Tytuł sprawy: Rola Komisji Europejskiej w odniesieniu do warunków umownych „naukowców zatrudnionych lokalnie” w szkołach europejskich

Data: Wtorek 11 października 2022 r.

Obecność

Komisja Europejska:

Kierownik działu - HR.F3

Zastępca kierownika działu – HR.F5

Urzędnik ds. polityki – HR.F3

Urzędnik ds. polityki – HR.F3

Radca prawny - HR.F4

Koordynator ds. polityki – SG.C2

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich:

Christophe Lesauvage - Ekspert prawny

Tanja Ehnert – koordynatorka ds. zapytań

- Vieri Biondi - urzędnik dochodzeniowy

Elia Saso – stażysta ds. zapytań

Cel posiedzenia

Celem spotkania było przekazanie zespołowi dochodzeniowemu Rzecznika Praw Obywatelskich informacji na temat roli Komisji w systemie Szkół Europejskich, warunków umownych „naukowców zatrudnionych lokalnie”, procesu delegowania nauczycieli z państw członkowskich oraz środków podjętych w celu poprawy warunków umownych i warunków pracy nauczycieli zatrudnionych lokalnie.

Wprowadzenie i informacje proceduralne

Zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich spotkał się z przedstawicielami Komisji Europejskiej za pośrednictwem wideokonferencji.

Zespół dochodzeniowy określił cel spotkania i przedstawił obowiązujące ramy prawne. Wyjaśniła, że Rzecznik nie ujawni żadnych informacji określonych przez Komisję jako poufne, ani skarżącemu, ani żadnej innej osobie spoza biura Rzecznika, bez uprzedniej zgody Komisji.

Wymieniane informacje

Rola Komisji w systemie szkół europejskich

Komisja zauważyła, że odgrywa szczególną rolę w systemie szkół europejskich. Chociaż dysponuje tylko jednym głosem w Radzie Gubernatorów (która składa się z 27 państw członkowskich i Komisji), jest zdecydowanie największym płatnikiem finansowym. Komisja ma zatem znaczący wpływ w praktyce, ale nie przysługuje jej żadne szczególne prawo inicjatywy.

Propozycje dotyczące systemu szkół europejskich są przedstawiane w kilku tematycznych grupach roboczych. Po przygotowaniu wniosku jest on oceniany przez wspólny komitet dydaktyczny, który ocenia jego aspekt pedagogiczny. Wnioski są następnie oceniane przez Komisję Budżetową, a na koniec przez Radę Gubernatorów. Komisja jest reprezentowana w większości grup roboczych, a także we Wspólnym Komitecie Nauczania, Komitecie Budżetowym i Radzie Gubernatorów, i przedstawia swoje opinie na każdym etapie.  

Informacje statystyczne dotyczące LRT

W bieżącym roku szkolnym (2022–2023) w Szkołach Europejskich jest 2524 stanowisk dydaktycznych – 1244 nauczycieli oddelegowanych (48,9 %) i 1280 LRT (51,1 %) w ekwiwalentach pełnego czasu pracy (EPC). Obecnie 1115 LRT ma umowę na czas nieokreślony.

W roku szkolnym 2021–2022 17 LRT straciło stanowisko z powodu oddelegowania nauczyciela. 5 z nich otrzymało inne stanowisko w systemie Szkół Europejskich zgodnie z procedurą określoną w art. 17 regulaminu świadczenia usług LRT, a 12 musiało opuścić Szkoły Europejskie. Komisja zauważyła, że rok szkolny 2021–2022 nie odzwierciedla normalnej tendencji w tym zakresie, ponieważ w poprzednich latach liczby te były bardziej zrównoważone.

Sytuacja umowna LRT

System Szkół Europejskich opiera się na oddelegowaniu nauczycieli przez państwa członkowskie, co stanowi wkład finansowy państw członkowskich w system Szkół Europejskich.

Niektóre państwa członkowskie miały ostatnio trudności z dotrzymaniem kwot oddelegowania.

Jest to problematyczne ze względów pedagogicznych, ponieważ system matury opiera się na obecności nauczycieli pochodzących z krajowych systemów edukacji. Jest to również problematyczne ze względów finansowych, ponieważ za długoterminowe badania naukowe płaci Komisja.

Konieczne jest zatem zwiększenie liczby oddelegowanych nauczycieli. Takie podwyższenie nie ma na celu ukarania LRT, ale jest konieczne z powodów przedstawionych powyżej. Ponadto, gdy oddelegowani nauczyciele wracają do swoich państw członkowskich po oddelegowaniu, stają się ambasadorami wartości UE, co jest pozytywnym aspektem systemu.

