Okoliczności powstania skargi

1. Niniejsza sprawa dotyczy odmowy udzielenia skarżącemu przez Komisję dostępu do wezwania do usunięcia uchybienia skierowanego do Włoch w ramach rozpatrywania skargi w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.

2. [...] Skarżący jest obywatelem Włoch, który w 2009 r. złożył do Komisji skargę dotyczącą rzekomego niewłaściwego wdrożenia przez Włochy dyrektywy 83/391 w sprawie bezpieczeństwa pracowników ́[1].

3. W dniu 13 października 2011 r. Komisja poinformowała skarżącego, że wszczęła dochodzenie i że w dniu 30 września 2011 r. skierowała do władz włoskich wezwanie do usunięcia uchybienia. Komisja pokrótce wskazała również punkty zawarte w wezwaniu do usunięcia uchybienia.

4. W dniu 15 października 2011 r. skarżący złożył wniosek o udzielenie dostępu do wezwania do usunięcia uchybienia skierowanego do władz włoskich. Komisja odrzuciła ten wniosek na podstawie wyjątku przewidzianego w art. 4 ust. 2 tiret trzecie (ochrona celu dochodzenia) rozporządzenia 1049/2001 [2].

5. W dniu 21 listopada 2011 r. skarżący złożył ponowny wniosek, który został odrzucony przez Komisję w dniu 9 stycznia 2012 r. W swojej decyzji Komisja potwierdziła możliwość zastosowania wyjątku od publicznego dostępu przewidzianego w art. 4 ust. 2 tiret trzecie rozporządzenia 1049/2001 zgodnie z wykładnią zawartą w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości. Komisja wykluczyła również możliwość udzielenia częściowego dostępu i uznała, że skarżący nie wykazał istnienia nadrzędnego interesu publicznego, który uzasadniałby ujawnienie wezwania do usunięcia uchybienia pomimo konieczności ochrony toczącego się dochodzenia.

6. W dniu 9 stycznia 2012 r. skarżący zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich.

Przedmiot dochodzenia

7. Rzecznik Praw Obywatelskich wszczął dochodzenie w sprawie następującego zarzutu i roszczenia.

Zarzut:

Komisja niezgodnie z prawem odmówiła skarżącemu dostępu do żądanego dokumentu.

Argumenty uzasadniające:

(i) Wyjątek przewidziany w art. 4 ust. 2 tiret trzecie rozporządzenia 1049/2001 oraz orzecznictwo przywołane przez Komisję w odpowiedzi udzielonej skarżącemu nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ:

a) wniosek o udzielenie dostępu dotyczył jedynie technicznej oceny zgodności odpowiednich włoskich przepisów z prawodawstwem UE dotyczącym bezpieczeństwa pracowników, a nie dalszej korespondencji dotyczącej trwających rozmów między Komisją a władzami włoskimi. Wyjątek przewidziany w art. 4 ust. 2 tiret trzecie rozporządzenia 1049/2001 odnosi się do ogólnej treści trwających kontroli i negocjacji, a nie do technicznej oceny zgodności przepisów krajowych z prawem Unii. Dostęp do takiej oceny technicznej nie może zatem jako taki wpływać na cel kontroli ani na wynik trwających negocjacji między Włochami a Komisją.

b) skarżący nie ma bezpośredniego osobistego interesu w skardze, a jedynie działa w interesie publicznym dotyczącym bezpieczeństwa pracowników.

c) wyroki w sprawach T-191/99 i C-139/07 nie mają zastosowania do niniejszej sprawy ze względów przedstawionych w lit. a) i b).

(ii) Wyjątek przewidziany w art. 4 ust. 2 tiret trzecie rozporządzenia 1049/2001 oraz orzecznictwo przywołane przez Komisję w odpowiedzi udzielonej skarżącemu nie mają zastosowania, ponieważ ochrona prawa do bezpiecznych i zdrowych warunków pracy leży w interesie publicznym, a prawo to jest zapisane w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej (art. 31) i konstytucjach krajowych (np. art. 41 włoskiej konstytucji).

