Αγαπητέ κύριε L.,
στις 24 Σεπτεμβρίου 1998 υποβάλατε καταγγελία στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή σχετικά με την απόρριψη από την Επιτροπή της αίτησής σας για μεταπτυχιακή υποτροφία ερευνητικής κατάρτισης «Μαρία Κιουρί».
Στις 29 Οκτωβρίου 1998, διαβίβασα την καταγγελία στον Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η Επιτροπή απέστειλε τη γνώμη της στις 20 Ιανουαρίου 1999 και σας τη διαβίβασα στις 3 Φεβρουαρίου 1999 με πρόσκληση να διατυπώσετε τις παρατηρήσεις σας, εφόσον το επιθυμείτε. Στις 18 Φεβρουαρίου 1999, έλαβα τις παρατηρήσεις σας επί της γνώμης της Επιτροπής.
Σας γράφω τώρα για να σας ενημερώσω για το αποτέλεσμα των ερευνών που έχουν γίνει.

Η ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Ο καταγγέλλων, ειδικός στην πλανητική γεωλογία, υπέβαλε τρία σχέδια για μεταπτυχιακή υποτροφία ερευνητικής κατάρτισης «Μαρία Κιουρί» στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά την περίοδο μεταξύ Ιουνίου 1996 και Ιουνίου 1997.
Αφού αξιολόγησαν τα έργα, οι υπηρεσίες της Επιτροπής ενημέρωσαν τον καταγγέλλοντα ότι τα έργα του δεν είχαν επιλεγεί. Η τελευταία αρνητική απόφαση κοινοποιήθηκε στον καταγγέλλοντα στις 13 Οκτωβρίου 1997.
Μετά την τρίτη άρνηση, ο καταγγέλλων απέστειλε επανειλημμένα επιστολή στην Επιτροπή με σκοπό να λάβει περαιτέρω πληροφορίες σχετικά με την απόφαση. Θεωρεί ότι τα σχέδιά του έχουν αξιολογηθεί εσφαλμένα, δεδομένης της πολύ υψηλής ποιότητας των προτάσεών του.
Από τις 23 Οκτωβρίου έως τις 20 Νοεμβρίου 1997 πραγματοποιήθηκε έντονη ανταλλαγή επιστολών μεταξύ της καταγγελίας, της αρμόδιας για τη διαδικασία αξιολόγησης της επιτροπής γεωεπιστημών της Γενικής Διεύθυνσης XII και του προϊσταμένου τμήματος, σχετικά με την προστασία του δημόσιου συμφέροντος.
Δεδομένου ότι ο L. έκρινε ότι οι πληροφορίες που υπέβαλε η Επιτροπή δεν ήταν ικανοποιητικές, υπέβαλε καταγγελία στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή στις 24 Σεπτεμβρίου 1998, με την οποία υποστήριξε κατ’ ουσίαν ότι: i) η διαδικασία επιλογής που χειρίστηκε η Επιτροπή δεν ήταν αρκετά διαφανής και ότι οι αξιολογητές δεν ήταν εμπειρογνώμονες επί του θέματος· ii) η αξιολόγηση των προτάσεων θα πρέπει να διενεργείται τόσο από τους αξιολογητές όσο και από τους αιτούντες· iii) θα έπρεπε να είχε δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στους αιτούντες από μειονεκτικές περιοχές.

Η ΕΡΩΤΗΣΗ

Η γνώμη της Επιτροπής
Οι παρατηρήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την καταγγελία είναι συνοπτικά οι ακόλουθες:
Ως προκαταρκτικό στοιχείο, η Επιτροπή ανέφερε ότι ο καταγγέλλων υπέβαλε αίτηση για μεταπτυχιακή υποτροφία ερευνητικής κατάρτισης «Μαρία Κιουρί» (εφεξής «πρόγραμμα TMR») στις 12 Ιουνίου 1996, στις 20 Δεκεμβρίου 1996 και στις 18 Ιουνίου 1997. Μετά από κάθε γύρο αξιολόγησης, ενημερώθηκε δεόντως τόσο για τα αποτελέσματα της αξιολόγησης της πρότασής του όσο και για το ποσοστό επιτυχίας στην κατηγορία του στην ομάδα για την οποία είχε υποβάλει αίτηση.
