Okoliczności powstania skargi

1. Sprawa dotyczy organizacji wystawy fotograficznej dotyczącej par osób tej samej płci, która odbyła się w budynku Komisji Europejskiej (zwanej dalej "Komisją").

2. W dniach 10–20 maja 2011 r. Komisja zorganizowała w budynku Berlaymont w Brukseli wystawę fotograficzną zorganizowaną przez europejski oddział Międzynarodowego Stowarzyszenia Lesbijek, Gejów, Osób Biseksualnych, Transpłciowych i Interseksualnych („ILGA Europe”). Ta wystawa dotyczyła par tej samej płci pod tytułem "Różne rodziny - ta sama miłość". Wystawa odbyła się pod patronatem wiceprzewodniczącej Viviane Reding.

3. W dniu 8 czerwca 2011 r. skarżący skierował pismo do wiceprzewodniczącej Viviane Reding. W wiadomości e-mail skarżąca zwróciła się o więcej szczegółów dotyczących oświadczenia złożonego przez wiceprzewodniczącą Viviane Reding przed Parlamentem Europejskim, w którym wskazała, że Węgry naruszyły prawo UE, finansując kampanię antyaborcyjną ze środków UE, które nie zostały przeznaczone na ten cel. Ponadto skarżący zauważył, że Komisja gościła i współfinansowała wystawę ILGA Europe. Zauważyła również, że wystawa fotograficzna odbyła się pod „sponsorowaniem” wiceprzewodniczącej Reding.

4. W związku z powyższym skarżący zastanawiał się, dlaczego Węgry nie powinny wykorzystywać funduszy UE do finansowania kampanii antyaborcyjnej, podczas gdy Komisja wykorzystała fundusze UE do finansowania kampanii promującej prawne uznanie par osób tej samej płci. Ponadto skarżący zasugerował, że sprawy rodzinne należą do wyłącznych kompetencji państw członkowskich. W związku z tym zastanawiała się, jaka jest podstawa prawna interwencji Komisji w tej dziedzinie. Skarżący zauważył, że wystawa promowała prawo par tej samej płci do zawarcia małżeństwa i adopcji dzieci, a także prawo lesbijek do posiadania własnych dzieci poprzez sztuczne zapłodnienie. Dodała, że nie ma porozumienia między państwami członkowskimi w tych kwestiach.

5. W dniu 16 czerwca 2011 r. Komisja udzieliła skarżącemu odpowiedzi. W swojej odpowiedzi stwierdził, że nie ma żadnych kompetencji w zakresie aborcji i że z tego powodu nie może ani promować, ani potępiać aborcji. W związku z tym, zdaniem Komisji, wykorzystanie funduszy UE do promowania kampanii antyaborcyjnej byłoby sprzeczne z prawem UE.

6. Komisja wskazała ponadto, że nie wykorzystano żadnych funduszy UE na sfinansowanie wystawy ILGA Europe, która została po prostu zorganizowana w budynku Berlaymont. Dodała, że wiceprzewodnicząca Reding objęła wystawę patronatem jako komisarz ds. praw podstawowych. Według Komisji wiceprzewodnicząca Reding była odpowiedzialna za ochronę praw osób reprezentowanych przez ILGA Europe. Ponadto na wystawie nie chodziło o sztuczne zapłodnienie, ale o ochronę praw danej społeczności. Ponadto Komisja zauważyła, że Karta praw podstawowych uznaje zasadę niedyskryminacji ze względu na orientację seksualną.

7. W dniu 18 czerwca 2011 r. skarżący ponownie skierował pismo do Komisji. W swoim e-mailu wskazała, że wbrew temu, co Komisja stwierdziła w piśmie z dnia 16 czerwca 2011 r., na stronie internetowej ILGA Europe stwierdzono, że Komisja "hojnie wspierała finansowo wystawę". W związku z tym skarżący zwrócił się do Komisji o sprecyzowanie, które z tych dwóch stwierdzeń jest prawidłowe.

8. Skarżący zauważył ponadto, że wbrew temu, co Komisja wskazała w tym samym piśmie, jedno ze zdjęć na wystawie dotyczyło sztucznego unasienniania. Ponadto zapytała, czy wiceprzewodnicząca Reding podziela pogląd wyrażony na przedmiotowej fotografii, że wykluczenie lesbijek ze sztucznego unasienniania „jest motywowane wyłącznie lesbofobią i stanowi dyskryminację ze względu na orientację seksualną”. Skarżąca zapytała, dlaczego – jeżeli wiceprzewodnicząca Reding nie podziela tych poglądów – wystawa została objęta patronatem.

9. Skarżący argumentował również, że ponieważ Komisja nie ma kompetencji w zakresie aborcji, nie ma również kompetencji do promowania nowych koncepcji rodziny i małżeństwa.

10. W dniu 6 lipca 2011 r. skarżący złożył skargę do Rzecznika Praw Obywatelskich, która została zarejestrowana jako skarga 1440/2011/MMN.

11. W dniu 19 lipca 2011 r. służby Rzecznika zwróciły się do skarżącej o dostarczenie pewnych dodatkowych dokumentów, co uczyniła w dniu 20 lipca 2011 r.

12. W skardze 1440/2011/MMN skarżący przedstawił następujące zarzuty:

(1) Komisja przekroczyła swoje uprawnienia i nadużyła funduszy UE, obejmując patronatem, organizując i finansując wystawę fotograficzną poświęconą parom tej samej płci przygotowaną przez ILGA Europe.

(2) Komisja obraziła i dyskryminowała tych obywateli UE, którzy nie podzielają poglądów promowanych przez tę wystawę.

13. Ponadto skarżący przedstawił następujące argumenty:

(1) Komisja powinna zdystansować się od wystawy ILGA Europe.

(2) Komisja powinna zwrócić się o zwrot swojego wsparcia finansowego na rzecz wspomnianej wystawy.

(3) Komisja powinna przyjąć jasne zasady, aby zapobiec takim przypadkom w przyszłości.

14. W dniu 29 lipca 2011 r. Komisja skierowała pismo do skarżącej w celu poinformowania jej, że na wystawę ILGA Europe nie wykorzystano żadnych funduszy UE. Komisja wskazała, że ILGA Europe w najbliższych dniach usunie ze swojej strony internetowej nieprawidłowe oświadczenie, że jest inaczej. Dodała, że UE nie ma kompetencji w zakresie sztucznego unasienniania i że to do państw członkowskich należy decyzja o warunkach tej praktyki.

15. W dniu 2 sierpnia 2011 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował skarżącego, że z wyjątkiem pierwszego zarzutu skarga jest niedopuszczalna ze względu na brak uprzedniego odpowiedniego podejścia administracyjnego. Rzecznik zauważył jednak, że ze skargi wynika, iż skarżący miał na celu nie tylko stwierdzenie niewłaściwego administrowania ograniczone do pierwszego zarzutu. W związku z tym Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że nie jest właściwe wszczynanie dochodzenia wyłącznie w odniesieniu do pierwszego zarzutu.

16. W dniu 4 sierpnia 2011 r. skarżąca zwróciła się do Rzecznika Praw Obywatelskich o niezwłoczne wszczęcie dochodzenia w sprawie pierwszego podniesionego przez nią zarzutu. Skarga ta została zarejestrowana jako skarga 1640/2011/MMN. Ponadto w wiadomości e-mail z tego samego dnia skierowanej do Komisji skarżąca zwróciła uwagę Komisji na drugi zarzut, który podniosła w poprzedniej skardze. Skarżący przedstawił następnie podobne zarzuty Rzecznikowi Praw Obywatelskich.