(iii) Wyjątek przewidziany w art. 4 ust. 2 tiret trzecie rozporządzenia 1049/2001 oraz orzecznictwo przywołane przez Komisję w odpowiedzi udzielonej skarżącemu nie mają zastosowania, ponieważ treść wezwania do usunięcia uchybienia skierowanego przeciwko Włochom została opublikowana w artykule internetowym w dniu 16 grudnia 2011 r.

Żądanie:

Komisja powinna udzielić dostępu do dokumentu.

Dochodzenie

8. W dniu 17 lutego 2012 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do skarżącego o wyjaśnienia dotyczące jego skargi, które przedstawił w dniu 9 marca 2012 r. W dniu 10 lipca 2012 r. Rzecznik przekazał skargę przewodniczącemu Komisji, wzywając go do przedstawienia opinii w sprawie powyższego zarzutu i zastrzeżenia.

9. Komisja przedstawiła swoją opinię w sprawie skargi w dniu 16 listopada 2012 r. Rzecznik Praw Obywatelskich przekazał opinię skarżącemu w celu przedstawienia ewentualnych uwag, którą przesłał w dniu 9 grudnia 2012 r.

Analiza i wnioski Rzecznika Praw Obywatelskich

A. Zarzut, że Komisja bezprawnie odmówiła dostępu do żądanego dokumentu

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

10. W swojej skardze do Rzecznika skarżący zasadniczo twierdził, że warunki powołania się na wyjątek, na który powołuje się Komisja, nie zostały spełnione w przedmiotowej sprawie.

11. W swojej opinii Komisja potwierdziła, że jej decyzja o odmowie dostępu była uzasadniona na podstawie wyjątku przewidzianego w art. 4 ust. 2 tiret trzecie rozporządzenia 1049/2001, jak wyjaśniono w wyrokach sądów UE w sprawach T-191/99 [3] i C-139/07 [4].

12. Dokładniej rzecz ujmując, w odniesieniu do pierwszego argumentu skarżącego Komisja przypomniała cele wezwań do usunięcia uchybienia w ramach postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego oraz znaczenie zapewnienia atmosfery wzajemnego zaufania i rzeczywistej współpracy między Komisją a danym państwem członkowskim na tym etapie, aby umożliwić im rozpoczęcie dyskusji z myślą o szybkim rozwiązaniu sporu. Zdaniem Komisji ujawnienie dokumentów takich jak ten będący przedmiotem niniejszej sprawy mogłoby zaszkodzić tej atmosferze, a tym samym zagrozić wynikom toczących się dochodzeń.

13. Komisja uznała, że w niniejszej sprawie rzeczywiście stanowiło to ryzyko i że nie można było również przewidzieć częściowego ujawnienia, ponieważ wnioskowane pismo zawierało szczegółową analizę faktyczną i prawną kwestii spornych między Komisją a władzami włoskimi, których nie można było oddzielić. Komisja wskazała, że techniczna ocena zgodności odpowiednich przepisów włoskich z prawem UE stanowi integralną część wezwania do usunięcia uchybienia i należy ją uznać za wynik przeprowadzonych dochodzeń.

14. Komisja przypomniała, że postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego dotyczą wyłącznie Komisji i danego państwa członkowskiego oraz że skarżący nie jest stroną tego postępowania, lecz jedynie źródłem informacji. Komisja podkreśliła również, że skarżący przyznał, iż ma osobisty interes w ujawnieniu wezwania do usunięcia uchybienia skierowanego do władz włoskich. Taki interes osobisty nie miał jednak znaczenia przy ocenie wniosku o dostęp do dokumentów na podstawie rozporządzenia 1049/2001. Jedynie nadrzędny interes publiczny mógł uzasadniać ujawnienie w niniejszej sprawie. Zdaniem Komisji taki interes nie został jednak wykazany.

15. Ponadto Komisja powtórzyła swoje stanowisko, zgodnie z którym ustalenia sądów europejskich w sprawach T-191/99 i C-139/07 miały zastosowanie w niniejszej sprawie, niezależnie od przeciwnych argumentów przedstawionych przez skarżącego.

