Strasburg, 5 kwietnia 2005 r.

Szanowny Panie, Szanowna Pani!

W dniu 10 kwietnia 2004 r. złożył Pan skargę do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w imieniu Europejskiego Stowarzyszenia Rodziców Szkół Culham dotyczącą działań Komisji Europejskiej w związku ze stopniowym wycofywaniem dwóch sekcji językowych w Szkole Europejskiej Culham.

W dniu 3 maja 2004 r. przekazałem skargę przewodniczącemu Komisji. Komisja przesłała swoją opinię w dniu 3 sierpnia 2004 r., a ja przekazałem ją Państwu wraz z zaproszeniem do przedstawienia uwag, jeśli Państwo sobie tego życzą. Wydaje się, że nie otrzymano od Pana żadnych uwag.

Piszę teraz, aby poinformować Cię o wynikach zapytań, które zostały złożone.

WNIOSEK

Według skarżących istotne fakty są, w skrócie, następujące:

W dniu 28 stycznia 2004 r. Rada Zarządzająca Szkół Europejskich podjęła decyzję o stopniowym wycofywaniu dwóch sekcji językowych w Szkole Europejskiej Culham. Zdaniem skarżących decyzja ta poważnie wpływa na dobre funkcjonowanie szkoły. Ponadto decyzja nie została podjęta zgodnie z regulaminem Rady Gubernatorów, który stanowi, że dokumenty muszą dotrzeć do stolic krajowych dziesięć dni roboczych przed posiedzeniem oraz że decyzje Rady Gubernatorów powinny być przygotowywane przez Komitet Nauczający oraz Komitet Administracyjny i Finansowy. Ponadto nie zastosowano procedury podejmowania decyzji o zamknięciu szkoły lub sekcji językowej, określonej w pkt 3.3 dokumentu „Gaignage (1)”. Grupa robocza powołana w celu oceny tej kwestii potwierdziła ciągłość funkcjonowania Szkoły Europejskiej Culham, ale mandat grupy roboczej nie przewidywał oceny obu sekcji językowych. Grupa robocza nie stwierdziła, że obie sekcje językowe nie są już rentowne i że w analizie i propozycjach przedłożonych Radzie Gubernatorów przez grupę roboczą nie uwzględniono żadnych środków o charakterze społecznym.

Na posiedzeniu Rady Gubernatorów w dniu 28 stycznia 2004 r. Komisja Europejska zaproponowała decyzję o stopniowym wycofaniu obu sekcji językowych i głosowała za jej przyjęciem. Zdaniem skarżących Komisja Europejska nie wywiązała się zatem ze swojej odpowiedzialności za promowanie dobrej administracji w szkołach europejskich, zwłaszcza w odniesieniu do przejrzystości i uzasadnienia decyzji, zgodnie z wymogami Karty praw podstawowych.

Skarżący twierdzą, że Komisja nie promowała dobrej administracji w szkołach europejskich, zwłaszcza w odniesieniu do przejrzystości i uzasadnienia decyzji, zgodnie z wymogami Karty praw podstawowych.

WNIOSEK

Opinia Komisji

W swojej opinii Komisja przedstawia w skrócie następujące uwagi:

„Kryteria oznakowania” zostały przyjęte jednogłośnie przez Radę Gubernatorów w 2000 r. i mają być stosowane np. przy zamykaniu sekcji językowych Szkół Europejskich. Kryteria te stanowią, że sekcja językowa powinna zostać zamknięta, jeżeli w ciągu dwóch lat w całej sekcji podstawowej jest 37 lub mniej uczniów, a w całej sekcji średniej – 42 lub mniej uczniów, lub jeżeli liczba uczniów określona jako kategoria 1 (2) jest niska. W związku z tym Komisja przypomina, że zgodnie z art. 1 Konwencji określającej Statut Szkół Europejskich podstawowym celem Szkół Europejskich jest „wspólna edukacja dzieci pracowników Wspólnot Europejskich”.