Przedmiot dochodzenia

17. W swoich pismach skierowanych do Rzecznika Praw Obywatelskich skarżąca przedstawiła następujące zarzuty, które zostały uwzględnione w dochodzeniu Rzecznika Praw Obywatelskich:

Zarzuty:

(1) Komisja przekroczyła swoje uprawnienia i nadużyła funduszy UE, obejmując patronatem, organizując i finansując wystawę fotograficzną poświęconą parom tej samej płci przygotowaną przez ILGA Europe.

(2) Komisja obraziła i dyskryminowała tych obywateli UE, którzy nie podzielają poglądów promowanych przez wspomnianą wystawę, udzielając jej patronatu, organizując i finansując wspomnianą wystawę fotograficzną, biorąc pod uwagę, że: (i) odpowiednim fotografiom towarzyszył tekst zawierający obraźliwy język; oraz (ii) poglądy wyrażone w ramach tej wystawy fotograficznej nie były podzielane przez znaczną liczbę obywateli UE lub były dla nich nie do przyjęcia.

W przedmiocie dochodzenia

18. W dniu 22 sierpnia 2011 r. Rzecznik Praw Obywatelskich wszczął dochodzenie jedynie w sprawie pierwszego zarzutu i zwrócił się do Komisji o wydanie opinii.

19. W dniu 18 października 2011 r. skarżąca poinformowała Rzecznika Praw Obywatelskich, że Komisja nie ustosunkowała się jeszcze do jej drugiego zarzutu. W związku z tym skarżący zwrócił się do Rzecznika o uwzględnienie tego zarzutu w swoim dochodzeniu.

20. W dniu 5 grudnia 2011 r. Rzecznik otrzymał opinię Komisji, która została przekazana skarżącej w celu przedstawienia uwag.

21. W dniu 9 grudnia 2011 r. skarżąca przedstawiła swoje uwagi.

22. W dniu 29 lutego 2012 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Komisji o dostarczenie dalszych informacji dotyczących pierwszego zarzutu. Zwrócił się również do Komisji o opinię w sprawie drugiego zarzutu skarżącego.

23. W dniu 14 czerwca 2012 r. Komisja przedstawiła kolejną opinię, którą przekazano skarżącej w celu przedstawienia uwag.

24. W dniach 21 i 22 czerwca 2012 r. skarżący przedstawił dodatkowe uwagi.

Analiza i wnioski Rzecznika Praw Obywatelskich

Uwaga wstępna

25. Na wstępie Rzecznik pragnie podkreślić, że niniejsze dochodzenie koncentruje się na specjalnej wystawie fotograficznej zorganizowanej przez ILGA Europe, która odbyła się w budynku Berlaymont w dniach 10–20 maja 2011 r. W związku z tym ocena Rzecznika opiera się na konkretnych okolicznościach faktycznych i kwestiach prawnych związanych z przedmiotową wystawą.

A. Zarzut, że Komisja przekroczyła swoje uprawnienia i nadużyła funduszy UE

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

26. Skarżący twierdził, że Komisja przekroczyła swoje uprawnienia i nadużyła funduszy UE, umieszczając pod swoim patronatem, organizując i finansując wystawę fotograficzną dotyczącą par osób tej samej płci przygotowaną przez ILGA Europe. Argumenty przedstawione na poparcie pierwszego zarzutu skarżącego można podsumować w następujący sposób.

27. Po pierwsze, UE nie ma kompetencji w sprawach dotyczących małżeństwa, rodziny, adopcji i wspomaganego rozrodu. Państwa członkowskie mają wyłączną kompetencję do stanowienia prawa w tych kwestiach i nie ma konsensusu między państwami członkowskimi w odniesieniu do tych kwestii.

28. Po drugie, wystawa fotograficzna ILGA Europe broniła jednego konkretnego stanowiska, które opowiadało się za prawnym uznaniem par tej samej płci na takich samych zasadach jak pary różnej płci.

29. Po trzecie, Komisja sfinansowała i zorganizowała tę wystawę fotograficzną. Ponadto wiceprzewodnicząca Reding objęła tę wystawę swoim patronatem.

30. Po czwarte, wiceprzewodnicząca Viviane Reding skrytykowała wykorzystanie przez Węgry funduszy UE na finansowanie kampanii antyaborcyjnej. Jeżeli Węgry nie powinny wykorzystywać funduszy UE do finansowania kampanii antyaborcyjnej, Komisja nie powinna również wykorzystywać funduszy UE do finansowania kampanii promującej prawne uznanie par osób tej samej płci.

31. W piśmie z dnia 16 czerwca 2011 r. Komisja stwierdziła, co następuje:

„W odniesieniu do pierwszego tematu chciałbym podkreślić fakt, że UE nie ma kompetencji w zakresie aborcji. Oznacza to, że UE nie może promować ani potępiać aborcji; dlatego też Komisja uważa, że wykorzystanie pieniędzy UE na kampanię antyaborcyjną nie jest zgodne z kompetencjami UE.

Drugi temat to wystawa zorganizowana przez ILGA Europe, europejską organizację broniącą praw gejów, lesbijek i transseksualistów w UE. Na to wydarzenie nie wykorzystano żadnych środków unijnych. Wystawa została po prostu zorganizowana w budynku Berlaymont. Wiceprzewodnicząca Reding objęła również patronatem to wydarzenie, ponieważ odpowiada za obronę praw osób reprezentowanych przez ILGA Europe. Wystawa nie dotyczyła sztucznego zapłodnienia, ale poszanowania praw tej społeczności. W art. 21 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej określono zasadę niedyskryminacji, w szczególności ze względu na orientację seksualną”.

32. W dniu 29 lipca 2011 r. Komisja potwierdziła, że na wystawę nie wykorzystano żadnych środków unijnych. Komisja dodała, że ILGA Europe usunie nieprawidłowe informacje ze swojej strony internetowej.

33. Komisja przyznała ponadto, że UE nie ma kompetencji w zakresie sztucznego unasienniania i że w związku z tym określenie warunków takich praktyk należy do państw członkowskich.

34. W dniu 4 sierpnia 2011 r. skarżący zakwestionował stwierdzenie Komisji, że nie finansuje odpowiedniej wystawy, twierdząc, że wydaje się, iż Komisja sfinansowała około dwóch trzecich działalności ILGA Europe.

35. W swojej pierwszej opinii Komisja poinformowała skarżącego, że ILGA Europe otrzymała finansowanie z UE w ramach programu PROGRESS, zgodnie z zasadami regulującymi ten program i rozporządzeniem finansowym.

36. Komisja zauważyła jednak, że była to "dotacja operacyjna" przyznana ILGA Europe na cały program działań, z których wystawa była tylko jedną. Komisja dodała, że ILGA Europe nie otrzymała specjalnego finansowania na wystawę fotograficzną.

37. Komisja podkreśliła, że wsparcie, jakiego udzieliła ILGA Europe, nie oznacza, że zajęła ona stanowisko w sprawie rzeczywistego lub domniemanego przesłania zawartego na fotografiach objętych wystawą lub w ich podpisach.

38. Komisja dodała, że działania ILGA Europe wchodzą w zakres celów programu PROGRESS, a mianowicie promowania równości i walki z dyskryminacją ze względu na orientację seksualną w tym przypadku. Komisja zauważyła, że cel ten został również określony w art. 19 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej ("TFUE")[1], w Karcie praw podstawowych oraz w prawie wtórnym, takim jak dyrektywa Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiająca ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy [2].

