές, πράσινες και αμυντικές τεχνολογίες.

2. Στο πλαίσιο της CRMA, ορισμένα έργα εξόρυξης, επεξεργασίας και ανακύκλωσης μπορούν να αναγνωριστούν ως «στρατηγικά έργα»[3], πράγμα που σημαίνει ότι τα εν λόγω έργα αποκτούν καθεστώς προτεραιότητας που απαιτεί από τις εθνικές αρχές και τα δικαστήρια να διεκπεραιώνουν κάθε διοικητική ή δικαστική διαδικασία που σχετίζεται με την αδειοδότηση των εν λόγω έργων το συντομότερο δυνατόν. 

3. Για να χαρακτηριστούν έργα στρατηγικής σημασίας, τα έργα κρίσιμων πρώτων υλών πρέπει να συμμορφώνονται με ορισμένα κριτήρια.[4] Για παράδειγμα, πρέπει i) να συμβάλλουν ουσιαστικά στην ασφάλεια του εφοδιασμού της ΕΕ με πρώτες ύλες στρατηγικής σημασίας, ii) να καθίστανται εφικτά εντός εύλογου χρονικού διαστήματος και iii) να υλοποιούνται με βιώσιμο τρόπο, πράγμα που σημαίνει ότι οι φορείς υλοποίησης έργων πρέπει να παρακολουθούν, να προλαμβάνουν και να ελαχιστοποιούν τυχόν περιβαλλοντικές ή κοινωνικά δυσμενείς επιπτώσεις του αντίστοιχου έργου τους.

4. Οι αποφάσεις σχετικά με τον καθορισμό του καθεστώτος στρατηγικού έργου λαμβάνονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κατόπιν διαβούλευσης με το «Συμβούλιο για τις κρίσιμες πρώτες ύλες», το οποίο απαρτίζεται από εμπειρογνώμονες των κρατών μελών.

5. Τον Μάιο του 2024 η Επιτροπή δημοσίευσε την πρώτη πρόσκληση υποβολής αιτήσεων για την αναγνώριση έργων κρίσιμων πρώτων υλών ως στρατηγικών έργων στο πλαίσιο της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες.[5] Τον Μάρτιο του 2025 η Επιτροπή χαρακτήρισε 47 έργα εντός της ΕΕ ως στρατηγικά έργα.[6] Τον Ιούνιο του 2025 η Επιτροπή χαρακτήρισε 13 έργα που βρίσκονται σε χώρες εκτός της ΕΕ ως στρατηγικά έργα, συμπεριλαμβανομένου ενός έργου εξόρυξης λιθίου που βρίσκεται στην κοιλάδα Jadar στη Σερβία.[7]

6. Τον Ιούλιο και τον Σεπτέμβριο του 2025, αντίστοιχα, οι καταγγέλλοντες υπέβαλαν στην Επιτροπή δύο αιτήματα [8] για πρόσβαση του κοινού σε έγγραφα, ανεξάρτητα το ένα από το άλλο, ζητώντας να χορηγηθεί στην εφαρμογή του «έργου Jadar» το στρατηγικό καθεστώς στο πλαίσιο της CRMA.

7. Η Επιτροπή προσδιόρισε επτά έγγραφα, και συγκεκριμένα το έντυπο της αίτησης και έξι δικαιολογητικά έγγραφα [9] που της είχε υποβάλει η ενδιαφερόμενη εταιρεία («φορέας υλοποίησης του έργου»). Η Επιτροπή αρνήθηκε να παράσχει στο κοινό πρόσβαση στα έγγραφα στο σύνολό τους, επικαλούμενη την ανάγκη προστασίας του δημόσιου συμφέροντος όσον αφορά τα αμυντικά και στρατιωτικά θέματα και τις δημοσιονομικές και οικονομικές πολιτικές της ΕΕ [10], καθώς και την ανάγκη προστασίας των εμπορικών συμφερόντων [11], παραπέμποντας σε γενικό τεκμήριο μη δημοσιοποίησης.

8. Τον Σεπτέμβριο και τον Νοέμβριο του 2025, αντίστοιχα, οι καταγγέλλοντες ζήτησαν από την Επιτροπή να επανεξετάσει τις αποφάσεις της (υποβάλλοντας «επιβεβαιωτικές αιτήσεις»), αμφισβητώντας τον ευαίσθητο χαρακτήρα των πληροφοριών που περιέχονται στα έγγραφα και υποστηρίζοντας ότι υπάρχει υπέρτερο δημόσιο συμφέρον για τη δημοσιοποίηση.

9. Συγκεκριμένα, ο καταγγέλλων στην υπόθεση 3164/2025/PVV(MIG) έκρινε ότι, δεδομένου ότι τα στρατηγικά έργα χρηματοδοτούνται με δημόσιους πόρους, επισπεύδονται και τους χορηγούνται ρυθμιστικά προνόμια, υπάρχει δημόσιο συμφέρον να γνωρίζουν τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούνται και επιλέγονται.

10. Επιπλέον, ο καταγγέλλων έκρινε ότι τα έγγραφα είναι πιθανό να περιέχουν περιβαλλοντικές πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένων πληροφοριών σχετικά με τις εκπομπές, για τις οποίες θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στο δημόσιο συμφέρον έναντι του εμπορικού απορρήτου. Στο πλαίσιο αυτό, ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε επίσης ότι, επειδή το έργο είχε χωριστεί σε διάφορες «ανεξάρτητες μονάδες», ο συνολικός αντίκτυπός του ήταν δυσνόητος και ενδέχεται να είχε υποεκπροσωπηθεί στην αίτηση έργου. Επιπλέον, ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε ότι υπήρξαν ερευνητικές και δοκιμαστικές ασκήσεις για το έργο που δεν ήταν σύμφωνες με το εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο. Τέλος, ο καταγγέλλων δήλωσε ότι υπήρχε «κλίμα εκφοβισμού» για τα άτομα που ήθελαν να διαμαρτυρηθούν για την εξόρυξη λιθίου στη Σερβία, παραπέμποντας σε έκθεση της Επιτροπής του 2024 στην οποία διαπιστώθηκε ότι οι διαδηλωτές αντιμετώπισαν συλλήψεις, κατ’ οίκον έρευνες, εκστρατείες δυσφήμισης και στρατηγικές αγωγές προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού (στο εξής: αγωγές SLAPP). [12]

11. Ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε επίσης ότι η Επιτροπή δεν είχε εξηγήσει επαρκώς τους λόγους για την απόφασή της να χαρακτηρίσει το επίμαχο έργο ως στρατηγικό έργο στο πλαίσιο της CRMA. Αυτό, υποστήριξε, υπονομεύει την πρόσβαση στη δικαιοσύνη, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών να προσβάλλουν διοικητικές αποφάσεις σε περιβαλλοντικά θέματα στο πλαίσιο του Aarhus [13].

12. Ομοίως, ο καταγγέλλων στην υπόθεση 243/2026/NH επισήμανε ότι ο εν λόγω φορέας υλοποίησης έργου έχει υποβληθεί σε έλεγχο όσον αφορά τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις διαφόρων έργων παγκοσμίως. Εξέφρασε την ανησυχία του για το γεγονός ότι, σε περίπτωση ατυχήματος στην κοιλάδα Jadar, πιθανή μόλυνση των υδάτων θα μπορούσε να επηρεάσει γειτονικές χώρες, και συγκεκριμένα την Κροατία, τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία. Αναφέρθηκε επίσης στην αντίθεση της τοπικής κοινότητας στο «έργο Jadar» και τόνισε ότι είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι οι στόχοι του έργου συνάδουν με εκείνους του μνημονίου συμφωνίας για στρατηγική εταιρική σχέση μεταξύ της ΕΕ και της Σερβίας σχετικά με βιώσιμες πρώτες ύλες, αλυσίδες αξίας συσσωρευτών και ηλεκτρικά οχήματα [14]. Σύμφωνα με τον καταγγέλλοντα, ο φορέας υλοποίησης του έργου είναι επίσης εξαγωγέας στρατιωτικών αγαθών από τη Σερβία και η χρήση λιθίου για στρατιωτικούς σκοπούς της ΕΕ θα υπονόμευε, κατά την άποψή του, την ουδετερότητα της Σερβίας.

