Sprawa dotyczyła sposobu, w jaki Agencja Unii Europejskiej ds. Azylu (EUAA) odniosła się do zarzutów dotyczących naruszeń praw podstawowych w swoich działaniach na greckiej wyspie Samos. Skarżący byli zaniepokojeni tym, że sposób, w jaki pracownicy prowadzący sprawy rozmieszczeni w zespołach wsparcia AUEA ds. azylu przeprowadzali wywiady z osobami ubiegającymi się o azyl znajdującymi się w trudnej sytuacji, był sprzeczny z prawem UE i że AUEA nie zajęła się tą kwestią. Ponadto skarżący byli zaniepokojeni sposobem, w jaki AUEA rozpatrywała zgłoszenia osób ubiegających się o azyl dotyczące zawracania.

Rzecznik stwierdziła, że w momencie składania skargi AUEA nie zapewniła, aby pracownicy zajmujący się sprawami oddelegowani do jej zespołów wsparcia ds. azylu byli przygotowani do właściwego prowadzenia rozmów z osobami ubiegającymi się o azyl wymagającymi szczególnego traktowania, w tym w odniesieniu do sposobu uwzględniania wskaźników podatności na zagrożenia, gdy pojawiają się one po raz pierwszy podczas rozmowy w sprawie azylu. Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził ponadto, że AUEA nie zapewniła osobom ubiegającym się o azyl znajdującym się w trudnej sytuacji odpowiedniej procedury zgłaszania błędów popełnionych podczas przesłuchań i nie poddała takich sprawozdań przeglądowi przez AUEA. Rzecznik stwierdziła, że stanowi to niewłaściwe administrowanie, i skierowała do AUEA cztery zalecenia w celu wyeliminowania niedociągnięć.

Rzecznik przesłała również te zalecenia swoim odpowiednikom z Europejskiej Sieci Rzeczników Praw Obywatelskich (ENO) w celu uzyskania ich opinii na temat sposobu zapewnienia zgodności z prawami podstawowymi we współpracy między pracownikami AUEA prowadzącymi sprawy a krajowymi urzędnikami ds. azylu.

Ponadto Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził istotne niedociągnięcia w odniesieniu do sposobu, w jaki AUEA zajęła się ujawnianiem przez osoby ubiegające się o azyl doświadczeń związanych z zawracaniem podczas przesłuchań. Ponieważ AUEA rozpoczęła wdrażanie środków mających na celu usunięcie tych niedociągnięć podczas dochodzenia Rzecznika Praw Obywatelskich, nie stwierdziła niewłaściwego administrowania, lecz przedstawiła dwie propozycje poprawy.

Skarga dotyczyła odmowy udzielenia przez Europejski Bank Centralny (EBC) urlopu rodzicielskiego członkowi personelu zatrudnionemu na podstawie umowy o czasowe oddelegowanie (ESBC/IO) wykorzystywanego do wymiany z krajowymi bankami centralnymi na maksymalny okres trzech lat. Skarżący twierdził, że wyłączenie pracowników zatrudnionych na podstawie takich umów z urlopu rodzicielskiego narusza zasadę równego traktowania i prawo do urlopu rodzicielskiego na mocy art. 33 ust. 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.

EBC utrzymywał, że jego zasady są uzasadnione szczególnym i tymczasowym charakterem umów ESBC/IO, potrzebą zapewnienia ciągłości operacyjnej oraz faktem, że pracownicy zachowali dostęp do urlopu rodzicielskiego w ramach swoich krajowych systemów zatrudnienia. Podniosła ona, że art. 33 ust. 2 karty nie przyznaje bezwarunkowego prawa do urlopu rodzicielskiego i że zachowała swobodę uznania przy określaniu mających zastosowanie warunków.

