Η υπόθεση αφορούσε απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να κρίνει μη επιλέξιμες ορισμένες δαπάνες που δηλώθηκαν από μη κυβερνητική οργάνωση, η οποία συμμετείχε σε χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ έργο με στόχο την καταπολέμηση του ρατσισμού κατά των Ρομά. Ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε ότι η Επιτροπή δεν είχε εξετάσει δεόντως τα αποδεικτικά στοιχεία προτού διαπιστώσει ότι οι δαπάνες δεν ήταν επιλέξιμες.

Ο Διαμεσολαβητής ερεύνησε το θέμα και διαπίστωσε ότι δεν υπήρξε κακοδιοίκηση από την Επιτροπή.

Κατά τη διάσκεψη του Ευρωπαϊκού Δικτύου Διαμεσολαβητών που πραγματοποιήθηκε στις 19-20 Ιουνίου 2017, ορισμένοι διαμεσολαβητές που συμμετείχαν στην ομάδα εργασίας για τη μετανάστευση εξέφρασαν την ανησυχία τους σχετικά με την πρακτική εφαρμογή ειδικής παρέκκλισης, η οποία περιλαμβάνεται στο άρθρο 12 παράγραφος 1 τρίτο εδάφιο της οδηγίας για την οικογενειακή επανένωση (στο εξής: οδηγία)[1].

Συγκεκριμένα, τα κράτη μέλη μπορούν να αποφασίσουν να μην εφαρμόσουν την παρέκκλιση από τις απαιτήσεις [2] που προβλέπονται για την άσκηση του δικαιώματος οικογενειακής επανένωσης [3], εάν η αίτηση οικογενειακής επανένωσης υποβάλλεται μετά τη λήξη περιόδου τριών μηνών [4] από τη χορήγηση του καθεστώτος πρόσφυγα.

Μετά τη συζήτηση της ομάδας εργασίας, οι υπηρεσίες του Ομοσπονδιακού Διαμεσολαβητή του Βελγίου διευκρίνισαν σε ηλεκτρονικό μήνυμα της 18ης Οκτωβρίου 2017 ότι η βελγική νομοθεσία υπερβαίνει την ελάχιστη περίοδο των τριών μηνών που προβλέπεται στην οδηγία [5] και εφαρμόζει προθεσμία 12 μηνών για την εφαρμογή της παρέκκλισης.

Ωστόσο, ο Ομοσπονδιακός Συνήγορος του Πολίτη του Βελγίου διαπίστωσε, από τις καταγγελίες που έλαβε, ότι τα μέλη της οικογένειας των προσφύγων στο Βέλγιο ενδέχεται να αντιμετωπίσουν πρακτικές δυσκολίες που τους εμποδίζουν να υποβάλουν την αίτησή τους εντός της περιόδου των 12 μηνών από τη χορήγηση του καθεστώτος πρόσφυγα στον συντηρούντα. Οι δυσκολίες αυτές αντιμετωπίστηκαν αρχικά το 2015 ^[6]. Ως εκ τούτου, τα μέλη της οικογένειας των προσφύγων μπορούν να υποβάλουν την αίτησή τους απευθείας εάν υποβάλουν αποδεικτικά στοιχεία της ταυτότητάς τους, συμπληρώσουν το έντυπο αίτησης θεώρησης και, τελικά, καταβάλουν τέλη θεώρησης (ο φάκελός τους μπορεί να συμπληρωθεί στη συνέχεια).

Ωστόσο, σύμφωνα με τον Ομοσπονδιακό Συνήγορο του Πολίτη του Βελγίου, ορισμένες δυσκολίες συναντήθηκαν ακόμη από τις προξενικές αρχές και στις προξενικές αρχές, επειδή, για παράδειγμα:

(1) οι προξενικές αρχές δεν αναφέρουν πάντοτε τις σχετικές πληροφορίες στον ιστότοπό τους ή στα δικαιολογητικά έγγραφα για τους πρόσφυγες.