13. Όταν δεν έλαβαν επιβεβαιωτική απάντηση από την Επιτροπή εντός της ταχθείσας προθεσμίας (η οποία θεωρείται σιωπηρή αρνητική απάντηση [15]), οι καταγγέλλοντες απευθύνθηκαν στον Διαμεσολαβητή, εκφράζοντας ανησυχίες σχετικά με την καθυστέρηση που υπέστη η Επιτροπή κατά την εξέταση των αιτημάτων πρόσβασής τους και σχετικά με την άρνησή της να κοινοποιήσει τα επίμαχα έγγραφα.

Η έρευνα

14. Η Διαμεσολαβήτρια κίνησε δύο έρευνες σχετικά με τη σιωπηρή άρνηση της Επιτροπής να παράσχει πρόσβαση στο κοινό βάσει του κανονισμού 1049/2001.

15. Στο πλαίσιο στρατηγικής έρευνας ^[16], η Διαμεσολαβήτρια είχε ήδη διαπιστώσει ότι οι συστημικές καθυστερήσεις της Επιτροπής στην επεξεργασία των αιτήσεων πρόσβασης του κοινού συνιστούν κακοδιοίκηση ^[17]. Ως εκ τούτου, ενώ η Διαμεσολαβήτρια εξέφρασε τη λύπη της για την καθυστέρηση των απαντήσεων της Επιτροπής στις επιβεβαιωτικές αιτήσεις των καταγγελλόντων, δεν κίνησε έρευνα σχετικά με τους λόγους της καθυστέρησης σε αυτές τις συγκεκριμένες περιπτώσεις. Ωστόσο, η Διαμεσολαβήτρια γνωρίζει ότι η Επιτροπή εξακολουθεί να αντιμετωπίζει καθυστερήσεις στη διεκπεραίωση των αιτήσεων πρόσβασης του κοινού και παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς το θέμα με βάση τις καταγγελίες που της υποβάλλονται.

16. Ως πρώτο βήμα στις έρευνες, ο Διαμεσολαβητής ζήτησε από την Επιτροπή να εκδώσει ρητή επιβεβαιωτική απόφαση σε κάθε περίπτωση.

17. Όταν συνεχίστηκε η καθυστέρηση, η ομάδα έρευνας της Διαμεσολαβήτριας προέβη σε έλεγχο των επίμαχων εγγράφων.

18. Τον Μάρτιο και τον Απρίλιο του 2026, αντίστοιχα, η Επιτροπή εξέδωσε επιβεβαιωτική απόφαση σε κάθε περίπτωση. Ενέμεινε στην άποψή της ότι έπρεπε να απορριφθεί η πρόσβαση στα σχετικά έγγραφα στο σύνολό τους, επικαλούμενη την ανάγκη προστασίας των εμπορικών συμφερόντων του οικείου φορέα υλοποίησης του έργου, υποστηρίζοντας ότι εφαρμόζεται γενικό τεκμήριο μη δημοσιοποίησης.

19. Η Επιτροπή δεν επικαλέστηκε πλέον τις εξαιρέσεις για την προστασία του δημόσιου συμφέροντος όσον αφορά τα αμυντικά και στρατιωτικά θέματα, καθώς και τις δημοσιονομικές και οικονομικές πολιτικές της ΕΕ.

20. Οι καταγγέλλοντες παρέμειναν δυσαρεστημένοι με τη χορηγηθείσα πρόσβαση. Ως εκ τούτου, η ομάδα έρευνας της Διαμεσολαβήτριας συνέχισε την εξέταση των εγγράφων.

Επιχειρήματα που υποβλήθηκαν στον Διαμεσολαβητή

21. Στις επιβεβαιωτικές αποφάσεις της, η Επιτροπή ανέφερε ότι τα έγγραφα αποτελούν μέρος επιτυχούς αίτησης για την αναγνώριση έργου κρίσιμων πρώτων υλών ως στρατηγικού έργου στο πλαίσιο της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες. Εξήγησε ότι, προκειμένου να αποφασίσει αν θα χορηγήσει το καθεστώς αυτό, πρέπει να αξιολογήσει κατά πόσον το οικείο έργο πληροί τα σχετικά κριτήρια αναγνώρισης, τα οποία είναι τεχνικής φύσης και αφορούν, για παράδειγμα, την ικανότητα του έργου να συμβάλει ουσιαστικά στον εφοδιασμό με πρώτες ύλες στρατηγικής σημασίας στην ΕΕ, την τεχνική εφικτότητά του, τον αναμενόμενο όγκο παραγωγής του, καθώς και τη βιωσιμότητά του και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις του. Αυτό σημαίνει ότι οι αιτήσεις έργων πρέπει να περιέχουν εκτενείς τεχνικές πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένων αποδεικτικών στοιχείων σχετικά με την εκπλήρωση κάθε κριτηρίου αναγνώρισης, χρονοδιάγραμμα για την υλοποίηση του έργου και επιχειρηματικό σχέδιο για την αξιολόγηση της οικονομικής βιωσιμότητας του έργου.

22. Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, η Επιτροπή έκρινε ότι το γενικό τεκμήριο μη δημοσιοποίησης που έχουν αναγνωρίσει τα δικαστήρια της ΕΕ σε σχέση με έγγραφα που αποτελούν μέρος προσφορών (οι οποίες συνήθως περιλαμβάνουν τεχνική, οικονομική και χρηματοοικονομική προσφορά) που υποβάλλονται στο πλαίσιο δημόσιων συμβάσεων της ΕΕ εφαρμόζεται κατ’ αναλογία.

23. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή δήλωσε ότι το σκεπτικό πίσω από αυτό το γενικό τεκμήριο είναι η ανάγκη διατήρησης του ανόθευτου ανταγωνισμού και των έννομων συμφερόντων των οικονομικών φορέων που συμμετέχουν σε διαδικασίες σύναψης συμβάσεων και ότι παρόμοιες εκτιμήσεις μπορούν να εφαρμοστούν σε αιτήσεις για το καθεστώς στρατηγικού έργου. Υποστήριξε ότι το καθεστώς αυτό συνεπάγεται προνομιακή θέση στην αγορά και ότι οι αιτούντες πρέπει «να αποδεικνύουν την ειδική εμπειρογνωσία τους και την ατομική ελκυστικότητά τους, η οποία, σε εμπορικό πλαίσιο, έχει ανταγωνιστικό χαρακτήρα, ανεξάρτητα από το αν το καθεστώς μπορεί να χορηγηθεί σε απροσδιόριστο αριθμό αιτούντων στο πλαίσιο ενιαίας πρόσκλησης υποβολής προτάσεων». Η Επιτροπή ανέφερε επίσης ότι οι αιτήσεις αυτές περιέχουν πληροφορίες σχετικά με την τομεακή εμπειρογνωσία, τις επιχειρηματικές σχέσεις και την καινοτόμο προσέγγιση του αντίστοιχου φορέα υλοποίησης του έργου που χρησιμοποιείται για την ανάπτυξη του έργου του, και ότι η γνωστοποίηση θα αποκαλύψει τη μεθοδολογία που χρησιμοποίησε ο φορέας υλοποίησης του έργου για τη διάρθρωση της αίτησής του και τυχόν παράγοντες διαφοροποίησης/μοναδικότητας που θα μπορούσαν να αποτελέσουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