Rzecznik stwierdził, że EBC nie wykazał, że odmowa przyznania pracownikom ESBC/IO podstawowego prawa do urlopu rodzicielskiego była uzasadniona i proporcjonalna lub że nie można było przyjąć mniej restrykcyjnych środków. Rzecznik uznał również, że możliwość późniejszego skorzystania z urlopu rodzicielskiego na mocy prawa krajowego nie jest odpowiednim substytutem korzystania z tego prawa, gdy ma ono największe znaczenie dla opieki nad małym dzieckiem.

Rzecznik stwierdziła, że stanowi to niewłaściwe administrowanie, i zaleciła, aby EBC dokonał przeglądu swoich przepisów dotyczących krótkoterminowego zatrudnienia w celu zapewnienia proporcjonalnego dostępu do urlopu rodzicielskiego, w szczególności w przypadku umów ESBC/IO przedłużanych po upływie okresu początkowego.

Sprawa dotyczyła nieudzielenia przez Europejską Agencję Straży Granicznej i Przybrzeżnej (Frontex) merytorycznej odpowiedzi na skargę administracyjną dotyczącą zarzutów nękania i nieprawidłowości zgłoszonych przez funkcjonariusza stałej służby kategorii 2.

Skarżący złożył skargę administracyjną do Fronteksu w marcu 2023 r. Frontex odpowiedział, że wbrew wcześniejszym informacjom, które przekazał skarżącemu, nie ma on prawa do złożenia takiej skargi. W związku z tym nie otrzymałby merytorycznej odpowiedzi. W toku dochodzenia prowadzonego przez Rzecznik Frontex stwierdził jednak, że do listopada 2024 r. udzieli skarżącemu ogólnej merytorycznej odpowiedzi. Frontex udzielił tej odpowiedzi skarżącemu dopiero w grudniu 2025 r. Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że niespójne informacje przekazane skarżącemu oraz rażące opóźnienie w udzieleniu odpowiedzi na skargę stanowią niewłaściwe administrowanie. Rzecznik nie uznał jednak za konieczne wydania zalecenia, biorąc pod uwagę, że Frontex udzielił skarżącemu merytorycznej odpowiedzi.

Ponadto dochodzenie Rzecznika Praw Obywatelskich wykazało brak skutecznego mechanizmu składania skarg i dochodzenia roszczeń przez funkcjonariuszy kategorii 2, np. w sytuacjach molestowania we Fronteksie. Rzecznik stwierdziła, że jest to kwestia systemowa, która również stanowi przypadek niewłaściwego administrowania.

Rzecznik zalecił zarządowi Fronteksu wprowadzenie skutecznego mechanizmu składania skarg i dochodzenia roszczeń w ramach zbliżającego się przeglądu ram prawnych dla urzędników kategorii 2.

Sprawa dotyczyła sposobu, w jaki Komisja Europejska zapewnia przestrzeganie praw podstawowych w kontekście funduszy UE przyznanych Grecji na zarządzanie granicami. Skarżący, kilka organizacji pozarządowych, wyrazili obawy, że Komisja nie monitorowała i nie oceniała skutecznie działań w zakresie zarządzania granicami finansowanych przez UE w kontekście utrzymujących się zarzutów poważnych naruszeń praw człowieka przez władze greckie.

W dochodzeniu określono obszary, którymi Komisja powinna się zająć, aby poprawić sposób monitorowania i zapewniania przestrzegania praw podstawowych w tej dziedzinie. Ponieważ jednak Komisja oczekuje obecnie na sprawozdanie końcowe władz greckich w jednym z indywidualnych przypadków domniemanych naruszeń praw podstawowych podniesionych w tym dochodzeniu, a także oceni teraz wydatki Grecji w ramach odpowiedniego programu, Rzecznik zamknęła sprawę, stwierdzając, że dalsze dochodzenia nie były uzasadnione. Przedstawiła jednak Komisji pewne sugestie dotyczące rozwiązania problemów stwierdzonych w toku dochodzenia.

