Sporządzono zgodnie z art. 3 ust. 5 Statutu Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich [1]

Okoliczności powstania skargi

1. Skarżący jest byłym kierownikiem działu ds. stosunków z instytucjami i krajowymi komitetami społeczno-gospodarczymi (grupa zaszeregowania AD 13) w Europejskim Komitecie Ekonomiczno-Społecznym (EKES).

2. W dniu 19 grudnia 2012 r. przewodniczący Grupy Innych Podmiotów w EKES-ie („przewodniczący Grupy III”) wysłał e-mail „Wesołych Świąt” do wielu nieujawnionych odbiorców, w tym do skarżącego i wszystkich innych pracowników. E-mail zawierał tekst o charakterze religijnym ^[2] oraz dwa zdjęcia: Jeden przedstawia narodziny Chrystusa, a drugi opłakuje śmierć dziecka. Wiadomość e-mail zawierała „podpis elektroniczny” przewodniczącego Grupy III, w którym wyraźnie wskazano jego imię i nazwisko, funkcję i adres służbowy.

3. W dniu 20 grudnia 2012 r. skarżący odpowiedział na powyższą wiadomość e-mail, również pocztą elektroniczną, którą przesłał m.in. przewodniczącemu i sekretarzowi generalnemu EKES-u oraz przewodniczącym innych grup politycznych EKES-u; przewodniczący i wiceprzewodniczący Komisji; Wysokiego Przedstawiciela Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa; przewodniczący i sekretarz generalny Parlamentu Europejskiego; prezesi Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i Sądu; oraz Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich. Skarżący przypomniał przewodniczącemu Grupy III, że wysłał podobne życzenia o charakterze religijnym do pracowników również w poprzednim roku oraz że niektórzy pracownicy EKES-u wyraźnie poinformowali go pocztą elektroniczną, że nie chcą otrzymywać takich komunikatów. Wyrazili oni ponadto obawę, że takie komunikaty miały miejsce w ramach instytucji UE, która powinna wykazywać dyskrecję i neutralność w takich kwestiach oraz szanować inne wyznania. Skarżący uznał, że przesłanie przewodniczącego Grupy III do wszystkich pracowników było nie tylko religijne, ale również polityczne. Nie rozumiał związku ani paraleli między dwoma obrazami towarzyszącymi życzeniom. Chociaż nie wątpił w dobre intencje przewodniczącego Grupy III przy wyborze zdjęć, skarżący i wielu innych kolegów czuli się głęboko zranieni treścią jego e-maila. E-mail skarżącego zawierał jego „podpis elektroniczny”, w którym wyraźnie wskazano go jako kierownika działu ds. stosunków z instytucjami i krajowymi komitetami społeczno-gospodarczymi oraz jego adres służbowy.

4. W dniu 21 grudnia 2012 r. dyrektor ds. zasobów ludzkich i usług wewnętrznych EKES-u (zwany dalej „dyrektorem”) skierował do skarżącego notę, w której zwrócił on uwagę na fakt, że zgodnie z decyzją 451/06 A wszyscy urzędnicy EKES-u, korzystając z poczty elektronicznej, muszą przestrzegać regulaminu pracowniczego urzędników Unii Europejskiej, a mianowicie jego art. 11 i 12. Powinny one zatem wykonywać swoje obowiązki i postępować wyłącznie z myślą o interesach Unii Europejskiej oraz powstrzymywać się od wszelkich zachowań, które mogłyby negatywnie wpłynąć na ich sytuację. Dyrektor uznał, że wysyłanie wiadomości zawierających ataki o charakterze etycznym, religijnym, politycznym i rasowym do dużej liczby odbiorców było nadużyciem. Treść i ton odpowiedzi skarżącego udzielonej przewodniczącemu Grupy III nie były zgodne z oczekiwaniami urzędnika EKES-u na wysokim stanowisku odpowiedzialnym za zarządzanie i w opinii publicznej ^[3]. W związku z tym, zdaniem dyrektora, skarżący nie przestrzegał obowiązujących przepisów. Wezwał go do powstrzymania się od takich zachowań i poinformował go, że mogą nastąpić sankcje ^[4].

5. W dniu 23 stycznia 2013 r. skarżący odpowiedział dyrektorowi pocztą elektroniczną, że miał już okazję wyjaśnić mu na piśmie, że odpowiadając na adresowaną do niego wiadomość elektroniczną, nie zauważył aktywacji funkcji „podpisu elektronicznego”. Skarżący twierdził, że działał w obronie podstawowych zasad Unii Europejskiej, a mianowicie jej świeckich wartości i szacunku dla jej obywateli. Nie uważał, aby jego zachowanie miało negatywny wpływ na jego stanowisko, i wyraził pogląd, że żadna inna instytucja UE nie wysłała e-maili takich jak ta wysłana przez przewodniczącego Grupy III. Po otrzymaniu wiadomości e-mail od przewodniczącego Grupy III skarżący spotkał się ze swoim dyrektorem, zastępcą sekretarza generalnego i sekretarzem generalnym EKES-u i osobiście poinformował ich o swoich poglądach na ten temat. Jego odpowiedź z dnia 20 grudnia 2012 r. została wysłana następnego dnia po nawiązaniu tych kontaktów. Skarżący nie zgodził się z tym, że ton lub treść jego e-maila były niewłaściwe. Jego zdaniem był uprzejmy, posługiwał się odpowiednim językiem i wysyłał e-maile do ograniczonej liczby odbiorców. Ponadto skarżący stwierdził, że kiedy przewodniczący Grupy III wysłał podobną wiadomość e-mail w poprzednim roku, kilku urzędników EKES-u odpowiedziało na wszystkie pytania „podobnie jak w przypadku skarżącego. Jednak ani członkowie, ani administracja EKES-u nie wyrazili przy tej okazji żadnych obaw.

