Okoliczności powstania skargi

1. Niniejsza sprawa dotyczy odmowy udzielenia przez Komisję skarżącemu dostępu do wezwania do usunięcia uchybienia skierowanego do Włoch w ramach rozpatrywania skargi w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.

2. Skarżący jest obywatelem Włoch, który w 2009 r. złożył do Komisji skargę dotyczącą domniemanego niewłaściwego wdrożenia przez Włochy dyrektywy 83/391 w sprawie bezpieczeństwa pracowników ´[1].

3. W dniu 13 października 2011 r. Komisja poinformowała skarżącego, że wszczęła dochodzenie i że w dniu 30 września 2011 r. skierowała do władz włoskich wezwanie do usunięcia uchybienia. Komisja pokrótce wskazała również punkty zawarte w wezwaniu do usunięcia uchybienia.

4. W dniu 15 października 2011 r. skarżący złożył wniosek o udzielenie dostępu do wezwania do usunięcia uchybienia skierowanego do władz włoskich. Komisja odrzuciła ten wniosek na podstawie wyjątku przewidzianego w art. 4 ust. 2 tiret trzecie (ochrona celu dochodzenia) rozporządzenia 1049/2001 [2].

5. W dniu 21 listopada 2011 r. skarżący złożył ponowny wniosek, który został odrzucony przez Komisję w dniu 9 stycznia 2012 r. W swojej decyzji Komisja potwierdziła możliwość zastosowania wyjątku od publicznego dostępu przewidzianego w art. 4 ust. 2 tiret trzecie rozporządzenia 1049/2001, zgodnie z wykładnią zawartą w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości. Komisja wykluczyła również możliwość udzielenia częściowego dostępu i uznała, że skarżący nie wykazał nadrzędnego interesu publicznego, który uzasadniałby ujawnienie wezwania do usunięcia uchybienia pomimo konieczności ochrony toczącego się dochodzenia.

6. W dniu 9 stycznia 2012 r. skarżący zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich.

Przedmiot dochodzenia

7. Rzecznik wszczął dochodzenie w sprawie następującego zarzutu i roszczenia.

Zarzut:

Komisja bezprawnie odmówiła skarżącemu dostępu do żądanego dokumentu.

Argumenty na poparcie:

(i) Wyjątek przewidziany w art. 4 ust. 2 tiret trzecie rozporządzenia 1049/2001 oraz orzecznictwo, do którego Komisja odniosła się w odpowiedzi udzielonej skarżącemu, nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ:

a) wniosek o udzielenie dostępu dotyczył jedynie technicznej oceny zgodności odpowiednich włoskich przepisów z prawodawstwem UE w zakresie bezpieczeństwa pracowników, a nie dalszej korespondencji dotyczącej toczących się rozmów między Komisją a władzami włoskimi. Wyjątek przewidziany w art. 4 ust. 2 tiret trzecie rozporządzenia 1049/2001 odnosi się do ogólnej treści trwających kontroli i negocjacji, a nie do technicznej oceny zgodności przepisów krajowych z prawem Unii. Dostęp do takiej oceny technicznej nie może zatem jako taki wpływać na cel kontroli ani na wynik toczących się negocjacji między Włochami a Komisją.

b) skarżący nie ma bezpośredniego interesu osobistego w skardze, a jedynie działa w interesie publicznym dotyczącym bezpieczeństwa pracowników.

c) wyroki w sprawach T-191/99 i C-139/07 nie mają zastosowania w niniejszej sprawie ze względów przedstawionych w lit. a) i b).

(ii) Wyjątek przewidziany w art. 4 ust. 2 tiret trzecie rozporządzenia 1049/2001 oraz orzecznictwo przywołane przez Komisję w odpowiedzi udzielonej skarżącemu nie mają zastosowania, ponieważ ochrona prawa do bezpiecznych i zdrowych warunków pracy leży w interesie publicznym, a prawo to jest zapisane w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej (art. 31) i w konstytucjach krajowych (na przykład w art. 41 konstytucji włoskiej).