39. Komisja wskazała, że podjęła szereg środków w celu zwalczania homofobii i dyskryminacji ze względu na orientację seksualną oraz że finansowanie ILGA Europe należy rozumieć w tym kontekście. Ponadto Komisja argumentowała, że możliwe jest zapewnienie finansowania UE w obszarach, w których UE nie ma kompetencji ustawodawczych, i wspomniała na przykład o programie dotyczącym praw podstawowych.

40. Ponadto Komisja dodała, że przypadek kampanii antyaborcyjnej na Węgrzech był inny, ponieważ w tym przypadku działanie nie było przewidziane w umowie o udzielenie dotacji, niezależnie od tego, czy UE miała kompetencje ustawodawcze w tej sprawie.

41. W swoich wstępnych uwagach skarżąca twierdziła, że wyjaśnienia przedstawione przez Komisję dotyczące finansowania działalności ILGA Europe były niezadowalające.

42. W szczególności skarżący uznał, że Komisja błędnie przedstawiła fakty i przeinaczyła treść wcześniejszej korespondencji. Jej zdaniem w pismach z dnia 16 czerwca i 29 lipca 2011 r. Komisja wskazała, że na wystawę ILGA Europe nie wykorzystano żadnych środków unijnych. W swojej pierwszej opinii skierowanej do Rzecznika Komisja argumentowała jednak, że w rzeczywistości stwierdziła, iż ILGA Europe nie otrzymała bezpośrednio i konkretnie finansowania unijnego na wystawę.

43. Skarżący dodał, że z pierwszej opinii Komisji wynika, że w rzeczywistości Komisja pośrednio finansowała wystawę, finansując ogólnie działalność ILGA Europe. Zgodnie z informacjami upublicznionymi przez ILGA Europe w 2011 r. finansowanie Komisji stanowiło prawie 70 % budżetu ILGA Europe. Skarżący zauważył ponadto, że Komisja zapewniła finansowanie po zatwierdzeniu rocznego programu prac ILGA Europe.

44. Skarżący zakwestionował twierdzenie Komisji, że cel wystawy można słusznie uznać za zwalczanie dyskryminacji ze względu na orientację seksualną. Zdaniem skarżącego cele wystawy wykraczały poza pojęcie dyskryminacji. Jej zdaniem wystawa miała na celu promowanie prawnego uznawania par osób tej samej płci, co do czego większość państw członkowskich nie zgadza się.

45. Skarżący podkreślił, że UE nie ma kompetencji w tej kontrowersyjnej kwestii, która wchodzi w zakres wyłącznych kompetencji państw członkowskich. Odniosła się ona do zasady kompetencji powierzonych w prawie Unii, zgodnie z którą instytucje Unii posiadają jedynie kompetencje przyznane im przez państwa członkowskie.

46. W odpowiedzi na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich o udzielenie dalszych informacji Komisja powtórzyła, że ILGA Europe otrzymała "dotację operacyjną" na cały roczny program prac w kontekście programu PROGRESS i wskazała, że taka praktyka jest zgodna z rozporządzeniem finansowym [3]. Dotacja ta pokryła ogólne koszty operacyjne ILGA Europe i nie stanowiła bezpośredniego finansowania żadnej konkretnej działalności. Ponadto Komisja podkreśliła, że wsparcie to zostało udzielone w kontekście jej mandatu do zwalczania dyskryminacji ze względu na orientację seksualną.

47. W swoich dodatkowych uwagach skarżąca wskazała, że Komisja złożyła wprowadzające w błąd oświadczenia, ponieważ początkowo poinformowała ją, że w ogóle nie sfinansowała przedmiotowej wystawy, ale później wskazała, że nie zapewniła „bezpośredniego” finansowania wystawy. Zdaniem skarżącego składanie takich wprowadzających w błąd oświadczeń było niedopuszczalne.

48. Skarżący przyznał, że Komisja jest uprawniona do podejmowania działań w celu zwalczania dyskryminacji ze względu na orientację seksualną. Przykładem takiej dyskryminacji może być ustawodawstwo krajowe ograniczające dostęp do niektórych zawodów (np. prawników, bankierów) lub do dokumentów administracyjnych (np. prawa jazdy) ze względu na orientację seksualną.

49. Dodała jednak, że Komisja nie ma mandatu do zajmowania stanowiska w debatach dotyczących małżeństw osób tej samej płci, adopcji przez pary osób tej samej płci i podobnych kwestii. Skarżący podkreślił, że kwestie te nie wchodzą w zakres kompetencji UE. Zdaniem skarżącego, gdy państwa członkowskie udzieliły UE mandatu do walki z dyskryminacją, nie uważały, że decyzja o niedopuszczeniu małżeństw osób tej samej płci lub adopcji osób tej samej płci może być uznana za dyskryminującą.

50. Ponadto skarżący zakwestionował możliwość wykorzystania przez Komisję funduszy UE na finansowanie działalności ILGA Europe, ponieważ działalność ILGA Europe nie wchodzi w zakres kompetencji UE. W tym względzie skarżący zauważył, że Komisja zapewnia finansowanie w wysokości do 80 % kosztów operacyjnych ILGA Europe.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

51. Na wstępie Rzecznik Praw Obywatelskich zauważa, że art. 5 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej („TUE”) ustanawia zasadę kompetencji powierzonych w następujący sposób:

Zgodnie z zasadą przyznania Unia działa wyłącznie w granicach kompetencji przyznanych jej przez państwa członkowskie w Traktatach do osiągnięcia określonych w nich celów. Kompetencje nieprzyznane Unii w Traktatach należą do państw członkowskich”.

52. Zgodnie z tą podstawową zasadą prawa Unii instytucje Unii mogą działać wyłącznie w granicach uprawnień przyznanych im w sposób wyraźny lub dorozumiany w traktacie. W tym względzie Trybunał orzekł, co następuje:

„23. Z art. 3 lit. b) traktatu [obecnie art. 5 ust. 2 TFUE], który stanowi, że Wspólnota działa w granicach kompetencji przyznanych jej w traktacie oraz celów w nim wyznaczonych, wynika, że posiada ona jedynie te kompetencje, które zostały jej przyznane.

24. Ta zasada kompetencji powierzonych powinna być przestrzegana zarówno w ramach działań wewnętrznych, jak i działań międzynarodowych Wspólnoty.

25. Akty wspólnotowe zwykle opierają się na szczególnych kompetencjach, które, jak orzekł Trybunał, niekoniecznie są wyraźną konsekwencją konkretnych postanowień traktatu, ale mogą również wynikać z nich w sposób dorozumiany".[4]

53. Rzecznik zauważa ponadto, że w dniu 19 września 2011 r. wiceprzewodnicząca Viviane Reding odpowiedziała w imieniu Komisji na pytanie pisemne posła do Parlamentu Europejskiego w następujący sposób: „Unia Europejska nie posiada kompetencji w zakresie uznawania małżeństw i zarejestrowanych związków partnerskich, w związku z czym prawo WE nie wymaga od państw członkowskich zmiany ich materialnego prawa rodzinnego ani zmiany krajowej definicji małżeństwa”.

54. W świetle powyższego wydaje się, że strony niniejszego zarzutu zgadzają się co do tego, że na obecnym etapie rozwoju prawa Unii Unia nie ma ogólnych kompetencji w danej dziedzinie. Ponadto Rzecznik Praw Obywatelskich zwraca uwagę na istnienie znacznych różnic w ustawodawstwie państw członkowskich w tej dziedzinie, która pozostaje bardzo dyskutowanym, a nawet kontrowersyjnym tematem na szczeblu krajowym.