16. W odniesieniu do drugiego argumentu skarżącego Komisja podkreśliła, że podstawowe prawo do bezpiecznych i zdrowych warunków pracy byłoby lepiej chronione, gdyby szybko i skutecznie zakończono postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, a cel ten wymagał zachowania poufności kontaktów między państwem członkowskim a Komisją. Komisja przypomniała również, że cel, jakim jest położenie kresu naruszeniu prawa UE, sam w sobie leży w interesie publicznym, który wymaga poufności wezwania do usunięcia uchybienia.

17. W odniesieniu do trzeciego argumentu skarżącego Komisja stwierdziła, że treść wezwania do usunięcia uchybienia, które zostało opublikowane w czasopiśmie internetowym w dniu 16 grudnia 2011 r. i do którego skarżący się odniósł, nie dotyczyła skargi skarżącego w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, lecz zupełnie innej sprawy w dziedzinie ochrony środowiska. Komisja dodała, że w każdym razie pozostaje związana obowiązkiem zachowania poufności, nawet jeśli dane państwo członkowskie podjęło zachowanie mogące złamać atmosferę wzajemnego zaufania i ujawniło odpowiednie dokumenty. Komisja podkreśliła jednak, że w niniejszej sprawie wyraźnie tak nie jest.

18. W swoich uwagach skarżący powtórzył powody, na podstawie których uznał, że wyjątek przewidziany w art. 4 ust. 2 tiret trzecie rozporządzenia 1049/2001 oraz orzecznictwo przytoczone przez Komisję nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. W szczególności wskazał, że odnośny wyjątek odnosi się do ogólnej treści trwających kontroli i negocjacji, a nie do zwykłej technicznej oceny zgodności przepisów krajowych z prawem Unii. Podkreślił on ponadto, że zarówno w sprawie T-191/99, jak i w sprawie C-139/07 wniosek o udzielenie dostępu do dokumentów został złożony przez osoby będące stronami danego postępowania, podczas gdy w niniejszej sprawie działał on w interesie publicznym, nie angażując się osobiście.

19. Skarżący zauważył również, że w jego opinii Komisja wyjaśniła, że nie zastosowała wyjątków określonych w rozporządzeniu 1049/2001 w sposób automatyczny, ale oceniła ich zastosowanie zgodnie z zasadnością wniosku skarżącego. Według skarżącego świadczy to o tym, że Komisja nie zastosowała właściwie prawa UE, lecz przeprowadziła subiektywne i arbitralne oceny.

20. W szczególności skarżący uznał, że Komisja nie wyjaśniła, w jaki sposób i dlaczego ujawnienie żądanego dokumentu mogłoby wpłynąć na atmosferę wzajemnego zaufania między państwem członkowskim a Komisją. Jego zdaniem stwierdzenie Komisji w tej kwestii było zatem jedynie subiektywne.

21. Skarżący twierdził również, że Komisja nie przedstawiła uzasadnionych powodów, dla których poufność kontaktów między państwami członkowskimi a Komisją była konieczna do szybkiego zakończenia postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, a tym samym do lepszego osiągnięcia ochrony prawa podstawowego do bezpiecznych i zdrowych warunków pracy.

22. Wreszcie skarżący podkreślił, że wbrew stanowisku Komisji cytowane przez niego czasopismo internetowe rzeczywiście opublikowało treść wezwania do usunięcia uchybienia w postępowaniu w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, które doprowadziło do jego skargi. W związku z tym, ponieważ szczegółowe informacje zawarte w piśmie były już publicznie dostępne, Komisja nie miała powodów, aby odmówić ujawnienia, o które wnioskowano.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

23. Zgodnie z art. 4 ust. 2 tiret trzecie rozporządzenia 1049/2001 instytucje odmawiają dostępu do dokumentu, jeżeli ujawnienie go naruszyłoby ochronę celu kontroli, dochodzenia lub audytu, chyba że za ujawnieniem przemawia nadrzędny interes publiczny.

