Strasburg, 22 czerwca 2020 r.

Skargi 1570/2018/JF-JN i 1973/2018/JF-JN

Wstępne ustalenia Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w powyższych sprawach dotyczące sposobu zatwierdzania przez Komisję Europejską substancji stosowanych w środkach ochrony roślin (pestycydy)

Szanowny Panie Przewodniczący!

Pragnę poinformować Pana o moich wstępnych ustaleniach po przeprowadzeniu dochodzenia w sprawie powyższych skarg, otrzymanych od Pesticide Action Network Europe. Zanim przejdę dalej, warto wysłuchać opinii Komisji, zwłaszcza biorąc pod uwagę politykę przedstawioną przez Komisję, która ma wpływ na przyszłe stosowanie pestycydów. Pragnę w szczególności zauważyć, że Komisja zapowiedziała podjęcie działań w celu ograniczenia o 50 % ogólnego stosowania pestycydów chemicznych i związanego z nimi ryzyka do 2030 r.^[1].

Dochodzenie to koncentrowało się na: a) Komisja zatwierdza substancje czynne, w odniesieniu do których Europejski Urząd ds. oraz b) sposób, w jaki Komisja stosuje procedurę zatwierdzania substancji czynnej, ale zwraca się o dodatkowe dane w celu potwierdzenia jej bezpieczeństwa (procedura ´ dotycząca danych potwierdzających). Chociaż doceniam fakt, że decyzje te są podejmowane przez Komisję, po tym jak państwa członkowskie wniosły swój wkład w prace odpowiedniego Stałego Komitetu, w moim dochodzeniu zidentyfikowano następujące kwestie, na które zwracam Pańską uwagę.

a) Zatwierdzanie substancji czynnych, w odniesieniu do których EFSA zidentyfikowała obszary krytyczne budzące obawy lub których stosowanie nie jest bezpieczne

Komisja może zatwierdzić substancje czynne tylko wtedy, gdy nie oczekuje się, aby miały one jakikolwiek szkodliwy wpływ na zdrowie ludzi lub zwierząt lub jakikolwiek niedopuszczalny wpływ na środowisko. Chociaż jako Rzecznik Praw Obywatelskich nie jestem w stanie najlepiej stwierdzić, czy Komisja konsekwentnie przestrzegała tego obowiązku, w niniejszym dochodzeniu zidentyfikowano następujące obawy:

(i) Kompetencje w zakresie oceny ryzyka – W przypadku gdy EFSA zidentyfikował krytyczne obszary budzące obawy lub nie zidentyfikował bezpiecznych zastosowań, wydaje się rozsądne, aby Komisja – w celu właściwego stosowania zasady ostrożności – starała się uzyskać wyjaśnienia od EFSA przed zatwierdzeniem danej substancji czynnej. Potwierdzenie przez EFSA, że Komisja nie zwróciła się do niego o wyjaśnienia w odniesieniu do braku pewnych danych dotyczących trzech substancji czynnych ^[2] zbadanych podczas tego dochodzenia, jest szczególnie problematyczne, biorąc pod uwagę, że zadaniem EFSA jest przeprowadzenie oceny naukowej.

Z naszej wiedzy wynika, że ponieważ EFSA nie dysponowała danymi, nie oceniła zastosowań, w odniesieniu do których substancje czynne zostały ostatecznie zatwierdzone. EFSA powinna była być w stanie wypowiedzieć się na temat wszystkich zastosowań przedstawionych przez skarżących i rozważanych przez Komisję, ponieważ zadaniem EFSA jest ocena ryzyka związanego z zastosowaniami substancji.

Prawdopodobnie to, co Komisja powinna była zrobić w obliczu problemu podejmowania decyzji w sprawie zastosowań substancji, które nie zostały ocenione przez EFSA, polegałoby na zwróceniu się do EFSA o uzupełnienie „dozowników” (co, jak rozumiem, jest praktyką w nowych przypadkach). Komisja powinna była następnie oprzeć swoją decyzję o zatwierdzeniu zastosowań substancji i warunków związanych z tym zastosowaniem na tej ocenie. Dochodzenie to sugeruje, że Komisja, jako podmiot zarządzający ryzykiem, podjęła się wypełnienia luk, których EFSA nie była w stanie ocenić.

(ii) Przejrzystość - Komisja stwierdziła, że jej sprawozdania z przeglądu zatwierdzonych substancji czynnych mają na celu wyjaśnienie przyczyn decyzji o zatwierdzeniu. Jednak w odniesieniu do substancji poddanych przeglądowi w niniejszym dochodzeniu odpowiednia sekcja sprawozdań z przeglądu nie wyjaśnia wyraźnie, dlaczego Komisja zatwierdziła przedmiotowe substancje, pomimo wniosków EFSA´s. Niedopełnienie tego obowiązku stwarza ryzyko wywołania w społeczeństwie wrażenia, że Komisja zatwierdza substancje o niedopuszczalnym wpływie na środowisko.