24. Η Επιτροπή υποστήριξε ότι οι πληροφορίες αυτές είναι ευαίσθητου χαρακτήρα και σημαντικής εμπορικής αξίας, καθώς θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από ανταγωνιστές προς όφελός τους, τόσο όσον αφορά τις εμπορικές τους δραστηριότητες εν γένει όσο και στο πλαίσιο αίτησης για το καθεστώς στρατηγικού έργου στο πλαίσιο της CRMA. Η Επιτροπή πρόσθεσε ότι η αγορά κρίσιμων πρώτων υλών χαρακτηρίζεται από υψηλή συγκέντρωση και υψηλή αστάθεια, ώστε η δημοσιοποίηση οποιωνδήποτε πληροφοριών σχετικά με την τεχνική εμπειρογνωσία και την επιχειρηματική στρατηγική ενός φορέα υλοποίησης έργου να μπορεί να βλάψει σημαντικά τα εμπορικά του συμφέροντα.

25. Όσον αφορά την ύπαρξη υπέρτερου δημόσιου συμφέροντος, η Επιτροπή απέρριψε το επιχείρημα ότι η δημοσιοποίηση θα διασφάλιζε τη διαφάνεια και τη δημοκρατική εποπτεία του τρόπου με τον οποίο τα στρατηγικά έργα αξιολογούνται και επιλέγονται ως υπερβολικά γενικού χαρακτήρα.

26. Όσον αφορά τις περιβαλλοντικές πληροφορίες, η Επιτροπή έκρινε ότι τα έγγραφα δεν περιέχουν πληροφορίες που θα μπορούσαν εύλογα να θεωρηθούν «πληροφορίες σχετικά με τις εκπομπές στο περιβάλλον», δεδομένου ότι οι σχετικές πληροφορίες δεν ήταν «καθοριστικές —και, ως εκ τούτου, μη υποθετικές— όσον αφορά το είδος, τη διάρκεια ή τον όγκο των εν λόγω δυνητικών εκπομπών». Ειδικότερα, ενώ, κατά την αξιολόγηση αίτησης στο πλαίσιο της CRMA, διενεργεί συνολική αξιολόγηση του κατά πόσον ένα έργο θα υλοποιηθεί με βιώσιμο τρόπο, η συγκεκριμένη βιώσιμη υλοποίηση ενός έργου εξαρτάται από την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεών του από τις αρμόδιες εθνικές αρχές, καθώς μόνο η εθνική διαδικασία αδειοδότησης μπορεί να διασφαλίσει ότι τα έργα κρίσιμων πρώτων υλών είναι ασφαλή, προστατευμένα και συμμορφώνονται με τις περιβαλλοντικές απαιτήσεις. Ως εκ τούτου, η αναγνώριση ενός έργου ως στρατηγικού έργου στο πλαίσιο της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες δεν θίγει τις απαιτήσεις που ισχύουν βάσει του ενωσιακού, του εθνικού ή του διεθνούς δικαίου [18].

27. Όσον αφορά το επίμαχο έργο, η Επιτροπή επισήμανε ότι, κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησής της για τη χορήγηση στρατηγικού καθεστώτος, εξακολουθούσαν να εκκρεμούν διάφορες περιβαλλοντικές άδειες. Ως εκ τούτου, καμία από τις αναφορές σε δυνητικές εκπομπές που ενδέχεται να περιέχονται στα έγγραφα δεν μπορεί να θεωρηθεί «πραγματική ή προβλέψιμη». Η Επιτροπή έκρινε επίσης ότι παρόμοιες εκτιμήσεις ισχύουν και για τις περιβαλλοντικές πληροφορίες, εκτός από τις πληροφορίες σχετικά με τις εκπομπές που ενδέχεται να περιέχουν τα έγγραφα. Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η πρόσβαση του κοινού στις εν λόγω πληροφορίες δεν θα εξυπηρετούσε τον σκοπό της υποστήριξης των ισχυρισμών που διατύπωσαν οι καταγγέλλοντες στις επιβεβαιωτικές αιτήσεις τους. Ο σκοπός αυτός δεν θα υπερίσχυε ούτε της ανάγκης προστασίας των εμπορικών συμφερόντων του αναδόχου του έργου.

28. Τέλος, όσον αφορά το δημόσιο συμφέρον για πρόσβαση στη δικαιοσύνη, η Επιτροπή υποστήριξε ότι το συμφέρον οργάνωσης της κοινωνίας των πολιτών για τη δημοσιοποίηση εγγράφου με σκοπό την υποβολή αίτησης εσωτερικής επανεξέτασης βάσει του πλαισίου του Aarhus είναι ιδιωτικό και όχι δημόσιο συμφέρον. Η Επιτροπή προσέθεσε ότι η προθεσμία για την υποβολή τέτοιου αιτήματος (όσον αφορά τον χαρακτηρισμό του επίμαχου έργου ως στρατηγικού έργου) έχει ήδη παρέλθει.

29. Στις παρατηρήσεις του σχετικά με την επιβεβαιωτική απόφαση της Επιτροπής σχετικά με το αίτημά του για πρόσβαση, ο καταγγέλλων στην υπόθεση 3164/2025/PVV(MIG) υποστήριξε ότι η χρήση γενικού τεκμηρίου μη δημοσιοποίησης είναι αδικαιολόγητη λόγω του διαφορετικού διαδικαστικού πλαισίου της διαδικασίας σύναψης δημόσιων συμβάσεων και της διαδικασίας για την αναγνώριση έργων κρίσιμων πρώτων υλών ως στρατηγικών έργων στο πλαίσιο της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες. Συγκεκριμένα, ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε ότι το πρώτο συνεπάγεται ένα εμπορικό περιβάλλον αντιπαράθεσης, ενώ το δεύτερο χρησιμεύει για να πιστοποιήσει ότι τα έργα πληρούν τις κανονιστικές απαιτήσεις, έτσι ώστε ο κίνδυνος δημοσιοποίησης να είναι θεμελιωδώς διαφορετικός.

30. Επιπλέον, η καταγγέλλουσα ισχυρίστηκε ότι ορισμένες πληροφορίες στα έγγραφα σαφώς δεν είναι εμπορικά ευαίσθητες, όπως το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης του έργου, οι γενικές δεσμεύσεις βιωσιμότητας και οι πραγματολογικές περιγραφές της τοποθεσίας, του πεδίου εφαρμογής και του κανονιστικού πλαισίου του έργου. Αυτό το είδος πληροφοριών, είπε, δημοσιοποιείται συστηματικά, για παράδειγμα, στις διαδικασίες αδειοδότησης και στις εκτιμήσεις περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

31. Ο καταγγέλλων υποστήριξε επίσης ότι υπάρχει υπερισχύον δημόσιο συμφέρον για τη γνωστοποίηση. Σημειώνοντας ότι τα έργα που έχουν χαρακτηριστεί στρατηγικό έργο στο πλαίσιο του CRMA επωφελούνται από σημαντικό οικονομικό πλεονέκτημα, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης σε δημόσια χρηματοδότηση, επανέλαβε ότι το κοινό έχει δικαίωμα να γνωρίζει σε ποια βάση διατίθενται οφέλη, προνόμια και πόροι. Πρόσθεσε ότι το επίμαχο έργο έχει άμεσο αντίκτυπο στις τοπικές κοινότητες που έχουν νόμιμο, νομικά προστατευμένο δικαίωμα να γνωρίζουν το χρονοδιάγραμμα των δραστηριοτήτων που ενδέχεται να επηρεάσουν το περιβάλλον, την ιδιοκτησία και τα μέσα διαβίωσής τους. Επιπλέον, ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε ότι το έργο βρίσκεται σε εξαιρετική δημόσια διαμάχη, καθώς έχει προκαλέσει δικαστικές διαφορές, διαμαρτυρίες, κοινοβουλευτικό έλεγχο και διπλωματική δέσμευση στα υψηλότερα επίπεδα, και ότι δεν υπάρχει κίνδυνος βλάβης, δεδομένου ότι επί του παρόντος έχει ανασταλεί.

