Strasburg, 31 października 2007 r.

Szanowny Panie,

W dniu 23 marca 2006 r. złożył Pan skargę do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich przeciwko Europejskiemu Bankowi Centralnemu („EBC”) w związku z rzekomym niewłaściwym rozpatrzeniem skarg podniesionych przez Pana w wiadomościach e-mail z dnia 14 lutego i 6 marca 2006 r.(1).

Skarga ta była związana z Pana wcześniejszą skargą 49/2006/ELB przeciwko EBC, w sprawie której postanowiłem nie wszczynać dochodzenia, ponieważ nie wypełnił Pan wcześniejszych procedur administracyjnych wobec EBC.

W dniu 7 czerwca 2006 r. przekazałem skargę prezesowi EBC.

EBC przekazał swoją opinię w dniu 26 września 2006 r.

Przekazałem go Panu wraz z zaproszeniem do zgłaszania uwag, które przesłał Pan w dniu 3 listopada 2006 r.

Piszę teraz, aby poinformować Cię o wynikach zapytań, które zostały złożone.

WNIOSEK

Skargę można podsumować w następujący sposób:

Skarżący zauważył, że informacje na stronie internetowej EBC są podawane wyłącznie w języku angielskim, z wyjątkiem odniesienia do strony internetowej francuskiego banku centralnego, która jest w języku francuskim.

W dniach 14 lutego i 6 marca 2006 r. skarżący skontaktował się z EBC w sprawie polityki językowej strony internetowej EBC.

W dniu 20 marca 2006 r. EBC odpowiedział, podsumowując, że dominujące użycie języka angielskiego na stronie internetowej EBC jest uzasadnione „wyłącznie ze względów praktycznych”. EBC oświadczył, że publikuje dwa rodzaje informacji, a mianowicie (i) informacje ogólne skierowane do ogółu społeczeństwa oraz (ii) informacje techniczne, czasami pilne, skierowane do ekspertów w dziedzinie bankowości i finansów. Informacje ogólne są dostępne w języku angielskim, a w coraz większym stopniu w innych językach urzędowych Unii Europejskiej, w szczególności w strefie euro, natomiast informacje techniczne są dostępne głównie w języku angielskim. EBC stwierdził na przykład, że większość stron internetowych zatytułowanych „Europejski Bank Centralny” oraz „Banknoty i monety” jest dostępna we wszystkich językach urzędowych (2). Z drugiej strony, strony internetowe zatytułowane "Statystyka" i "Polityka pieniężna" są obecnie dostępne tylko w języku angielskim, ponieważ są skierowane do ekspertów finansowych. EBC stopniowo rozwija swoją wielojęzyczną komunikację. Musi jednak ustalić priorytety w posługiwaniu się językami, przynajmniej z dwóch powodów: (i) ogół społeczeństwa jest bardziej zainteresowany niektórymi aspektami działalności EBC niż innymi oraz (ii) zasoby EBC na potrzeby tłumaczeń są ograniczone. EBC odniósł się również do dokumentów, które jest zobowiązany opublikować we wszystkich językach urzędowych Unii Europejskiej, zgodnie z rozporządzeniem Rady EWG nr 1 w sprawie określenia systemu językowego Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, zmienionym kolejnymi Aktami Przystąpienia (3) ("rozporządzenie 1/58"). Dokumenty te są następujące: raport roczny, raport o konwergencji, biuletyn miesięczny, cotygodniowa sytuacja finansowa oraz akty prawne EBC. Wszystkie są dostępne na stronie internetowej EBC (http://www.ecb.int) we wszystkich językach urzędowych.

Ponadto EBC odniósł się na swojej stronie internetowej do narzędzia „Linki”, które zawiera linki do stron internetowych krajowych banków centralnych Unii Europejskiej. Pod tymi linkami można znaleźć tłumaczenie dokumentów EBC na odpowiednie języki krajowych banków centralnych.

Skarżący uznał, że odpowiedź EBC z dnia 20 marca 2006 r. była niezadowalająca, ponieważ zawierała jedynie deklaracje dobrej woli. Wyraził również pogląd, że EBC uzasadnia dyskryminację językową ze względu na trudności praktyczne i nie wydaje się, aby opinia publiczna francuskojęzyczna miała dostęp w języku francuskim do informacji finansowych publikowanych na stronie internetowej EBC, podczas gdy to prawo dostępu jest dostępne dla opinii publicznej anglojęzycznej.

