- PL Polski
Machine translations can contain errors potentially reducing clarity and accuracy; the Ombudsman accepts no liability for any discrepancies. For the most reliable information and legal certainty, please refer to the source version in French linked above.
For more information please consult our language and translation policy.
Monitorowanie wpływu lobbingu na podejmowanie decyzji i dobrą administrację
Speech - Speaker Teresa Anjinho - City Strasbourg - Country France - Date Thursday | 19 November 2026
Wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich Teresy Anjinho na wielkiej konferencji „Podejmowanie decyzji w Unii Europejskiej: Granice wpływów”
Drogi Jérôme Filippini, dyrektor Krajowego Instytutu Służby Publicznej,
Szanowna Pani Frédérique Berrod, Przewodnicząca Uniwersytetu w Strasburgu!
Szanowna Pani Nathalie Rubio, przewodnicząca Komitetu Sterującego ds. GIS/Eurolabu!
Droga Ségolène Barbou des Places, przewodnicząca komitetu sterującego GIS/Eurolab,
Drodzy nauczyciele i uczniowie,
Dobry wieczór dla wszystkich. Miło jest być w Strasburgu – mieście, które urzeczywistniło pojednanie i przekraczanie granic –aby mówić konkretnie o granicach: o granicach wpływów.
Dziękuję dyrektorowi Filippiniemu i Narodowemu Instytutowi Służby Publicznej za zaproszenie do udziału w tej wielkiej konferencji. Wielu z was wkrótce znajdzie się po drugiej stronie stołu. Otrzymasz e-maile, będziesz uczestniczyć w spotkaniach i czytać dokumenty przedstawiające stanowisko.
Dziś wieczorem nie chcę mówić o lobbingu w sposób abstrakcyjny, ale o pytaniu, z którym będziesz musiał się zmierzyć prawie codziennie w swoim życiu zawodowym: kto wpływa na decyzję, którą muszę podjąć – i czy opinia publiczna jest o tym informowana?
Jako Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich przyglądam się, w jaki sposób podejmowane są decyzje na szczeblu UE – czy przestrzegane są właściwe zasady i procedury. Ale patrzę również na „kto” jest zaangażowany: wszystkie osoby spoza administracji, których wkład ukształtował lub próbował ukształtować prawo i politykę UE.
Dziś wieczorem zrobię trzy rzeczy: wyjaśnię, dlaczego lobbing jest ważny i gdzie staje się nadmiernym wpływem; podzielić się tym, czego moje biuro nauczyło się z prowadzonych przez siebie dochodzeń; i spójrz w przyszłość, aby zidentyfikować wyzwania, które zdefiniują twoją karierę.
Pozwólcie, że od samego początku wyjaśnię: lobbing nie jest złym słowem. Dobrze uregulowany i przejrzysty lobbing może zapewnić obywatelom, przedsiębiorstwom i społeczeństwu obywatelskiemu skuteczny głos. Zapewnia decydentom nieocenioną wiedzę fachową i dane. W przeciwnym razie proces decyzyjny byłby mniej solidny i mniej bogaty.
Ale lobbing nigdy nie jest neutralny, ponieważ dostęp nie jest równomiernie rozłożony. Osoby z większymi zasobami lub lepszymi połączeniami mają zazwyczaj większy dostęp do decydentów. Ta nierównowaga może prowadzić do procesu decyzyjnego, w którym niektóre interesy ważą więcej niż inne, mimo że te ostatnie są równie uzasadnione, ale mniej reprezentowane.
Nienależyte wpływy rzadko przypominają korupcję. Częściej przypomina drzwi, które otwierają się łatwiej dla jednych niż dla innych, lub eksperta, którego rady nie są całkowicie bezinteresowne.
Dlatego też stosunki między sektorem publicznym i prywatnym muszą opierać się na jasnych zasadach oraz silnej kulturze etyki i przejrzystości.
Lobbyści też mają obowiązki. Mój mandat dotyczy jednak administracji: poprzez skargi i dochodzenia z własnej inicjatywy badam, czy interakcje administracji z przedstawicielami grup interesu są odpowiednie, przejrzyste i etyczne.
Administracja UE zasadniczo stosuje wysokie standardy i składa się z sumiennych urzędników, zaangażowanych we wspólne dobro. Ale żaden system nie jest doskonały. Pojawiają się luki; Oczekiwania się zmieniają. Tu właśnie znajduje swoje miejsce inwigilacja.
Zamiast przedstawiać wam katalog spraw, pozwólcie, że podzielę się czterema lekcjami.