32. Όσον αφορά την πρόσβαση σε περιβαλλοντικές πληροφορίες, η καταγγέλλουσα θεώρησε αντιφατικό το σκεπτικό της Επιτροπής. Συγκεκριμένα, επισημαίνοντας ότι τα κριτήρια αναγνώρισης στο πλαίσιο της CRMA περιλαμβάνουν ρητά τη βιωσιμότητα και την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, υποστήριξε ότι, εάν οι σχετικές πληροφορίες δεν είναι επαρκώς πειστικές για να δημοσιοποιηθούν, πρέπει να είναι εξίσου ανεπαρκώς πειστικές ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την απονομή του καθεστώτος στρατηγικού έργου. Στην περίπτωση αυτή, η Επιτροπή θα έπρεπε να εξηγήσει σε ποια αποδεικτική βάση χορήγησε το καθεστώς αυτό. Πράγματι, εάν η Επιτροπή έχει αμφιβολίες σχετικά με την ακρίβεια ή την πληρότητα των περιβαλλοντικών πληροφοριών που περιέχονται στα έγγραφα, αυτό θα αποτελούσε λόγο ανησυχίας όσον αφορά την αξιοπιστία της αξιολόγησής της στο πλαίσιο της CRMA και, ως εκ τούτου, έντονο δημόσιο συμφέρον για τη δημοσιοποίηση.

33. Όσον αφορά την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα, ο καταγγέλλων δήλωσε ότι τα έγγραφα θα μπορούσαν να είναι συναφή σε σχέση με άλλα μέσα έννομης προστασίας εκτός από αίτημα εσωτερικής επανεξέτασης βάσει του πλαισίου του Aarhus, συμπεριλαμβανομένων των προσφυγών ενώπιον εθνικών δικαστηρίων, των διαδικασιών βάσει του περιβαλλοντικού δικαίου της ΕΕ και των προσφυγών κατά αποφάσεων χορήγησης άδειας. Ο καταγγέλλων απέρριψε επίσης την άποψη της Επιτροπής ότι το επιχείρημα αυτό καταδεικνύει ιδιωτικό συμφέρον, αναφέροντας ότι η πρόσβαση στην περιβαλλοντική δικαιοσύνη αναγνωρίζεται ως δημόσιο συμφέρον.

34. Ο καταγγέλλων στην υπόθεση 243/2026/NH δήλωσε ότι ένα σύνθετο εξορυκτικό έργο, όπως το επίμαχο, μπορεί να επηρεάσει το περιβάλλον, τη διαχείριση των υδάτων, τη βιοποικιλότητα, την κληρονομιά, καθώς και την τοπική κοινότητα. Θεωρεί ότι η Επιτροπή δεν έλαβε επαρκώς υπόψη τις ανησυχίες αυτές κατά τον χαρακτηρισμό του έργου ως στρατηγικού έργου στο πλαίσιο της CRMA και επαναλαμβάνει ότι ο ενδιαφερόμενος φορέας υλοποίησης του έργου αντιμετωπίζει ήδη έλεγχο για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις του σε διάφορα έργα σε ολόκληρο τον κόσμο. Επιπλέον, ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε ότι η γνωστοποίηση της αίτησης του έργου στο πλαίσιο της CRMA θα επέτρεπε στο κοινό να αξιολογήσει τη φύση του έργου και να διαλύσει τυχόν υπόνοιες διαφθοράς.

35. Και στις δύο περιπτώσεις, οι καταγγέλλοντες απέρριψαν τη θέση της Επιτροπής ότι η εξαίρεση ισχύει για το σύνολο των εγγράφων και ότι δεν ήταν δυνατή η μερική πρόσβαση.

Η αξιολόγηση της Διαμεσολαβήτριας που οδηγεί σε σύσταση

36. Δεδομένης της αλληλεπικάλυψης του αντικειμένου, η Διαμεσολαβήτρια αποφάσισε να εξετάσει τις εν λόγω καταγγελίες από κοινού και να εκδώσει ενιαία σύσταση.

37. Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ μπορούν να αρνηθούν την πρόσβαση του κοινού σε έγγραφο που ζητείται βάσει του κανονισμού 1049/2001, εάν υπάρχει ευλόγως προβλέψιμος και μη υποθετικός κίνδυνος η δημοσιοποίησή του να υπονομεύσει τα εμπορικά συμφέροντα φυσικού ή νομικού προσώπου. Ωστόσο, τα θεσμικά όργανα της Ένωσης δεν μπορούν να επικαλεστούν την ανάγκη προστασίας των εμπορικών συμφερόντων απλώς και μόνο επειδή οι πληροφορίες αφορούν μια εταιρεία ή τις επιχειρηματικές της σχέσεις. Η εξαίρεση αποσκοπεί στην προστασία των εμπορικά ευαίσθητων πληροφοριών, όπως οι πληροφορίες που σχετίζονται με την επιχειρηματική στρατηγική ή την ειδική τεχνογνωσία μιας εταιρείας.[19] Κατά συνέπεια, κατά την επίκληση αυτής της εξαίρεσης, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ πρέπει να εξηγούν πώς η δημοσιοποίηση θα μπορούσε συγκεκριμένα και πραγματικά να υπονομεύσει τα νόμιμα εμπορικά συμφέροντα που διακυβεύονται [20].

38. Εν προκειμένω, η Επιτροπή στηρίχθηκε στην ανάγκη προστασίας των εμπορικών συμφερόντων του οικείου φορέα υλοποίησης του έργου, υποστηρίζοντας ότι στα επίμαχα έγγραφα μπορούσε να εφαρμοστεί γενικό τεκμήριο μη γνωστοποίησης. Στην περίπτωση αυτή, το οικείο θεσμικό όργανο της Ένωσης δεν υποχρεούται να εξετάσει μεμονωμένα τα επίμαχα έγγραφα ούτε να εξηγήσει τη συγκεκριμένη ζημία που θα συνεπαγόταν η δημοσιοποίηση του περιεχομένου τους. Αντιθέτως, μπορεί να υποτεθεί ότι, επειδή τα έγγραφα αποτελούν μέρος συγκεκριμένου φακέλου ή κατηγορίας εγγράφων, πρέπει να παραμείνουν εμπιστευτικά στο σύνολό τους.

Επί του γενικού τεκμηρίου περί μη δημοσιοποιήσεως

39. Η Επιτροπή έκρινε ότι το γενικό τεκμήριο ότι η δημοσιοποίηση των προσφορών των προσφερόντων στο πλαίσιο διαδικασιών σύναψης δημόσιων συμβάσεων θα έθιγε τα εμπορικά συμφέροντα των οικείων προσφερόντων, όπως αναγνωρίζεται από τα δικαστήρια της Ένωσης, μπορούσε να εφαρμοστεί, κατ’ αναλογίαν, σε έγγραφα σχετικά με τον χαρακτηρισμό έργων κρίσιμων πρώτων υλών ως «στρατηγικών έργων» στο πλαίσιο της CRMA.