Ponadto skarżący zauważył, że pod koniec odpowiedzi otrzymanej pocztą elektroniczną od EBC w dniu 20 marca 2006 r. zastrzeżenie prawne było sformułowane w języku angielskim.

W swojej skardze do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich skarżący zarzucił EBC, że nie odniósł się należycie do kwestii poruszonej w jego e-mailach z dnia 14 lutego i 6 marca 2006 r., dotyczącej dyskryminacji francuskojęzycznych obywateli europejskich, ze względu na fakt, że większość dokumentów i informacji na stronie internetowej EBC jest dostępna wyłącznie w języku angielskim.

Skarżący twierdził, że EBC nie powinien dyskryminować na swojej stronie internetowej francuskojęzycznych obywateli europejskich.

Rzecznik zauważa, że w swojej skardze skarżący odniósł się do faktu, że zastrzeżenie prawne zawarte na końcu odpowiedzi, którą otrzymał za pośrednictwem poczty elektronicznej z EBC w dniu 20 marca 2006 r., było w języku angielskim. Biorąc jednak pod uwagę, że skarżący nie podejmował uprzednich działań administracyjnych wobec EBC w odniesieniu do tej konkretnej kwestii, Rzecznik nie uwzględnił jej w swoim dochodzeniu w sprawie skargi.

WNIOSEK

Opinia EBC

W swojej opinii EBC stwierdził w skrócie, że jego polityka językowa jest „inspirowana” polityką Wspólnoty Europejskiej. EBC podkreślił, że prawo wspólnotowe rozróżnia „języki urzędowe” i „języki robocze” instytucji i organów Unii Europejskiej.

EBC odniósł się do warunków rozporządzenia 1/58, zgodnie z którymi „językami urzędowymi” instytucji Unii są: niemiecki, angielski, duński, hiszpański, estoński, fiński, francuski, grecki, hiszpański, irlandzki, litewski, łotewski, maltański, niderlandzki, niemiecki, polski, portugalski, słowacki, słoweński, szwedzki, węgierski, włoski i czeski.

EBC argumentował, że rozporządzenie 1/58 stanowi, że rozporządzenia i inne dokumenty o zasięgu ogólnym są sporządzane we wszystkich językach urzędowych. EBC stwierdził, że jest on zgodny z rozporządzeniem 1/58 ze zmianami. Rozporządzenia EBC oraz sprawozdania i inne komunikaty podlegające wymogowi publikacji zgodnie z powyższymi przepisami są zatem dostępne we wszystkich językach urzędowych, z wyjątkiem irlandzkiego i maltańskiego, w odniesieniu do których obecnie stosuje się odstępstwo.

Ponadto rozporządzenie 1/58 daje instytucjom i organom możliwość określenia, zgodnie z ich potrzebami operacyjnymi, warunków ich wewnętrznej polityki językowej oraz wyraźnego wyboru jednego (lub większej liczby) języka (języków) jako „języka roboczego (języków roboczych)”. Stosowanie takiego języka lub języków staje się zatem obowiązkowe w odniesieniu do wszystkich dokumentów, we wszystkich posiedzeniach i korespondencji dotyczących działalności tej instytucji.

EBC nie zdecydował się na użycie jednego (lub kilku) "języków roboczych", ale przyjął "zróżnicowany" system językowy, zgodnie ze swoimi potrzebami operacyjnymi. W ten sposób w praktyce zasada pełnej wielojęzyczności jest stosowana za każdym razem, gdy jest to konieczne.

W innych przypadkach zainteresowane strony mogą uzgodnić języki, których potrzebują w przypadku niektórych dokumentów, narzędzi komunikacji lub posiedzeń. Językami tymi mogą być wszystkie języki urzędowe; pewna ich liczba, tj. różne kombinacje w zależności od odbiorców lub jeden język urzędowy. W EBC podejście to stosuje się w oparciu o świadczenie usług tłumaczenia ustnego i pisemnego, z wyjątkiem wyżej wymienionych publikacji statutowych.

