Sprawa dotyczyła wniosku o publiczny dostęp do dokumentów sporządzonych w ramach audytu Komisji Europejskiej dotyczącego przestrzegania przez rolników na Litwie wymogów środowiskowych, które muszą spełnić, aby otrzymać finansowanie unijne.

Komisja odmówiła publicznego dostępu do dokumentów, argumentując, że ich ujawnienie zagroziłoby pomyślnemu zakończeniu audytu.

Na podstawie kontroli odpowiednich dokumentów Rzecznik stwierdził, że Komisja słusznie odmówiła publicznego dostępu do spornych dokumentów. W związku z tym zamknęła dochodzenie, stwierdzając brak niewłaściwego administrowania.

Niemniej jednak, ponieważ w międzyczasie Komisja potwierdziła, że audyt został zakończony, Rzecznik ufa, że Komisja udzieli jak najszerszego dostępu do dokumentów, jeżeli skarżący będzie kontynuował sprawę.

Trzy sprawy dotyczyły sposobu, w jaki Komisja Europejska stosowała przepisy dotyczące lepszego stanowienia prawa i inne wymogi proceduralne podczas przygotowywania wniosków ustawodawczych dotyczących należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (983/2025/MIK), zwalczania przemytu migrantów (2031/2024/VB) oraz wspólnej polityki rolnej (1379/2024/MIK). Komisja uznała te wnioski za pilne i w związku z tym pominęła kroki przewidziane w jej przepisach, takie jak oceny skutków i konsultacje publiczne. Skarżący, którzy są organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, uznali te pominięcia za naruszenie przepisów Komisji dotyczących lepszego stanowienia prawa. W dwóch przypadkach skarżący twierdzili również, że Komisja nie dokonała oceny spójności wniosków ustawodawczych z celami klimatycznymi UE, zgodnie z wymogami Europejskiego prawa o klimacie. W jednym przypadku skarżący był ponadto zaniepokojony tym, że Komisja naruszyła swój regulamin wewnętrzny dotyczący konsultacji między służbami.

Na podstawie swoich dochodzeń Rzecznik stwierdziła uchybienia proceduralne w sposobie przygotowania przez Komisję przedmiotowych wniosków ustawodawczych, co łącznie stanowiło niewłaściwe administrowanie. Aby zaradzić tym niedociągnięciom, Rzecznik zalecił Komisji zapewnienie przewidywalnego, spójnego i niearbitralnego stosowania przepisów dotyczących lepszego stanowienia prawa poprzez zdefiniowanie „pilnych” sytuacji uzasadniających odstępstwo od ich wymogów, a także poprzez rejestrowanie i wyjaśnianie powodów wszelkich przyznanych odstępstw. Ponadto w przypadku przyznania odstępstw Komisja powinna ustanowić procedurę zapewniającą, aby pilne przygotowanie wniosków ustawodawczych było nadal zgodne z zasadami przejrzystego, opartego na dowodach i pluralistycznego procesu stanowienia prawa. Aby wesprzeć Komisję w tym zadaniu, Rzecznik przedstawił również cztery propozycje ulepszeń, które obejmowały: doprecyzowanie zasad konsultacji z zainteresowanymi stronami w odniesieniu do pilnych wniosków; zapewnienie terminowej publikacji dokumentów analitycznych zastępujących oceny skutków i przedstawiających dowody uzasadniające jej wnioski, aby umożliwić debatę publiczną przed przyjęciem przepisów; wydawanie wytycznych dotyczących wdrażania ocen spójności klimatycznej; przedstawianie i rejestrowanie uzasadnień przy skracaniu okresów konsultacji między służbami poniżej ustalonych progów.

W swojej odpowiedzi skierowanej do Rzecznika Praw Obywatelskich Komisja zgodziła się zastanowić nad określeniem „pilnych” sytuacji podczas zbliżającego się przeglądu przepisów dotyczących lepszego stanowienia prawa, a także zarejestrować i opublikować powody stosowania wszelkich odstępstw od ich wymogów. Komisja zobowiązała się również do zapewnienia ukierunkowanych konsultacji w sprawie swoich „pilnych” wniosków, do opublikowania dokumentów analitycznych zawierających dowody potwierdzające jej wnioski w ciągu trzech miesięcy od ich przyjęcia, do uwzględnienia ocen spójności klimatycznej zarówno w dokumentach analitycznych, jak i w uzasadnieniach przyszłych wniosków oraz do przedstawienia uzasadnień skróconych konsultacji między służbami.