6. W dniu 4 lutego 2013 r. sekretarz generalny EKES-u wydał decyzję nr 065/13 A („decyzja 65”) o przeniesieniu skarżącego, w interesie służby i z dniem 1 marca 2013 r., ze stanowiska kierownika działu ds. stosunków z instytucjami i krajowymi komitetami społeczno-gospodarczymi na stanowisko administratora w Sekretariacie Zastępcy Sekretarza Generalnego ds. Ogólnych i Prac Konsultacyjnych,„Komitet Sterujący ds. Strategii „Europa 2020” („Komitet Sterujący”). W decyzji nr 65 sekretarz generalny wziął pod uwagę: i) fakt, że w Komitecie Sterującym było wolne stanowisko administratora; e-mail skarżącego z dnia 20 grudnia oraz nota dyrektora z dnia 21 grudnia 2012 r.; oraz (iii) fakt, że wysłanie przez skarżącego wiadomości e-mail z dnia 20 grudnia 2012 r. było rażącym naruszeniem obowiązujących przepisów, co podważyło zaufanie, jakim obdarzył go jako kierownika działu ds. stosunków z instytucjami i krajowymi komitetami społeczno-gospodarczymi, między innymi ze strony zainteresowanych podmiotów politycznych w EKES-ie ^[5].

7. Tego samego dnia sekretarz generalny EKES-u wydał również decyzję nr 066/13 A (zwaną dalej "decyzją 66"), stanowiącą, że w świetle decyzji nr 65 skarżący nie spełnia już od dnia 1 marca 2013 r. warunków przyznania dodatku na zarządzanie związanego z pełnionymi przez niego funkcjami kierownika działu, który otrzymywał od dnia 2 grudnia 2004 r.^[6].

8. W dniu 13 maja 2013 r. skarżący złożył do EKES-u skargę na decyzje 65 i 66 na podstawie art. 90 ust. 2 regulaminu pracowniczego („decyzje”). Skarżący po pierwsze podsumował wszystkie argumenty, które wcześniej przedstawił EKES-owi. Po drugie, dodał, że w 2011 r. również kilku posłów odrzuciło przesłanie przewodniczącego Grupy III w piśmie wysłanym bezpośrednio do niego, którego kopia została przekazana administracji EKES-u ^[7]. EKES nigdy nie poruszył tej kwestii z przewodniczącym Grupy III, a jego reakcja na ewentualną dezaprobatę pozostała nieznana. Skarżący argumentował następnie, że nie "odpowiedział na wszystkie", ale raczej skopiował swój e-mail do ograniczonej liczby osób. Stwierdził ponadto, że działał w dobrej wierze i w interesie Unii Europejskiej, która jego zdaniem nie mogła tolerować, w roku, w którym otrzymała Pokojową Nagrodę Nobla, przewodniczącego grupy jednego z jej organów doradczych wysyłającego do swoich pracowników „des images de guerre” w religijnej kartce z pozdrowieniami. Skarżący wskazał ponadto, że powyższe zdarzenie miało miejsce w czasie, gdy był pod dużą presją w roli kierownika zasobów ludzkich swojego działu, co było powszechnie znane jego przełożonym, w tym dyrektorowi. Skarżący uznał, że jest prześladowany i że jego przeniesienie stanowi w rzeczywistości ukrytą sankcję, która jest zarówno nieuzasadniona, jak i nieproporcjonalna. Jego zdaniem decyzje te były wynikiem napiętych stosunków z jego przełożonymi wynikających z zajmowania się przez niego pewnymi newralgicznymi aktami dotyczącymi zasobów ludzkich i konfliktów w jego Dziale ^[8]. Ponadto został ukarany bez możliwości obrony. Ponadto decyzje naruszały przepisy wewnętrzne EKES-u, ponieważ organem powołującym skarżącego był przewodniczący EKES-u, a decyzje podejmował sekretarz generalny EKES-u. Ponadto decyzje nie były zgodne z przepisami regulaminu pracowniczego dotyczącymi środków dyscyplinarnych lub mających zastosowanie postępowań dyscyplinarnych. W świetle powyższego, a także ze względu na szkodę majątkową i niemajątkową poniesioną w związku z przeniesieniem na stanowiska niższe niż te, które wykonywał wcześniej, oraz w związku z cofnięciem dodatku na zarządzanie skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji i przyznanie mu odszkodowania w wysokości 10 000 EUR.