Ze względów związanych ze skutecznością procedur roboczych oraz efektywnością i przejrzystością komunikacji wewnętrznej większość sprawozdań technicznych jest początkowo sporządzana w jednym języku, a mianowicie w języku angielskim. Z drugiej strony korespondencja, wywiady, artykuły, przemówienia i nietechniczne informacje pomocnicze mogą być sporządzane bezpośrednio w wymaganym języku.

Kontakty z obywatelami Unii Europejskiej lub ich przedstawicielami, tj. rządami i parlamentami, prowadzone są w ich językach narodowych.

Stosunki EBC z rynkiem finansowym są zasadniczo prowadzone w języku angielskim.

Administracja wewnętrzna EBC posługuje się jednym językiem, angielskim, podczas gdy wszystkie języki urzędowe są w dużej mierze używane przez członków jej personelu w codziennych kontaktach w ramach instytucji i ich zewnętrznych odpowiedników.

Chociaż EBC dąży do stopniowego poszerzania zakresu swojej wielojęzycznej komunikacji, konieczne było, w duchu skuteczności i wydajności, ustalenie priorytetów uwzględniających nie tylko grupy docelowe, ale także treść różnych komunikatów lub publikacji.

EBC dodał, że zajmuje się dużą liczbą wniosków o udzielenie informacji od obywateli. W szczytowych okresach EBC może nie być w stanie przestrzegać swoich przepisów wewnętrznych, które wymagają odpowiedzi w ciągu dziesięciu dni roboczych od otrzymania wniosku o udzielenie informacji. W takich przypadkach EBC jest zobowiązany do udzielenia odpowiedzi uwzględniającej pilny charakter pytania. Skarżący skontaktował się z EBC w dniach 14 lutego i 6 marca 2006 r., a EBC udzielił odpowiedzi w dniu 20 marca 2006 r. EBC podkreślił, że jego zamiarem nie było udzielenie spóźnionej odpowiedzi, i dodał, że jego zdaniem odpowiedź udzielona skarżącemu dostarczyła żądanych przez niego informacji w całości.

Uwagi skarżącego

Podsumowując, skarżący podtrzymał skargę.

Zwrócił uwagę, że EBC powinien położyć kres dyskryminacji językowej i działać zgodnie z wymogami określonymi w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej. Odniósł się również do oświadczenia EBC, że język angielski jest używany w komunikacji wewnętrznej, a zatem jest jego językiem roboczym. Zastanawiał się zatem, w jaki sposób EBC mógłby uniknąć dyskryminacji ze względu na język w odniesieniu do kandydatów na stanowiska w EBC lub rozmówców EBC, którzy nie posługują się językiem angielskim.

DECYZJA

1 Uwaga wstępna

1.1 W swoich uwagach skarżący zastanawiał się, w jaki sposób EBC mógłby uniknąć dyskryminacji ze względu na język w odniesieniu do kandydatów na stanowiska w EBC lub rozmówców EBC, którzy nie posługują się językiem angielskim, jeśli angielski jest tylko językiem roboczym EBC´s.

1.2 W zakresie, w jakim powyższą uwagę skarżącego można uznać za nowy zarzut, Rzecznik zauważa, że skarżący nie podejmował uprzednich działań administracyjnych wobec EBC w tym zakresie, a zatem Rzecznik nie zajmie się powyższą kwestią w decyzji w sprawie niniejszej skargi. Skarżący może jednak złożyć nową skargę po zakończeniu wymaganych uprzednich postępowań administracyjnych w EBC w tym zakresie.

2 Języki używane na stronie internetowej EBC

2.1 Skarżący twierdził, że EBC nie odniósł się należycie do kwestii poruszonej w jego e-mailach z dnia 14 lutego i 6 marca 2006 r., dotyczącej domniemanej dyskryminacji francuskojęzycznych obywateli europejskich z uwagi na fakt, że większość dokumentów i informacji na stronie internetowej EBC jest dostępna wyłącznie w języku angielskim.

Skarżący twierdził, że EBC nie powinien dyskryminować na swojej stronie internetowej francuskojęzycznych obywateli europejskich.