Jako organ odpowiedzialny za zatwierdzenie substancji czynnej Komisja musi zapewnić, aby jej decyzje były jasne i przekonujące. W szczególności, jeżeli EFSA uważa, że substancja czynna nie spełnia kryteriów zatwierdzenia przewidzianych w rozporządzeniu w sprawie pestycydów, a następnie zatwierdza ją Komisja, to na Komisji spoczywa obowiązek rozwiania wszelkich wątpliwości. Oznacza to jaśniejsze wyjaśnienie, na jakiej podstawie podjęła decyzję, w miarę możliwości, unikając zbyt złożonego, technicznego języka. Jeżeli włączenie złożonego i technicznego języka do formalnej decyzji okaże się nieuniknione, Komisja powinna zapewnić, aby opublikowała również wyjaśnienie swojej decyzji jasnym i łatwo zrozumiałym dla opinii publicznej językiem. Tylko w ten sposób proces zatwierdzania może być prowadzony z zachowaniem pełnej przejrzystości i podlegać skutecznej kontroli publicznej.

b) W jaki sposób Komisja stosuje „procedurę danych potwierdzających”

Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie pestycydów Komisja może zwrócić się do wnioskodawców o przedłożenie danych potwierdzających w przypadku ustanowienia nowych wymogów w trakcie procesu oceny lub w wyniku pojawienia się nowej wiedzy naukowej i technicznej.^[3] Takie informacje muszą mieć charakter potwierdzający, tak aby zwiększyć zaufanie do już podjętej decyzji o zatwierdzeniu substancji ^[4].

Do mnie nie należy ocena, czy informacje wymagane w ramach procedury danych potwierdzających wynikają z tego, co rzeczywiście można uznać za nową wiedzę naukową lub techniczną. W moim poprzednim dochodzeniu w tej sprawie wskazałem jednak, że Komisja powinna stosować procedurę danych potwierdzających ze szczególną ostrożnością i powściągliwością [5]. ^Wynika to z faktu, że wszelkie ewentualne błędy w ocenie Komisji wynikające z niewystarczających danych mogą powodować poważne, być może nieodwracalne szkody dla zdrowia ludzi lub zwierząt lub dla środowiska. W przypadku dwóch z dziesięciu substancji zbadanych w poprzednim dochodzeniu problemy zidentyfikowano po przedłożeniu danych potwierdzających.

Komisja przyznaje, że w odniesieniu do substancji czynnych zatwierdzonych w ramach tej procedury od 2015 r. nie przedstawiono jeszcze danych potwierdzających dotyczących wpływu procesów uzdatniania wody na charakter pozostałości obecnych w wodach powierzchniowych i podziemnych, ponieważ nie istnieją jeszcze niezbędne wytyczne. Uważam, że przedmiotowe substancje czynne są zatwierdzane od 2015 r.; nadal nie ma oznak finalizacji wytycznych; a nawet po jego zakończeniu upłynie dużo czasu, zanim wnioskodawca będzie w stanie przedstawić dane wymagane na podstawie niniejszych wytycznych. Ocena danych i podjęcie przez Komisję wszelkich działań następczych będą wymagały dodatkowego czasu. Mam również świadomość, że chociaż EFSA twierdzi zasadniczo, iż wnioskodawcy powinni mieć możliwość przedstawienia takich danych bez wytycznych, Komisja się z tym nie zgadza. Ponieważ istnieje prawdopodobieństwo, że Komisja będzie nadal zatwierdzać substancje w ramach procedury danych potwierdzających, w przypadku gdy wnioskodawcy nie przedstawią informacji na temat wpływu na wodę, Komisja powinna zachować szczególną ostrożność i powściągliwość przy stosowaniu procedury danych potwierdzających do zatwierdzania substancji, w przypadku których brakuje tych ważnych informacji.

Jak wspomniano na wstępie, w niniejszym piśmie przedstawiono moje wstępne ustalenia wraz z dalszymi wyjaśnieniami zawartymi w załączniku. Byłbym wdzięczny, gdyby zechciał Pan poinformować mnie do dnia 30 września 2020 r. o swoich poglądach w związku z przedstawionymi obawami. Podzielę się również tymi wstępnymi ustaleniami ze skarżącym w celu uzyskania jego opinii. Po uzyskaniu opinii Komisji i skarżącego przystąpię do podjęcia decyzji w tej sprawie lub, w razie potrzeby, do wydania zalecenia.

Z góry dziękuję za współpracę w tej ważnej sprawie.

Z poważaniem,

Emily O'Reilly
Europejska Rzecznik Praw Obywatelskich

Załączniki:

● załącznik zawierający wstępne ustalenia Rzecznika Praw Obywatelskich;

[1] Komunikat Komisji – Unijna strategia na rzecz bioróżnorodności 2030 (COM/2020/38)

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1590574123338&uri=CELEX:52020DC0380

[2] Flazasulfuron, izofetamid i epoksykonazol.

[3] Art. 6 lit. f) rozporządzenia w sprawie pestycydów.

[4] Pkt 2.2 lit. b) załącznika II do rozporządzenia w sprawie pestycydów.

[5] Zob. pkt 22 decyzji Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie 12/2013/MDC dotyczącej praktyk Komisji Europejskiej w zakresie udzielania zezwoleń i wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin (pestycydów), dostępnej pod adresem: https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/64069