9. W dniu 10 września 2013 r. EKES wydał decyzję w sprawie wyżej wymienionej skargi („decyzja z dnia 10 września 2013 r.”). Po pierwsze, Komisja stwierdziła, że zdarzeniem leżącym u podstaw decyzji był e-mail skarżącego z dnia 20 grudnia 2012 r. Zdaniem EKES-u spowodowało to, że zarówno zainteresowane strony polityczne, jak i przełożeni skarżącego stracili zaufanie do niego jako kierownika działu ds. stosunków z instytucjami i krajowymi komitetami społeczno-gospodarczymi. W związku z tym organ powołujący został zmuszony do jak najszybszego ponownego przydzielenia skarżącego. W tym względzie EKES odniósł się do orzecznictwa Sądu do spraw Służby Publicznej (zwanego dalej "SSP") w sprawie Kerstens, zgodnie z którym instytucje Unii dysponują szerokim zakresem uznania przy podejmowaniu decyzji o przeniesieniu personelu, o ile przeniesienie to odbywa się w interesie służby i z poszanowaniem zasady przeniesienia na równoważne stanowisko ^[9]. Jeśli chodzi o interes służby, EKES stwierdził, że organ powołujący musi szybko zareagować po wysłaniu przez skarżącego wiadomości e-mail w dniu 20 grudnia 2012 r. Ten e-mail, który – jak przyznał skarżący – został podpisany przez kierownika działu ds. stosunków instytucjonalnych i krajowych komitetów społeczno-gospodarczych i przekazany wielu ważnym osobom w UE, zawierał krytykę przewodniczącego jednej z Grup EKES-u. W związku z tym organ polityczny EKES-u stwierdził, że skarżący naraził na szwank zaufanie, jakim obdarzył go jako osobę zajmującą ważne stanowisko ^[10]. EKES stwierdził, że zasada przeniesienia na podobne stanowisko przewiduje porównanie obecnych obowiązków przeniesionego urzędnika z jego grupą zaszeregowania w hierarchii. W momencie przeniesienia skarżącego żadne stanowisko kierownika działu nie było dostępne. Komitet Sterujący, do którego skarżący został przeniesiony, miał tylko dwa stanowiska administratora i jedno stanowisko asystenta. Nie miał stanowiska HoU. Obaj administratorzy pracują jednak bezpośrednio pod kierownictwem zastępcy sekretarza generalnego EKES-u. Ogólnie rzecz biorąc, każde stanowisko bezpośrednio pod przewodnictwem zastępcy sekretarza generalnego można porównać do stanowiska doradcy, zwykle zajmowanego przez urzędnika o bardzo wysokim stopniu zaszeregowania ^[11]. W związku z tym przeniesienie skarżącego zostało przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi przepisami, ponieważ jego nowe obowiązki nie odbiegały wyraźnie od obowiązków odpowiadających jego grupie zaszeregowania i stanowisku. Ponadto, zgodnie z interpretacją EKES-u w sprawie Kerstens, jeżeli decyzja zmieniająca obowiązki urzędnika nie jest sprzeczna z interesem służby, nie może być mowy o nadużyciu władzy ^[12]. Nowe stanowisko skarżącego odpowiadało jego grupie zaszeregowania. Jeśli chodzi o wycofanie dodatku na zarządzanie, EKES podkreślił, że dodatek ten jest wypłacany wyłącznie kierownikom działów, dyrektorom i sekretarzom generalnym. Komitet Sterujący, w tym jego trzy stanowiska, podlega bezpośrednio zastępcy sekretarza generalnego. Ponieważ EKES jest niewielkim organem doradczym z ograniczoną liczbą pracowników (i jeszcze bardziej ograniczoną liczbą stanowisk kierowniczych), 1 marca 2013 r. nie było dostępnych stanowisk kierownika działu. Organ powołujący celowo przeniósł skarżącego na stanowisko bez bezpośredniego kierownika działu, aby uniknąć postrzegania utraty szacunku ^[13]. W czerwcu 2013 r. EKES opublikował trzy stanowiska kierownika działu, a mianowicie dwa w Departamencie Komunikacji („Wizyty i Publikacje” i „Prasa”) oraz jedno w Dyrekcji Spraw Ogólnych („Stosunki ze zorganizowanym i przyszłym społeczeństwem obywatelskim”). Gdyby skarżący chciał objąć stanowisko kierownicze, mógłby ubiegać się o którekolwiek z powyższych wakatów. Ponieważ tego nie uczynił, okazało się, że nie chce już zajmować takiego stanowiska kierowniczego ^[14]. Zdaniem EKES-u powyższe wykazało, że wycofanie dodatku na zarządzanie skarżącego nastąpiło zgodnie z obowiązującymi przepisami. Wreszcie EKES zwrócił uwagę skarżącego na inną decyzję EKES-u przekazującą uprawnienia organu powołującego do przeniesienia z przewodniczącego na sekretarza generalnego EKES-u. W związku z tym ten ostatni był właściwy do przyjęcia decyzji. W świetle powyższego EKES odrzucił skargę i wniosek o odszkodowanie oraz poinformował skarżącego o możliwości wniesienia odwołania od decyzji z dnia 10 września 2013 r. do CST lub skargi do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich.

10. W dniu 16 września 2013 r. skarżący skontaktował się z Europejskim Rzecznikiem Praw Obywatelskich.

W przedmiocie dochodzenia

11. Rzecznik wszczął dochodzenie w sprawie zarzutu, że decyzja sekretarza generalnego EKES-u o przeniesieniu skarżącego na inne stanowisko była niesprawiedliwa, oraz w sprawie żądania, aby EKES unieważnił przeniesienie skarżącego i zrekompensował mu poniesioną przez niego szkodę majątkową i niemajątkową, w tym utratę dodatku na zarządzanie. Dochodzenie Rzecznika Praw Obywatelskich nie dotyczy stosowności ani niestosowności działań przewodniczącego Grupy III.

12. W trakcie dochodzenia Rzecznik otrzymał opinię EKES-u w sprawie skargi, a następnie uwagi skarżącego w odpowiedzi na opinię EKES-u. Podległe jej służby uwzględniły również dalsze informacje przedstawione przez skarżącego przed wydaniem opinii przez EKES. Propozycja polubownego rozwiązania przedstawiona przez Rzecznika Praw Obywatelskich uwzględnia argumenty i opinie przedstawione przez strony.

Zarzut niesprawiedliwości

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

13. Na poparcie swojego zarzutu skarżący argumentował, że decyzja sekretarza generalnego była wyraźnie oparta na domniemanym popełnieniu przez skarżącego przewinienia dyscyplinarnego. Stanowiło to zatem sankcję dyscyplinarną. Wynika z tego, że EKES nie zastosował się do procedury dyscyplinarnej określonej w regulaminie pracowniczym przed nałożeniem tej sankcji i w odpowiedzi na odpowiedź skarżącego z dnia 20 grudnia 2012 r. na e-mail przewodniczącego Grupy Innych Podmiotów z dnia 19 grudnia 2012 r. decyzja o przeniesieniu go z urzędu była nieuzasadniona i nieproporcjonalna.

14. W swojej opinii EKES stwierdził, że w następstwie decyzji w sprawie skargi złożonej przez skarżącego na podstawie art. 90 ust. 2 regulaminu pracowniczego zaproponował mu najpierw 11 grudnia 2013 r., a następnie ponownie 13 stycznia 2014 r. stanowisko doradcy w Departamencie Komunikacji i Informacji, czego skarżący odmówił.