55. Jak jednak słusznie wskazała Komisja, dyskryminacja ze względu na orientację seksualną jest zakazana w zakresie stosowania prawa UE (art. 21 Karty praw podstawowych). Ponadto dyskryminacja ze względu na orientację seksualną jest zakazana w obszarach objętych dyrektywą 2000/78/WE, takich jak warunki dostępu do zatrudnienia, dostępu do szkoleń, zatrudnienia i warunków pracy.

56. Rzecznik zauważa ponadto, że sądy UE musiały rozpatrywać szereg kwestii dotyczących zasady niedyskryminacji ze względu na orientację seksualną. Przykłady spraw sądowych dotyczących tych kwestii obejmują rzekomo dyskryminującą politykę rekrutacyjną klubu piłkarskiego ze względu na orientację seksualną [5], przyznawanie przez państwo członkowskie praw emerytalnych osobie pozostałej przy życiu w związku partnerskim osób tej samej płci [6], zwalnianie pracownika z powodu przeprowadzenia operacji zmiany płci [7], przyznawanie świadczeń związanych z pracą partnerowi pracownika w niezarejestrowanej parze osób tej samej płci [8], przyznawanie dodatków na gospodarstwo domowe urzędnikowi UE, który był w zarejestrowanym związku partnerskim osób tej samej płci [9], oraz przyznawanie praw emerytalnych pozostałemu przy życiu partnerowi transseksualnemu w niezamężnej parze [10].

57. We wszystkich wyżej wymienionych sprawach sądy UE stwierdziły, że sprawa wchodzi w zakres kompetencji UE. W tym kontekście Trybunał Sprawiedliwości orzekł:

Prawdą jest, że stan cywilny i wynikające z niego korzyści należą do kompetencji państw członkowskich, a prawo wspólnotowe nie narusza tej kompetencji. Należy jednak przypomnieć, że wykonując tę kompetencję, państwa członkowskie muszą przestrzegać prawa wspólnotowego, a w szczególności przepisów dotyczących zasady niedyskryminacji [11].

58. Ponadto rzecznik generalny Ruiz-Jarabo Colomer stwierdził:

"Nie chodzi o rozwój europejskiego prawa małżeńskiego, lecz o zapewnienie pełnej skuteczności zasady niedyskryminacji ze względu na płeć"[12].

59. Ponadto warto zauważyć, że w większości zbadanych spraw sądy UE uznały, że środki będące przedmiotem kontroli (przyjęte w niektórych przypadkach przez państwa członkowskie, a w innych przez instytucje UE) były sprzeczne z zasadą niedyskryminacji ustanowioną w prawie Unii [13].

60. W świetle powyższego oczywiste jest, że UE ma uprawnienia, a także obowiązek, do zwalczania dyskryminacji ze względu na orientację seksualną w ramach swoich kompetencji. Co do zasady Komisja jest zatem uprawniona do realizacji takiego celu za pomocą środków bezpośrednich i pośrednich, takich jak finansowanie, organizacja lub objęcie patronatem wystawy mającej na celu promowanie niedyskryminacji ze względu na orientację seksualną. W szczególności takie działanie może wchodzić w zakres kompetencji UE, gdy domniemana dyskryminacja wpływa na którąkolwiek ze swobód zagwarantowanych w TFUE, takich jak prawo do swobodnego przemieszczania się w UE.

61. Jeżeli chodzi o konkretne fakty, niniejsza skarga dotyczy trzech kwestii, a mianowicie przyjęcia, finansowania i objęcia patronatu, które należy zbadać w kontekście określonym powyżej w odniesieniu do zakresu kompetencji UE w tej dziedzinie. Kwestie te omówiono poniżej.

(i) Hosting wystawy

62. Jeżeli chodzi o organizację wystawy przez Komisję, Rzecznik uważa, że treść przedmiotowej wystawy, a w szczególności podpisy pod zdjęciami, w dużej mierze odnosiły się do kwestii, które wchodzą lub mogłyby zostać uznane za wchodzące w zakres kompetencji UE. Dotyczy to w szczególności zdjęć i podpisów dotyczących domniemanych ograniczeń w swobodnym przepływie obywateli UE wynikających z nieuznawania małżeństw osób tej samej płci i zarejestrowanych związków partnerskich, świadczeń emerytalnych i imigracji przez obywateli państw trzecich.

63. Rzecznik przyznaje jednak, że związek między niektórymi zdjęciami i ich podpisami a kompetencjami UE wydaje się bardziej wątły. W niektórych przypadkach mogą nawet istnieć uzasadnione wątpliwości co do tego, czy wchodzą one w zakres kompetencji UE. Rzecznik Praw Obywatelskich nie musi zajmować stanowiska, czy rzeczywiście każda z kwestii objętych oświadczeniami w podpisach wchodziła w zakres kompetencji UE. Oczywiste jest jednak, że niektóre podpisy poruszają kontrowersyjne kwestie dotyczące dokładnego zakresu kompetencji UE w tej dziedzinie lub zakresu prawodawstwa danego państwa członkowskiego. Rzecznik uważa, że w takich przypadkach do Komisji należy przyjęcie ostrożnego i ostrożnego podejścia w celu uniknięcia niepotrzebnego zamieszania w świadomości publicznej. Krótko mówiąc, Komisja powinna unikać stwarzania wrażenia, że zgadza się z oświadczeniami organizatora wystawy i je popiera, zwłaszcza w sytuacji, gdy oczywiste jest, że niektóre oświadczenia dotyczą kwestii, w odniesieniu do których kompetencje UE są wątpliwe, a poglądy wyrażone w tych kwestiach nie są podzielane przez wszystkich obywateli UE. W związku z tym Komisja mogła rozważyć umieszczenie odpowiedniego zastrzeżenia w celu wyjaśnienia, że oświadczenia zawarte w podpisach odzwierciedlały poglądy ILGA Europe, które niekoniecznie były identyczne z jej własnymi poglądami.

64. Rzecznik uważa jednak, że tylko kilka oświadczeń zawartych w podpisach na wystawie należy do kategorii, o której mowa w poprzednim punkcie. Jego zdaniem główny nurt wystawy nie wykraczał poza kompetencje UE. W związku z tym Komisja nie przekroczyła swoich kompetencji, organizując wystawę taką jak ta w niniejszej sprawie. W związku z tym argumenty pierwszy i drugi nie prowadzą Rzecznika do stwierdzenia niewłaściwego administrowania. Niezależnie od powyższego i biorąc pod uwagę wątpliwości dotyczące kompetencji UE w sprawach wynikających z niektórych fotografii i odpowiadających im podpisów, Rzecznik Praw Obywatelskich zgłosi kolejną uwagę.

(ii) Przyznanie wsparcia finansowego

65. Jeśli chodzi o kwestię finansowania wystawy, w toku dochodzenia Rzecznika Praw Obywatelskich okazało się, że Komisja nie finansowała bezpośrednio wystawy. Komisja potwierdziła jednak, że ILGA Europe otrzymała finansowanie z UE w ramach programu PROGRESS na cały zakres działań mających na celu promowanie równości i zwalczanie dyskryminacji ze względu na orientację seksualną. Komisja wyjaśniła, że ILGA Europe nie otrzymała specjalnego finansowania na przedmiotową wystawę. Można jednak uznać, że Komisja pośrednio sfinansowała wystawę, ponieważ zapewniła finansowanie programu działalności ILGA Europe w ujęciu ogólnym.