W swoich uwagach do odpowiedzi Komisji skarżący uznali, że zobowiązania Komisji nie są ani jasne, ani wystarczająco konkretne, aby zagwarantować przejrzysty, inkluzywny i oparty na dowodach proces stanowienia prawa.

Rzecznik z zadowoleniem przyjęła ogólną konstruktywną odpowiedź Komisji na jej zalecenia i sugestie dotyczące ulepszeń. Niemniej jednak odpowiedź Komisji nie zapewnia jeszcze wystarczającej jasności co do konkretnych kroków, jakie zamierza ona podjąć w celu wdrożenia zaleceń i sugestii Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczących ulepszeń.

Rzecznik Praw Obywatelskich będzie zatem monitorował tę sprawę w oparciu o przyszłe skargi i po zakończeniu przez Komisję przeglądu przepisów dotyczących lepszego stanowienia prawa. Na tym etapie dalsze dochodzenia nie są uzasadnione, a Rzecznik zamknęła te trzy sprawy.

Sprawa dotyczyła wniosku o publiczny dostęp do dokumentów związanych z programami rozwoju kawy w Etiopii. Skarżący przedłożył swój wniosek Komisji w sierpniu 2024 r.

Komisja udzieliła pierwszej odpowiedzi w grudniu 2024 r. Udzieliła ona pełnego dostępu do dwóch dokumentów, odmówiła dostępu do trzech dokumentów w całości i udzieliła częściowego dostępu do pozostałych 31 dokumentów. Czyniąc to, Komisja argumentowała, że (pełne) ujawnienie mogłoby naruszyć ochronę celu kontroli, dochodzeń i audytów, ochronę danych osobowych i interesów handlowych, a także ochronę interesu publicznego w odniesieniu do stosunków międzynarodowych.

Skarżący zakwestionował decyzję Komisji, składając w styczniu 2025 r. „wniosek potwierdzający”. Wobec braku odpowiedzi skarżący zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich w maju 2025 r.

W czerwcu 2025 r. Rzecznik wszczął dochodzenie i zwrócił się do Komisji o jak najszybsze udzielenie skarżącemu odpowiedzi.

W następstwie kilku rozmów z Komisją w tej sprawie w dniu 20 kwietnia 2026 r. Rzecznik Praw Obywatelskich przesłał Komisji ostateczne przypomnienie, wzywając ją do przyjęcia decyzji potwierdzającej najpóźniej do dnia 12 maja 2026 r. Komisja tego nie uczyniła.

Ponieważ Komisja nadal nie odpowiedziała na ponowny wniosek skarżącego po upływie 15 miesięcy od upływu ustawowego terminu określonego w rozporządzeniu 1049/2001, Rzecznik zamknęła dochodzenie stwierdzeniem niewłaściwego administrowania.

Trzy sprawy dotyczą sposobu, w jaki Komisja Europejska stosowała przepisy dotyczące lepszego stanowienia prawa i inne wymogi proceduralne podczas przygotowywania wniosków ustawodawczych dotyczących należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (983/2025/MAS), zwalczania przemytu migrantów (2031/2024/VB) oraz wspólnej polityki rolnej (1379/2024/MIK). Komisja uznała te wnioski za pilne i w związku z tym pominęła kroki przewidziane w jej przepisach, takie jak oceny skutków i konsultacje publiczne. Skarżący, którzy są organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, uznali te pominięcia za naruszenie przepisów Komisji dotyczących lepszego stanowienia prawa. W dwóch przypadkach skarżący twierdzili również, że Komisja nie sprawdziła spójności wniosków ustawodawczych z celami klimatycznymi UE, zgodnie z wymogami Europejskiego prawa o klimacie. W jednym przypadku skarżący był ponadto zaniepokojony tym, że Komisja naruszyła swój regulamin wewnętrzny dotyczący konsultacji między służbami.   

Rzecznik wszczął dochodzenia w tych trzech sprawach. Otrzymała pisemną odpowiedź Komisji we wszystkich trzech sprawach, zapoznała się z odpowiednimi aktami Komisji, a jej zespoły śledcze spotkały się z przedstawicielami Komisji w ramach dwóch dochodzeń.