W przypadku Culham sekcja włoska liczyła w latach 2003/2004 23 uczniów w szkole podstawowej, w porównaniu z 33 uczniami w roku poprzednim i 51 uczniami w szkole średniej, w porównaniu z 50 uczniami w roku poprzednim. Jeżeli chodzi o sekcję niderlandzką, w latach 2003/2004 w szkole podstawowej uczyło się 32 uczniów, a rok wcześniej – 31. Na poziomie szkoły średniej w latach 2003/2004 było 33 uczniów, a rok wcześniej 34 uczniów. Żaden z uczniów uczestniczących w dwóch przedmiotowych sekcjach językowych nie był dziećmi pracowników UE. Szkoła Europejska Culham zatrudniała w latach 2003/2004 ośmiu oddelegowanych nauczycieli włoskich i siedmiu oddelegowanych nauczycieli niderlandzkich, a jej szacunkowy koszt wynosił prawie 1,36 mln EUR rocznie. Opłaty roczne wynoszą obecnie 2 680 EUR na ucznia podstawowego i 3 657 EUR na ucznia średniego, podczas gdy całkowity roczny koszt na ucznia wynosi prawie 16 500 EUR.

W odpowiedzi na zarzut skarżącego Komisja po pierwsze wskazuje, że szkoły europejskie nie są organami Unii w rozumieniu art. 51 Karty praw podstawowych. Prawa podstawowe, do których odnosi się skarżący, są zatem zapewnione, w odniesieniu do decyzji Rady Gubernatorów, przez mające zastosowanie przepisy prawa krajowego i umowy międzynarodowe. Sama Komisja jest jednak związana zasadami dobrej administracji ustanowionymi w karcie w odniesieniu do swoich własnych działań.

Jeśli chodzi o rozpowszechnianie dokumentów, Komisja wskazuje, że może jedynie przedstawiać uwagi jako członek rady i że zgodnie z jej wiedzą przedmiotowe dokumenty były rozpowszechniane w zwykły sposób. Data przybycia do stolic nie była kwestią podniesioną na spotkaniu w dniu 28 stycznia 2004 r.

Komisja zwraca ponadto uwagę, że dyskusje przygotowawcze w komitetach dydaktycznych lub administracyjnych i finansowych nie są wymogiem prawnym. Należy pamiętać, że żaden z tych organów nie jest przewidziany w Statucie Szkół Europejskich i że w związku z tym wszelkie dyskusje mają charakter czysto konsultacyjny.

Skarżący twierdzą, że nie zastosowano właściwej procedury, ponieważ grupa powołana przez Radę Gubernatorów w celu oceny dalszej rentowności Szkoły Europejskiej Culham nie zaproponowała konkretnie zamknięcia sekcji językowych. Komisja zgadza się, że grupa doradcza nie zaproponowała konkretnie zamknięcia dwóch sekcji językowych. Rozważyła jednak możliwość wystąpienia takiej sytuacji i w związku z tym omówiła, jakie środki mogłyby złagodzić skutki stopniowego wycofywania sekcji językowych, oraz przedstawiła w tym celu różne propozycje. Wyniki tych dyskusji zostały przedstawione Radzie Gubernatorów na posiedzeniu w Parmie w dniach 28-29 kwietnia 2004 r. Skarżący niesłusznie zatem twierdzą, że takie środki nie zostały przewidziane.

Jeśli chodzi o środki socjalne dla dzieci, przewiduje się, że obecni uczniowie szkół podstawowych i średnich będą mogli ukończyć cykl studiów. Jedynymi uczniami, których może to dotyczyć w perspektywie krótkoterminowej, jest ośmiu uczniów uczęszczających obecnie do piątej klasy podstawowej w sekcji włoskiej oraz ośmiu uczniów uczęszczających do piątej klasy podstawowej w sekcji niderlandzkiej, którzy nie będą mogli kontynuować nauki w szkole średniej w tej samej sekcji językowej. Komisja ponownie podkreśla, że żaden z tych uczniów nie jest dziećmi pracowników UE. Komisja uważa, że nie można oczekiwać od szkoły, aby w takich okolicznościach zachowała otwartą sekcję językową i że stanowiłoby to niewłaściwe zarządzanie budżetem Wspólnoty. Szkoła Europejska Culham zaoferuje jednak alternatywę dla zainteresowanych dzieci i przyjmie je do jednej z pozostałych sekcji językowych, pod warunkiem że nie wiąże się to z podziałem żadnej klasy. Przy pełnym poparciu Komisji Rada Gubernatorów przyjęła nowy budżet na pomoc uczniom, którzy nie uczęszczają do sekcji językowej odpowiadającej ich językowi ojczystemu.