66. Rzecznik uważa, że promowanie równości i walka z dyskryminacją ze względu na orientację seksualną jest wyraźnie uzasadnionym celem UE. W związku z tym Komisja nie dopuściła się w niniejszej sprawie niewłaściwego administrowania poprzez współfinansowanie ogólnej działalności ILGA Europe mającej na celu promowanie równości i zwalczanie dyskryminacji ze względu na orientację seksualną, która obejmowała między innymi przedmiotową wystawę. W zakresie, w jakim z powodów wskazanych w poprzedniej sekcji główny cel przedmiotowej wystawy nie wykraczał poza zakres kompetencji UE, Komisja nie dopuściła się niewłaściwego administrowania, finansując ją pośrednio.

67. Zdaniem Rzecznika Komisja nie może być zobowiązana do przeprowadzania indywidualnych kontroli w odniesieniu do każdego konkretnego działania, na które stowarzyszenie takie jak ILGA Europe otrzymało finansowanie i wsparcie wspólnotowe, w celu upewnienia się, że dane działanie wchodzi w zakres kompetencji UE. Legalność wsparcia finansowego udzielanego przez UE można kwestionować tylko wtedy, gdy okaże się, że dane działanie wyraźnie wykracza poza cel, na który przyznano wsparcie finansowe. Rzecznik uważa jednak, że odnośna wystawa nie należy do tej kategorii.

68. W związku z tym trzeci argument skarżącego nie może zostać uwzględniony.

69. Ponadto, jeśli chodzi o krytykę Komisji dotyczącą wykorzystania przez Węgry funduszy UE na finansowanie kampanii antyaborcyjnej, Rzecznik zauważa, że Komisja wyjaśniła, iż sprawa ta była inna, ponieważ odpowiednie działanie (tj. kampania antyaborcyjna) nie było przewidziane w umowie o udzielenie dotacji. W związku z tym, zdaniem Rzecznika, te dwie sytuacje nie są porównywalne i nie ma sprzeczności w stanowisku Komisji, wbrew temu, co sugerował skarżący. W związku z tym czwarty argument skarżącego nie może zostać uwzględniony.

70. Rzecznik zauważa jednak, że w wiadomości e-mail z dnia 18 czerwca 2011 r. skarżąca zwróciła uwagę Komisji na oświadczenie ILGA Europe zamieszczone na jej stronie internetowej, zgodnie z którym Komisja wsparła finansowo wystawę. W dniu 29 lipca 2011 r. Komisja potwierdziła skarżącemu, że na wystawę ILGA Europe nie wykorzystano żadnych funduszy UE. Jak wskazano powyżej, Komisja wyjaśniła następnie, że nie zapewniła konkretnego finansowania przedmiotowej wystawy, ale przyznała ILGA Europe „dotację operacyjną” na cały program działalności.

71. Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich, chociaż jego pierwotna odpowiedź nie była niedokładna, Komisja mogła od samego początku przedstawić pełniejsze informacje dotyczące istotnych faktów i podstawy prawnej finansowania działalności ILGA Europe (w tym wystawy), aby uniknąć ryzyka wprowadzenia obywateli w błąd co do wykorzystania przez nią funduszy UE. Takie proaktywne i przejrzyste podejście prawdopodobnie zwiększyłoby zaufanie obywateli UE do instytucji UE w ujęciu ogólnym, a w szczególności do Komisji. W związku z tym Rzecznik Praw Obywatelskich zgłosi kolejną uwagę w odniesieniu do tej kwestii.

(iii) Przyznanie patronatu

72. Rzecznik zauważa, że zgodnie z dokumentami dostarczonymi przez Komisję objęcie patronatu podlega szeregowi kryteriów. Mianowicie patronat powinien być postrzegany jako "moralne wsparcie" dla wydarzeń europejskich (należy zaangażować co najmniej dwa państwa członkowskie) dotyczących tematów jak najściślej związanych z priorytetami Wspólnoty i powinien być powiązany nie z narodowością, lecz z zakresami obowiązków członków Komisji. W związku z tym Komisja argumentowała, że wiceprzewodnicząca Reding, działając jako komisarz ds. praw podstawowych, miała prawo objąć swoim patronatem wystawę mającą na celu promowanie niedyskryminacji ze względu na orientację seksualną, która należy do praw podstawowych uznanych w Karcie.

73. Rzecznik zauważa ponadto, że według Komisji (zob. pkt 85 poniżej) przyznanie patronatu jest jedynie "politycznym gestem" mającym na celu podniesienie świadomości na dany temat w ogóle i nie oznacza poparcia dla żadnych konkretnych przesłań. Mimo że Komisja określiła patronat jedynie jako „wsparcie moralne” lub „polityczny gest” mający na celu podniesienie ogólnej świadomości na dany temat, Rzecznik uważa, że wielu obywateli UE może inaczej postrzegać skutki patronatu. W związku z tym Komisja powinna być bardzo ostrożna przy przyznawaniu patronatu, w szczególności jeżeli treść wydarzenia może być kontrowersyjna lub może wydawać się wykraczać poza zakres kompetencji UE, nawet jeśli tylko częściowo.

74. W niniejszej sprawie nie można wykluczyć, że zwiedzający mogli być przekonani, że patronat oznaczał zatwierdzenie przez Komisję wszystkich oświadczeń prezentowanych podczas wystawy. W związku z dodatkowymi wyjaśnieniami przedstawionymi w toku dochodzenia Rzecznika, wrażenie to zostało jednak rozwiane. W związku z tym stanowisko Komisji można uznać za przekonujące. Niezależnie od powyższego, biorąc pod uwagę wyraźne ryzyko kontrowersji i wątpliwości wynikające z co najmniej jednego z przedstawionych zdjęć i odpowiadającego im podpisu (zob. pkt 78 i 98 poniżej), wskazane byłoby bardziej ostrożne podejście ze strony Komisji. W szczególności Komisja mogła wyjaśnić opinii publicznej od samego początku, że jej patronat nie powinien być błędnie rozumiany jako oficjalne poparcie dla wszystkich fotografii i oświadczeń prezentowanych podczas wystawy. W związku z tym Rzecznik Praw Obywatelskich poczyni kolejną uwagę w tym zakresie, aby uniknąć tego ryzyka w przyszłości.

75. W związku z powyższym Rzecznik uważa, że nie ma podstaw do dalszych dochodzeń w sprawie pierwszego zarzutu.

B. Zarzut, że Komisja obraziła i dyskryminowała tych obywateli UE, którzy nie podzielają poglądów promowanych przez wystawę

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

76. W swojej skardze skarżąca twierdziła, że umieszczając wystawę pod jej patronatem, organizując ją i finansując, Komisja obraziła i dyskryminowała tych obywateli UE, którzy nie podzielają poglądów promowanych przez tę wystawę. Zdaniem skarżącego taki wniosek potwierdza fakt, że (i) odpowiednim fotografiom towarzyszył tekst zawierający obraźliwy język oraz (ii) poglądy wyrażone w ramach tej wystawy nie były podzielane przez znaczną liczbę obywateli UE lub były dla nich nie do przyjęcia.

77. Na poparcie swojego argumentu dotyczącego obraźliwego języka skarżąca powołała się w szczególności na dwie fotografie. Jedna z fotografii, pod nagłówkiem "Wartości rodzinne", sprawiała wrażenie, że para heteroseksualna z dwójką dzieci hade złożyła następujące oświadczenie (które pojawiło się jako cytat z odwróconymi przecinkami):

Jesteśmy "tradycyjnym" małżeństwem z dziećmi. Uważamy za absurdalne i obraźliwe twierdzenia niektórych duchownych i tak zwanych "obrońców" tradycyjnych wartości rodzinnych, że prawne uznanie rodzin tej samej płci i ich dzieci jest zagrożeniem dla naszej rodziny. Sprzeciwiamy się dyskryminacji i niesprawiedliwemu traktowaniu par osób tej samej płci i ich dzieci w Europie. Miłość nie ma płci ani orientacji seksualnej i powinna być przyjmowana i uznawana we wszystkich jej przejawach.