(iii) Wyjątek przewidziany w art. 4 ust. 2 tiret trzecie rozporządzenia 1049/2001 oraz orzecznictwo, do którego Komisja odniosła się w odpowiedzi skierowanej do skarżącego, nie mają zastosowania, ponieważ treść wezwania do usunięcia uchybienia skierowanego przeciwko Włochom została opublikowana w artykule internetowym w dniu 16 grudnia 2011 r.

Roszczenie:

Komisja powinna udzielić dostępu do tego dokumentu.

W przedmiocie dochodzenia

8. W dniu 17 lutego 2012 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do skarżącego o wyjaśnienia dotyczące jego skargi, którą przedstawił w dniu 9 marca 2012 r. W dniu 10 lipca 2012 r. Rzecznik przekazał skargę przewodniczącemu Komisji wraz z wezwaniem do przedstawienia opinii w sprawie powyższego zarzutu i roszczenia.

9. Komisja przedstawiła swoją opinię w sprawie skargi w dniu 16 listopada 2012 r. Rzecznik przekazał opinię skarżącemu w celu uzyskania ewentualnych uwag, które przesłał w dniu 9 grudnia 2012 r.

Analiza i wnioski Rzecznika Praw Obywatelskich

A. Zarzut, że Komisja niezgodnie z prawem odmówiła dostępu do żądanego dokumentu

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

10. W skardze do Rzecznika skarżący zasadniczo argumentował, że warunki powołania się na wyjątek, na który powołuje się Komisja, nie zostały spełnione w przedmiotowej sprawie.

11. W swojej opinii Komisja potwierdziła, że jej decyzja o odmowie dostępu była uzasadniona na podstawie wyjątku przewidzianego w art. 4 ust. 2 tiret trzecie rozporządzenia 1049/2001, jak wyjaśniono w wyrokach sądów UE w sprawach T-191/99 [3] i C-139/07 [4].

12. Dokładniej rzecz ujmując, w odniesieniu do pierwszego argumentu skarżącego Komisja przypomniała cele wezwań do usunięcia uchybienia w ramach postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego oraz znaczenie zapewnienia atmosfery wzajemnego zaufania i rzeczywistej współpracy między Komisją a danym państwem członkowskim na tym etapie, aby umożliwić im rozpoczęcie dyskusji z myślą o szybkim rozwiązaniu sporu. Zdaniem Komisji ujawnienie dokumentów takich jak będące przedmiotem niniejszej sprawy mogłoby uszkodzić tę atmosferę, a tym samym zagrozić wynikowi toczących się dochodzeń.

13. Komisja uznała, że w niniejszej sprawie rzeczywiście istniało takie ryzyko i że nie można było również przewidzieć częściowego ujawnienia, ponieważ żądane pismo zawierało szczegółową analizę faktyczną i prawną punktów spornych między Komisją a władzami włoskimi, których nie można było rozdzielić. Komisja wskazała, że techniczna ocena zgodności właściwych przepisów włoskich z prawem Unii stanowi integralną część wezwania do usunięcia uchybienia i należy ją uznać za wynik przeprowadzonych dochodzeń.

14. Komisja przypomniała, że postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego dotyczy wyłącznie Komisji i danego państwa członkowskiego oraz że skarżący nie jest stroną tego postępowania, lecz jedynie źródłem informacji. Komisja podkreśliła również, że skarżący przyznał, iż ma osobisty interes w ujawnieniu wezwania do usunięcia uchybienia skierowanego do władz włoskich. Taki interes osobisty nie był jednak istotny przy ocenie wniosku o udzielenie dostępu do dokumentów na podstawie rozporządzenia 1049/2001. W niniejszej sprawie ujawnienie mogło być uzasadnione jedynie nadrzędnym interesem publicznym. Zdaniem Komisji taki interes nie został jednak wykazany.

15. Ponadto Komisja powtórzyła swoją opinię, że ustalenia sądów europejskich w sprawach T-191/99 i C-139/07 mają zastosowanie w niniejszej sprawie, niezależnie od przeciwnych argumentów przedstawionych przez skarżącego.