Όσον αφορά την εικαζόμενη έλλειψη διαφάνειας στις διαδικασίες επιλογής και την αρμοδιότητα των αξιολογητών, η Επιτροπή επισήμανε ότι η αξιολόγηση των προτάσεων TMR πραγματοποιήθηκε από την ίδια την επιστημονική κοινότητα με τη χρήση συστήματος αξιολόγησης από ομοτίμους, το οποίο παρακολουθείται τακτικά από εξωτερικούς επιστημονικούς παρατηρητές υψηλού επιπέδου. Όπως ορίζεται στον οδηγό για την αξιολόγηση σχετικά με τη σύσταση των ομάδων: «Κατά τον διορισμό των μελών, η Επιτροπή επιδιώκει να εξασφαλίσει την εύλογη κατανομή της εμπειρογνωμοσύνης μεταξύ των επιμέρους τομέων» για κάθε τομέα που καλύπτεται από το πρόγραμμα. «Η Επιτροπή αναζητεί ονόματα δυνητικών μελών από εθνικούς εκπροσώπους μέσω της επιτροπής προγράμματος και από επιστημονικούς και επαγγελματικούς φορείς, ιδίως εκείνους που συμμετέχουν στην Ευρωπαϊκή Συνέλευση Επιστήμης και Τεχνολογίας».
Η Επιτροπή διαβεβαίωσε ότι η αξιολόγησή της πραγματοποιήθηκε με πλήρη ανεξαρτησία από τους αξιολογητές και βασίστηκε αποκλειστικά στα κριτήρια και τους κανόνες που περιλαμβάνονται στον οδηγό που εστάλη στον καταγγέλλοντα μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.
Επιπλέον, η Επιτροπή θεώρησε ότι έχει καταβληθεί προσπάθεια προκειμένου να βοηθηθεί ο καταγγέλλων να κατανοήσει τις σχετικές διαδικασίες και να του παρασχεθεί εκτενής ανατροφοδότηση σχετικά με την αίτησή του μέσω ανταλλαγής επιστολών μεταξύ των υπαλλήλων της Επιτροπής και του καταγγέλλοντος.
Το θεσμικό όργανο δήλωσε επίσης ότι εισήγαγε ορισμένες αλλαγές στον σχεδιασμό του πέμπτου προγράμματος-πλαισίου. Οι αλλαγές αυτές είχαν προταθεί από τον καταγγέλλοντα κατά την ανταλλαγή επιστολών με τις υπηρεσίες της Επιτροπής, προκειμένου να βελτιωθεί το πρόγραμμα TMR.
Όσον αφορά τον ισχυρισμό του καταγγέλλοντος ότι η αξιολόγηση των προτάσεων θα πρέπει να πραγματοποιείται τόσο από τους αξιολογητές όσο και από τους υποψηφίους, η Επιτροπή επισήμανε ότι μια τέτοια πρόταση δεν ήταν πρακτική λόγω του μεγάλου αριθμού των αιτούντων.
Όσον αφορά τον ισχυρισμό του καταγγέλλοντος ότι θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στους αιτούντες από μειονεκτικές περιοχές, το θεσμικό όργανο επισήμανε καταρχάς ότι η επιλογή πρέπει να γίνεται μόνο με βάση την επιστημονική αξία. Επιπλέον, η Επιτροπή υπογράμμισε ότι υπάρχουν δύο ειδικά μέτρα για τις μειονεκτικές περιοχές στο πρόγραμμα TMR: τις κατηγορίες των επιχορηγήσεων επιστροφής για ποσοστό έως 10 % των διαθέσιμων κονδυλίων και των επιχορηγήσεων έρευνας για ποσοστό έως 5 % των διαθέσιμων κονδυλίων. Όπως ορίζεται στον «Οδηγό αξιολόγησης», στο τέλος του σύντομου καταλόγου (που αντιστοιχεί στο 5% του προϋπολογισμού) υπάρχει ένα ειδικό μέτρο στο οποίο, σε περίπτωση συγκρίσιμης επιστημονικής ποιότητας προτάσεων, θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα σε εκείνες με συμμετοχή της βιομηχανίας σε ίδρυμα υποδοχής σε λιγότερο ευνοημένη περιφέρεια ή με υποψήφιο που προέρχεται από λιγότερο ευνοημένη περιφέρεια. Οι προτάσεις αυτές θα προτιμηθούν από άλλες.