78. Druga fotografia, do której odnosi się skarżący, przedstawiała parę lesbijek pod nagłówkiem „Macierzyństwo lesbijskie”, z następującym podpisem:

Pary płci przeciwnej mają dostęp do bezpiecznej i medycznie wspomaganej sztucznej inseminacji. Parom lesbijek często odmawia się takiej opcji, pomimo dostępności nowoczesnej technologii dla nich, aby mieć własne biologiczne dzieci. Biorąc pod uwagę postęp technologiczny, takie wykluczenie jest motywowane wyłącznie lesbofobią i stanowi dyskryminację ze względu na orientację seksualną.

79. Ponadto skarżący twierdził, że objęcie wystawy patronatem było sposobem na zatwierdzenie jej treści. W związku z tym skarżąca stwierdziła, że proponując objęcie patronatu, wiceprzewodnicząca Reding przyjęła jako swoje własne poglądy i opinie, które zostały przedstawione, lub przynajmniej sprawiła wrażenie, że odwiedzający to robią. W związku z tym skarżący wskazał, że istnieje sprzeczność między patronatem wiceprzewodniczącej Reding a twierdzeniem Komisji, że nie zajęła ona stanowiska w sprawie rzeczywistego lub domniemanego przesłania zawartego na zdjęciach lub ich podpisach.

80. Ponadto skarżący twierdził, że finansowanie zapewnione przez Komisję na rzecz ILGA Europe również sprawiło, że stała się ona odpowiedzialna za treść wystawy. W tym względzie skarżący dodał, że finansowanie Komisji wydaje się zależeć od uprzedniego zatwierdzenia rocznego programu prac ILGA Europe.

81. Jeśli chodzi o rzekomą dyskryminację, skarżący argumentował, że w celu uniknięcia takiej dyskryminacji Komisja powinna zapewnić równie hojne wsparcie osobom dążącym do promowania "tradycyjnego" pojęcia rodziny. W tym względzie skarżący odniósł się do krytyki wiceprzewodniczącej Viviane Reding wobec Węgier za finansowanie kampanii antyaborcyjnej ze środków UE.

82. W swojej opinii Komisja wskazała, że współfinansuje szereg działań zaproponowanych przez ILGA i określonych w jej rocznym programie prac. Nie oznacza to jednak, że Komisja zajmuje stanowisko w sprawie rzeczywistego lub domniemanego przesłania zawartego na fotografiach i w ich podpisach.

83. Ponadto Komisja zauważyła, że sprawa Węgier i wystawa były zasadniczo różne. W przypadku Węgier działanie (tj. kampania antyaborcyjna) nie było przewidziane w umowie o udzielenie dotacji, niezależnie od tego, czy UE posiadała uprawnienia ustawodawcze w tej dziedzinie.

84. W dalszej opinii Komisja argumentowała, że rzekomo kontrowersyjne przesłanie wyrażone na wystawie było nieodłącznym aspektem wolności wypowiedzi, która jest jednym z fundamentów społeczeństw demokratycznych i jest również zapisana w Karcie praw podstawowych (art. 11). Komisja podniosła, że wolność wypowiedzi chroni również idee, które mogą nie być rozpowszechniane, a nawet mogą szokować lub zakłócać. Komisja zauważyła, że stymulowanie debaty publicznej jest celem wystawy.

85. Wiceprzewodnicząca Reding objęła wystawę patronatem jako komisarz odpowiedzialna za prawa podstawowe, równość i niedyskryminację oraz w kontekście Międzynarodowego Dnia Walki z Homofobią. Oferowanie patronatu nie oznacza popierania żadnych konkretnych wiadomości. Patronat stanowi gest polityczny mający na celu podniesienie świadomości na dany temat w ogóle.

86. W swoich dodatkowych uwagach skarżąca twierdziła, że Komisja naruszyła własne zasady przyznawania patronatu. W szczególności skarżący wskazał, że chociaż patronat nie powinien obrażać państw członkowskich, wystawa może obrażać te państwa członkowskie, których ustawodawstwo nie uznaje praw, do których dąży ILGA Europe. Ponadto, zdaniem skarżącego, treści wystawy nie można było uznać za priorytet Wspólnoty, ponieważ UE nie miała kompetencji w tej dziedzinie.

87. Skarżący przyznał, że wolność wypowiedzi ILGA Europe powinna obejmować również jego kontrowersyjne opinie. Zdaniem skarżącego wolność wypowiedzi ILGA Europe nie pozwala jednak Komisji na zajęcie stanowiska w debacie politycznej, w której powinna była pozostać neutralna.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

88. Bezsporne jest, że Komisja gościła i objęła przedmiotową wystawę patronatem. Ponadto, jak wskazano powyżej, w zakresie, w jakim Komisja finansowała działalność ILGA Europe, można uznać, że pośrednio sfinansowała wystawę. W związku z tym Rzecznik rozważy, czy może to oznaczać, że Komisja obraziła i dyskryminowała niektórych obywateli UE ze względu na rzekomo silny język oraz dlatego, że niektórzy obywatele UE nie podzielają poglądów wyrażonych przez organizatorów wystawy. Rzecznik Praw Obywatelskich zajmie się kolejno tymi dwoma kwestiami.

(i) Rzekomo obraźliwy język

89. W odniesieniu do rzekomo obraźliwego języka Komisja podkreśliła, że nie poparła rzeczywistego lub domniemanego przekazu zawartego na fotografiach lub ich podpisach. Chciała jedynie przyczynić się do podniesienia świadomości na temat zakazu dyskryminacji ze względu na orientację seksualną (co jest prawem podstawowym) w kontekście Międzynarodowego Dnia Walki z Homofobią. W tym względzie Komisja odniosła się w szczególności do wolności wypowiedzi ILGA Europe i wskazała, że taka wolność należy do praw podstawowych chronionych Kartą (art. 11).

90. W odniesieniu do wolności wypowiedzi Trybunał Sprawiedliwości orzekł, co następuje:

Wolność wypowiedzi, jako zasadniczy fundament pluralistycznego, demokratycznego społeczeństwa odzwierciedlającego wartości, na których opiera się Unia zgodnie z art. 2 TUE, stanowi prawo podstawowe zagwarantowane w art. 11 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, które zgodnie z art. 6 ust. 1 TUE ma taką samą moc prawną jak traktaty. Swoboda ta jest również potwierdzona w art. 10 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r."[14]

91. Ponadto z orzecznictwa wynika, że wolność wypowiedzi "należy rozumieć szeroko, jako obejmującą uwagi i stwierdzenia, które ze względu na swoją treść odpowiadają twierdzeniom stanowiącym subiektywną ocenę"[15].