W związku z powyższym potrzebna jest elastyczność w odniesieniu do umów dotyczących ulg w opłatach za użytkowanie wieczyste, które mają być zawierane na czas określony.

Komisja zauważyła, że wraz z wprowadzeniem w 2016 r. ostatniego regulaminu pracowniczego dla pracowników długoterminowych jej celem było dostosowanie ich w jak największym stopniu do „warunków zatrudnienia innych pracowników Unii Europejskiej”[1], aby odzwierciedlić warunki zatrudnienia pracowników kontraktowych i pracowników zatrudnionych na czas określony w instytucjach UE. W tym kontekście wprowadzono poprawę warunków pracy LRT, taką jak reprezentacja pracowników LRT. 

W odniesieniu do LRT posiadających umowę na czas nieokreślony Komisja zauważyła, że nawet jeśli umowy te mogą zostać rozwiązane, gdy państwo członkowskie zaproponuje oddelegowanego nauczyciela na stanowisko, istnieją zabezpieczenia chroniące LRT zajmujące to stanowisko.[2] Jeżeli umowa na czas nieokreślony LRT zostanie rozwiązana z powodu oddelegowania, przewiduje się minimalny okres wypowiedzenia wynoszący sześć miesięcy. Ponadto istnieje obowiązek podjęcia próby zidentyfikowania innej pozycji dla LRT przed rozwiązaniem umowy. Komisja przyznała, że łatwiej jest znaleźć stanowiska dla LRT w Brukseli, gdzie istnieją cztery szkoły europejskie, niż w innych miejscach.

W odniesieniu do argumentu skarżącego, że warunki pracy LRT nie są zgodne z zasadami Europejskiego filaru praw socjalnych [3], Komisja uznała znaczenie filaru i jego przewodnią rolę dla Komisji. Zauważyła jednak, że zasady filaru nie mają bezpośredniego zastosowania i że skargi dotyczące systemu szkół europejskich należy kierować do Rady ds. Zażaleń Szkół.

Niemniej jednak Komisja rozumie obawy skarżącego i stara się podjąć działania w celu poprawy warunków pracy LRT. Komisja spotkała się niedawno w Brukseli z przedstawicielami pracowników LRT.

Procedura wskazywania nauczycieli do oddelegowania

Komisja wyjaśniła, że procedura identyfikacji nauczycieli do oddelegowania rozpoczyna się we wrześniu każdego roku. Na tym etapie każda szkoła sporządza listę stanowisk otwartych do oddelegowania w następnym roku szkolnym, która jest przekazywana do Biura Sekretarza Generalnego Szkół Europejskich i przedstawiana państwom członkowskim.

Przy sporządzaniu listy szkoły wskazują, czy dane stanowisko jest obecnie zajmowane przez LRT i czy LRT ma umowę na czas nieokreślony czy na czas określony. Państwa członkowskie proszone są o priorytetowe traktowanie, w miarę możliwości, oddelegowań na stanowiska, które nie są zajmowane przez lokalne zespoły badawcze na podstawie umów na czas nieokreślony. Do grudnia Rada Gubernatorów Szkół zatwierdza listę. W ciągu dwóch do trzech miesięcy państwa członkowskie mogą zobowiązać się do znalezienia kandydatów na określone stanowisko. Do kwietnia wiadomo, czy nauczyciel zostanie oddelegowany na określone stanowisko. Zasadniczo najdalej w kwietniu informuje się o obsadzaniu stanowisk przez LRT, w przypadku których państwa członkowskie zobowiązały się do oddelegowania nauczyciela.  

w sprawie środków podjętych w celu poprawy warunków pracy LRT

Komisja zauważyła, że pakiet dotyczący atrakcyjności dla nauczycieli wprowadzono po raz pierwszy w kwietniu 2019 r., a następnie przedłużono w kwietniu 2022 r., aby poprawić warunki pracy nauczycieli w szkołach europejskich.

Pakiet został po raz pierwszy opracowany przez odpowiednią grupę roboczą, w której Komisja przedstawiła swoje opinie. Komisja wyjaśniła, że chociaż jej zamiarem była poprawa warunków pracy nauczycieli w celu przyciągnięcia utalentowanych nauczycieli, konieczne było należyte uwzględnienie aspektu finansowego proponowanych środków, aby zapewnić, że przejdą oni kontrolę budżetową.

Pakiet dotyczący atrakcyjności obejmował m.in. przegląd systemu wynagrodzeń LRT, poprawę możliwości kariery zawodowej LRT poprzez otwarcie dla nich stanowisk kierowniczych oraz wprowadzenie (i zwiększenie w 2022 r.) „stanowisk chronionych” dla LRT.