16. W odniesieniu do drugiego argumentu skarżącego Komisja podkreśliła, że podstawowe prawo do bezpiecznych i zdrowych warunków pracy byłoby lepiej chronione, gdyby postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego zostało szybko i skutecznie zakończone, a cel ten wymagał zachowania poufności kontaktów między państwem członkowskim a Komisją. Komisja przypomniała również, że cel, jakim jest położenie kresu naruszeniu prawa UE, sam w sobie leży w interesie publicznym, w związku z czym wezwano do zachowania poufności wezwania do usunięcia uchybienia.

17. W odniesieniu do trzeciego argumentu skarżącego Komisja stwierdziła, że treść wezwania do usunięcia uchybienia, które zostało opublikowane w czasopiśmie internetowym w dniu 16 grudnia 2011 r. i do którego odniósł się skarżący, nie dotyczyła skargi skarżącego w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, lecz zupełnie innej sprawy w dziedzinie ochrony środowiska. Komisja dodała, że w każdym razie pozostaje ona związana obowiązkiem zachowania poufności, nawet jeśli dane państwo członkowskie podjęło zachowanie mogące zakłócić atmosferę wzajemnego zaufania i ujawniło odpowiednie dokumenty. Komisja podkreśliła jednak, że w niniejszej sprawie wyraźnie tak nie jest.

18. W swoich uwagach skarżący powtórzył powody, na podstawie których uznał, że wyjątek przewidziany w art. 4 ust. 2 tiret trzecie rozporządzenia 1049/2001 oraz orzecznictwo przytoczone przez Komisję nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. W szczególności wskazał, że odnośny wyjątek odnosi się do ogólnej treści trwających kontroli i negocjacji, a nie do zwykłej technicznej oceny zgodności przepisów krajowych z prawem Unii. Wskazał on ponadto, że zarówno w sprawie T-191/99, jak i w sprawie C-139/07 wniosek o udzielenie dostępu do dokumentów został złożony przez osoby będące stronami odnośnego postępowania, podczas gdy w niniejszej sprawie działał on w interesie publicznym, nie będąc osobiście zaangażowanym.

19. Skarżący zauważył również, że w swojej opinii Komisja wyjaśniła, że nie zastosowała wyjątków określonych w rozporządzeniu 1049/2001 w sposób automatyczny, ale oceniła ich zastosowanie zgodnie z istotą wniosku skarżącego. Według skarżącego świadczyło to o tym, że Komisja nie zastosowała właściwie prawa UE, lecz dokonała subiektywnych i arbitralnych ocen.

20. W szczególności skarżący uznał, że Komisja nie wyjaśniła, w jaki sposób i dlaczego ujawnienie żądanego dokumentu mogłoby wpłynąć na atmosferę wzajemnego zaufania między państwem członkowskim a Komisją. Jego zdaniem ustalenie Komisji w tej kwestii było zatem jedynie subiektywne.

21. Skarżący twierdził również, że Komisja nie przedstawiła uzasadnionych powodów, dla których poufność kontaktów między państwami członkowskimi a Komisją była konieczna do szybkiego zakończenia postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, a tym samym do lepszego osiągnięcia ochrony podstawowego prawa do bezpiecznych i zdrowych warunków pracy.

22. Wreszcie skarżący podkreślił, że wbrew stanowisku Komisji cytowany przez niego dziennik internetowy rzeczywiście opublikował treść wezwania do usunięcia uchybienia w ramach postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, którego dotyczyła jego skarga. W związku z tym, ponieważ szczegóły pisma były już publicznie dostępne, Komisja nie miała powodów, aby odmówić ujawnienia, o które wnioskowano.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

23. Zgodnie z art. 4 ust. 2 tiret trzecie rozporządzenia 1049/2001 instytucje odmawiają dostępu do dokumentu, jeżeli ujawnienie go naruszyłoby ochronę celu kontroli, dochodzenia lub audytu, chyba że za ujawnieniem przemawia nadrzędny interes publiczny.