Komisja utrzymuje ponadto, że jej wniosek do Rady Gubernatorów o zastosowanie „kryteriów oznaczenia” został złożony w sposób przejrzysty i był uzasadniony potrzebą dobrej administracji. Komisja uchybiłaby swoim obowiązkom, gdyby nie złożyła wniosku, zarówno ze względu na treść samych kryteriów, uwagi Parlamentu Europejskiego zawarte w sprawozdaniu Böscha z 2002 r., jak i związane z nimi koszty, które nie są już uzasadnione.

Komisja twierdzi również, że jej wniosek przedłożony Radzie Gubernatorów w dniu 28 stycznia 2004 r. nie był nagły ani niezapowiedziany. W dniu 19 grudnia 2003 r. Dyrektor Generalny ds. Personelu i Administracji wysłał do Sekretarza Generalnego Rady Gubernatorów pismo z propozycją wprowadzenia w życie „kryteriów oznaczenia”, zawierające szczegółowe uzasadnienie i dane liczbowe. Pismo zostało skopiowane do Prezesa Rady Gubernatorów, a następnie szeroko rozpowszechnione. Przed wysłaniem pisma Komisja skonsultowała się zarówno z Centralnym Komitetem Pracowniczym, jak i z dyrektorem generalnym Wspólnego Centrum Badawczego. Komisja przedstawiła również pismo przedstawicielom "Interparents (3)"na spotkaniu konsultacyjnym, które odbyło się w Brukseli w dniu 15 stycznia 2004 r. w celu przygotowania posiedzenia Rady Gubernatorów. W dniu 16 stycznia 2004 r. sekretarz generalny Rady Gubernatorów zwrócił się pisemnie do przedstawicielstw państw członkowskich, których dotyczy wniosek, z pytaniem, czy ich rządy byłyby gotowe do finansowania przedmiotowych sekcji językowych. Na posiedzeniu Rady Gubernatorów w dniu 28 stycznia 2004 r. szefowie delegacji niderlandzkiej, belgijskiej i włoskiej do Rady Gubernatorów nie otrzymali jeszcze instrukcji od właściwych ministrów, ale potwierdzili, że odpowiedzi zostaną udzielone przed posiedzeniem Rady Gubernatorów w Parmie w kwietniu 2004 r.

Komisja zauważa również, że ta sama skarga, która została przedstawiona Rzecznikowi Praw Obywatelskich, została przedstawiona członkom Rady Gubernatorów. Jednakże na posiedzeniu w Parmie w kwietniu 2004 r. zarząd jednomyślnie postanowił potwierdzić swoją decyzję o stopniowym wycofaniu sekcji języka włoskiego i niderlandzkiego w Szkole Europejskiej Culham.

Rzecznik zwrócił się do skarżących o przedstawienie uwag do opinii Komisji. Wydaje się, że skarżący nie przedstawili żadnych uwag.