40. Κατ’ ουσίαν, η Επιτροπή υποστήριξε ότι μια αίτηση για το καθεστώς στρατηγικού έργου μπορεί να θεωρηθεί ότι περιέχει ευαίσθητες εμπορικές πληροφορίες που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από ανταγωνιστές στο πλαίσιο των δικών τους αιτήσεων έργων, στρεβλώνοντας έτσι τον ανταγωνισμό σε μεταγενέστερες διαδικασίες και υπονομεύοντας τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη του φορέα υλοποίησης του έργου που εφαρμόστηκε.

41. Η θέση της Επιτροπής δεν είναι πειστική. Ειδικότερα, η διαδικασία σύναψης δημόσιων συμβάσεων έχει διαφορετικό χαρακτήρα από τη διαδικασία προσδιορισμού του κατά πόσον θα πρέπει να χορηγηθεί σε έργο κρίσιμων πρώτων υλών το καθεστώς στρατηγικού έργου στο πλαίσιο της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες. Η διαδικασία σύναψης δημόσιας σύμβασης είναι μια διαδικασία συγκριτικής επιλογής που απαιτεί από το οικείο θεσμικό όργανο να συγκρίνει διάφορες εμπορικές προσφορές από διαφορετικούς προσφέροντες σχετικά με την ίδια υπηρεσία, προκειμένου να επιλέξει την καλύτερη. Μόνο στον επιτυχόντα προσφέροντα θα ανατεθεί σύμβαση παροχής υπηρεσιών. Ως εκ τούτου, η διαδικασία σύναψης δημόσιων συμβάσεων έχει ανταγωνιστικό χαρακτήρα.

42. Αντιθέτως, η διαδικασία χαρακτηρισμού έργων κρίσιμων πρώτων υλών ως στρατηγικών έργων δεν βασίζεται σε προσφορές, κόστος ή ανταγωνισμό μεταξύ των φορέων της αγοράς, αλλά σε κριτήρια δημόσιου συμφέροντος. Κατά την αξιολόγηση των αιτήσεων για το καθεστώς στρατηγικού έργου, η Επιτροπή πρέπει να προσδιορίζει κατά πόσον το σχετικό έργο πληροί ή όχι τις κανονιστικές απαιτήσεις που ορίζονται στην CRMA, ασκώντας διοικητική διακριτική ευχέρεια. Εάν η Επιτροπή κρίνει ότι ένα έργο πληροί τα εν λόγω κριτήρια, το έργο αναγνωρίζεται ως στρατηγικό έργο. Η απόφαση αυτή λαμβάνεται ανεξάρτητα από το περιεχόμενο άλλων αιτήσεων έργων. Με άλλα λόγια, θεωρητικά, όλα τα έργα που υποβάλλουν αίτηση για την κατάσταση του στρατηγικού έργου σε μια δεδομένη πρόσκληση μπορεί να είναι επιτυχή.

43. Επιπλέον, φαίνεται παράλογο να υποτεθεί ότι αιτήσεις έργων όπως η επίμαχη στην υπό κρίση υπόθεση περιέχουν καθ’ όλη τη διάρκειά τους εμπορικά ευαίσθητες πληροφορίες. Τα έγγραφα υποβλήθηκαν από τους ενδιαφερόμενους φορείς υλοποίησης έργων για να καταδειχθεί κατά πόσον και με ποιον τρόπο το αντίστοιχο έργο τους πληροί τις σχετικές απαιτήσεις που ορίζονται στην πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες [21]. Αυτό περιλαμβάνει, για παράδειγμα, τον τρόπο με τον οποίο ένα έργο θα υλοποιηθεί με βιώσιμο τρόπο, δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο ο φορέας υλοποίησης του έργου θα αποτρέψει και θα ελαχιστοποιήσει τις αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον και στην κοινωνία.

44. Οι πληροφορίες αυτές κανονικά θα αποτελούν επίσης μέρος της υποχρεωτικής εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων (ΕΠΕ) που πρέπει να διενεργούν οι φορείς υλοποίησης έργων σύμφωνα με το εθνικό κανονιστικό πλαίσιο που ισχύει γι’ αυτούς και/ή των εκτιμήσεων περιβαλλοντικών και κοινωνικών επιπτώσεων που ενδέχεται να διενεργούν οι φορείς υλοποίησης έργων σε εθελοντική βάση ή στο πλαίσιο της εκπλήρωσης των απαιτήσεων χρηματοδότησης. Ένα βασικό χαρακτηριστικό αυτών των αξιολογήσεων είναι συνήθως ότι προορίζονται να δημοσιοποιηθούν. Επίσης, υπό το πρίσμα του μεγέθους και του σημαντικού αντικτύπου των έργων κρίσιμων πρώτων υλών, οι φορείς υλοποίησης έργων συνήθως συνεργάζονται με ευρύ φάσμα ενδιαφερόμενων μερών, για να βελτιώσουν την αντίληψη του κοινού και να λάβουν στήριξη για το έργο τους, ή επειδή οι ισχύοντες κανόνες το απαιτούν. Στο πλαίσιο αυτό, δημοσιοποιούνται οι πληροφορίες που πρέπει να παρέχουν οι φορείς υλοποίησης έργων στην Επιτροπή στο πλαίσιο της CRMA για να αποδείξουν τη συμμόρφωση με την απαίτηση ουσιαστικής συνεργασίας με τις τοπικές κοινότητες που συμμετέχουν κατά την υποβολή αίτησης για το καθεστώς στρατηγικού έργου.

45. Με βάση την εξέταση των εγγράφων στο πλαίσιο της παρούσας έρευνας και μιας παράλληλης [22] έρευνας, ο Διαμεσολαβητής δεν είναι πεπεισμένος ότι τα επίμαχα έγγραφα περιέχουν αποκλειστικά πληροφορίες που αντικατοπτρίζουν την ειδική εμπειρογνωσία, την τεχνογνωσία ή το επιχειρηματικό απόρρητο του φορέα υλοποίησης του έργου ή θα μπορούσαν να θεωρηθούν ευαίσθητες για άλλους λόγους. Αντιθέτως, μεγάλο μέρος των πληροφοριών που περιέχονται σε αυτήν είναι μάλλον γενικού χαρακτήρα. Στο έντυπο της αίτησης, ο φορέας υλοποίησης του έργου περιγράφει, για παράδειγμα, ποιοι εγχώριοι νόμοι εφαρμόζονται στο έργο του, ποια εθελοντικά πλαίσια τηρεί και πού βρίσκεται στη διαδικασία απόκτησης των απαραίτητων αδειών για την υλοποίηση του έργου του. Όσον αφορά συγκεκριμένα μέτρα που προβλέπει ο φορέας υλοποίησης του έργου για τον μετριασμό των περιβαλλοντικών και κοινωνικών επιπτώσεων του έργου του, οι πληροφορίες στο έντυπο της αίτησης συχνά δεν είναι πολύ λεπτομερείς, αλλά αποτελούν σύνοψη πληροφοριών που έχουν ήδη δημοσιοποιηθεί νόμιμα αλλού.

46. Για παράδειγμα, ο ενδιαφερόμενος φορέας υλοποίησης του έργου έχει δημιουργήσει έναν ιστότοπο του έργου στον οποίο είχε δημοσιεύσει σχέδιο εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων για το έργο. Μολονότι το έγγραφο αυτό δεν είναι πλέον διαθέσιμο στον ιστότοπο του έργου, το γεγονός ότι ο ίδιος ο φορέας υλοποίησης του έργου το δημοσίευσε καταδεικνύει ότι δεν θεωρούσε το περιεχόμενό του εμπορικά ευαίσθητο. Επιπλέον, το έγγραφο σχολιάστηκε ευρέως από την κοινωνία των πολιτών και ακαδημαϊκούς φορείς και αποτέλεσε τη βάση για μια διερευνητική απόφαση από τις αρμόδιες εθνικές αρχές όσον αφορά την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων που πρέπει να διενεργηθεί. Επιπλέον, από τον έλεγχο προέκυψε ότι τουλάχιστον ένα από τα επίμαχα δικαιολογητικά έγγραφα είναι διαθέσιμο στο κοινό.