Παρατηρήσεις του καταγγέλλοντος
Ο Διαμεσολαβητής διαβίβασε τη γνώμη της Επιτροπής στον καταγγέλλοντα, καλώντας τον να υποβάλει παρατηρήσεις. Στην απάντησή του, ο καταγγέλλων, ο οποίος κατά βάση εμμένει στην αρχική του καταγγελία, υπέβαλε ορισμένες συμπληρωματικές παρατηρήσεις σχετικά με ορισμένες πτυχές της γνώμης της Επιτροπής.
Όσον αφορά τη διαφάνεια της διαδικασίας επιλογής, ο καταγγέλλων θεώρησε ότι ο ισχυρισμός της Επιτροπής ότι οι υπηρεσίες της ήταν πάντοτε διαθέσιμες δεν είναι απολύτως αληθής. Μολονότι ο καταγγέλλων αναγνώρισε ότι ο υπεύθυνος για τη διαδικασία αξιολόγησης της ομάδας γεωεπιστημών είχε απαντήσει δεόντως στα μηνύματά του της 24ης και 30ής Οκτωβρίου 1997, καθώς και της 6, 13 και 18ης Νοεμβρίου 1997, αναφέρθηκε επίσης στην τηλεομοιοτυπία της 20ής Νοεμβρίου 1997, υπογεγραμμένη από τον προϊστάμενο τμήματος της διεύθυνσης G της ΓΔ XII, στην οποία ανέφερε ότι ο αρμόδιος υπάλληλος είχε λάβει εντολή να επικεντρωθεί σε «επείγοντα καθήκοντα σχεδιασμού» που του είχε αναθέσει και, ως εκ τούτου, δεν θα ήταν σε θέση να συνεχίσει την ανταλλαγή απόψεων με τον καταγγέλλοντα.
Λόγω του γεγονότος ότι η πτυχή αυτή δεν αποτελούσε μέρος της αρχικής καταγγελίας και ότι, ως εκ τούτου, το θεσμικό όργανο δεν είχε τη δυνατότητα να διατυπώσει παρατηρήσεις επ’ αυτής, ο Διαμεσολαβητής δεν θεωρεί σκόπιμο να εξετάσει αυτόν τον νέο ισχυρισμό.
Όσον αφορά τις διαδικασίες επιλογής του έργου, ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε ότι η Επιτροπή θα πρέπει να υποχρεωθεί να γνωστοποιήσει τα ονόματα των αξιολογητών και τον αριθμό των αιτήσεων που ελήφθησαν, προκειμένου να διασφαλιστεί η αποτελεσματική διαφάνεια της επιλογής.

Η ΑΠΟΦΑΣΗ

1 Διαφάνεια στη διαδικασία επιλογής
1.1 Ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε έλλειψη διαφάνειας στη διαδικασία αξιολόγησης της Επιτροπής όσον αφορά τις αιτήσεις που έλαβε για μεταπτυχιακή υποτροφία ερευνητικής κατάρτισης «Μαρία Κιουρί» στο πλαίσιο του τέταρτου ευρωπαϊκού προγράμματος της Ένωσης. Ειδικότερα, τόνισε ότι τα έργα του είχαν αξιολογηθεί εσφαλμένα από τους αξιολογητές, οι οποίοι δεν ήταν ειδικοί στην Πλανητική Γεωγραφία, το αντικείμενο των προτάσεών του.