2.2 W odpowiedzi z dnia 20 marca 2006 r. EBC odniósł się w skrócie do publikacji na swojej stronie internetowej oraz, w swojej opinii w sprawie skargi, do tego, co nazwał "zróżnicowanym systemem językowym" Banku. EBC podkreślił, że publikuje swój Raport Roczny, Raport o Konwergencji, Biuletyn Miesięczny, tygodniową sytuację finansową oraz akty prawne EBC, tj. "rozporządzenia i inne dokumenty o zasięgu ogólnym" we wszystkich językach urzędowych na swojej stronie internetowej. Dokumenty techniczne, które czasami muszą zostać opublikowane w trybie pilnym, są kierowane do ekspertów i są obecnie publikowane wyłącznie w języku angielskim na stronie internetowej. Informacje ogólne są również publikowane w języku angielskim na jego stronie internetowej oraz, w coraz większym stopniu, we wszystkich innych językach urzędowych.

EBC opracowuje swoją „komunikację wielojęzyczną” z uwzględnieniem odbiorców informacji. EBC komunikuje się z obywatelami europejskimi i ich przedstawicielami w ich własnych językach, natomiast komunikacja z rynkami finansowymi odbywa się w języku angielskim.

Wewnętrzny system językowy jest "zróżnicowany" w zależności od "potrzeb operacyjnych". Komunikacja wewnętrzna i sprawozdania techniczne są sporządzane w języku angielskim. Korespondencja, wywiady, artykuły, przemówienia i "nietechniczne wsparcie informacji" mogą być sporządzane w językach innych niż angielski. Zainteresowane strony mogą określić języki, które mają być używane w niektórych dokumentach, narzędziach komunikacji lub spotkaniach. W takich okolicznościach można używać tylko jednego języka, kombinacji języków lub wszystkich języków urzędowych. W EBC podejście to stosuje się w oparciu o świadczenie usług tłumaczenia ustnego i pisemnego.

Zdaniem EBC jego system językowy jest inspirowany systemem językowym Wspólnoty Europejskiej. EBC stosuje się do rozporządzenia Rady EWG nr 1 w sprawie określenia systemu językowego Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, zmienionego kolejnymi Aktami Przystąpienia [4] ("rozporządzenie 1/58").

2.3 Rzecznik zauważa, że odpowiedź EBC z dnia 20 marca 2006 r., otrzymana przez skarżącego w odpowiedzi na jego e-maile, dotyczyła uwag skarżącego, a następnie została rozwinięta przez Bank w jego opinii w sprawie skargi. Odpowiedź i opinia zawierały dwa główne elementy: a mianowicie (i) oświadczenia dotyczące wewnętrznego systemu językowego Banku oraz (ii) wybór języków na stronie internetowej Banku.

2.4 W odniesieniu do ppkt (i) Rzecznik zwraca uwagę, że konsekwentnie wyrażał pogląd, iż z zastrzeżeniem szczególnych wymogów prawnych do instytucji należy określenie, w jakich językach pracuje ona wewnętrznie, tak aby skutecznie i wydajnie wykonywać swoje obowiązki (5).

2.5 Jeśli chodzi o punkt (ii), Rzecznik jest jednak zdania, że w przypadku ogólnej komunikacji zewnętrznej instytucji z obywatelami idealnym rozwiązaniem byłoby opublikowanie materiałów przeznaczonych do tego celu we wszystkich językach urzędowych. Aby komunikacja zewnętrzna była skuteczna, konieczne jest, aby obywatele rozumieli informacje przekazywane im przez instytucje (6).

2.6 W tym względzie Rzecznik zauważa, że chociaż w swojej opinii EBC odniósł się do "zróżnicowanego" systemu językowego jako systemu wewnętrznego, Rzecznik rozumie, że do celów komunikacji zewnętrznej EBC stosuje również "zróżnicowany" system językowy. Rzecznik zauważa również, że EBC wydaje się definiować jako „zróżnicowany” system językowy używanie jednego konkretnego języka, a mianowicie języka angielskiego, lub niektórych konkretnych języków, lub wszystkich języków urzędowych UE, w zależności od okoliczności każdego indywidualnego przypadku.