(2) δεν ενημερώνουν πάντοτε ενεργά τα μέλη της οικογένειας των προσφύγων που έρχονται σε επαφή με τις προξενικές αρχές ότι έχουν τη δυνατότητα να υποβάλουν απευθείας την αίτησή τους.

(3) οι αιτούντες θεώρηση αντιμετωπίζουν ενίοτε μεγάλες καθυστερήσεις στην εξασφάλιση ραντεβού με την πρεσβεία (λόγω έλλειψης διοικητικής ικανότητας, γεγονός που οδηγεί σε σοβαρούς οργανωτικούς περιορισμούς).

(4) η επιβολή ευνοϊκών κανόνων εξαρτάται από το κατά πόσον η πρεσβεία γνωρίζει τους εν λόγω κανόνες και τους οργανωτικούς περιορισμούς.

(5) Η επανόρθωση καταστάσεων στις οποίες η λήξη της προθεσμίας οφείλεται σε ενέργειες (ή αδράνεια) πρεσβείας είναι δύσκολη, καθώς το Υπουργείο Εξωτερικών και η Υπηρεσία Μετανάστευσης έχουν αντικρουόμενες θέσεις επί του θέματος.

Για την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων, ο Ομοσπονδιακός Συνήγορος του Πολίτη του Βελγίου θέλησε να ζητήσει από την Επιτροπή μια πιθανή ευνοϊκότερη ερμηνεία της οδηγίας.

Ερώτημα

Στην ερώτηση που υπέβαλε ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής στην Επιτροπή, το θεσμικό όργανο ερωτήθηκε αν θα μπορούσε να επιβεβαιώσει ότι η (ευνοϊκή) ερμηνεία της τρίμηνης προθεσμίας (που προβλέπεται στο άρθρο 12 παράγραφος 1 τρίτο εδάφιο της οδηγίας 2003/86/ΕΚ) που δόθηκε στην ανακοίνωση της Επιτροπής του 2014 [7] για την παροχή κατευθυντήριων γραμμών στα κράτη μέλη σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής της οδηγίας [8] εξακολουθεί να ισχύει, δεδομένης της επιδείνωσης της προσφυγικής κρίσης από το 2014 και του σχετικά μικρού ποσοστού των αιτούντων άσυλο στους οποίους φαίνεται να έχει χορηγηθεί καθεστώς πρόσφυγα από τα κράτη μέλη μέχρι στιγμής.

Απάντηση της Επιτροπής

Στις 20 Δεκεμβρίου 2017, η Επιτροπή απάντησε στο ερώτημα.

Η Επιτροπή επιβεβαίωσε ότι η δήλωση στην ανακοίνωσή της του 2014 σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή της οδηγίας εξακολουθούσε να ισχύει. Παραθέτει εκτενώς το σημείο 6.1.3 της ανακοινώσεως.

Η Επιτροπή πρόσθεσε ότι, στο «Ευρωπαϊκό πρόγραμμα δράσης για τη μετανάστευση» του Μαΐου 2015 [9], υπογράμμισε ότι, ως απάντηση στις ανθρώπινες τραγωδίες της μεταναστευτικής κρίσης, τα κράτη μέλη θα πρέπει να χρησιμοποιούν άλλες νόμιμες οδούς που είναι διαθέσιμες για τα άτομα που χρήζουν προστασίας, παράλληλα με την επανεγκατάσταση. Σε αυτές περιλαμβάνονται «ιδιωτικές/μη κυβερνητικές χορηγίες και ανθρωπιστικές άδειες, καθώς και ρήτρες οικογενειακής επανένωσης». Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η προαναφερθείσα δήλωση καταδεικνύει ότι η θέση της Επιτροπής σχετικά με τα ζητήματα της οικογενειακής επανένωσης των προσφύγων δεν έχει αλλάξει ως συνέπεια της επιδείνωσης της προσφυγικής κρίσης.