15. Po powtórzeniu wyjaśnień przedstawionych skarżącemu w odpowiedzi na skargę złożoną na podstawie art. 90 ust. 2 regulaminu pracowniczego EKES odniósł się również do innego orzecznictwa Sądu do spraw Służby Publicznej. Zdaniem EKES-u w przypadku Z dwa e-maile wysłane przez skarżącego uznano za wystarczające, aby poważnie zagrozić stosunkom roboczym w jego dziale i uzasadnić przeniesienie w interesie służby. Stwierdzono, że ma to miejsce niezależnie od intencji skarżącego, wiedzy innych członków jednostki o konflikcie między nim a jego przełożonymi lub prawdziwości jego oskarżeń [15]. Podobnie w niniejszej sprawie intencje skarżącego w odniesieniu do treści i formy jego e-maila z dnia 20 grudnia 2012 r., jego podejścia przed wysłaniem tego e-maila oraz podobne stanowiska, które mogły zostać wyrażone przez innych pracowników EKES-u, nie mogły przeważać nad interesem służby, co uzasadniało przyjęcie decyzji 65. Skarżący naruszył uzasadnione zaufanie swoich przełożonych, a tym samym naruszył art. 12 regulaminu pracowniczego [16]. Ponieważ przeniesienie nastąpiło w interesie służby, decyzji tej nie można uznać za ukrytą sankcję lub nadużycie władzy [17]. Zarządzanie przez skarżącego dokumentami sensytywnymi i problemami związanymi z zasobami ludzkimi nie miało żadnego wpływu na tę decyzję [18]. Jego prawo do obrony również nie zostało naruszone, ponieważ EKES nie miał innego rozsądnego wyboru niż przeniesienie go [19]. Nowe stanowisko skarżącego miało równoważną grupę zaszeregowania i obejmowało zadania, które nie były znacznie niższe niż zadania odpowiadające tej grupie zaszeregowania i zatrudnieniu [20]. Podczas gdy dodatek na zarządzanie został cofnięty, nic nie stało na przeszkodzie, aby skarżący ubiegał się o wolne stanowiska HoU i odzyskał ten dodatek. Ponadto EKES stwierdził, że sekretarz generalny jest uprawniony do przyjmowania decyzji dotyczących przeniesienia pracowników zgodnie z decyzją nr º 659/12 z dnia 27 września 2012 r.[21].

16. W swoich uwagach skarżący powtórzył swoje wcześniejsze argumenty i załączył kopię innego bożonarodzeniowego przesłania o podobnym charakterze religijnym od przewodniczącego Grupy III z dnia 16 grudnia 2013 r., a także dalsze pismo skarżącego z dnia 3 stycznia 2014 r. skierowane do dyrektora z pytaniem o środki, jakie EKES zamierza podjąć wobec tego, co skarżący uznał, w świetle jego wniosków o nieotrzymywanie takich wiadomości, za nękanie. Skarżący uznał ponadto, że jego postępowanie z dokumentami sensytywnymi miało wpływ na decyzję o przyjęciu decyzji 65 [22]. Stwierdził również, że komitet sterujący jest organem tymczasowym utworzonym ad hoc i że jego nowych obowiązków nie można racjonalnie porównać z jego poprzednimi zadaniami jako kierownika działu ds. stosunków z instytucjami i krajowymi komitetami społeczno-gospodarczymi. Skarżący wyraził ponadto pogląd, że gdyby w Komitecie Sterującym nie było stanowiska kierownika działu, EKES powinien był zaproponować mu stanowisko zastępcze oraz że argument EKES-u, że może on ubiegać się o inne stanowiska kierownika działu, jest nierozsądny, biorąc pod uwagę jego opinię, że stracił zaufanie przełożonych. Stwierdził również, że regulamin wewnętrzny EKES-u nie zezwala sekretarzowi generalnemu na przyjmowanie decyzji, takich jak decyzja nr 65, i poinformował Rzecznika, że ocena EKES-u dotycząca jego wyników w jego najnowszym sprawozdaniu z oceny została obniżona o 0,5 punktu. Ponadto skarżący załączył kopię sprawy CU, w której SSP unieważnił decyzje EKES-u o rozwiązaniu umowy o pracę na czas określony i zasądził od niego odszkodowanie w wysokości 25 000 EUR na rzecz skarżącego [23].

Wstępna ocena Rzecznika Praw Obywatelskich prowadząca do propozycji rozwiązania polubownego

17. W piśmie z dnia 21 grudnia 2012 r. dyrektor poinformował skarżącego, że administracja może ukarać go za wysłanie wiadomości e-mail z dnia 20 grudnia 2012 r.[24]. Oczywiste jest, że powodem przeniesienia skarżącego do Komitetu Sterującego było jego domniemane nieprzestrzeganie obowiązujących przepisów, a mianowicie przepisów regulaminu pracowniczego [25].

18. W tym względzie Rzecznik podkreśla, że nieprzestrzeganie regulaminu pracowniczego pociąga urzędników do odpowiedzialności dyscyplinarnej [26]. Rzecznik podziela zatem pogląd skarżącego, że decyzja sekretarza generalnego o przeniesieniu skarżącego do komitetu sterującego była środkiem mającym na celu ukaranie go za jego zachowanie [27]. Był to zatem wyraźnie środek podobny do środka dyscyplinarnego. Należy zatem dokładnie ocenić, czy środek ten był sprawiedliwy i uzasadniony.

19. EKES argumentował, że przeniesienie było zgodne z wyrokiem CST w sprawie Kerstens. Rzecznik nie może jednak zgodzić się z analizą EKES-u z dwóch powodów. Po pierwsze, sprawa Kerstens dotyczy sytuacji, w której kierownik działu został przeniesiony na inne stanowisko kierownika działu [28]. Skarżący był kierownikiem działu, który został przeniesiony na stanowisko administratora. W związku z tym nie znajduje się on w sytuacji podobnej do sytuacji skarżącego w sprawie Kerstens. Jako HoU skarżący wykonywał obowiązki związane z zarządzaniem (i w związku z tym otrzymywał dodatek na zarządzanie). Nie pełni on takich obowiązków na nowym stanowisku administratora. Po drugie, z wyroku Kerstens nie wynika, że skarżący powinien był ubiegać się o stanowiska HoU, gdyby chciał wykonywać, tak jak w przeszłości, obowiązki kierownicze. Jak słusznie zauważył EKES, zgodnie z wyrokiem w sprawie Kerstens tylko wtedy, gdy zmiana stanowiska, oprócz tego, że została dokonana w interesie służby, jest również zgodna z zasadą równoważności stanowisk, nie może być mowy o ukrytej sankcji dyscyplinarnej lub nadużyciu władzy [29].