24. Rzecznik przypomina, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów UE wyjątki od ogólnego prawa dostępu do dokumentów muszą być interpretowane i stosowane w sposób ścisły [5]. Sam fakt, że dokument dotyczy interesu chronionego wyjątkiem, nie może sam w sobie uzasadniać zastosowania tego wyjątku. W związku z tym, aby móc zgodnie z prawem powołać się na wyjątek, dana instytucja jest zobowiązana ocenić, po pierwsze, czy dostęp do dokumentu stanowiłby konkretne i faktyczne naruszenie chronionego interesu, a po drugie, czy nie istnieje nadrzędny interes publiczny przemawiający za ujawnieniem. Ocena ta musi wynikać z uzasadnienia decyzji [6].

25. Rzecznik przypomina jednak również, że Trybunał Sprawiedliwości dopuścił szereg wyjątków od spoczywającego na instytucjach obowiązku szczegółowego i indywidualnego zbadania dokumentów, o dostęp do których wystąpiono. W szczególności Trybunał orzekł, że co do zasady dana instytucja może opierać swoje decyzje na ogólnych domniemaniach mających zastosowanie do niektórych kategorii dokumentów, ponieważ podobne względy natury ogólnej mogą mieć zastosowanie do wniosków o ujawnienie dotyczących dokumentów o tym samym charakterze, pod warunkiem że instytucja ta ustali w każdym przypadku, że względy ogólne mające zwykle zastosowanie do danego rodzaju dokumentu mają w rzeczywistości zastosowanie do konkretnego dokumentu, o którego ujawnienie zwrócono się do niej [7].

26. Rzecznik Praw Obywatelskich zauważa ponadto, że Trybunał Sprawiedliwości do tej pory wyraźnie uznał możliwość oparcia się na takich ogólnych domniemaniach w szeregu spraw, a mianowicie w przypadku postępowań w sprawie kontroli pomocy państwa [8], postępowań w sprawie kontroli łączenia przedsiębiorstw [9] oraz postępowań toczących się przed sądami UE [10]. Rzecznik podkreśla, że Sąd stwierdził ponadto, iż podobne ogólne domniemanie może być stosowane w przypadku dokumentów dotyczących postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego [11]. W ten sposób Sąd potwierdził, że zasada prawa określona przez Sąd w wyroku w sprawie T-191/99, cytowana przez Komisję w jego opinii, pozostaje ważna pomimo innowacji w systemie prawnym dotyczącym publicznego dostępu do dokumentów wprowadzonym rozporządzeniem 1049/2001.

27. W celu wyjaśnienia powodów, dla których skarżący powinien mimo wszystko uzyskać dostęp do odpowiedniego dokumentu, podniósł on, że (i) przedmiot jego wniosku o udzielenie dostępu, czyli techniczna ocena zgodności przepisów krajowych z prawem Unii, oraz (ii) charakter jego interesu w ujawnieniu odróżniają niniejszą sprawę od precedensów, na które powołuje się Komisja.

28. Jeżeli chodzi o przedmiot wniosku skarżącego, Rzecznik Praw Obywatelskich może jedynie zgodzić się z Komisją, twierdząc, że techniczna ocena zgodności odpowiednich przepisów krajowych z prawem Unii stanowi integralną część wezwania do usunięcia uchybienia. W rzeczywistości właśnie celem takiego pisma jest poinformowanie zainteresowanego państwa członkowskiego o kwestiach, którymi zdaniem Komisji należy się zająć, oraz o powodach takiego stanowiska.

29. Jeżeli chodzi o charakter interesu skarżącego, a mianowicie fakt, że skarżący twierdzi, iż działa wyłącznie w interesie publicznym, Rzecznik przypomina, że w systemie prawnym publicznego dostępu do dokumentów ustanowionym rozporządzeniem 1049/2001 motywy złożenia wniosku o udzielenie dostępu są nieistotne. Tak więc, po pierwsze, skarżący nie jest zobowiązany do wskazania swojego interesu w ujawnieniu. Z drugiej strony na rozpatrzenie i wynik wniosku o udzielenie dostępu nie ma wpływu charakter ani rodzaj interesu, którym kieruje się wnioskodawca.