DECYZJA

1 W przedmiocie rzekomego braku wspierania dobrej administracji

1.1 Skarga dotyczy działań Komisji Europejskiej związanych ze stopniowym wycofywaniem dwóch sekcji językowych w Szkole Europejskiej Culham. Skarżący twierdzą, że decyzja podjęta przez Zarząd Szkół Europejskich w dniu 28 stycznia 2004 r., tj. o stopniowym wycofaniu sekcji języka włoskiego i niderlandzkiego w Szkole Europejskiej Culham, nie została podjęta zgodnie z regulaminem wewnętrznym Zarządu. Przepisy te stanowią, że dokumenty muszą dotrzeć do stolic krajowych dziesięć dni roboczych przed posiedzeniem oraz że decyzje Rady Gubernatorów powinny być przygotowywane przez Komitet Nauczający oraz Komitet Administracyjny i Finansowy. Skarżący twierdzą również, że procedura podejmowania decyzji w sprawie zamknięcia sekcji językowej, określona w pkt 3.3 „Dokumentu sygnalizacyjnego”, nie została zastosowana, ponieważ mandat grupy roboczej Gaignage nie przewidywał oceny obu sekcji językowych. Grupa robocza nie stwierdziła, że obie sekcje językowe nie są już rentowne i że w analizie i propozycjach przedłożonych Radzie Gubernatorów przez grupę roboczą nie uwzględniono żadnych środków o charakterze społecznym. Skarżący twierdzą, że Komisja nie promowała dobrej administracji w szkołach europejskich, zwłaszcza w odniesieniu do przejrzystości i uzasadnienia decyzji, zgodnie z wymogami Karty praw podstawowych.

1.2 Komisja twierdzi, że proponując zamknięcie dwóch przedmiotowych sekcji językowych, zastosowała "kryteria oznaczenia" dotyczące tego, kiedy zamknąć sekcje językowe Szkół Europejskich. Komisja podkreśla, że żaden z uczniów, których dotyczy decyzja, nie jest dzieckiem personelu UE, podczas gdy głównym celem Szkół Europejskich jest kształcenie dzieci personelu Wspólnot Europejskich. Komisja uważa, że nie można oczekiwać, iż szkoła utrzyma otwartą sekcję językową, jeżeli żaden z uczniów nie jest dzieckiem personelu UE, co stanowiłoby niewłaściwe zarządzanie budżetem Wspólnoty. Wniosek Komisji skierowany do Rady Gubernatorów o zastosowanie „kryteriów przewodnictwa” był uzasadniony potrzebą dobrej administracji opartej na treści samych kryteriów, uwagach Parlamentu Europejskiego zawartych w sprawozdaniu Böscha z 2002 r. oraz związanych z tym kosztach, które nie są już uzasadnione.

W odniesieniu do argumentów skarżących Komisja stwierdza, że odpowiednie dokumenty zostały przekazane w zwykły sposób i że data ich przybycia do stolic nie była kwestią podniesioną na spotkaniu w dniu 28 stycznia 2004 r. Komisja twierdzi ponadto, że dyskusje przygotowawcze w ramach komitetów dydaktycznych lub administracyjnych i finansowych mają charakter czysto konsultacyjny, a nie prawny. Komisja przyznaje, że grupa robocza Gaignage nie zaproponowała konkretnie zamknięcia dwóch przedmiotowych sekcji językowych. Grupa rozważyła jednak możliwość wystąpienia takiej sytuacji i omówiła, jakie środki mogłyby złagodzić skutki, przedstawiając w tym celu różne propozycje.

Komisja twierdzi ponadto, że jej wniosek przedłożony Radzie Gubernatorów w dniu 28 stycznia 2004 r. został złożony w sposób przejrzysty i nie był nagły ani niezapowiedziany. Przed posiedzeniem w dniu 28 stycznia 2004 r. sprawa została zgłoszona przewodniczącemu i sekretarzowi generalnemu Rady Gubernatorów. Poinformowano również o tym "Interparents". Ponadto Komisja skonsultowała się zarówno z Centralnym Komitetem Pracowniczym, jak i z dyrektorem generalnym Wspólnego Centrum Badawczego.

1.3 Rzecznik konsekwentnie stoi na stanowisku, że Szkoły Europejskie nie są instytucją ani organem wspólnotowym, a zatem nie podlegają mandatowi Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich na mocy art. 195 Traktatu WE. Rzecznik uznał jednak, że Komisja ponosi pewną odpowiedzialność za funkcjonowanie Szkół Europejskich, ponieważ jest reprezentowana w zarządzie Szkół Europejskich i w znacznym stopniu przyczynia się do ich finansowania. Rzecznik uznał również, że Komisja ponosi ogólną odpowiedzialność za promowanie dobrej administracji w szkołach europejskich (4).