20. W przypadku skarżącego EKES wyraźnie naruszył zasadę równoważności stanowisk. W istocie, przenosząc skarżącego na stanowisko administratora, a nie na stanowisko HoU, EKES nie zastosował się do orzecznictwa w sprawie Kerstens i w ten sposób wykazał, że przeniesienie, które nieuchronnie pociągało za sobą również utratę dodatku na zarządzanie, było rzeczywiście, wbrew mającym zastosowanie przepisom i orzecznictwu, ukrytą sankcją dyscyplinarną. Ponieważ wobec skarżącego nie wszczęto postępowania dyscyplinarnego, ta sankcja dyscyplinarna stanowiła również nadużycie władzy.

21. Sytuacja skarżącego różni się od sytuacji skarżącego w sprawie Z, w której Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej („TSUE”) wszczął postępowanie dyscyplinarne i przyznał skarżącemu możliwość obrony [30]. W przypadku skarżącego takie postępowanie nie miało miejsca i nie mógł on bronić się przed przyjęciem decyzji nr 65. Ponieważ skarżący został przeniesiony na stanowisko inne niż stanowisko HoU (a zatem niezgodne ze sprawą Kerstens) oraz ponieważ przeniesienie doprowadziło do utraty przez skarżącego dodatku na zarządzanie, fakt, że skarżący nigdy nie miał możliwości obrony przed przeniesieniem, staje się szczególnie ważny. Jak bowiem wyraźnie wskazano w sprawie Z, nieprzesłuchanie danej osoby przed podjęciem jakiegokolwiek indywidualnego środka, który miałby na nią niekorzystny wpływ, stanowi naruszenie prawa do dobrej administracji zapisanego w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej "Kartą")[31]. EKES nie uszanował prawa skarżącego do bycia wysłuchanym przed podjęciem decyzji nr 65, a tym samym naruszył Kartę.

22. Wreszcie EKES stwierdził, że ponownie przydzielił skarżącego, ponieważ stracił do niego zaufanie jako kierownika ds. stosunków z instytucjami i krajowymi komitetami społeczno-gospodarczymi. Rzecznik zgadza się, że utrata zaufania może stanowić ważną podstawę na przykład do zwolnienia z niektórych stanowisk w pewnych okolicznościach (mianowicie, jak określono w sprawie Bonnet, dotyczących stosunków między prezesem TSUE a referendarzem (w tej konkretnej sprawie czytelnikiem wyroków))[32]. Co więcej, utrata zaufania do osoby zajmującej stanowisko zaufania mogłaby rzeczywiście uzasadniać przeniesienie zainteresowanego urzędnika lub pracownika na inne stanowisko.

23. Rzecznik Praw Obywatelskich może jednak zgodzić się z EKES-em, że skarżący nie powinien był kopiować swojego e-maila do szefów instytucji UE, z którymi EKES utrzymuje stosunki instytucjonalne i które wchodzą w zakres jego obowiązków, jednak akt ten nie był tego rodzaju, że mógłby racjonalnie uzasadnić utratę zaufania do niego. Naruszenie zaufania jest bardzo poważnym zarzutem, który może zostać stwierdzony dopiero po przeprowadzeniu poważnego i formalnego postępowania dyscyplinarnego, w którym przestrzegane jest prawo oskarżonego do obrony. Niedopuszczalne jest powoływanie się na naruszenie zaufania w celu przeniesienia urzędników w okolicznościach, w których nie zastosowano odpowiednich procedur. W sprawie Z, na którą powołuje się EKES, powodem przeniesienia był konflikt zagrażający prawidłowemu funkcjonowaniu służby i w tej sprawie TSUE wszczął postępowanie dyscyplinarne i wysłuchał zainteresowanych stron.

24. Ponadto Rzecznik zwraca uwagę na argumenty wielokrotnie przedstawiane przez skarżącego, a nie kwestionowane przez EKES w jego opinii, zgodnie z którymi on sam i kilku innych członków personelu EKES-u wyraźnie poinformowało administrację EKES-u, że uważają powtarzające się przesłania przewodniczącego Grupy III o charakterze religijnym za niewłaściwe. że nie chcą otrzymywać takich wiadomości; oraz że EKES nie zareagował na ich wnioski o podjęcie działań w związku z tą sytuacją. W takich okolicznościach, gdy EKES był wystarczająco świadomy odczuć skarżącego (i innych pracowników) co do treści corocznych komunikatów przewodniczącego Grupy III i nie podejmował działań w odpowiedzi na obawy swoich pracowników, jego argumentacja dotycząca naruszenia zaufania w celu uzasadnienia przeniesienia skarżącego jest wyraźnie niesprawiedliwa.

25. Biorąc pod uwagę fakt, że przeniesienie opierało się na nieuczciwym wykorzystaniu naruszenia zaufania, fakt, że przeniesienie doprowadziło do utraty przez skarżącego dodatku na zarządzanie, sprawił, że przeniesienie to stało się nieproporcjonalne.

26. Rzecznik stwierdza zatem, że decyzje nr 65 i 66, w których skarżący został przeniesiony na stanowisko administratora w komitecie sterującym i pozbawiono go dodatku na zarządzanie, zostały przyjęte bez poszanowania praw procesowych zagwarantowanych w karcie. Decyzje te, dość wyraźnie, stanowiły sankcję nałożoną na skarżącego za jego e-mail z dnia 20 grudnia 2012 r. W związku z tym Rzecznik stwierdza, że decyzje te zostały podjęte w sposób niesprawiedliwy i niezgodny z prawem, a ich przyjęcie stanowiło niewłaściwe administrowanie. Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawi poniżej propozycję polubownego rozwiązania zgodnie z art. 3 ust. 5 Statutu Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich.

Propozycja rozwiązania polubownego

Rzecznik proponuje, by EKES:

(i) unieważnienie przeniesienia skarżącego;

(ii) przywrócenie skarżącego na poprzednie stanowisko lub uzgodnienie z nim innego stanowiska kierownika działu i przywrócenie mu dodatku na zarządzanie;

(iii) wypłacić skarżącemu odszkodowanie w wysokości dodatku na zarządzanie utraconego w wyniku przeniesienia; oraz

(iv) przeprosić skarżącego.