Po pierwsze: skuteczność systemu przejrzystości zależy przede wszystkim od dyscypliny, z jaką jest on stosowany.
Unijny rejestr służący przejrzystości umożliwia obywatelom sprawdzenie, kto chce wpływać na proces decyzyjny w UE. W toku dochodzenia Trybunał stwierdził, że skargi dotyczące braku przejrzystości niektórych organizacji w odniesieniu do ich powiązań z przemysłem i źródeł finansowania były rozpatrywane zbyt wąsko.
W następstwie naszej interwencji Sekretariat Kancelarii uznał problem i zobowiązał się do aktualizacji swoich wytycznych.
Rejestr, który nie został zweryfikowany, pozostaje prostą listą; nie jest to prawdziwa gwarancja przejrzystości.
Po drugie: osoby dążące do wywarcia wpływu na politykę nie powinny otrzymywać wynagrodzenia za doradztwo w zakresie tej samej polityki.
Trybunał przeanalizował przypadek, w którym przedsiębiorstwu mającemu bezpośredni interes handlowy w tej samej kwestii przypisano badanie dotyczące kwestii regulacyjnej, oraz historię lobbingu w tym zakresie. Nasze sugestie skłoniły Komisję do zmiany wytycznych dotyczących zamówień publicznych, a przepisy finansowe UE wykluczają obecnie oferentów z takimi zawodowymi konfliktami interesów.
Po trzecie, gościnność może być również formą wpływu.
Po opłaceniu podróży służbowej urzędnika wyższego szczebla przez osoby trzecie zbadaliśmy, w jaki sposób takie oferty są oceniane. Komisja zaostrzyła swoje przepisy i obecnie rejestruje – bezpośrednio w narzędziu wykorzystywanym przez pracowników do planowania podróży – kto płaci za podróże służbowe pracowników, jakie są koszty i w jaki sposób oceniono ewentualne konflikty interesów.
Po czwarte: efekt „drzwi obrotowych”, czyli przejście z sektora publicznego do prywatnego, musi być zgodny z jasnymi zasadami.
Niewiele rzeczy podważa zaufanie obywateli bardziej niż urzędnik wyższego szczebla dołączający do przedsiębiorstwa, które wcześniej był odpowiedzialny za regulację.
Każdy ma prawo do pracy i zmiany kariery zawodowej, ale prawo to należy pogodzić z potrzebą utrzymania zaufania do instytucji publicznych.
Nie możemy ryzykować, że obywatele postrzegają publiczne podejmowanie decyzji jako proces otwarty i służący wszystkim, ale jako zamknięty system, w którym te same podmioty znajdują się po obu stronach stołu.
Odnotowano rzeczywiste postępy, ale normy nadal różnią się w poszczególnych organach UE.
Moje niedawne badanie przeprowadzone wśród agencji UE, które kształtują politykę w różnych obszarach, od chemikaliów i leków po bankowość i obronność, uwypukliło solidne strategie polityczne, ale także luki i niespójności w zakresie szkoleń, przejrzystości i wdrażania działań naprawczych.
W związku z tym opracowaliśmy wytyczne dotyczące dobrych praktyk, w dużym stopniu opierając się na tym, co agencje już same dobrze sobie radziły.
Ponieważ często rozwiązanie istnieje już w administracji. Naszą rolą jest uczynienie z niej reguły, a nie wyjątku.
Panie i panowie,
Uważam, że przyszłość dobrej administracji opiera się na trzech kluczowych zasadach.
Po pierwsze, przejrzystość – kto ma wpływ, co i w jaki sposób.
Dziś nie tylko kto poprosił o spotkanie, ale co było dyskutowane, co było wymieniane i jakie są kanały, za pomocą których wywierany jest wpływ. Powinno to obejmować nowe i nieformalne formy interakcji.
Obecnie analizujemy praktykę konsultacji, w ramach której wybrane zainteresowane strony są proszone o podzielenie się swoimi praktycznymi doświadczeniami w zakresie przepisów UE, poza zasadami przejrzystości mającymi zastosowanie do regularnych spotkań lobbingowych.
Pytanie jest proste: kiedy gromadzenie informacji staje się sposobem wpływania na kształtowanie polityki?
Przejrzystość musi zapewniać widoczność każdego etapu procesu decyzyjnego, niezależnie od formy lub formatu wymiany informacji.
Po drugie, uczciwość – obrona interesu publicznego.
Reguły mogą definiować linię, którą musimy podążać, ale to uczciwość mówi nam, jak nią podążać.