92. Trybunał Sprawiedliwości orzekł ponadto, że:

„154. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, o ile zasada wolności wypowiedzi została wyraźnie uznana w art. 10 EKPC i stanowi jeden z podstawowych filarów społeczeństwa demokratycznego, o tyle z art. 10 ust. 2 wynika jednak, że wolność wypowiedzi może również podlegać pewnym ograniczeniom uzasadnionym celami interesu ogólnego, o ile odstępstwa te są zgodne z prawem, motywowane jednym lub większą liczbą zgodnych z prawem celów określonych w tym przepisie i niezbędne w społeczeństwie demokratycznym, to znaczy uzasadnione pilną potrzebą społeczną, a w szczególności proporcjonalne do zamierzonego zgodnego z prawem celu (zob. podobnie wyrok z dnia 12 lipca 1997 r. w sprawie C-368/95 Familiapress, Rec. s. I‑3689, pkt 26; sprawa C-60/00 Carpenter, Rec. 2002, s. I‑6279, pkt 42; sprawa C-112/00 Schmidberger, Rec. 2003, s. I‑5659, pkt 79; oraz ww. wyrok w sprawie Karner, pkt 50).

155. Ponadto, jak słusznie zauważył Parlament, Rada i interwenienci popierający te żądania, zakres uznania, jakim dysponują właściwe organy przy ustalaniu równowagi między wolnością wypowiedzi a celami interesu ogólnego, o których mowa w art. 10 ust. 2 EKPC, różni się w zależności od każdego z celów uzasadniających ograniczenie tej wolności i zależy od charakteru danej działalności. W przypadku gdy dostępna jest pewna swoboda uznania, kontrola ogranicza się do zbadania racjonalności i proporcjonalności ingerencji [...]".[16]

93. Z powyższego wynika, że wolność wypowiedzi należy do podstawowych wartości społeczeństwa demokratycznego. Chociaż wolność wypowiedzi nie jest nieograniczona i może podlegać pewnym ograniczeniom w celu ochrony innych uzasadnionych celów, właściwe organy dysponują swobodą uznania w celu znalezienia równowagi między wolnością wypowiedzi a innymi celami interesu publicznego.

94. W niniejszej sprawie skarżący przyznał, że ILGA Europe korzysta z wolności wypowiedzi w odniesieniu do swoich opinii. Rzecznik uważa, że fakt, iż Komisja zapewniła wsparcie finansowe, gościła i objęła odnośną wystawę swoim patronatem, nie oznacza sam w sobie, że poparła ona przesłanie wystawy ani że zawarte w niej oświadczenia można przypisać Komisji.

95. Komisja może organizować wydarzenia i finansować działania w celu wspierania debaty na temat kwestii związanych z tymi wydarzeniami lub działaniami. Nie oznacza to koniecznie, że Komisja popiera konkretny przekaz lub treść. Wręcz przeciwnie, Komisja może po prostu i zgodnie z prawem chcieć pobudzić debatę.

96. Ponadto Komisja argumentowała, że objęcie patronatu jest jedynie gestem politycznym mającym na celu podniesienie ogólnej świadomości na dany temat. Zgodnie z tym poglądem wiceprzewodnicząca Viviane Reding mogłaby zgodnie z prawem objąć przedmiotową wystawę patronatem w ramach swojego mandatu komisarza odpowiedzialnego za prawa podstawowe.

97. Chociaż, jak wskazano powyżej, stanowisko Komisji nie jest nieprzekonujące, wielu obywateli UE może inaczej postrzegać skutki patronatu. Istnieje bowiem ryzyko, że objęcie patronatu może wywołać u opinii publicznej wrażenie, że Komisja popiera treść lub przesłanie danego wydarzenia.

98. Należy zauważyć, że skarżący powołał się w tym kontekście na dwie konkretne fotografie i towarzyszące im podpisy. W odniesieniu do pierwszego z tych zdjęć Rzecznik zauważa, że oświadczenie, o którym mowa w pkt 77 powyżej, zostało wyraźnie oznaczone jako cytat (w odwróconych przecinkach) złożony przez parę. Było zatem jasne, że poglądy wyrażone w tym oświadczeniu były poglądami wspomnianej pary. Zdaniem Rzecznika było zatem mało prawdopodobne, aby opinia publiczna odniosła wrażenie, że Komisja popiera to stwierdzenie. Natomiast stwierdzenie, o którym mowa w pkt 78, nie zostało oznaczone jako wyrażenie osobistej opinii. Oświadczenie to ma następujące brzmienie: „[...] Biorąc pod uwagę postęp technologiczny, takie wykluczenie [tj. wykluczenie par lesbijskich ze sztucznego unasienniania] jest wyłącznie motywowane lesbofobią i stanowi dyskryminację ze względu na orientację seksualną”. Rzecznik zauważa, że oświadczenie stwarza wrażenie, że stwierdza fakt. Oczywiste jest jednak, że oświadczenie w rzeczywistości odzwierciedla jedynie poglądy organizatorów wystawy. Oczywiste jest również, że poglądy te nie są podzielane przez znaczną liczbę obywateli. W tych okolicznościach Rzecznik rozumie opinię skarżącego, że oświadczenie sugerujące, iż każdy, kto nie zgadza się na umożliwienie parom lesbijek korzystania ze sztucznej inseminacji, jest "wyłącznie motywowany lesbofobią", prawdopodobnie obrazi przynajmniej niektórych obywateli UE.

99. Jak wspomniano powyżej, nie można wykluczyć, że przynajmniej niektórzy zwiedzający mogli mieć wrażenie, że patronat oznaczał zatwierdzenie przez Komisję całej treści wystawy, w tym wyżej wymienionego oświadczenia. Chociaż Komisja wyjaśniła w toku dochodzenia prowadzonego przez Rzecznika Praw Obywatelskich, że tak nie było, wyraźnie wskazane byłoby wyjaśnienie tego na wcześniejszym etapie, na przykład poprzez umieszczenie odpowiedniego zastrzeżenia prawnego.

100. W związku z tym Rzecznik uważa, że wskazane byłoby, aby Komisja mogła w przyszłości uniknąć ryzyka wywołania u odbiorców mylnego wrażenia, że poparła konkretną treść lub przekaz wystawy, umieszczając odpowiednie zastrzeżenie prawne w tym zakresie we wszystkich przyszłych podobnych wydarzeniach, które Komisja organizuje, finansuje lub które obejmuje swoim patronatem. W związku z tym Rzecznik Praw Obywatelskich zgłosi kolejną uwagę w tej sprawie.

(ii) W przedmiocie rzekomej dyskryminacji

101. W odniesieniu do kwestii domniemanej dyskryminacji Rzecznik zauważa, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem:

Jednakże sprzeczne z ogólną zasadą równego traktowania, która jest jedną z podstawowych zasad prawa wspólnotowego, jest odmienne traktowanie porównywalnych sytuacji, chyba że odmienne traktowanie jest obiektywnie uzasadnione [....]"[17].

102. Na poparcie swoich argumentów dotyczących domniemanej dyskryminacji skarżąca odniosła się do sprawy Węgier, w której Komisja skrytykowała to państwo członkowskie za wykorzystanie funduszy UE do finansowania kampanii antyaborcyjnej. Zdaniem Rzecznik sytuacja ta nie jest porównywalna z obecną, ponieważ, jak wyjaśniła Komisja, w przypadku Węgier umowa o udzielenie dotacji między Komisją a Węgrami nie przewidywała przeprowadzenia takiej kampanii.

103. Zdaniem Rzecznika obawy dotyczące dyskryminacji mogłyby powstać, gdyby na przykład stowarzyszenie lub grupa obywateli wystąpiły z wnioskiem o zezwolenie na wykorzystanie pomieszczeń Komisji do zorganizowania wystawy promującej wartości „tradycyjnych rodzin”, a Komisja odmówiła udzielenia takiego zezwolenia bez ważnego uzasadnienia. Skarżący nie odniósł się jednak do takich wydarzeń.