47. Ο Διαμεσολαβητής επισημαίνει επίσης ότι η μεθοδολογία που χρησιμοποιεί ο φορέας υλοποίησης του έργου για τη διατύπωση και τη διάρθρωση της αίτησής του καθορίζεται σε έγγραφο καθοδήγησης [23] που παρέχεται από την Επιτροπή, καθώς και στο ίδιο το σχετικό έντυπο αίτησης. Ως εκ τούτου, το είδος των πληροφοριών που περιλαμβάνονται στο έντυπο αίτησης είναι σε μεγάλο βαθμό παρόμοιο με τις πληροφορίες που περιλαμβάνονται στις αιτήσεις άλλων φορέων υλοποίησης έργων, και τα δικαιολογητικά έγγραφα που παρέχονται από διαφορετικούς φορείς υλοποίησης έργων είναι επίσης του ίδιου είδους. Επιπλέον, η δομή της «τεκμηρίωσης βιωσιμότητας» που παρέχεται στην Επιτροπή ακολουθεί την ισχύουσα εθνική νομοθεσία και/ή τις κατευθυντήριες γραμμές των εθνικών αρχών. Ως εκ τούτου, είναι απίθανο, σε κάθε περίπτωση, η γνωστοποίησή τους να παράσχει σε άλλους φορείς υλοποίησης έργων αθέμιτο πλεονέκτημα όσον αφορά την αμοιβαία αντιγραφή της προσέγγισης.

48. Επιπλέον, οι αιτήσεις έργων που εξετάζει η Επιτροπή σε σχέση με έναν δεδομένο γύρο της πρόσκλησης δεν αφορούν τα ίδια ή ακόμη και παρόμοια έργα. Αντιθέτως, τα έργα κρίσιμων πρώτων υλών τείνουν να είναι μοναδικά λόγω της γεωγραφικής τους θέσης, των πρώτων υλών προς εξόρυξη ή επεξεργασία, του εθνικού κανονιστικού πλαισίου που εφαρμόζεται σε αυτά, των περιβαλλοντικών παραγόντων που ενδέχεται να επηρεαστούν και των αναγκών της οικείας τοπικής κοινότητας. Κατά συνέπεια, ο αντίκτυπος που μπορεί να έχει κάθε έργο και ο καλύτερος τρόπος αντιμετώπισής του είναι επίσης μοναδικός.

49. Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι η ίδια η Επιτροπή δημοσιοποίησε ορισμένες από τις πληροφορίες που περιέχονται σε παρόμοιες αιτήσεις έργων, συγκεκριμένα, στην απάντησή της σε «αίτηση εσωτερικής επανεξέτασης»[24] από κοινοπραξία οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών που εκδόθηκε πριν από την έκδοση της επιβεβαιωτικής απόφασης στην παρούσα υπόθεση [25].

50. Υπό το πρίσμα όλων αυτών, ο Διαμεσολαβητής θεωρεί ότι ήταν παράλογο για την Επιτροπή να υποθέσει ότι τα επίμαχα έγγραφα θα περιείχαν ευαίσθητες πληροφορίες καθ’ όλη τη διάρκειά τους και, ως εκ τούτου, ότι θα μπορούσε να εφαρμοστεί σε αυτά ένα γενικό τεκμήριο μη δημοσιοποίησης. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα έπρεπε να είχε διενεργήσει ατομική αξιολόγηση της αίτησης έργου, με σκοπό τη χορήγηση ευρείας μερικής πρόσβασης.

Επί της υπάρξεως υπέρτερου δημοσίου συμφέροντος

51. Όταν ένα θεσμικό όργανο της ΕΕ έχει διαπιστώσει ότι η παροχή πρόσβασης του κοινού σε έγγραφα θα έθιγε εύλογα την προστασία εμπορικών συμφερόντων, πρέπει να αρνείται την πρόσβαση, εκτός εάν υπάρχει υπερισχύον δημόσιο συμφέρον για τη δημοσιοποίηση [26].

52. Στο πλαίσιο αυτό, οι καταγγέλλοντες, μεταξύ άλλων παραπέμποντας στον κανονισμό Aarhus [27], ισχυρίστηκαν ότι τα έγγραφα είναι πιθανό να περιέχουν περιβαλλοντικές πληροφορίες, οι οποίες περιλαμβάνουν «πληροφορίες σχετικά με εκπομπές στο περιβάλλον»[28], και ότι οι πληροφορίες αυτές θα πρέπει να δημοσιοποιούνται ανεξάρτητα από την εμπορική ευαισθησία τους.

53. Ο κανονισμός Aarhus έχει ως στόχο να διασφαλίσει ότι οι «περιβαλλοντικές πληροφορίες» καθίστανται σταδιακά διαθέσιμες και διαδίδονται στο κοινό.[29] Σκοπός της πρόσβασης στις πληροφορίες αυτές είναι η προώθηση της συμμετοχής του κοινού στη σχετική διαδικασία λήψης αποφάσεων, αυξάνοντας έτσι τη λογοδοσία και συμβάλλοντας στην ευαισθητοποίηση του κοινού και την υποστήριξη των αποφάσεων που λαμβάνονται. Ως εκ τούτου, θεωρείται ότι υφίσταται δημόσιο συμφέρον για την πρόσβαση σε «περιβαλλοντικές πληροφορίες» και τα θεσμικά όργανα της ΕΕ θα πρέπει να το λαμβάνουν αυτό υπόψη κατά την αξιολόγηση των αιτήσεων πρόσβασης του κοινού [30].

54. Ωστόσο, το δημόσιο συμφέρον για πρόσβαση σε «περιβαλλοντικές πληροφορίες» δεν υπερισχύει αυτομάτως του συμφέροντος που πρέπει να προστατευθεί με τη μη δημοσιοποίηση των ζητούμενων εγγράφων. Αντιθέτως, πρέπει να εκτιμάται βάσει εξατομικευμένης εξετάσεως των εγγράφων και του πλαισίου στο οποίο εντάσσονται [31]. Αυτό διαφέρει όσον αφορά ένα συγκεκριμένο είδος «περιβαλλοντικών πληροφοριών», δηλαδή πληροφοριών που «αφορούν εκπομπές στο περιβάλλον». Για αυτό το συγκεκριμένο είδος περιβαλλοντικών πληροφοριών, τεκμαίρεται ότι υφίσταται υπέρτερο δημόσιο συμφέρον όσον αφορά την προστασία των εμπορικών συμφερόντων [32].

55. Η έννοια των «πληροφοριών σχετικά με τις εκπομπές στο περιβάλλον» δεν περιορίζεται στις πληροφορίες σχετικά με τις «πραγματικές εκπομπές». Περιλαμβάνει επίσης πληροφορίες που επιτρέπουν στο κοινό να γνωρίζει «τι, μπορεί να προβλεφθεί, θα απελευθερωθεί στο περιβάλλον (...)»[33] και πληροφορίες σχετικά με τις επιπτώσεις των εν λόγω εκπομπών [34].