24. Rzecznik przypomina, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów UE wyjątki od ogólnego prawa dostępu do dokumentów należy interpretować i stosować ściśle [5]. Sama okoliczność, że dokument dotyczy interesu chronionego przez wyjątek, nie może sama w sobie uzasadniać zastosowania tego wyjątku. W związku z tym, aby móc zgodnie z prawem powołać się na wyjątek, dana instytucja jest zobowiązana do oceny, po pierwsze, czy dostęp do dokumentu stanowiłby konkretne i faktyczne naruszenie chronionego interesu, a po drugie, czy nie istnieje nadrzędny interes publiczny przemawiający za ujawnieniem. Ocena ta musi wynikać z powodów leżących u podstaw decyzji [6].

25. Rzecznik przypomina jednak również, że Trybunał Sprawiedliwości dopuścił szereg wyjątków od spoczywającego na instytucjach obowiązku szczegółowego i indywidualnego zbadania dokumentów, o dostęp do których wystąpiono. W szczególności Trybunał orzekł, że dana instytucja może co do zasady opierać swoje decyzje na ogólnych domniemaniach mających zastosowanie do niektórych kategorii dokumentów, ponieważ podobne względy natury ogólnej mogą mieć zastosowanie do wniosków o ujawnienie dotyczących dokumentów o tym samym charakterze i pod warunkiem, że instytucja wykaże w każdym przypadku, że względy ogólne mające zwykle zastosowanie do danego rodzaju dokumentu mają w rzeczywistości zastosowanie do konkretnego dokumentu, o ujawnienie którego zwrócono się do niej [7].

26. Rzecznik zauważa ponadto, że Trybunał Sprawiedliwości do tej pory wyraźnie uznał możliwość powoływania się na takie ogólne domniemania w szeregu spraw, a mianowicie w przypadku postępowań w sprawie kontroli pomocy państwa,[8] postępowań w sprawie kontroli połączeń [9] i postępowań toczących się przed sądami UE.[10] Rzecznik podkreśla, że Sąd stwierdził ponadto, iż podobne ogólne domniemanie można powołać w przypadku dokumentów dotyczących postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.[11] Czyniąc to, Sąd potwierdził, że zasada prawa określona przez Sąd w wyroku w sprawie T-191/99, przytoczona przez Komisję w jej opinii, pozostaje ważna pomimo innowacji w systemie prawnym dotyczącym publicznego dostępu do dokumentów wprowadzonych rozporządzeniem 1049/2001.

27. W celu wyjaśnienia powodów, dla których skarżący powinien mimo wszystko uzyskać dostęp do odpowiedniego dokumentu, skarżący podniósł, że (i) przedmiot jego wniosku o udzielenie dostępu, czyli techniczna ocena zgodności przepisów krajowych z prawem Unii, oraz (ii) charakter jego interesu w ujawnieniu odróżnia niniejszą sprawę od precedensów, na które powołuje się Komisja.

28. Jeżeli chodzi o przedmiot wniosku skarżącego, Rzecznik nie może nie zgodzić się z Komisją, gdy twierdzi, że techniczna ocena zgodności odpowiednich przepisów krajowych z prawem Unii stanowi integralną część wezwania do usunięcia uchybienia. W rzeczywistości właśnie celem takiego pisma jest poinformowanie zainteresowanego państwa członkowskiego o kwestiach, które zdaniem Komisji należy rozwiązać, oraz o powodach takiego stanowiska.

29. Jeżeli chodzi o charakter interesu skarżącego, a mianowicie fakt, że skarżący twierdzi, iż działa wyłącznie w interesie publicznym, Rzecznik przypomina, że w systemie prawnym publicznego dostępu do dokumentów ustanowionym rozporządzeniem 1049/2001 powody, dla których złożono wniosek o udzielenie dostępu, są nieistotne. Tym samym, z jednej strony, skarżący nie jest zobowiązany do sprecyzowania swojego interesu w ujawnieniu. Z drugiej strony na rozpatrywanie i wynik wniosku o udzielenie dostępu nie ma wpływu charakter ani rodzaj interesu leżącego u podstaw wnioskodawcy.