Emily O'Reilly
Europejska Rzecznik Praw Obywatelskich

Sporządzono w Strasburgu dnia 1 września 2014 r.

[1] Decyzja Parlamentu Europejskiego z dnia 9 marca 1994 r. w sprawie przepisów i ogólnych warunków regulujących wykonywanie funkcji Rzecznika Praw Obywatelskich (94/262/EWWiS, WE, Euratom), Dz.U. L 113, s. 15.

[2] "Drodzy Koledzy, drodzy przyjaciele, "... Oni byli przerażeni, ale anioł powiedział: "Nie bójcie się. Przynoszę wam wieści o wielkiej radości, radości, którą mają dzielić się wszyscy ludzie. Dzisiaj w mieście Dawida narodził się wam Zbawiciel. On jest Chrystusem Panem... . Chwała Bogu w najwyższym niebie, a na ziemi pokój tym, którym On sprzyja" (Łk 2,9-11,14). "Pokój nie jest snem ani czymś utopijnym. jest to możliwe. Nasze spojrzenie musi sięgać głębiej, pod powierzchowne pozory i zjawiska, aby dostrzec pozytywną rzeczywistość, która istnieje w ludzkich sercach, ponieważ każdy mężczyzna i każda kobieta zostali stworzeni na obraz Boga i są wezwani do wzrastania i przyczyniania się do budowania nowego świata. Sam Bóg, poprzez wcielenie swego Syna i Jego dzieło odkupienia, wszedł w historię i doprowadził do nowego stworzenia i nowego przymierza między Bogiem a człowiekiem (por. Wesołych Świąt i Szczęśliwego Nowego Roku...

[3] W oryginale po francusku: "[l] a transmission des messages contenant des attaques sur le plan éthique, religieux, politique et racial est aussi considéré comme abusive tout comme la diffusion à large échelle de ces messages... [J] e me dois de vous signaler que le contenu et le ton de votre réponse ne sont pas conformes à ce que l'on est en droit d'attendre d'un fonctionnaire de surcroît appartenant au management du Comité et au profil externe si marqué.”

[4] W oryginale po francusku: „[d] ès lors, je vous demande de vous abstenir dorénavant de ce type de comportement et ceci, sans préjudice d'autres actions que l'administration pourra entreprendre pour sanctionner votre comportement.”

[5] W oryginale po francusku: „[l]'envoi de ce courriel constitue une violation flagrante des règles en vigueur, qui entraîne une perte de confiance entre autres des interlocuteurs politiques à l'intérieur de CESE, en raison de la position occupée par l'intéressé en tant que Chef de l'unité „Relations interinstitutionnelles et avec les CES nationaux””.

[6] W oryginale po francusku: „Indemnité de Management Garantie associée à la fonction de chef d'unité n'a plus lieu d'être accordée [skarżącemu]”.

[7] W oryginale po francusku: „[i] l est également connu que des »Membres« du CESE ont eux aussi désapprouvé l'initiative du Président du Groupe III et l'ont manifesté, y compris par lettre archivée par l'administration.”

[8] Według skarżącego decyzje są (w oryginale francuskim): „[l] es indignes conséquences de relations tendues avec la hiérarchie en raison de ma gestion, conforme au Statut, de certains dossiers délicats et de problèmes conflictuels au niveau des ressources humaines au sein de l'unité „Relations interinstitutionnelles et avec les CES nationaux”.

[9] Wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej (druga izba) z dnia 8 maja 2008 r. w sprawie F-119/06 Kerstens przeciwko Komisji, Zb.Orz.SP s. I-A-1-147 i II-A-1-787, pkt 82, 84, 96 i 97 (w oryginale w języku francuskim): „[l]es institutions disposent d’un large pouvoir d’appréciation dans l’organisation de leurs services en fonction des missions qui leur sont confiées et dans l’affectation, en vue de celles-ci, du personnel qui se trouve à leur disposition, à la condition cependant, d’une part, que cette affectation se fasse dans l’intérêt du service et, d’autre part, qu’elle respecte l’équivalence des emplois... Compte tenu de l’étendue du pouvoir d’appréciation des institutions dans l’évaluation de l’intérêt du service, le contrôle du Tribunal doit se limiter à la question de savoir si l’AIPN s’est tenue dans des limites raisonnables, non critiquables, et n’a pas usé de son pouvoir d’appréciation de manière manifestement erronée... En cas de modification des fonctions attribuées à un fonctionnaire, la règle de correspondance entre le grade et l’emploi, énoncée en particulier par l’article 7 du statut, implique une comparaison non pas entre les fonctions actuelles et antérieures de l’intéressé, mais entre ses fonctions actuelles et son grade dans la hiérarchie... Dès lors, rien ne s’oppose à ce qu’une décision entraîne l’attribution de nouvelles fonctions qui, si elles diffèrent de celles précédemment exercées et sont perçues par l’intéressé comme comportant une réduction de ses attributions, sont néanmoins conformes à l’emploi korespondent à son grade. Ainsi une diminution effective des attributions d’un fonctionnaire n’enfreint la règle de correspondance entre le grade et l’emploi que si ses fonctions sont, dans leur ensemble, nettement en deçà de celles correspondant à ses grade et emploi, compte tenu de leur nature, de leur importance et de leur ampleur...”.

[10] W oryginale francuskim: „[l]'autorité politique du CESE a constaté que vous aviez rompu la confiance légitime qu'elle doit pouvoir placer dans le détenteur d'une fonction particulièrement exposée vers l'extérieur.”

[11] W oryginale francuskim: „[g] énéralement, un tel poste placé directement sous le Secrétaire général adjoint peut être comparé à un poste de conseiller, qui est d'habitude exercé par un fonctionnaire de très haut grade.”

[12] Wyżej wymieniony wyrok w sprawie F-119/06 Kerstens przeciwko Komisji, pkt 103 (w oryginale francuskim): „[d] ès lors que la décision du 8 décembre 2005 [modifiant les fonctions attribuées à un fonctionnaire] n’a pas été jugée contraire à l’intérêt du service ou à l’équivalence des emplois, il ne saurait être question de sanction disciplinaire déguisée... ou de détournement de pouvoir... Il s’ensuit que le requérant ne saurait reprocher à la Commission de ne pas avoir ouvert une procédure disciplinaire à son égard, laquelle lui aurait permis de bénéficier des garanties procédurales prévues à l’annexe IX du statut.”