56. Στην προκειμένη περίπτωση, η Επιτροπή έκρινε στις αντίστοιχες επιβεβαιωτικές αποφάσεις ότι τα ζητηθέντα έγγραφα δεν περιέχουν πληροφορίες που θα μπορούσαν ευλόγως να θεωρηθούν ως «πληροφορίες σχετικά με εκπομπές στο περιβάλλον», διότι οι περιβαλλοντικές άδειες για το έργο εξακολουθούσαν να εκκρεμούν κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησής της στο πλαίσιο της CRMA. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή έκρινε ότι κάθε πληροφορία σχετικά με τις εκπομπές στο περιβάλλον που θα μπορούσε να περιληφθεί στην αίτηση έργου πρέπει να θεωρηθεί καθαρά υποθετική και όχι πραγματική ή προβλέψιμη.

57. Η Διαμεσολαβήτρια θεωρεί ότι η θέση αυτή δεν είναι πειστική.

58. Στο πλαίσιο της CRMA, η Επιτροπή δεν υποχρεούται να διενεργήσει ολοκληρωμένη εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ενός έργου που υποβάλλει αίτηση για την ιδιότητα του στρατηγικού έργου. Αντιθέτως, εναπόκειται στις αρμόδιες εθνικές αρχές να προβαίνουν σε πλήρη και λεπτομερή περιβαλλοντική εκτίμηση όταν τα έργα υποβάλλουν αίτηση για την απαιτούμενη περιβαλλοντική άδεια. Ωστόσο, προκειμένου να επαληθευτεί κατά πόσον ένα έργο κρίσιμων πρώτων υλών θα υλοποιηθεί με βιώσιμο τρόπο, η Επιτροπή πρέπει να «λαμβάνει υπόψη τη συνολική αξιολόγηση της συμμόρφωσης ενός έργου με τη σχετική ενωσιακή ή εθνική νομοθεσία, καθώς και σχετικά συμπληρωματικά αποδεικτικά στοιχεία, λαμβάνοντας υπόψη την τοποθεσία του έργου». [35] Αυτό σημαίνει ότι οι φορείς υλοποίησης έργων πρέπει να παρέχουν στην Επιτροπή εκτενείς περιβαλλοντικές πληροφορίες, ώστε να είναι σε θέση να εκτιμήσει κατά πόσον οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις του έργου τους θα παρακολουθούνται, θα προλαμβάνονται και θα ελαχιστοποιούνται επαρκώς.

59. Όπως προέκυψε από την επιθεώρηση, η τεκμηρίωση περιέχει πράγματι λεπτομερείς πληροφορίες που χαρακτηρίζονται ως «περιβαλλοντικές πληροφορίες» βάσει του κανονισμού Aarhus, συμπεριλαμβανομένων πληροφοριών σχετικά με τις αναμενόμενες μελλοντικές εκπομπές του έργου και τις επιπτώσεις των εν λόγω εκπομπών στο περιβάλλον. Οι πληροφορίες αυτές φαίνεται να βασίζονται σε αξιολόγηση από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες και σε εργαστηριακές δοκιμές. Επιπλέον, οι πληροφορίες αυτές υποβλήθηκαν επίσης στις δημόσιες αρχές προκειμένου να καταδειχθεί ότι το έργο πληροί τις σχετικές κανονιστικές απαιτήσεις για την κατάσταση του στρατηγικού έργου και/ή στο πλαίσιο των εθνικών περιβαλλοντικών διαδικασιών.

60. Όπως προαναφέρθηκε, η έννοια των «πληροφοριών σχετικά με τις εκπομπές στο περιβάλλον» καλύπτει τις «πληροφορίες σχετικά με τις προβλέψιμες εκπομπές στο περιβάλλον» [36]. Ο Διαμεσολαβητής αντιλαμβάνεται ότι οι πληροφορίες σχετικά με τις εκπομπές θα θεωρούνται προβλέψιμες εάν βασίζονται σε συγκεκριμένη αξιολόγηση αντικειμενικών δεδομένων. Αντιθέτως, οι πληροφορίες σχετικά με τις εκπομπές θα θεωρούνται αμιγώς υποθετικές αν δεν βασίζονται σε συγκεκριμένη εκτίμηση αντικειμενικών δεδομένων, αλλά μάλλον σε εικασίες.

61. Βάσει της επιθεώρησης των σχετικών εγγράφων, η Διαμεσολαβήτρια θεωρεί ότι οι πληροφορίες σχετικά με τις εκτιμώμενες μελλοντικές εκπομπές του έργου που περιέχονται σε αυτά βασίζονται σε συγκεκριμένη αξιολόγηση αντικειμενικών δεδομένων και, ως εκ τούτου, ότι οι εκπομπές αυτές είναι πιθανό να προκύψουν με βάση τη φύση και την κλίμακα των προβλεπόμενων εργασιών. Μολονότι δεν είναι αδύνατον ο σχεδιασμός του έργου να μεταβληθεί ελαφρώς (ή να μην υλοποιηθεί τελικά), οι πληροφορίες σχετικά με τις εκπομπές που υποβλήθηκαν στην Επιτροπή στο πλαίσιο της CRMA θα πρέπει, τουλάχιστον, να θεωρηθούν «προβλέψιμες» και, ως εκ τούτου, να καλύπτονται από την έννοια των «πληροφοριών [που] αφορούν εκπομπές στο περιβάλλον» κατά την έννοια του κανονισμού Aarhus της ΕΕ. Πράγματι, η Επιτροπή το δέχθηκε ως βάση για την εκ μέρους της αξιολόγηση της βιωσιμότητας των οικείων έργων.

62. Επιπλέον, είναι σαφές ότι το επίμαχο έργο κρίσιμων πρώτων υλών θα έχει σημαντικό αντίκτυπο στο περιβάλλον και στη ζωή των ανθρώπων σε εκτεταμένες περιοχές της χώρας όπου βρίσκεται και, ενδεχομένως, πέραν αυτής. Ως εκ τούτου, δεδομένου ότι η Επιτροπή έχει αναγνωρίσει το έργο ως στρατηγικό έργο, θα πρέπει να είναι σε θέση να εξηγήσει στο κοινό τους λόγους για τους οποίους έκρινε ότι οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις του θα παρακολουθούνται και θα αντιμετωπίζονται επαρκώς. Το γεγονός ότι το κοινό μπορεί να ελέγξει την απόφαση της Επιτροπής να χαρακτηρίσει ένα έργο ως στρατηγικό έργο και να υποχρεώσει την Επιτροπή να λογοδοτήσει φαίνεται ιδιαίτερα πιεστικό όταν ένα έργο χαρακτηρίζεται από αντιπαραθέσεις [37].

63. Υπό το πρίσμα όλων των ανωτέρω, ο Διαμεσολαβητής διαπιστώνει ότι η άρνηση της Επιτροπής να χορηγήσει ευρεία πρόσβαση του κοινού στα επίμαχα έγγραφα συνιστούσε κακοδιοίκηση. Ως εκ τούτου, διατυπώνει αντίστοιχη σύσταση κατωτέρω.

Σύσταση

Βάσει της έρευνας σχετικά με την εν λόγω καταγγελία, ο Διαμεσολαβητής διατυπώνει την ακόλουθη σύσταση προς την Επιτροπή:

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να επανεξετάσει τη θέση της σχετικά με τα αιτήματα πρόσβασης του κοινού με σκοπό τη χορήγηση ευρείας πρόσβασης του κοινού, λαμβάνοντας υπόψη τις ανωτέρω παρατηρήσεις. Όπου απαιτείται, η Επιτροπή θα πρέπει να διαβουλεύεται με τον ενδιαφερόμενο φορέα υλοποίησης του έργου.