Poza zwiększoną mobilnością między sektorem publicznym i prywatnym procesy decyzyjne stają się coraz bardziej złożone. W instytucjach rośnie zapotrzebowanie na zewnętrzną wiedzę fachową. Ale ta wiedza fachowa nigdy nie może stać się narzędziem bezprawnego wpływu.
Trybunał bada na przykład, czy ewentualne konflikty interesów zostały należycie uwzględnione przy powoływaniu na stanowiska doradcze wysokiego szczebla w dziedzinie nowych technologii. Im bardziej polegamy na wiedzy specjalistycznej, tym bardziej musimy wiedzieć, od kogo ona pochodzi i jakie są jej interesy.
I wreszcie rozliczalność – rozliczalność oraz niezależny i skuteczny nadzór.
Bez skutecznych mechanizmów kontroli istnieje ryzyko, że przepisy pozostaną jedynie obietnicami. Rzecznicy praw obywatelskich, audytorzy, organy ds. etyki, prasa, społeczeństwo obywatelskie i sami obywatele muszą mieć możliwość zadawania pytań i uzyskiwania odpowiedzi.
Odpowiedzialność nie odzwierciedla nieufności wobec administracji; wręcz przeciwnie, jest to zasadniczy warunek zaufania, jakie mogą pokładać w nim obywatele.
Te trzy zasady są obecnie testowane w ramach transformacji cyfrowej.
Długo pytaliśmy: Kto siedzi przy stole? Kwestia ta ma nadal zasadnicze znaczenie, ale już nie wystarcza.
Dziś musimy również zapytać: w jaki sposób opracowano narzędzie, które podsumowało wyniki konsultacji? W jaki sposób opracowano model, który stworzył pierwszy projekt? W jaki sposób możemy zapewnić przejrzystość niezależnie od formatu konsultacji?
Sztuczna inteligencja wzmacnia również starożytne zjawisko: „astroturfing” – kampanie, które sprawiają wrażenie emanowania spontaniczną mobilizacją społeczną.
W ciągu kilku minut sztuczna inteligencja może wygenerować tysiące odpowiedzi w ramach konsultacji publicznych, o zróżnicowanym brzmieniu i pozornie autentycznym tonie.
Ci, którzy byli już w centrum uwagi, mają teraz jeszcze potężniejszy megafon.
Ryzyko jest dwojakie: instytucje mylą sfabrykowaną opinię z prawdziwym poparciem społecznym – a jeszcze poważniejsze, że mowa obywateli jest tłumiona lub błędnie uznawana za sztuczną.
Zobowiązuje nas to do rozszerzenia zakresu przejrzystości: nie tylko na jednostki, ale także na procesy. Musimy wiedzieć nie tylko, kto został wysłuchany, ale także w jaki sposób zebrano, przefiltrowano i ważono uwagi oraz jakie narzędzia wykorzystano przy opracowywaniu przepisów, które rządzą nami wszystkimi.
Innymi słowy, transformacja cyfrowa nie zmniejsza naszego zapotrzebowania na przejrzystość: czyni ją jeszcze bardziej niezbędną.
Panie i panowie,
Zacząłem od stwierdzenia, że lobbing jest mieczem obosiecznym. Stanowi ona integralną część demokracji uczestniczącej, ale w przypadku odejścia od jej celu może zagrozić sprawiedliwości i bezstronności procesu decyzyjnego.
Po której stronie skala będzie przechylona? Zależy to od siły przepisów i ich zgodności, mechanizmów kontroli naszej zdolności do przewidywania nowych wyzwań.
Ale przede wszystkim zależy to od ludzi. Z każdego z was.
Niezależnie od tego, czy jesteśmy urzędnikiem publicznym, czy lobbystą, musimy zadać sobie pytanie nie tylko "czy jest to legalne?", ale także "czy jest to legalne?" i "czy jest to słuszne?".
Obywatele rzadko widzą spotkania, które akceptujesz, lub projekty, które otrzymujesz. Zobaczą tylko wynik i ocenią Europę na podstawie tego wyniku.
Ich zaufanie nie zostało zdobyte raz na zawsze; jest wygrana, decyzja po decyzji.
Jutro będziesz miał szczególną odpowiedzialność: przekształcić zasady i zasady, których uczysz się dzisiaj, w codzienne praktyki.
Wszyscy jesteśmy strażnikami tego zaufania.
I to jest być może kluczowe przesłanie, które chciałbym wam dziś zostawić: dobra administracja jest mierzona nie tylko jakością podejmowanych decyzji, ale także sposobem, w jaki je podejmuje.
Nasze dzisiejsze działania zadecydują jutro o zdrowiu naszej demokracji.
Dziękuję i czekam na odpowiedź na Twoje pytania.