30. Nie oznacza to oczywiście, że rozporządzenie 1049/2001 nie uwzględnia interesu, jaki opinia publiczna może mieć w ujawnieniu danego dokumentu. Istnienie ogólnego domniemania przeciwko ujawnieniu na podstawie art. 4 ust. 2 tiret trzecie rozporządzenia 1049/2001 nie stoi bowiem na przeszkodzie udzieleniu dostępu, jeżeli można stwierdzić, że za ujawnieniem przemawia nadrzędny interes publiczny. W tym kontekście skarżący powołał się na interes publiczny związany z bezpiecznymi i zdrowymi warunkami pracy.

31. Rzecznik Praw Obywatelskich przyznaje, że bezpieczne i zdrowe warunki pracy są nie tylko nadrzędnym interesem publicznym, ale stanowią również przedmiot prawa podstawowego zgodnie z art. 31 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Uważa on jednak, że samo powołanie się na to prawo podstawowe nie jest wystarczające do wykazania istnienia nadrzędnego interesu publicznego przemawiającego za ujawnieniem.

32. Rzecznik zauważa również w tym kontekście, że Komisja uznała znaczenie bezpiecznych i zdrowych warunków pracy i podkreśliła, że takie warunki można by lepiej osiągnąć, gdyby szybko i skutecznie zakończono postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego przeciwko Włochom. Zdaniem Komisji cel ten wymaga, aby kontakty między państwem członkowskim a Komisją pozostały poufne. Komisja przypomniała również, że cel, jakim jest położenie kresu naruszeniu prawa UE, sam w sobie jest interesem publicznym, który wymaga poufności wezwania do usunięcia uchybienia.

33. W swoich uwagach skarżący argumentował również, że Komisja nie przedstawiła uzasadnionych powodów, dla których poufność kontaktów z państwami członkowskimi była konieczna do szybkiego zakończenia postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.

34. W tym względzie Rzecznik zauważa, że Komisja utrzymywała, iż ujawnienie dokumentów dotyczących postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego mogłoby przełamać atmosferę wzajemnego zaufania między Komisją a państwem członkowskim, a tym samym zagrozić szansom na osiągnięcie wczesnego porozumienia. Rzecznik zauważa również, że stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości. Nawet jeśli uzasadnione wydaje się uznanie, że otwartość postępowań w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego mogłaby, przynajmniej w niektórych przypadkach, sprzyjać lepszemu przestrzeganiu przepisów przez państwo członkowskie niż zachowanie tajemnicy, orzecznictwo Trybunału jest wyraźnie i zdecydowanie przeciwne. Rzecznik uważa zatem, że Komisja ma prawo podtrzymać swoją odmowę udzielenia dostępu do wezwań do usunięcia uchybienia ze względu na to, że orzecznictwo Trybunału potwierdziło jej opinię, zgodnie z którą szanse na znalezienie kompromisu zostałyby naruszone, gdyby treść wymian między Komisją a państwami członkowskimi miała zostać podana do wiadomości publicznej w trakcie trwania negocjacji.

35. W trzecim uzasadnieniu skarżący stwierdził, że wyjątek, na który powołuje się Komisja w celu odmowy ujawnienia wezwania do usunięcia uchybienia, nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę, że treść tego pisma została już opublikowana w Internecie.

36. W tym względzie rzecznik nie jest przekonany argumentem podniesionym przez Komisję w jej opinii, zgodnie z którym była ona nadal zobowiązana do odmowy ujawnienia dokumentu takiego jak rozpatrywany w niniejszej sprawie, nawet jeśli państwo członkowskie, do którego skierowano odnośne pismo, postanowiło podać go do wiadomości publicznej. Rzecznik zauważa jednak również, że Komisja podkreśliła, iż sytuacja ta nie zaistniała w przedmiotowej sprawie.