Komisja odpowiedziała, że przepisy dotyczące lepszego stanowienia prawa nie są wiążącym prawem, lecz zbiorem narzędzi kształtowania polityki służących gromadzeniu istotnych informacji, które należy stosować w sposób proporcjonalny. Twierdziła również, że przed przyjęciem przedmiotowych wniosków ustawodawczych zgromadziła wszystkie istotne dowody, skonsultowała się z zainteresowanymi stronami oraz przeprowadziła oceny spójności klimatycznej i konsultacje między służbami zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami.

Na podstawie swoich dochodzeń Rzecznik stwierdziła szereg niedociągnięć proceduralnych w sposobie, w jaki Komisja przygotowała wnioski ustawodawcze, które łącznie stanowią niewłaściwe administrowanie.

W szczególności Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że Komisja przyjęła szeroką interpretację pojęcia „pilności” i nie uzasadniła w wystarczającym stopniu „pilności” wniosków ustawodawczych skierowanych do opinii publicznej ani nie udokumentowała odstępstw od obowiązujących przepisów dotyczących lepszego stanowienia prawa. Rzecznik stwierdziła również, że Komisja nie wprowadziła procedury, która zapewniłaby, zgodnie z wymogami Traktatów i orzecznictwa, przejrzyste, oparte na dowodach i pluralistyczne przygotowanie „pilnych” wniosków ustawodawczych. Rzecznik stwierdziła ponadto, że nie prowadząc odpowiednich rejestrów obowiązkowych kontroli spójności swoich wniosków z celami klimatycznymi UE, Komisja nie działała w sposób odpowiedzialny.

Aby zaradzić tym niedociągnięciom, Rzecznik wydał dwa zalecenia. Rzecznik Praw Obywatelskich zalecił, aby Komisja zapewniła przewidywalne, spójne i niearbitralne stosowanie swoich przepisów dotyczących lepszego stanowienia prawa poprzez zdefiniowanie „pilnych” sytuacji, które uzasadniają odstępstwo od wymogów określonych w przepisach. Ponadto w przypadku przyznania odstępstw Komisja powinna ustanowić procedurę zapewniającą, aby pilne przygotowanie wniosków ustawodawczych było nadal zgodne z zasadami przejrzystego, opartego na dowodach i pluralistycznego procesu stanowienia prawa. Aby wesprzeć Komisję w tym zadaniu, Rzecznik przedstawił cztery sugestie, które obejmują wyjaśnienie zasad konsultacji z zainteresowanymi stronami w odniesieniu do pilnych wniosków oraz zapewnienie publikacji dowodów potwierdzających jego wnioski w odpowiednim czasie, aby umożliwić debatę publiczną przed przyjęciem przepisów.

Sprawa dotyczyła domniemanego konfliktu interesów z udziałem komisarza ds. rolnictwa. Skarżący, organizacja reprezentująca polskich rolników, złożył skargę w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego dotyczącą polskiego prawodawstwa rolnego. Skarżący powiadomił następnie Komisję Europejską o tym, że brat komisarza ds. rolnictwa należy do członków polskiego parlamentu, którzy zaproponowali sporne przepisy.   

Rzecznik stwierdziła, że sposób, w jaki Komisja oceniła konflikt interesów, był błędny. Konkretnie rzecz ujmując, nie uwzględniła ona faktu, że związek komisarza z jednym z podmiotów składających wnioski ustawodawcze mógł wpłynąć lub był postrzegany jako wpływający negatywnie na niezależność Komisji przy ocenie rozpatrywanej skargi o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.  

Rzecznik Praw Obywatelskich zasugerował poprawę w celu rozwiązania tego problemu i wezwał Komisję do przeglądu procesu decyzyjnego w sprawie skargi o naruszenie pod nadzorem innego komisarza. Ponieważ Rzecznik stwierdziła również niedociągnięcia proceduralne w tej sprawie, przedstawiła drugą propozycję poprawy, aby zapobiec podobnym sytuacjom w przyszłości.

Rzecznik zamknęła dochodzenie, zwracając się do Komisji o przedstawienie sprawozdania z działań podjętych w celu uwzględnienia jej sugestii.