1.4 Rzecznik rozumie, że skarżący twierdzą, iż proponując i głosując za stopniowym wycofywaniem dwóch przedmiotowych sekcji językowych, Komisja nie promowała dobrej administracji w Szkołach Europejskich, ponieważ proces prowadzący do decyzji Rady Gubernatorów był nieprzejrzysty, a sama decyzja nie była uzasadniona. Skarżący przedstawili szereg argumentów na poparcie swojego zarzutu.

1.5 W odniesieniu do procesu prowadzącego do decyzji Rady Gubernatorów dotyczącej dwóch sekcji językowych Rzecznik zauważa, że wydaje się, iż Komisja zwróciła uwagę zainteresowanych stron na ten wniosek. Rzecznik nie znalazł niczego, co sugerowałoby, że na posiedzeniu w dniu 28 stycznia 2004 r. którakolwiek z delegacji krajowych sprzeciwiła się rozpatrzeniu sprawy ze względu na nieotrzymanie dokumentów w terminie, zgodnie z art. 9 lit. c) regulaminu wewnętrznego Rady Gubernatorów. Rzecznik Praw Obywatelskich uważnie przeanalizował art. 11 regulaminu wewnętrznego Rady Gubernatorów w odniesieniu do argumentu skarżących, że decyzje Rady Gubernatorów są przygotowywane przez komitet dydaktyczny oraz komitet administracyjno-finansowy, i uważa, że stanowisko Komisji, zgodnie z którym takie dyskusje przygotowawcze nie są obowiązkiem prawnym, wydaje się rozsądne. Jeżeli chodzi o mandat grupy roboczej Gaignage, Rzecznik nie otrzymał żadnych dowodów wskazujących na jego zakres. Rzecznik Praw Obywatelskich przyznaje, że w sprawozdaniu grupy roboczej w sprawie Culham nie stwierdzono, że obie sekcje językowe nie są już wykonalne. Rzecznik zauważa jednak, że powodem tego wydaje się być fakt, iż grupa robocza uznała, że jest zbyt wcześnie, aby podjąć decyzję w sprawie przyszłej liczby sekcji językowych w Szkole Europejskiej Culham. Sprawozdanie zawiera jednak szereg środków o charakterze społecznym, które należy przyjąć w przypadku stopniowego wycofywania sekcji językowych.

1.6 Jeśli chodzi o rzekomy brak uzasadnienia, Rzecznik zauważa, że Komisja powołuje się na "kryteria oznakowania", które określają warunki wstępne m.in. zamknięcia sekcji językowych w Szkołach Europejskich. Wydaje się, że skarżący nie zakwestionowali możliwości zastosowania tych kryteriów w przedmiotowej sprawie. Rzecznik Praw Obywatelskich przyjmuje ponadto do wiadomości argument Komisji, zgodnie z którym utrzymywanie otwartych sekcji językowych i wnoszenie do nich wkładu finansowego, przy czym żaden z uczniów nie jest dzieckiem personelu UE, stanowiłoby niewłaściwe zarządzanie budżetem Wspólnoty. Rzecznik Praw Obywatelskich przypomina w tym względzie, że Komisja rzeczywiście reprezentuje interesy Wspólnot w Radzie Gubernatorów. Należy jednak zauważyć, że czyniąc to, Komisja jest jednocześnie związana Kartą praw podstawowych i jej art. 24 ust. 2, który stanowi, że we wszystkich działaniach dotyczących dzieci należy przede wszystkim uwzględnić najlepszy interes dziecka. Rzecznik zauważa w związku z tym, że wydaje się, iż planowane są środki mające na celu ułatwienie dalszej nauki szkolnej poszkodowanym uczniom.

1.7 W związku z powyższym Rzecznik nie uważa, aby jego dochodzenie w sprawie działań Komisji w związku z decyzją Rady Gubernatorów o stopniowym wycofaniu dwóch przedmiotowych sekcji językowych ujawniło jakikolwiek przypadek niewłaściwego administrowania.