„Punkty chronione” to stanowiska, które nie są publikowane w celu oddelegowania. Oznacza to, że umowy LRT zajmujących takie stanowiska nie mogą zostać rozwiązane z powodu oddelegowania. Niemniej jednak okresowe przeglądy techniczne dotyczące stanowisk chronionych mogą zostać odwołane z innych powodów wymienionych w art. 18 regulaminu świadczenia usług w odniesieniu do okresowych przeglądów technicznych.

Po Brexicie po raz pierwszy wprowadzono stanowiska chronione, aby zaspokoić zapotrzebowanie na nauczycieli anglojęzycznych, ponieważ było jasne, że Malta i Irlandia nie będą w stanie oddelegować wystarczającej liczby nauczycieli. Następnie w kwietniu 2022 r. zwiększono liczbę stanowisk chronionych, aby uwzględnić dodatkowe stanowiska, w przypadku których znalezienie oddelegowanych nauczycieli uznano za trudne. Określając, jakie konkretne stanowiska powinny być chronione, grupa robocza odpowiedzialna za podział kosztów bierze pod uwagę, które państwa członkowskie już wypełniają swoje limity delegowania. Ponieważ kraje te mogą nie być skłonne do przekroczenia swoich kwot, jest to decydujący element przy podejmowaniu decyzji o dodatkowych stanowiskach chronionych. Szkoły określają obecnie konkretne stanowiska spełniające te kryteria i przygotowują listę, która ma zostać przedłożona Radzie Gubernatorów, która powinna zostać zatwierdzona w grudniu 2022 r.

Zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich zauważył, że członkowie Rady Gubernatorów zobowiązali się, że do września 2025 r. oddelegowani nauczyciele powinni stanowić 65 % wszystkich nauczycieli pracujących w Szkołach Europejskich. Zespół prowadzący dochodzenie zapytał, czy po osiągnięciu takiego wskaźnika istniałby margines na dalszą poprawę stabilności umów pozostałych LRT. Przedstawiciele Komisji obecni na posiedzeniu potwierdzili, że po osiągnięciu wskaźnika 65/35 należy omówić środki mające na celu zwiększenie stabilności zatrudnienia w LRT. Komisja powtórzyła jednak, że obecnie istnieje potrzeba odwrócenia obecnej tendencji i zwiększenia liczby oddelegowanych nauczycieli.

Zakończenie posiedzenia

Zespół prowadzący dochodzenie podziękował przedstawicielom Komisji za poświęcony im czas i przedstawione wyjaśnienia. Spotkanie się zakończyło.

Dodatkowe informacje otrzymane po posiedzeniu

Po spotkaniu Komisja przekazała pocztą elektroniczną kopie następujących dokumentów:

• Decyzje poszerzonego posiedzenia Rady Najwyższej Szkół Europejskich – kwiecień 2019 r. (POUFNE)
• Decyzje poszerzonego posiedzenia Rady Najwyższej Szkół Europejskich – kwiecień 2022 r. (POUFNE)
• Utajnione decyzje poszerzonego posiedzenia Rady Najwyższej Szkół Europejskich – kwiecień 2019 r.
• Utajnione decyzje poszerzonego posiedzenia Rady Najwyższej Szkół Europejskich – kwiecień 2022 r.
• Projekty wniosków skierowanych do Rady Najwyższej w celu zwiększenia atrakcyjności Szkół Europejskich dla kadry nauczycielskiej – kwiecień 2019 r.
• Projekty wniosków skierowanych do Rady Najwyższej w celu zwiększenia atrakcyjności Szkół Europejskich dla kadry nauczycielskiej – kwiecień 2022 r.
• Przegląd liczby nauczycieli oddelegowanych do szkół europejskich w latach szkolnych 2011–2012 i 2022–2023

Bruksela, 6 grudnia 2022 r.

Christophe Lesauvage Vieri Biondi

Specjalista ds. zapytań ekspertów prawnych

[1] Regulamin pracowniczy urzędników i warunki zatrudnienia innych pracowników Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej: http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A01962R0031-20140501.

[2] Art. 17 regulaminu świadczenia usług dla nauczycieli zatrudnionych lokalnie w szkołach europejskich, https://www.eursc.eu/BasicTexts/2016-05-D-11-en-9.pdf.

[3] https://ec.europa.eu/info/strategy/priorities-2019-2024/economy-works-people/jobs-growth-and-investment/european-pillar-social-rights/european-pillar-social-rights-20-principles_en.