Τέλος, η Επιτροπή παρέπεμψε σε έκθεση σχετικά με πρόσφατη μελέτη του ΕΔΜ (Ευρωπαϊκό Δίκτυο Μετανάστευσης), η οποία παρέχει επισκόπηση της κατάστασης στα διάφορα κράτη μέλη όσον αφορά το χρονοδιάγραμμα εντός του οποίου πρέπει να υποβάλλονται οι αιτήσεις για τη διευκόλυνση της οικογενειακής επανένωσης των προσφύγων [10]. 

Η απάντηση της Επιτροπής εστάλη στον Ομοσπονδιακό Διαμεσολαβητή του Βελγίου στις 9 Ιανουαρίου 2018.

Ανατροφοδότηση

Ο Ομοσπονδιακός Διαμεσολαβητής του Βελγίου δεν υπέβαλε παρατηρήσεις επί της απαντήσεως της Επιτροπής.

Τελική διαδικασία

Λαμβανομένου υπόψη του περιεχομένου της απάντησης (δηλαδή ότι η Επιτροπή επιβεβαίωσε τη δήλωση στην οποία είχε προβεί στην ανακοίνωσή της του 2014) και του γεγονότος ότι ο Ομοσπονδιακός Διαμεσολαβητής του Βελγίου δεν υπέβαλε παρατηρήσεις, συνήχθη το συμπέρασμα ότι το ζήτημα που τέθηκε στο ερώτημα είχε αντιμετωπιστεί επαρκώς.

[1] Οδηγία 2003/86/ΕΚ του Συμβουλίου, της 22ας Σεπτεμβρίου 2003, σχετικά με το δικαίωμα οικογενειακής επανένωσης, ΕΕ L 251 της 03/10/2003, σ. 12.

[2] Οι απαιτήσεις αυτές είναι: i) κατάλληλη στέγαση για την οικογένεια, ii) ασφάλιση ασθενείας και iii) επαρκείς σταθεροί και τακτικοί πόροι.

[3] Το σχετικό μέρος του άρθρου 12 παράγραφος 1 πρώτο εδάφιο έχει ως εξής: «Κατά παρέκκλιση από το άρθρο 7, τα κράτη μέλη δεν απαιτούν από τον πρόσφυγα ή/και το μέλος ή τα μέλη της οικογένειας να προσκομίζουν, όσον αφορά τις αιτήσεις που αφορούν τα μέλη της οικογένειας που αναφέρονται στο άρθρο 4 παράγραφος 1, αποδεικτικά στοιχεία ότι ο πρόσφυγας πληροί τις απαιτήσεις του άρθρου 7.»

[4] Το σχετικό τμήμα του άρθρου 12 παράγραφος 1 τρίτο εδάφιο έχει ως εξής: «Τα κράτη μέλη μπορούν να απαιτούν από τον πρόσφυγα να πληροί τις προϋποθέσεις που αναφέρονται στο άρθρο 7 παράγραφος 1, εάν η αίτηση οικογενειακής επανένωσης δεν υποβληθεί εντός τριών μηνών από τη χορήγηση του καθεστώτος πρόσφυγα»(η υπογράμμιση δική μου).

[5] Άρθρο 10 παράγραφος 2 πέμπτη περίπτωση του νόμου της 15ης Δεκεμβρίου 1980 περί εισόδου, διαμονής, εγκατάστασης και απομάκρυνσης αλλοδαπών (Βέλγιο).

[6] Ο Βέλγος Διαμεσολαβητής απαρίθμησε τις ακόλουθες πρακτικές ασυνέπειες που αντιμετωπίστηκαν από το Υπουργείο Εξωτερικών και την Υπηρεσία Μετανάστευσης το 2015: (1) Οι βελγικές πρεσβείες απαιτούν από τους αιτούντες να νομιμοποιούν όλα τα έγγραφά τους πριν υποβάλουν αίτηση οικογενειακής επανένωσης, κάτι που είναι χρονοβόρο. (2) Ο Βέλγος Συνήγορος του Πολίτη διαπίστωσε ότι τα μέλη της οικογένειας αντιμετώπισαν σοβαρές δυσκολίες στην απόκτηση όλων των πρόσθετων εγγράφων που απαιτούνται από την πρεσβεία για την καταχώριση της αίτησης.