37. Rzecznik uważa, że nie ma potrzeby sprawdzania, czy tekst dostępny na stronie internetowej wymienionej przez skarżącego rzeczywiście odpowiada wezwaniu do usunięcia uchybienia skierowanemu do Włoch w ramach postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, którego dotyczy skarga skarżącego. Biorąc pod uwagę fakt, że Komisja zdecydowanie stwierdziła, że dokument, do którego skarżący chce uzyskać dostęp, nie został ujawniony przez władze włoskie, należy stwierdzić, że zostałby on (jeśli tekst dostępny na wspomnianej stronie internetowej byłby rzeczywiście tym pismem) ujawniony przez osobę trzecią. Rzecznik przypomina jednak, że przyznał już, iż publikacja poufnego dokumentu przez osobę trzecią nie jest sama w sobie wystarczającym powodem uzasadniającym jego ujawnienie przez instytucję Unii [12]. W szczególności, gdyby instytucja była zobowiązana do udzielenia publicznego dostępu do poufnego dokumentu wyłącznie na tej podstawie, że został on bezprawnie ujawniony przez osobę trzecią, instytucja ta byłaby zmuszona do zatwierdzenia bezprawnego ujawnienia ex post. Skutkowałoby to zachęcaniem osób trzecich do publikowania poufnych dokumentów bez zezwolenia. Rzecznik uważa zatem za zasadne ustalenie Komisji, że pomimo rzekomej publikacji pisma pozostała ona związana obowiązkiem zachowania poufności.

38. W związku z powyższym Rzecznik uważa, że zarzut skarżącego nie może zostać uwzględniony, a w konsekwencji jego powiązane roszczenie również nie może zostać uwzględnione.

B. Wnioski

Na podstawie dochodzenia w sprawie tej skargi Rzecznik zamyka je następującym wnioskiem:

Rzecznik Praw Obywatelskich nie stwierdza niewłaściwego administrowania w niniejszej sprawie

Skarżący i Komisja zostaną poinformowani o tej decyzji.

P. Nikiforos Diamandouros

Sporządzono w Strasburgu dnia 27 września 2013 r.

[1] Dyrektywa Rady 89/391/EWG z dnia 12 czerwca 1989 r. w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy, Dz.U. 1989, L 183, s. 1.

[2] Rozporządzenie (WE) nr 1049/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 maja 2001 r. w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji, Dz.U. L 145, s. 43.

[3] Sprawa T-191/99 Petrie i inni przeciwko Komisji, Rec. 2001, s. II-3677.

[4] Sprawa C-139/07 Komisja przeciwko Technische Glaswerke Ilmenau, Zb.Orz. 2010, s. I-5885.

[5] Zob. sprawa C-266/05 P Sison przeciwko Radzie, Zb.Orz. 2007, s. I-1233, pkt 63.

[6] Zob. sprawy połączone C-39/05 P i C-52/05 P Szwecja i Turco przeciwko Radzie, Zb.Orz. 2008, s. I-4723, pkt 49.

[7] Zob. przywołane powyżej sprawy połączone C-39/05 P i C-52/05 P, pkt 50.

[8] Zob. sprawa C-139/07 Komisja przeciwko Technische Glaswerke Ilmenau, Zb.Orz. 2010, s. I-5885.

[9] Zob. wyrok z dnia *** w sprawie C-404/10 P Komisja przeciwko Editions Odile Jacob oraz wyrok z dnia *** w sprawie C-477/10 P Komisja przeciwko Agrofert Holding.

[10] Zob. sprawa C-523/07 P Szwecja i inni przeciwko API i Komisji [2010] Zb.Orz. I-8533.

[11] Sprawa T-29/08 Liga para Protecçao de Natureza (LPN) przeciwko Komisji, Zb.Orz. 2011, s. II-6021. Wyrok jest obecnie przedmiotem odwołania. W dniu 5 września 2013 r. rzecznik generalny M. Wathelet wydał opinię w sprawie odwołania i zaproponował utrzymanie w mocy wyroku Sądu oraz oddalenie odwołania.

[12] Zob. decyzja Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 19 grudnia 2012 r. w sprawie 2161/2011/ER.