1.2 Πρέπει να υπενθυμιστεί ότι, σύμφωνα με τη νομολογία των κοινοτικών δικαστηρίων, κατά την εκτίμηση των κρίσιμων στοιχείων που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για την απόφαση ανάθεσης μιας σύμβασης μετά από πρόσκληση υποβολής προσφορών, το αρμόδιο κοινοτικό όργανο διαθέτει ευρεία διακριτική ευχέρεια (1). Ωστόσο, η διακριτική αυτή ευχέρεια δεν μπορεί να δικαιολογήσει κατάχρηση εξουσίας ή σοβαρές και πρόδηλες πλάνες κατά τη διαδικασία επιλογής (2).
1.3 Επιπλέον, η αρχή της χρηστής διοίκησης απαιτεί από τη διοίκηση να αιτιολογεί την απόφασή της και να απαντά αμέσως στις παρατηρήσεις των πολιτών.
1.4 Όσον αφορά τη διαφάνεια της διαδικασίας επιλογής της παρούσας υπόθεσης, η Επιτροπή διαβεβαίωσε ότι η αξιολόγησή της στην παρούσα υπόθεση πραγματοποιήθηκε από εμπειρογνώμονες και ανεξάρτητους αξιολογητές οι οποίοι στήριξαν τη γνώμη τους αποκλειστικά στα κριτήρια και τους κανόνες που καθορίζονται στον οδηγό αξιολόγησης. Ο οδηγός ανέφερε επίσης ότι «Τα ονόματα του προέδρου και των μελών των ομάδων θα δημοσιεύονται από την Επιτροπή, ιδίως στις ετήσιες εκθέσεις του προγράμματος TMR».
1.5 Επιπλέον, ο καταγγέλλων ενημερώθηκε ότι οι εμπειρογνώμονες που αξιολόγησαν το τελευταίο του έργο ήταν διαφορετικοί από εκείνους που είχαν εξετάσει τις προηγούμενες προτάσεις του. Δεν είχαν ενημερωθεί για τη βαθμολογία που συγκέντρωσαν οι προηγούμενες αιτήσεις προκειμένου να διασφαλιστεί η αμεροληψία της απόφασης.
1.6 Ο Διαμεσολαβητής σημειώνει ότι, στην επιστολή της 23ης Οκτωβρίου 1997, με την οποία οι υπηρεσίες της Επιτροπής ενημέρωσαν τον καταγγέλλοντα για την αρνητική απόφαση, αναφέρονταν τόσο η βαθμολογία που έδωσαν οι αξιολογητές στο σχέδιο όσο και οι μέσοι όροι επιτυχίας της πρότασης στην ίδια κατηγορία. Ο καταγγέλλων ενημερώθηκε επίσης ότι στην ίδια κατηγορία είχαν υποβληθεί 47 αιτήσεις και ότι μόνο πέντε από αυτές είχαν επιλεγεί, γεγονός που δείχνει ότι μόνο εξαιρετικά καλές προτάσεις έλαβαν χρηματοδότηση.
1.7 Φαίνεται ότι στην προκειμένη περίπτωση ο καταγγέλλων δεν προσκόμισε στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενήργησε εσφαλμένα κατά τη διάρκεια της εν λόγω διαδικασίας επιλογής. Από τις πληροφορίες που υποβλήθηκαν φαίνεται ότι οι αξιολογητές βάσισαν την αξιολόγησή τους σε ορισμένα εκ πρώτης όψεως αντικειμενικά κριτήρια και ότι οι υπηρεσίες της Επιτροπής είχαν απαντήσει δεόντως στα μηνύματα του καταγγέλλοντος προς το θεσμικό όργανο, προκειμένου να τον βοηθήσουν να κατανοήσει τις σχετικές διαδικασίες.
1.8 Ως εκ τούτου, ο Διαμεσολαβητής θεωρεί ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που θα μπορούσαν να υποδηλώνουν ότι η Επιτροπή δεν ενήργησε εντός των ορίων της νόμιμης εξουσίας της κατά την έκδοση της απόφασής της να μη χορηγήσει επιχορήγηση στο σχέδιο του καταγγέλλοντος. Ως εκ τούτου, ο Διαμεσολαβητής διαπιστώνει ότι δεν υπάρχει περίπτωση κακοδιοίκησης σε σχέση με αυτή την πτυχή της υπόθεσης.