W szczególności Rzecznik wezwał Komisję do wprowadzenia wytycznych dotyczących oceny przestrzegania praw podstawowych w trakcie realizacji programu, w szczególności w odniesieniu do powiązanego „warunku podstawowego” dostępu do funduszy. W ramach tych wytycznych Komisja powinna ustanowić kryteria pozwalające określić, w jakich okolicznościach wstrzyma lub zawiesi fundusze UE w przypadku nieprzestrzegania praw podstawowych i związanego z nimi warunku finansowania, oraz opublikować te kryteria. W swojej ocenie wiarygodnych skarg dotyczących naruszeń praw podstawowych oraz ogólnego programu greckiego Komisja powinna rozważyć, czy Grecja nadal spełnia warunek dotyczący praw podstawowych związany z przedmiotowymi funduszami. Rzecznik przedstawiła również sugestie dotyczące przejrzystości procesu monitorowania i środków mających na celu zwiększenie zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego.

 

W ramach tego dochodzenia z własnej inicjatywy oceniono, w jaki sposób Komisja Europejska zamierza zagwarantować poszanowanie praw człowieka w kontekście protokołu ustaleń między UE a Tunezją. Wyrażono obawy co do charakteru protokołu ustaleń w ogóle, a w szczególności co do wsparcia inicjatyw w zakresie kontroli granic, zwłaszcza w świetle głęboko niepokojących sprawozdań dotyczących sposobu, w jaki władze tunezyjskie radzą sobie z migrantami.

Rzecznik była szczególnie zaniepokojona brakiem uprzedniej oceny wpływu na prawa człowieka, w szczególności w odniesieniu do filaru protokołu ustaleń dotyczącego migracji i mobilności oraz projektów, które mają zostać objęte tym filarem. Ponieważ ten filar protokołu ustaleń ma wyraźnie na celu ograniczenie nielegalnej migracji do UE i zniechęcenie do niej poprzez lepszą kontrolę migracji przez władze tunezyjskie, realizacja projektów realizujących ten cel ma w oczywisty sposób wymiar praw człowieka. Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Komisji o udzielenie odpowiedzi na szereg pytań dotyczących tego, w jaki sposób zamierza monitorować wpływ działań prowadzonych na podstawie protokołu ustaleń na prawa człowieka oraz jakie środki przewidział i zaplanował, w tym w odniesieniu do ewentualnego zawieszenia finansowania UE, w przypadku stwierdzenia naruszeń praw człowieka.

Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że pomimo wielokrotnych twierdzeń Komisji, że nie ma potrzeby przeprowadzania uprzedniej oceny skutków dla praw człowieka, przed podpisaniem protokołu ustaleń faktycznie zakończyła ona proces zarządzania ryzykiem w Tunezji.

W ramach tego działania, które – jak stwierdziła Komisja – prowadzi ze wszystkimi krajami partnerskimi UE, które mogą otrzymać wsparcie budżetowe UE, uwzględniono kryteria podobne do kryteriów stosowanych w standardowej ocenie sytuacji w zakresie praw człowieka. Oceniają one m.in. stan praw człowieka, demokracji, praworządności, bezpieczeństwa i konfliktów w danym kraju partnerskim. Komisja nie podzieliła się jednak tymi informacjami proaktywnie, w tym w swojej odpowiedzi na inicjatywę strategiczną Rzecznika w tej sprawie.

Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawił sugestie dotyczące sposobu rozwiązania tego problemu. Biorąc pod uwagę zakres zidentyfikowanego ryzyka, zasugerowała również, aby Komisja opracowała konkretne kryteria ewentualnego zawieszenia finansowanych przez UE umów dotyczących zarządzania migracjami, w przypadku gdy znajdzie dowody łamania praw człowieka podczas realizacji projektów. W tym kontekście Rzecznik zasugerowała, aby Komisja zachęcała swoich partnerów wykonawczych do ustanowienia mechanizmów składania skarg dla osób fizycznych w celu zgłaszania domniemanych naruszeń ich praw człowieka podczas realizacji projektów/programów finansowanych przez UE w Tunezji. Biorąc pod uwagę ostatnie doniesienia o poważnych problemach w terenie, nabrało to jeszcze większego znaczenia.