[13] W oryginale francuskim: „[l] AIPN fait pourtant valoir qu'elle vous ait délibérément placé à un poste sans chef d'unité direct pour éviter toute sorte d'éventuelle perception de dégradation en estime.”

[14] W oryginale francuskim: „[e] n cas d'un intérêt manifeste à occuper un poste de management, vous auriez pu présenter votre candidature. Comme vous n'avez pas postulé à aucun des trois postes, il semble que vous ne souhaitez plus occuper un poste de management.”

[15] Sprawy połączone F-88/09 i F-48/10 Z przeciwko Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej (trzecia izba) z dnia 5 grudnia 2012 r., dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 126 (w oryginale francuskim): „[i] l est constant qu’un conflit opposait depuis plus deux ans la partie requérante à son chef d’unité, conflit dont la partie requérante impute la responsabilité audit chef d’unité. Dans ses écrits, la partie requérante elle-même reconnaît l’existence d’un « climat défavorable » au sein de son unité. Dans un tel contexte, l’envoi, le 9 décembre 2008, à l’ensemble des membres de son unité, d’un courrier électronique destiné à prendre à partie le personnel, au sujet de la prétendue incapacité du chef d’unité à séparer les relations sociales et professionnelles et du traitement de faveur qu’il aurait accordé à Mme X, n’a pu qu’envenimer une situation déjà tendue. „Park ce seul motif, sans même qu’il soit besoin de prendre en compte le courrier électronique du même jour, adressé au directeur nouvellement en charge de l’unité de la partie requérante, et celui du 10 décembre 2008, adressé à tout le personnel de l’unité, y compris à son chef d’unité, M. Y, il y a lieu de considérer que la Cour de justice a démontré à suffisance que le bon fonctionnement du service avait été objectivement compromis, et ce, quelles qu’aient pu être les intentions de la partie requérante, la connaissance qu’avaient auts leres membres de l’unité dufférendie opposérie la partérie la partérie requérie sequérante des requérante sé sérante requurante”.

[16] Art. 12 regulaminu pracowniczego stanowi, że „[u]rzędnik powstrzymuje się od wszelkich działań lub zachowań, które mogłyby negatywnie wpłynąć na jego sytuację”.

[17] Zob. przypis 12 powyżej oraz ww. wyrok w sprawach połączonych F-88/09 i F-48/10 Z przeciwko Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej, pkt 156 (w oryginale francuskim): „[d] ans le cas d’une mesure de réaffectation, lorsque celle-ci n’a pas été jugée comme étant contraire à l’intérêt du service, il ne saurait être question de détournement de pouvoir...”.

[18] W tym względzie EKES zwrócił uwagę na pkt 153 sprawy Z, który stanowi, że (w oryginale francuskim): „[p] our démontrer l’existence d’un détournement de pouvoir, la partie requérante réaffirme que la décision du 18 décembre 2008 ne peut être motivée par l’intérêt du service, car les circonstances factuelles de l’espèce démontrent que les courriers électroniques des 9 et 10 décembre 2008 n’auraient été qu’un prétexte pour sanctionner son franc-parler habituel. En effet, elle relève, premièrement, que, lorsque le chef d’unité, M. Y, a pris la décision de l’affecter à une autre équipe à compter du 14 juillet 2008, il s’était fondé, pour ce faire, sur de prétendues relations conflictuelles avec son chef d’équipe. Albo ce dernier n’aurait pas pu expliquer de quel conflit il était question, ce qui permettrait de douter de l’objectivité de M. Y. Deuxièmement, M. Y aurait tenté d’isoler et de dénigrer la partie requérante en lui imposant une circulation électronique, et non plus physique, de ses documents de travail, ce qui aurait eu pour effet de la traiter comme si elle n’était présente sur son lieu de travail. Troisièmement, la réaffectation de la partie requérante à la direction de la bibliothèque a eu lieu alors qu’elle s’apprêtait à introduire une procédure formelle pour harcèlement moral. Quatrièmement, la proximité dans le temps de la décision du 18 décembre 2008 et de la décision de l’AIPN d’entendre la partie requérante, en vue de l’ouverture d’une procédure disciplinaire, révèlerait une « unité d’intention » qui permettrait de présumer la nature de sanctions déguisée de la décision du 18 décembre 2008.”

[19] EKES odniósł się do pkt 149 sprawy Z (w oryginale francuskim): „[d] ans le cas où il y a eu une violation du droit d’être entendu, comme d’ailleurs de façon plus large, des droits de la défense, il faut, pour que le moyen puisse aboutir à l’annulation de la décision attaquée, que, en l’absence de cette irrégularité, la procédure ait pu aboutir à un résultat différent... Lub, en l’espèce, la décision du 18 décembre 2008 a été adoptée afin de mettre fin à une situation devenue intenable de tension relationnelle, considérée objectivement, et non en raison du comportement de la partie requérante. Par conséquent, les éventuelles explications que cette dernière, qui n’a d’ailleurs jamais contesté avoir adressé les courriers électroniques litigieux, aurait pu fournir préalablement à l’adoption de la décision du 18 décembre 2008 quant aux circonstances de l’espèce n’auraient pas pu avoir pour effet de modifier la décision de l’administration... D’ailleurs, dans le courrier électronique du 9 décembre 2008 adressé à tous les membres de son unité, la partie requérante reconnaît elle-même qu’elle était en situation de conflit ouvert avec son chef d’unité, de sorte que l’administration aurait, en tout état de cause, pu légitimement considérer qu’il n’y avait pas lieu de l’entendre sur l’existence même de ce conflit avant de prendre toute mesure de réaffectation qu’elle était en droit de prendre, dans l’intérêt du service, en raison dudit conflit.”;

[20] W tym względzie EKES odniósł się do pkt 131 sprawy Z, zgodnie z którym (w oryginale francuskim): „[l] a règle de la correspondance entre le grade et l’emploi implique uniquement, en cas de modification des fonctions attribuées à un fonctionnaire, une comparaison entre ses fonctions actuelles et son grade dans la hiérarchie... Par conséquent, une diminution effective des attributions d’un fonctionnaire n’enfreint la règle de correspondance entre le grade et l’emploi que si ses nouvelles fonctions sont, dans leur ensemble, nettement en deçà de celles correspondant à ses grade et emploi, compte tenu de leur nature, de leur importance et de leur ampleur, et ce, indépendamment de la manière dont les nouvelles fonctions sont perçues par l’intéressé...”.