2 Συμμετοχή των αιτούντων στη διαδικασία επιλογής
2.1 Ο καταγγέλλων θεώρησε ότι η αξιολόγηση των σχεδίων που έλαβε η Επιτροπή έπρεπε να πραγματοποιηθεί από επιτροπή αποτελούμενη τόσο από εμπειρογνώμονες όσο και από υποψηφίους.
2.2 Η Επιτροπή εξήγησε ότι αυτό δεν ήταν πρακτικό λόγω του μεγάλου αριθμού αιτήσεων. Ο Διαμεσολαβητής σημειώνει ότι, από την αλληλογραφία που επισυνάπτεται στην καταγγελία, φαίνεται ότι στο μήνυμα της 5ης Νοεμβρίου 1997, οι υπηρεσίες της Επιτροπής ανέφεραν στον καταγγέλλοντα ότι η άμεση επαφή μεταξύ των αιτούντων και των αξιολογητών θα είχε ως αποτέλεσμα σημαντικά μεγαλύτερο φόρτο εργασίας για τους αξιολογητές και έκριναν ότι αυτό δεν είναι δυνατό.
2.3 Από τις πληροφορίες που παρασχέθηκαν στον Διαμεσολαβητή προκύπτει ότι η Επιτροπή ενήργησε σύμφωνα με τους κανόνες της διαδικασίας επιλογής που καθορίζονται στο περιεχόμενο του οδηγού αξιολόγησης». Ως εκ τούτου, ο Διαμεσολαβητής διαπιστώνει ότι δεν υπάρχει περίπτωση κακοδιοίκησης σε σχέση με αυτή την πτυχή της υπόθεσης.
3 Αιτούντες από μειονεκτικές περιοχές
3.1 Ο καταγγέλλων υποστήριξε ότι, κατά τη γνώμη του, θα πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη προσοχή στους αιτούντες από μειονεκτικές περιοχές.
3.2. Όπως σαφώς ανέφερε η Επιτροπή, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η επιλογή πρέπει να γίνεται με βάση μόνο την επιστημονική αξία. Ως εκ τούτου, ο τόπος καταγωγής των αιτούντων δεν έχει σημασία για την επιλογή των έργων.
3.3 Ωστόσο, ο Διαμεσολαβητής εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι η Επιτροπή δήλωσε στις παρατηρήσεις της ότι στο πρόγραμμα TMR υπάρχουν ειδικά μέτρα για τις μειονεκτικές περιοχές. Επιπλέον, στο τέλος του σύντομου καταλόγου, ένα ειδικό μέτρο (που αντιστοιχεί στο 5 % του προϋπολογισμού) επιτρέπει, σε περίπτωση συγκρίσιμης επιστημονικής ποιότητας των προτάσεων, να δοθεί προτεραιότητα σε εκείνες με συμμετοχή της βιομηχανίας σε ίδρυμα υποδοχής σε λιγότερο ευνοημένη περιφέρεια ή με υποψηφίους που προέρχονται από λιγότερο ευνοημένη περιφέρεια.
3.4 Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω περιστάσεων, ο Διαμεσολαβητής θεωρεί ότι δεν υπάρχουν στοιχεία κακοδιοίκησης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Συμπέρασμα
Βάσει των ερευνών του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή σχετικά με την παρούσα καταγγελία, δεν φαίνεται να υπήρξε κακοδιοίκηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ως εκ τούτου, ο Διαμεσολαβητής αποφάσισε να θέσει την υπόθεση στο αρχείο.
Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα ενημερωθεί επίσης για την απόφαση αυτή.
Με εκτίμηση,
Jacob SÖDERMAN

---

(1) Υπόθεση 19/95, Adia Interim SA κατά Επιτροπής, Συλλογή 1996, σ. II-321, σκέψη 49.

(2) Υπόθεση 56/77, Agence Européenne d'Interims κατά Επιτροπής, Συλλογή 1978, σ. 2215, σκέψη 20.