30. Nie oznacza to oczywiście, że rozporządzenie 1049/2001 nie uwzględnia interesu, jaki opinia publiczna może mieć w ujawnieniu danego dokumentu. Istnienie ogólnego domniemania przeciwko ujawnieniu na podstawie art. 4 ust. 2 tiret trzecie rozporządzenia 1049/2001 nie stoi bowiem na przeszkodzie udzieleniu dostępu, jeżeli można stwierdzić, że za ujawnieniem przemawia nadrzędny interes publiczny. W tym kontekście skarżący powołał się na interes publiczny związany z bezpiecznymi i zdrowymi warunkami pracy.

31. Rzecznik Praw Obywatelskich przyznaje, że bezpieczne i zdrowe warunki pracy stanowią nie tylko nadrzędny interes publiczny, ale również przedmiot prawa podstawowego zgodnie z art. 31 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Uważa on jednak, że samo powołanie się na to prawo podstawowe nie wystarcza do wykazania, że za ujawnieniem informacji rzeczywiście przemawiał nadrzędny interes publiczny.

32. Rzecznik zauważa również w tym kontekście, że Komisja uznała znaczenie bezpiecznych i zdrowych warunków pracy i podkreśliła, że takie warunki można by lepiej osiągnąć, gdyby szybko i skutecznie zakończono postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciwko Włochom. Zdaniem Komisji cel ten wymaga zachowania poufności kontaktów między państwem członkowskim a Komisją. Komisja przypomniała również, że cel, jakim jest położenie kresu naruszeniu prawa UE, sam w sobie stanowi interes publiczny, który wymaga poufności wezwania do usunięcia uchybienia.

33. W swoich uwagach skarżący twierdził również, że Komisja nie przedstawiła uzasadnionych powodów, dla których poufność kontaktów z państwami członkowskimi była konieczna do szybkiego zakończenia postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.

34. W tym względzie Rzecznik zauważa, że Komisja utrzymywała, iż ujawnienie dokumentów dotyczących postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego może zakłócić atmosferę wzajemnego zaufania między Komisją a państwem członkowskim, a tym samym zagrozić szansom na osiągnięcie wczesnego porozumienia. Rzecznik zauważa również, że stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości. Nawet jeśli rozsądnie byłoby uznać, że otwartość postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego mogłaby, przynajmniej w niektórych przypadkach, sprzyjać przestrzeganiu przepisów przez państwo członkowskie w większym stopniu niż tajności, orzecznictwo Trybunału jest wyraźnie i zdecydowanie przeciwne. Rzecznik Praw Obywatelskich uważa zatem, że Komisja ma prawo podtrzymać odmowę udzielenia dostępu do wezwań do usunięcia uchybienia ze względu na to, że orzecznictwo Trybunału potwierdziło jej opinię, zgodnie z którą gdyby treść wymiany informacji między Komisją a państwami członkowskimi miała zostać podana do wiadomości publicznej w trakcie negocjacji, szanse na znalezienie kompromisu zostałyby naruszone.

35. W ramach trzeciego argumentu potwierdzającego skarżący stwierdził, że wyjątek, na który powołuje się Komisja w celu odmowy ujawnienia wezwania do usunięcia uchybienia, nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę, że treść pisma została już opublikowana w internecie.

36. W tym względzie Rzecznik Praw Obywatelskich nie jest przekonany argumentem przedstawionym przez Komisję w jej opinii, zgodnie z którym była ona zobowiązana do odmowy ujawnienia dokumentu takiego jak ten rozpatrywany w niniejszej sprawie, nawet jeśli państwo członkowskie, do którego skierowano odnośne pismo, podjęło decyzję o podaniu go do wiadomości publicznej. Rzecznik zauważa jednak również, że Komisja podkreśliła, iż sytuacja ta nie wystąpiła w przedmiotowej sprawie.