104. W związku z powyższym Rzecznik stwierdza, że nie ma podstaw do dalszych dochodzeń w sprawie drugiego zarzutu. Rzecznik Praw Obywatelskich zwróci jednak uwagę na możliwość wprowadzenia w przyszłości zastrzeżenia prawnego w podobnych sytuacjach.

C. Wnioski

Na podstawie dochodzenia w sprawie tej skargi Rzecznik zamyka je następującym wnioskiem:

Nie ma podstaw do dalszych dochodzeń.

Skarżący i Komisja zostaną poinformowani o tej decyzji.

Dalsze uwagi

Komisja mogłaby zawrzeć odpowiednie zastrzeżenie prawne, gdy podejmuje decyzję o organizacji, finansowaniu lub objęciu patronatu nad wydarzeniami lub działaniami, aby uniknąć ryzyka wywołania u opinii publicznej mylnego wrażenia, że zatwierdziła konkretną treść lub przekaz danego wydarzenia lub działania. Byłoby to szczególnie właściwe, gdyby treść wydarzenia lub wystawy mogła prawdopodobnie przynajmniej częściowo wykraczać poza zakres jej kompetencji lub gdyby treść lub przekaz mogły budzić kontrowersje.

Za każdym razem, gdy Komisja otrzyma wniosek o udzielenie informacji na temat wykorzystania funduszy UE, mogłaby rozważyć proaktywne dostarczanie jak najbardziej kompletnych informacji od samego początku dotyczących istotnych faktów i podstawy prawnej takiego finansowania, aby uniknąć ryzyka wprowadzenia w błąd obywateli UE.

 

P. Nikiforos Diamandouros

Sporządzono w Strasburgu dnia 8 lipca 2013 r.

---

[1] Artykuł 19 ust. 1 TFUE stanowi, co następuje: „Bez uszczerbku dla innych postanowień Traktatów i w granicach uprawnień przyznanych przez nie Unii, Rada, stanowiąc jednomyślnie zgodnie ze specjalną procedurą ustawodawczą i po uzyskaniu zgody Parlamentu Europejskiego, może podjąć właściwe działania w celu zwalczania dyskryminacji ze względu na płeć, rasę lub pochodzenie etniczne, religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną.”;

[2] Dyrektywa 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiająca ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz.U. 2000, L 303, s. 16).

[3] Rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 1605/2002 z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 248, s. 1). Rozporządzenie to zostało uchylone i zastąpione rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 966/2012 z dnia 25 października 2012 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii (Dz.U. 2012, L 298, s. 1).

[4] Opinia 2/94 w sprawie przystąpienia Wspólnoty do europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, Rec. 1996, s. I-1759, pkt 23-25.

[5] Sprawa C-81/12 Associatia ACCEPT przeciwko Consiliul National pentru Combaterea Discriminarii, wyrok z dnia 25 kwietnia 2013 r., dotychczas nieopublikowany w Zbiorze.

[6] Sprawa C-267/06 Maruko przeciwko Versorgungsanstalt der deutschen Bühnen, Zb.Orz. 2008, s. I-1757.

[7] Sprawa C-13/94 P. przeciwko S., Rec. 1996, s. I-2143.

[8] Sprawa C-249/96 Grant przeciwko South-West Trains, Rec. 1998, s. I-621.

[9] Sprawa T-364/97 D. przeciwko Radzie [1999] SC I-A-1 i SC II-1; w postępowaniu odwoławczym, sprawy połączone C-122/99 P i C-125/99P D. przeciwko Radzie, Rec. 2001, s. I-4319.

[10] Sprawa C-117/01 K. B. przeciwko NHS Pensions Agency i Secretary of State for Health [2004] Zb.Orz. I-541.

[11] Zobacz ww. wyrok w sprawie Maruko, pkt 59.

[12] Zobacz opinia rzecznika generalnego Ruiza-Jaraba Colomera w ww. sprawie K.B., pkt 76.

[13] W ww. wyroku w sprawie P. przeciwko S. Trybunał orzekł, że prawo UE zakazuje zwolnienia pracownika transseksualnego, ponieważ przeszedł on operację zmiany płci. W ww. wyroku w sprawie Maruko Trybunał orzekł, że uregulowanie krajowe, które uniemożliwia przyznanie praw do emerytury zakładowej osobie pozostałej przy życiu w zarejestrowanym związku partnerskim osób tej samej płci, byłoby sprzeczne z prawem Unii, gdyby pozostały przy życiu partner znajdował się w sytuacji porównywalnej do sytuacji małżonka według sądu krajowego. W ww. wyroku w sprawie K.B. Trybunał stwierdził, że uregulowanie krajowe, które uniemożliwia transseksualistom zawarcie małżeństwa z osobą płci, do której należeli, może być sprzeczne z prawem Unii w zakresie, w jakim uniemożliwia to osobie pozostałej przy życiu korzystanie z uprawnień emerytalnych partnera. W ww. wyroku w sprawie Associatia ACCEPT Trybunał uznał, że polityka rekrutacyjna klubu piłkarskiego dyskryminująca piłkarza ze względu na jego orientację seksualną byłaby sprzeczna z prawem Unii.

Natomiast w dwóch sprawach, a mianowicie w ww. wyroku w sprawie Grant i w ww. wyroku w sprawie D. przeciwko Radzie, Trybunał oddalił zarzuty dotyczące naruszenia zasady niedyskryminacji.

W sprawie Grant Trybunał stwierdził, że nie doszło do dyskryminacji ze względu na płeć, ponieważ odmowa przyznania świadczeń związanych z pracą partnerowi tej samej płci pracownika miała zastosowanie zarówno do pracowników płci męskiej, jak i żeńskiej mających partnera tej samej płci. Chociaż rzecznik generalny Elmer nie podzielił wniosku Trybunału, Trybunał uznał za nieistotne, że pracodawca (przedsiębiorstwo prywatne) przyznał przedmiotowe świadczenia niezamężnej partnerce pracownika płci męskiej, która zajmowała wcześniej stanowisko powoda.

W odniesieniu do ww. wyroku w sprawie D. przeciwko Radzie sądy Unii uznały, zarówno w pierwszej instancji, jak i w postępowaniu odwoławczym, że regulaminowi pracowniczemu należy nadać autonomiczną wykładnię, a nie odwoływać się do prawa danego państwa członkowskiego (w tym względzie należy zauważyć, że dany urzędnik Unii zawarł zarejestrowany związek partnerski osób tej samej płci w swoim państwie pochodzenia, a mianowicie w Szwecji, która była w pewnym stopniu zrównanana przynajmniej z małżeństwem). Na podstawie obowiązującego wówczas regulaminu pracowniczego Trybunał stwierdził, że zamiarem prawodawcy Unii było przyznanie prawa do dodatku na gospodarstwo domowe wyłącznie parom małżeńskim (pkt 37). Zdaniem Trybunału jedynie prawodawca Unii mógł przyjąć środki mające na celu zmianę tej sytuacji poprzez zmianę regulaminu pracowniczego, co nastąpiło później.

[14] Sprawa C-163/10, Aldo Patriciello, wyrok z dnia 6 września 2011 r., dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 31.

[15] Idem, pkt 32.

[16] Sprawa C-380/03, Niemcy przeciwko Parlamentowi i Radzie, Zb.Orz. 2006, s. I-11573, pkt 154-155. Zob. również sprawa C-421/07, Frank Damgaard, Zb.Orz. 2009, s. I-2629, pkt 26–27.

[17] Zob. na przykład sprawy połączone 271/83, 15/84, 36/84, 113/84, 158/84, 203/84 i 13/85, Alan Ainsworth i inni przeciwko Komisji i Radzie [1987] Rec. 167, pkt 33.