2.7 Wydaje się, że powyższy "zróżnicowany" system językowy ma również zastosowanie do danej strony internetowej EBC.

W swojej opinii ani w wiadomości elektronicznej z dnia 20 marca 2006 r. skierowanej do skarżącego EBC nie zaprzecza, że jego strona internetowa jest dostępna głównie w języku angielskim. Dokumenty skierowane do ekspertów, rynków finansowych lub dotyczące kwestii technicznych są publikowane w języku angielskim. Stwierdza jednak, że strona internetowa jest również wielojęzyczna w odniesieniu do niektórych dokumentów sporządzonych we wszystkich innych językach urzędowych UE, które EBC określa jako „informacje ogólne”. Ponadto EBC wskazuje, że jego oficjalne sprawozdania, tj. raport roczny, raport o konwergencji, biuletyn miesięczny i cotygodniowa sytuacja finansowa, są również publikowane we wszystkich językach urzędowych na jego stronie internetowej.

2.8 Powstaje zatem pytanie, czy EBC ma prawo nie publikować na swojej stronie internetowej wszelkiego rodzaju informacji, zarówno ogólnych, jak i technicznych, we wszystkich językach urzędowych.

2.9 Rzecznik zwraca zatem uwagę, że art. 21, 314 i 290 Traktatu WE oraz rozporządzenie nr 1/58 określają podstawę prawną wielojęzyczności w UE. Zasada poszanowania różnorodności językowej została również wyraźnie zapisana w art. 22 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, który stanowi, że „Unia szanuje różnorodność kulturową, religijną i językową”.

W tym względzie Rzecznik zwraca również uwagę, że Trybunał Sprawiedliwości orzekł w sprawie C-361/01 Kik przeciwko OHIM (7), że art. 314 Traktatu nie ustanawia równości języków jako bezwzględnej zasady prawa wspólnotowego. Ponadto Trybunał orzekł w tej samej sprawie(8), że system językowy instytucji lub organu Wspólnoty będzie często wynikiem trudnego procesu, który ma na celu osiągnięcie niezbędnej równowagi między sprzecznymi interesami, ale także znalezienie odpowiedniego rozwiązania językowego praktycznych trudności. Trybunał stwierdził następnie, że decyzja Rady o traktowaniu niektórych języków urzędowych inaczej niż innych, które są powszechniej stosowane, może być odpowiednia i proporcjonalna (9).

Rzecznik przypomina zatem, że w swojej decyzji w sprawie skargi 281/99/VK przeciwko EBC uznał, że EBC jako organ wspólnotowy podlega przepisom prawa wspólnotowego dotyczącym używania języków (10). W tym kontekście Rzecznik rozumie stwierdzenie EBC zawarte w jego opinii, że system językowy EBC jest „inspirowany” systemem językowym Wspólnoty Europejskiej.

2.10 Ponadto w swoim sprawozdaniu specjalnym dla Parlamentu Europejskiego sporządzonym w następstwie projektu zalecenia dla Rady Unii Europejskiej zawartego w skardze 1487/2005/GG Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że jeśli liczba języków używanych do prezentacji instytucjonalnych stron internetowych ma być ograniczona, wybór języków urzędowych musi opierać się na obiektywnych i rozsądnych przesłankach (11).

2.11 W świetle powyższego Rzecznik zauważa, że EBC ma podwójną strukturę: z jednej strony jest wyspecjalizowaną organizacją prawa wspólnotowego, a z drugiej strony jest centrum decyzyjnym europejskiego systemu banków centralnych.

W związku z tym Rzecznik rozumie, że język używany przez EBC w kontaktach zewnętrznych ze społeczeństwem za pośrednictwem jego strony internetowej może się racjonalnie różnić w zależności od charakteru przedmiotowych informacji. Rzecznik zauważa, że EBC dokonuje rozróżnienia między informacjami ogólnymi, które są skierowane do ogółu społeczeństwa, a informacjami technicznymi, które mogą wymagać pilnego przygotowania i są skierowane do ekspertów finansowych/rynków finansowych. Wydaje się, że te ostatnie informacje są przekazywane w jednym języku, a mianowicie w języku angielskim. W tym względzie Rzecznik zauważa, że praktyka dostarczania informacji technicznych wyłącznie w języku angielskim wydaje się uzasadniona, ponieważ język angielski jest zwykle językiem najczęściej używanym w finansach międzynarodowych, podczas gdy sporządzanie informacji ogólnych we wszystkich językach urzędowych stanowi odpowiedź na fakt, że jego odbiorcami są ogół społeczeństwa.