[21] EKES nie dostarczył kopii tej decyzji.

[22] Skarżący odniósł się również do doradcy prawnego w EKES-ie, który został usunięty z jego zadań po tym, jak, według skarżącego, zajął się pewnymi delikatnymi sprawami.

[23] Sprawa F-42/13 CU przeciwko Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu, wyrok Sądu do spraw Służby Publicznej (pierwsza izba) z dnia 22 maja 2014 r., dotychczas nieopublikowany w Zbiorze.

[24] W oryginale francuskim: „[j] e vous rappelle que conformément aux règles en vigueur (decyzja 451/06 A), dans l'utilisation du courrier électronique, tout fonctionnaire est tenu de respecter les règles statutaires (art. 11 i 12 notatek) [...] Votre message constitue une violation flagrante de ces règles. Dès lors, je vous demande de vous abstenir dorénavant de ce type de comportement et ceci, sans préjudice d'autres actions que l'administration pourra entreprendre pour sanctionner votre comportement.”(wyróżnienie dodane)

[25] Decyzja nr 65 stanowi (w oryginale francuskim), że: „[l]'envoi de ce courriel constitue une violation flagrante des règles en vigueur, qui entraîne une perte de confiance entre autres des interlocuteurs politiques à l'intérieur de CESE, en raison de la position occupée par l'intéressé en tant que Chef de l'unité „Relations interinstitutionnelles et avec les CES nationaux”. (podkreślenie dodane)

[26] Art. 86 regulaminu pracowniczego: „1. Wszelkie przypadki niedopełnienia przez urzędnika lub byłego urzędnika obowiązków wynikających z niniejszego regulaminu pracowniczego, umyślnie lub w wyniku zaniedbania z jego strony, pociągają go do odpowiedzialności dyscyplinarnej. [...] 3. Zasady, procedury i środki dyscyplinarne oraz zasady i procedury dotyczące dochodzeń administracyjnych określono w załączniku IX.”;

[27] Rzecznik zauważa, że zgodnie z art. 72 regulaminu wewnętrznego EKES-u: „[2]. Uprawnienia, które regulamin pracowniczy urzędników Wspólnot przyznaje organowi powołującemu, są wykonywane w następujący sposób: [...] – w odniesieniu do: [...] kierowników działów (grupy zaszeregowania AD 9–AD 13) [...] przez przewodniczącego na wniosek sekretarza generalnego [...] 5. Prezydium, przewodniczący i sekretarz generalny mogą delegować uprawnienia przyznane im na mocy niniejszego artykułu [...]”. Regulamin wewnętrzny EKES-u jest dostępny na stronie internetowej EKES-u (http://www.eesc.europa.eu/?i=portal.en.rules.8053).

[28] Zob. ww. wyrok w sprawie Kerstens przeciwko Komisji, pkt 99 (w oryginale francuskim): „[e] n l’espèce, il est constant que le requérant a été affecté à l’unité « Études et prospective » dans l’emploi qu’il occupait (chef d’unité) et qu’il a conservé son grade AD 12. Il ressort également de l’acte de changement d’affectation que le numéro de son emploi est resté inchangé. L’équivalence du grade et de l’emploi a donc, par hypothèse, été respectée...”. (podkreślenie dodane)

[29] Zob. ww. wyrok w sprawie Kerstens przeciwko Komisji, pkt 103 (w oryginale francuskim): „[d] ès lors que la décision du 8 décembre 2005 [modifiant les fonctions attribuées à un fonctionnaire] n’a pas été jugée contraire à l’intérêt du service ou à l’équivalence des emplois, il ne saurait être question de sanction disciplinaire déguisée... ou de détournement de pouvoir... Il s’ensuit que le requérant ne saurait reprocher à la Commission de ne pas avoir ouvert une procédure disciplinaire à son égard, laquelle lui aurait permis de bénéficier des garanties procédurales prévues à l’annexe IX du statut.”

Sprawa F-119/06 Kerstens była przedmiotem odwołania do Sądu; Izba Odwoławcza tego sądu oddaliła odwołanie w całości w dniu 2 lipca 2010 r. (wyrok Sądu z dnia 2 lipca 2010 r. w sprawie T-266/08 P Kerstens przeciwko Komisji, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze).

[30] Zob. ww. wyrok w sprawach połączonych F-88/09 i F-48/10 Z przeciwko Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej, pkt 43–66 (dostępny pod następującym adresem: http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=131386&pageIndex=0&doclang=FR&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=240451 )

[31] Zobacz § 146 sprawy Z(w oryginale francuskim): „[l] es droits de la défense recouvrent assurément, tout en étant plus étendus, le droit procédural pour toute personne d’être entendue avant qu’une mesure individuelle qui l’affecterait défavorablement ne soit prise à son égard, tel qu’il est énoncé à l’article 41, ust. 2, sous a), de la Charte...”.

[32] Zob. wyrok Sądu (druga izba) z dnia 17 października 2006 r. w sprawie T-406/04, Bonnet przeciwko Trybunałowi Sprawiedliwości, [2006] Zb.Orz.SP-I-A-2-213 i II-A-2-1097, pkt 74 i 79 (w oryginale francuskim): „[c]’est le silence gardé sur ses activités extrajudiciaires qui a compromis la confiance du président de la Cour... Cependant, la Cour a jugé que, lorsque la confiance mutuelle est rompue pour quelque raison que ce soit, il est de bonne administration de mettre fin à la relation de travail fondée sur cette confiance mutuelle...".