[7] Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με κατευθυντήριες γραμμές για την εφαρμογή της οδηγίας 2003/86/ΕΚ σχετικά με το δικαίωμα οικογενειακής επανένωσης, COM(2014) 210 final.

[8] COM (2014) 210, 6.1.3: «Το άρθρο 12 παράγραφος 1 τρίτο εδάφιο επιτρέπει στα κράτη μέλη να απαιτούν από τον πρόσφυγα να πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 7 παράγραφος 1 εάν η αίτηση οικογενειακής επανένωσης δεν υποβληθεί εντός περιόδου τριών μηνών από τη χορήγηση του καθεστώτος πρόσφυγα. Οι πρόσφυγες αντιμετωπίζουν συχνά πρακτικές δυσκολίες εντός αυτού του χρονικού πλαισίου, οι οποίες ενδέχεται να αποτελούν πρακτικό εμπόδιο για την οικογενειακή επανένωση. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι το γεγονός ότι τα περισσότερα κράτη μέλη δεν εφαρμόζουν αυτόν τον περιορισμό αποτελεί την καταλληλότερη λύση.

Ωστόσο, εάν τα κράτη μέλη επιλέξουν να εφαρμόσουν τη διάταξη αυτή, η Επιτροπή θεωρεί ότι θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα αντικειμενικά πρακτικά εμπόδια που αντιμετωπίζει ο αιτών ως έναν από τους παράγοντες κατά την αξιολόγηση μιας μεμονωμένης αίτησης. Επιπλέον, ενώ τα κράτη μέλη, σύμφωνα με το άρθρο 11 και το άρθρο 5 παράγραφος 1, είναι ελεύθερα να αποφασίσουν εάν η αίτηση θα πρέπει να υποβληθεί είτε από τον συντηρούντα είτε από το μέλος της οικογένειας, η ειδική κατάσταση των προσφύγων και των μελών της οικογένειάς τους μπορεί να το καταστήσει ιδιαίτερα δύσκολο ή αδύνατο.

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα κράτη μέλη, ιδίως κατά την εφαρμογή προθεσμίας, θα πρέπει να προβλέπουν τη δυνατότητα του συντηρούντος να υποβάλει την αίτηση στο έδαφος του κράτους μέλους, ώστε να διασφαλίζεται η αποτελεσματικότητα του δικαιώματος οικογενειακής επανένωσης. Τέλος, εάν ο αιτών αντιμετωπίζει αντικειμενικά πρακτικά εμπόδια για την τήρηση της τρίμηνης προθεσμίας, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να του επιτρέπουν να υποβάλει μερική αίτηση, η οποία θα πρέπει να συμπληρώνεται μόλις καταστούν διαθέσιμα τα έγγραφα ή ολοκληρωθεί επιτυχώς η ιχνηλάτηση. Η Επιτροπή καλεί επίσης τα κράτη μέλη να παρέχουν σαφείς πληροφορίες σχετικά με την οικογενειακή επανένωση των προσφύγων με έγκαιρο και κατανοητό τρόπο (για παράδειγμα, όταν τους χορηγείται το καθεστώς πρόσφυγα).»

[9] Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών: Ευρωπαϊκό πρόγραμμα δράσης για τη μετανάστευση [COM(2015) 240].