2 Zaniepokojenie w opinii Komisji

2.1 Rzecznik przypomina, że w trakcie niektórych wcześniejszych dochodzeń (5) Komisja przyznała, że zasady określone w Karcie praw podstawowych, a w szczególności prawo do dobrej administracji (art. 41) i prawa dziecka (w szczególności art. 24 ust. 2), mają w pełni zastosowanie do szkół europejskich i są dla nich wiążące. Rzecznik Praw Obywatelskich z zadowoleniem przyjął to uznanie.

2.2 Rzecznik zauważa jednak, że Komisja w swojej opinii w sprawie niniejszej skargi wydaje się twierdzić, że Karta praw podstawowych nie ma zastosowania do Szkół Europejskich, ale że prawa podstawowe w odniesieniu do decyzji Rady Zarządzającej są chronione prawem krajowym i umowami międzynarodowymi.

2.3 Jak wyjaśniono w pkt 1.3 powyżej, Rzecznik nie posiada bezpośrednich uprawnień dochodzeniowych w odniesieniu do Szkół Europejskich. Rzecznik uważa jednak, że uznanie przez Komisję mocy wiążącej Karty dla szkół europejskich stanowi ważną część odpowiedzialności Komisji za promowanie dobrej administracji w tych szkołach. Rzecznik Praw Obywatelskich uważa, że w celu wyjaśnienia stanowiska i zaangażowania Komisji w tej sprawie przydatne byłoby poinformowanie go przez Komisję o statusie środków reformatorskich, o których mowa w dochodzeniu z własnej inicjatywy OI/5/2003/IJH. Według Komisji te reformy obejmowałyby przestrzeganie Karty praw podstawowych we wszystkich szkołach europejskich. Rzecznik Praw Obywatelskich zwróci na to uwagę poniżej.

3 Wnioski

Na podstawie dochodzenia Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie tej skargi wydaje się, że Komisja nie dopuściła się niewłaściwego administrowania. W związku z tym Rzecznik Praw Obywatelskich zamyka sprawę.

Przewodnicząca Komisji zostanie również poinformowana o tej decyzji.

PONADTO UWAGA

Rzecznik uważa, że uznanie przez Komisję mocy wiążącej Karty dla szkół europejskich stanowi ważną część odpowiedzialności Komisji za promowanie dobrej administracji w tych szkołach. Rzecznik Praw Obywatelskich uważa, że w celu wyjaśnienia stanowiska i zaangażowania Komisji w tej sprawie przydatne byłoby poinformowanie go przez Komisję o statusie środków reformatorskich, o których mowa w dochodzeniu z własnej inicjatywy OI/5/2003/IJH. Według Komisji te reformy obejmowałyby przestrzeganie Karty praw podstawowych we wszystkich szkołach europejskich.

Z poważaniem,

 

P. Nikiforos DIAMANDOUROS

---

(1) Pojęcia „dokument sygnalizacyjny”, „kryteria sygnalizacyjne” itp. wydają się pochodzić od nazwiska pana Gaignage’a, który był pierwszym przewodniczącym grupy roboczej opracowującej „Kryteria tworzenia, zamykania lub utrzymywania szkół europejskich”, które zostały przyjęte w ostatecznej formie przez Radę Gubernatorów w 2000 r.

(2) Dzieci pracowników Wspólnot Europejskich.

(3) Organizm skupiający przedstawicieli Stowarzyszeń Rodziców dwunastu szkół europejskich.

(4) Zob. decyzja Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie 845/2002/IJH oraz jego decyzja w sprawie dochodzenia z własnej inicjatywy OI/5/2003/IJH, dostępna na stronie internetowej Rzecznika Praw Obywatelskich: http://www.ombudsman.europa.eu.

(5) Sprawa 845/2002/IJH i dochodzenie z własnej inicjatywy Rzecznika Praw Obywatelskich OI/5/2003/IJH, dostępne na stronie internetowej Rzecznika Praw Obywatelskich: http://www.ombudsman.europa.eu.