Η Επιτροπή και οι καταγγέλλοντες θα ενημερωθούν για την παρούσα σύσταση. Σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 2 του καθεστώτος του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή, η Επιτροπή αποστέλλει εμπεριστατωμένη γνώμη έως τις 5 Φεβρουαρίου 2027.

Teresa Anjinho
Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής 

Στρασβούργο, 05/11/2026 

 

[1] Διατίθεται στη διεύθυνση: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=uriserv%3AOJ.L_.2021.253.01.0001.01.ENG&toc=OJ%3AL%3A2021%3A253%3ATOC.

[2] Κανονισμός 2024/1252, της 11ης Απριλίου 2024, σχετικά με τη θέσπιση πλαισίου για τη διασφάλιση ασφαλούς και βιώσιμου εφοδιασμού με κρίσιμες πρώτες ύλες: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A02024R1252-20240503.

[3] Βλ., μεταξύ άλλων, άρθρο 6, παράγραφος 1, άρθρα 7 και 10 του CRMA.

[4] Αιτιολογία Κατά το άρθρο 6, παράγραφος 1, του CRMA.

[5] Διατίθεται στη διεύθυνση: https://single-market-economy.ec.europa.eu/calls-expression-interest/call-applications-strategic-projects-under-critical-raw-materials-act_en.

[6] Η απόφαση της Επιτροπής στην οποία απαριθμούνται όλα τα έργα εντός της ΕΕ που χαρακτηρίστηκαν στρατηγικά έργα είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://webgate.ec.europa.eu/circabc-ewpp/d/d/workspace/SpacesStore/1958718b-21e9-40f4-9c9f-42a58dc4c5a3/download.

[7] Η απόφαση της Επιτροπής στην οποία απαριθμούνται όλα τα έργα εκτός της ΕΕ που χαρακτηρίστηκαν στρατηγικά έργα είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://single-market-economy.ec.europa.eu/document/download/808502c2-21c7-4ca8-855f-ff0b528f91c4_en?filename=C_2025_3491_1_EN_ACT_part1_v4.pdf.

[8] Αιτιολογία Σύμφωνα με τον κανονισμό 1049/2001 για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της Επιτροπής και του Συμβουλίου: http://data.europa.eu/eli/reg/2001/1049/oj.

[9] Αιτιολογία Το εννοιολογικό σχέδιο κλεισίματος του έργου, το επιχειρηματικό σχέδιο, τα αποδεικτικά στοιχεία των συστημάτων πιστοποίησης, τον επιχειρησιακό σχεδιασμό, την τεκμηρίωση βιωσιμότητας και μια τεχνική μελέτη σκοπιμότητας.

[10] Σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχείο α) του κανονισμού 1049/2001.

[11] Σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 2 πρώτη περίπτωση του κανονισμού 1049/2001.

[12] Ο καταγγέλλων παρέπεμψε στην έκθεση της Επιτροπής του 2024 για τη Σερβία: https://enlargement.ec.europa.eu/document/download/3c8c2d7f-bff7-44eb-b868-414730cc5902_en?filename=Serbia%20Report%202024.pdf.

[13] Άρθρο 10 του κανονισμού 1367/2006 για την εφαρμογή στα όργανα και τους οργανισμούς της Κοινότητας των διατάξεων της σύμβασης του Aarhus σχετικά με την πρόσβαση στις πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα («κανονισμός Aarhus»): https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A02006R1367-20230429.

[14] Μνημόνιο συμφωνίας διαθέσιμο στη διεύθυνση: https://single-market-economy.ec.europa.eu/document/6fe0e605-9299-45c3-b846-2efb85585251_en.

[15] Σύμφωνα με το άρθρο 8 παράγραφος 3 του κανονισμού 1049/2001.

[16] Στρατηγική έρευνα OI/2/2022/OAM σχετικά με τον χρόνο που χρειάζεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την εξέταση των αιτήσεων πρόσβασης του κοινού σε έγγραφα: https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/60766.

[17] Απόφαση στην ανωτέρω στρατηγική έρευνα OI/2/2022/OAM: https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/175321.

[18] Σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 25 και το άρθρο 6 παράγραφος 3 της CRMA.

[19] Βλ., για παράδειγμα, απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 7ης Φεβρουαρίου 2018, PTC κατά EMA, T-718/15: https://curia.europa.eu/juris/document.jsf?text=&docid=199044&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=13039858.

[20] Βλ., για παράδειγμα, απόφαση του Δικαστηρίου της 4ης Σεπτεμβρίου 2018, ClientEarth κατά Επιτροπής, C‐57/16 P, σκέψη 51: https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=205322&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=19039430.

[21] Άρθρο 6 παράγραφος 1 του CRMA.

[22] Υπόθεση 1855/2025/PVV(MIG) σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χειρίστηκε αίτημα πρόσβασης του κοινού σε έγγραφα που σχετίζονται με έργα τα οποία έχουν αναγνωριστεί ως «στρατηγικά έργα» στο πλαίσιο της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες: https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/69726.

[23] Η τελευταία έκδοση του παρόντος «Οδηγού για τους αιτούντες» είναι διαθέσιμη στη διεύθυνση: https://single-market-economy.ec.europa.eu/sectors/raw-materials/areas-specific-interest/critical-raw-materials/strategic-projects-under-crma/guide-applicants_en.

[24] Σύμφωνα με το άρθρο 10 του κανονισμού Aarhus.

[25] Βλ. τη λεπτομερή αξιολόγηση της Επιτροπής που επισυνάπτεται στην απάντησή της της 8ης Ιανουαρίου 2026: https://circabc.europa.eu/ui/group/3b48eff1-b955-423f-9086-0d85ad1c5879/library/74edffdc-0eb5-4658-bb6c-a5674127feb1/details.

[26] Σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 2 του κανονισμού 1049/2001.

[27] Κανονισμός 1367/2006, βλ. υποσημείωση 13 ανωτέρω.

[28] Άρθρο 2 παράγραφος 1 στοιχείο δ) του κανονισμού Aarhus.

[29] Άρθρο 1 παράγραφος 1 του κανονισμού Aarhus.

[30] Βλ. επίσης την απόφαση του Διαμεσολαβητή στις υποθέσεις 1132/2022/OAM και 1374/2022/OAM (https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/168684), παράγραφος 34.

[31] Βλ. επίσης την απόφαση του Διαμεσολαβητή στις υποθέσεις 1132/2022/OAM και 1374/2022/OAM, παράγραφος 35.

[32] Σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 1 του κανονισμού Aarhus.

[33] Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 11ης Ιουλίου 2018, Rogesa Roheisengesellschaft Saar mbH κατά Επιτροπής, T-643/13: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:62013TJ0643.

[34] Βλ., για παράδειγμα, απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 13ης Νοεμβρίου 2024, PAN Europe κατά Επιτροπής, T-104/23, σκέψη 66: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:62023TJ0104.

[35] Σύμφωνα με την παράγραφο 5 του παραρτήματος III της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες.

[36] Βλ. επίσης απόφαση του Δικαστηρίου της 23ης Νοεμβρίου 2016, Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά Stichting Greenpeace Nederland και Pesticide Action Network Europe (PAN Europe), υπόθεση C-673/13 P, σκέψη 74: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A62013CJ0673.

[37] Βλ., για παράδειγμα: https://www.euronews.com/2024/08/09/we-are-not-interested-in-their-profits-farmers-protest-against-giant-lithium-mine-in-serbi· https://www.reuters.com/markets/commodities/serbia-wants-talks-with-rio-tinto-over-jadar-lithium-project-2024-01-17/· https://www.politico.eu/article/serbia-lithium-reserve-eu-mining-colony-electric-vehicles/ (στα αγγλικά).