[10] Η έκθεση διατίθεται στη διεύθυνση: https://ec.europa.eu/home-affairs/sites/homeaffairs/files/00_family_reunification_sr_final.pdf

Η υπόθεση αφορούσε τον χειρισμό από την Επιτροπή καταγγελίας σχετικά με τον αποκλεισμό του καταγγέλλοντος από δίκτυο εμπειρογνωμόνων λόγω της εικαζόμενης ανάρμοστης συμπεριφοράς του. Ο Διαμεσολαβητής ερεύνησε το ζήτημα και διαπίστωσε ότι η συνολική απάντηση της Επιτροπής στους ισχυρισμούς που διατυπώθηκαν κατά του καταγγέλλοντος ήταν ανεπαρκής. Η Διαμεσολαβήτρια διαπίστωσε ότι η Επιτροπή δεν είχε προβεί σε διεξοδική, αντικειμενική και ουδέτερη αξιολόγηση των πραγματικών περιστατικών. Στη συνέχεια, ο Διαμεσολαβητής υπέβαλε πρόταση λύσης, την οποία η Επιτροπή απέρριψε. Ως εκ τούτου, ο Διαμεσολαβητής αποφάσισε να περατώσει την υπόθεση με τη διαπίστωση κακοδιοίκησης εκ μέρους της Επιτροπής.

Η καταγγελία αυτή υποβλήθηκε από γερμανική εταιρεία που δραστηριοποιείται στον τομέα της φυσικής μηχανικής και των πολιτιστικών επιστημών και της ιατρικής. Αφορούσε ένα έργο της ΕΕ που αφορούσε την κατανόηση των μηχανισμών ελέγχου του κυτταρικού κύκλου και την εξεύρεση πιθανών λύσεων για ασθένειες που σχετίζονται με τον κυτταρικό κύκλο. Μετά από έλεγχο του έργου, η Επιτροπή αποφάσισε να μην αποδεχθεί ορισμένες δαπάνες ως επιλέξιμες. Ο καταγγέλλων αντιτάχθηκε στην απόφαση αυτή και ισχυρίστηκε ότι ο τρόπος με τον οποίο η Επιτροπή και οι ελεγκτές της χειρίστηκαν τον έλεγχο ήταν εσφαλμένος, άδικος και δεν ήταν σύμφωνος με την ορθή διοικητική πρακτική. Ο Διαμεσολαβητής ερεύνησε τα ζητήματα και δεν διαπίστωσε κακοδιοίκηση στη συμπεριφορά της Επιτροπής.

Η υπόθεση αυτή αφορούσε τον τρόπο με τον οποίο ο ENISA ανακατένειμε καθήκοντα και επέφερε αλλαγές στο εργασιακό περιβάλλον του ενδιαφερόμενου, ο οποίος είναι υπάλληλος του ENISA. Η Διαμεσολαβήτρια ερεύνησε το ζήτημα και διατύπωσε πρόταση φιλικού διακανονισμού, την οποία δεν δέχθηκε ο ENISA. Στη συνέχεια η Διαμεσολαβήτρια συνέταξε σχέδιο συστάσεων ζητώντας από τον ENISA: 1) να αναγνωρίσει ότι παρέλειψε (α) να διαβουλευθεί με τον ενδιαφερόμενο πριν από τη λήψη των αποφάσεων ανακατανομής καθηκόντων, (β) να αιτιολογήσει τις ενέργειές του, (γ) να προβεί στη δέουσα γνωστοποίηση των αποφάσεων ανακατανομής καθηκόντων, (δ) να απαντήσει στα σχετικά αιτήματα του ενδιαφερόμενου, και (ε) να τηρήσει το καθήκον μέριμνας· 2) να ζητήσει συγγνώμη από τον ενδιαφερόμενο· 3) να προβεί σε ex gratia πληρωμή ποσού 1 000 ευρώ προς τον ενδιαφερόμενο· και 4) να παράσχει διαβεβαιώσεις στην Διαμεσολαβήτρια ότι δεν θα υποπέσει μελλοντικά σε τέτοιου είδους κρούσματα κακοδιοίκησης. Ο ENISA δέχθηκε το σχέδιο συστάσεων της Διαμεσολαβήτριας και προέβη σε ενέργειες για την εφαρμογή του. Ως εκ τούτου, η Διαμεσολαβήτρια περάτωσε την εξέταση της υπόθεσης.