2.12 Rzecznik zauważa również, że na podstawie opinii EBC wydaje się, iż Bank dysponuje zasobami językowymi umożliwiającymi tłumaczenie dokumentów pierwotnie sporządzonych w języku angielskim na wszystkie języki urzędowe na wniosek, w związku z czym taka skuteczna komunikacja ze wszystkimi obywatelami wydaje się wykonalna. Rzecznik zauważa również, że o ile w odpowiedzi udzielonej skarżącemu z dnia 20 marca 2006 r. EBC stwierdził, że „zasoby EBC na potrzeby tłumaczenia są ograniczone”, o tyle w późniejszej opinii w sprawie skargi stwierdził, że „zainteresowane strony mogą uzgodnić języki, których potrzebują w przypadku niektórych dokumentów (...), [które mogą być] wszystkimi językami urzędowymi (...)” oraz że „[w] EBC podejście to stosuje się na podstawie świadczenia usług tłumaczenia ustnego i pisemnego”.

Ponadto Rzecznik zauważa, że według EBC (i) jego oficjalne sprawozdania i akty prawne są publikowane na jego stronie internetowej we wszystkich językach urzędowych zgodnie z rozporządzeniem 1/58 oraz (ii) ma on na celu „stopniowe poszerzanie zakresu wielojęzycznej komunikacji”.

2.13 W świetle pkt 2.12 powyżej Rzecznik uważa, że dalsze dochodzenia nie są uzasadnione w odniesieniu do zarzutu skarżącego, a tym samym w odniesieniu do roszczenia skarżącego.

Rzecznik Praw Obywatelskich poczyni jednak dalszą uwagę poniżej.

3 Wnioski

Dalsze dochodzenia nie są uzasadnione w odniesieniu do zarzutu i twierdzenia skarżącego. W związku z tym Rzecznik Praw Obywatelskich zamyka sprawę.

Prezes EBC również zostanie poinformowany o tej decyzji.

PONADTO UWAGA

EBC mógłby rozważyć informowanie obywateli europejskich za pośrednictwem swojej strony internetowej o możliwości zwracania się o tłumaczenie swoich dokumentów.

Z poważaniem,

 

P. Nikiforos DIAMANDOUROS

---

(1) Skarżący przedstawił również zarzuty przeciwko Komisji dotyczące języków używanych przez Komisję na jej stronie internetowej, w odniesieniu do których Rzecznik wszczął odrębne dochodzenie (skarga nr 871/2006/BB).

(2) EBI odniósł się do 20 języków, co stanowiło wówczas status quo.

(3) Rada EWG: Rozporządzenie nr 1 w sprawie określenia systemu językowego Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, ze zmianami, Dz.U. 1958, L 17, s. 385.

(4) Rada EWG: Rozporządzenie nr 1 w sprawie określenia systemu językowego Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, ze zmianami, Dz.U. 1958, L 17, s. 385.

(5) Zob. decyzje Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie skarg 3191/2006/(SAB)MHZ i 871/2006/(BB)MHZ (http://www.ombudsman.europa.eu).

(6) Zob. decyzje Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie skarg 3191/2006/(SAB)MHZ i 871/2006/(BB)MHZ (http://www.ombudsman.europa.eu).

(7) C-361/01 Kik przeciwko OHIM, Rec. 2003, s. I-8283, pkt 87. Sprawa ta dotyczyła języków używanych w postępowaniach przed Urzędem Harmonizacji Rynku Wewnętrznego.

(8) Wyżej wymieniony wyrok w sprawie Kik przeciwko OHIM, pkt 92–94.

(9) Wyżej wymieniony wyrok w sprawie Kik przeciwko OHIM, pkt 93–94.

(10) ETS orzekł w sprawie C-11/00 Komisja przeciwko Europejskiemu Bankowi Centralnemu [2003] ECR I-7147, w pkt 92, że "(...) EBC, zgodnie z Traktatem WE, mieści się bezpośrednio w ramach wspólnotowych".

(11) Rzecznik powołał się w swoim sprawozdaniu specjalnym na ww. wyrok w sprawie Kik przeciwko OHIM, pkt 94.