37. Rzecznik uważa, że nie ma potrzeby sprawdzania, czy tekst dostępny na stronie internetowej wymienionej przez skarżącego rzeczywiście odpowiada wezwaniu do usunięcia uchybienia skierowanemu do Włoch w ramach postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, które doprowadziło do złożenia skargi przez skarżącego. Biorąc pod uwagę fakt, że Komisja zdecydowanie stwierdziła, że dokument, do którego skarżący chce uzyskać dostęp, nie został ujawniony przez władze włoskie, należy stwierdzić, że (jeśli tekst dostępny na wspomnianej stronie internetowej byłby rzeczywiście tym pismem) zostałby ujawniony przez osobę trzecią. Rzecznik przypomina jednak, że przyznał już, iż opublikowanie poufnego dokumentu przez osobę trzecią nie jest jako takie wystarczającym powodem uzasadniającym jego ujawnienie przez instytucję Unii [12]. W szczególności, gdyby instytucja była zobowiązana do udzielenia publicznego dostępu do poufnego dokumentu wyłącznie ze względu na to, że został on bezprawnie ujawniony przez osobę trzecią, instytucja ta byłaby zmuszona zatwierdzić bezprawne ujawnienie ex post. Skutkowałoby to zachęceniem osób trzecich do publikowania dokumentów poufnych bez zezwolenia. Rzecznik uważa zatem za uzasadnione ustalenie Komisji, że pozostała ona związana obowiązkiem zachowania poufności pomimo rzekomej publikacji pisma.

38. W świetle powyższego Rzecznik uważa, że zarzut skarżącego nie może zostać uwzględniony, w związku z czym jego powiązane roszczenie również nie może zostać uwzględnione.

B. Wnioski

Na podstawie dochodzenia w sprawie tej skargi Rzecznik zamyka ją następującym wnioskiem:

Rzecznik Praw Obywatelskich nie stwierdza niewłaściwego administrowania w przedmiotowej sprawie

Skarżący i Komisja zostaną poinformowani o tej decyzji.

P. Nikiforos Diamandouros

Sporządzono w Strasburgu dnia 27 września 2013 r.

[1] Dyrektywa Rady 89/391/EWG z dnia 12 czerwca 1989 r. w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy, Dz.U. L 183, s. 1.

[2] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1049/2001 z dnia 30 maja 2001 r. w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji, Dz.U. L 145, s. 43.

[3] Sprawa T-191/99 Petrie i inni przeciwko Komisji, Rec. 2001, s. II-3677.

[4] Sprawa C-139/07 Komisja przeciwko Technische Glaswerke Ilmenau, Zb.Orz. 2010, s. I-5885.

[5] Zob. sprawa C-266/05 P Sison przeciwko Radzie, Zb.Orz. 2007, s. I-1233, pkt 63.

[6] Zob. sprawy połączone C-39/05 P i C-52/05 P Szwecja i Turco przeciwko Radzie, Zb.Orz. 2008, s. I-4723, pkt 49.

[7] Zob. sprawy połączone C-39/05 P i C-52/05 P, cytowane powyżej, pkt 50.

[8] Zob. sprawa C-139/07 Komisja przeciwko Technische Glaswerke Ilmenau, Zb.Orz. 2010, s. I-5885.

[9] Zob. wyrok z dnia *** w sprawie C-404/10 P Komisja przeciwko Editions Odile Jacob i wyrok z dnia *** w sprawie C-477/10 P Komisja przeciwko Agrofert Holding.

[10] Zob. sprawa C-523/07 P Szwecja i inni przeciwko API i Komisji [2010] Zb.Orz. I-8533.

[11] Sprawa T-29/08 Liga para Protecçao de Natureza (LPN) przeciwko Komisji, Zb.Orz. 2011, s. II-6021. Wyrok ten jest obecnie przedmiotem odwołania. W dniu 5 września 2013 r. rzecznik generalny M. Wathelet wydał opinię w sprawie odwołania i zaproponował utrzymanie w mocy wyroku Sądu oraz oddalenie odwołania.

[12] Zob. decyzja Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 19 grudnia 2012 r. w sprawie 2161/2011/ER.