Kontekst skargi

1. Wiosną 2022 r. Komisja Europejska wraz z rządem Stanów Zjednoczonych (USA) powołała grupę zadaniową UE–USA ds. bezpieczeństwa energetycznego.[1] Celem grupy zadaniowej jest dywersyfikacja dostaw energii w Europie i zmniejszenie jej ogólnego zapotrzebowania na energię. W tym celu grupa zadaniowa organizuje spotkania i współpracuje z różnymi zainteresowanymi stronami, w tym z sektorem prywatnym.

2. W maju 2022 r. skarżący, organizacja zajmująca się ochroną środowiska, złożył do Komisji wniosek [2] o publiczny dostęp do dokumentów dotyczących grupy zadaniowej. W szczególności skarżący zwrócił się o dostęp do dokumentów zawierających

wykaz członków grupy zadaniowej,

(ii) tematów omawianych na posiedzeniach oraz

(iii) informacje na temat zaangażowania grupy zadaniowej (w drodze formułowania zaleceń) we wszelkie przepisy lub decyzje UE.

3. We wrześniu 2022 r. Komisja udzieliła skarżącemu odpowiedzi.

4. Jeżeli chodzi o pkt (i) i (iii) wniosku skarżącego o udzielenie dostępu, Komisja stwierdziła, że nie posiada żadnego dokumentu dotyczącego wykazu wyznaczonych członków grupy zadaniowej ani żadnych wydanych przez nią zaleceń. Komisja wyjaśniła, że grupa zadaniowa nie wydaje żadnych wniosków ani zaleceń. Dodała, że grupa zadaniowa nie była zaangażowana w opracowywanie ani przygotowywanie prawodawstwa lub decyzji UE. Przedstawiła jednak skarżącemu nazwiska i stanowiska przedstawicieli UE/USA, którzy pełnili funkcje przewodniczących/liderów posiedzeń grupy zadaniowej od czasu jej utworzenia.

5. W odniesieniu do pkt (ii) Komisja określiła pięć dokumentów, a mianowicie dwa „porządki obrad” i trzy „techniczne porządki obrad”. Ujawniła ona w pełni dwa porządki obrad i umożliwiła skarżącemu dostęp do dużej części technicznych porządków obrad, utajniając nazwy przedsiębiorstw i stowarzyszeń, które uczestniczyły w odpowiednich spotkaniach. Odmawiając dostępu, Komisja oparła się na potrzebie ochrony interesu publicznego w odniesieniu do stosunków międzynarodowych oraz na potrzebie ochrony interesów handlowych zainteresowanych podmiotów (których nazwy utajniła)[3].

6. Skarżący zwrócił się do Komisji o dokonanie przeglądu decyzji o odmowie dostępu (poprzez złożenie „wniosku potwierdzającego”).

7. Ponieważ Komisja nie udzieliła odpowiedzi na ponowny wniosek, w listopadzie 2022 r. skarżący zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich. Skarżący twierdził w szczególności, że Komisja powinna zapewnić dostęp do wszystkich trzech technicznych porządków obrad.

Propozycja Rzecznika Praw Obywatelskich dotycząca rozwiązania

8. Rzecznik wszczął dochodzenie w sprawie dorozumianej [4] odmowy udzielenia przez Komisję publicznego dostępu do części trzech technicznych porządków obrad.

9. W toku dochodzenia zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich dokonał przeglądu trzech spornych dokumentów.

10. Rzecznik Praw Obywatelskich uznał, że chociaż instytucje UE dysponują szerokim zakresem uznania przy powoływaniu się na wyjątek dotyczący „stosunków międzynarodowych” w celu odmowy publicznego dostępu do dokumentów [5], muszą one poprzeć go argumentami wskazującymi, że udzielenie dostępu mogłoby konkretnie i faktycznie naruszyć interes chroniony tym wyjątkiem [6].

11. Komisja argumentowała, że ujawnienie nazw przedsiębiorstw, które uczestniczyły w posiedzeniach grupy zadaniowej, podważyłoby stosunki międzynarodowe UE, ponieważ ujawniłoby treść trwających poufnych negocjacji. Rzecznik zauważył jednak brak jakichkolwiek przesłanek wskazujących na to, że władze USA sprzeciwiły się ujawnieniu nazw zainteresowanych przedsiębiorstw, co mogłoby uzasadnić zastosowanie przedmiotowego wyjątku.

12. Komisja powołała się również na konieczność ochrony interesów handlowych zainteresowanych spółek, argumentując, że ujawnienie ich nazw mogłoby naruszyć ich pozycję konkurencyjną. Rzecznik uznał ten argument za nieprzekonujący. Odmowa ujawnienia przez Komisję nazw przedmiotowych przedsiębiorstw wydawała się być sprzeczna z jej zobowiązaniem do przejrzystości w odniesieniu do spotkań z przedstawicielami grup interesu [7]. Rzecznik zauważył, że w demokratycznym społeczeństwie niezwykle ważne jest, aby opinia publiczna wiedziała o przedsiębiorstwach, które mogą angażować się w zalecenia polityczne podczas spotkań z decydentami UE.

13. W świetle powyższych rozważań Rzecznik Praw Obywatelskich zaproponował [8] Komisji, aby ponownie oceniła swoje stanowisko w sprawie odmowy ujawnienia części trzech przedmiotowych „technicznych porządków obrad” w celu udzielenia znacznie zwiększonego, jeśli nie pełnego, publicznego dostępu do tych dokumentów.

14. Komisja przyjęła propozycję Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczącą rozwiązania.[9] Poinformowała Rzecznika Praw Obywatelskich, że przyjęła decyzję potwierdzającą wniosek skarżącego, przyznając pełny publiczny dostęp do trzech „technicznych porządków obrad” będących przedmiotem sporu. Udzieliła również częściowego dostępu do dziesięciu dodatkowych dokumentów, które zidentyfikowała po ponownym przeszukaniu po ponownym wniosku skarżącego.

15. Rzecznik przesłał odpowiedź Komisji do skarżącego w celu uzyskania jego uwag. W swoich uwagach skarżący z zadowoleniem przyjął pełne ujawnienie trzech technicznych porządków obrad, ale zakwestionował pewne utajnienia w dziesięciu dodatkowo określonych dokumentach. Skarżący zauważył również, że cały proces, który doprowadził do ujawnienia dokumentów i nazw niektórych przedsiębiorstw, trwał ponad rok, argumentując, że „udział przedsiębiorstw w grupie zadaniowej pozwolił uniknąć kontroli, a tym samym znacznie odszedł od zasad przejrzystości i demokracji, które powinny znajdować się w centrum funkcjonowania instytucji UE”.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich po przedstawieniu propozycji rozwiązania

16. Rzecznik z zadowoleniem przyjmuje pozytywną odpowiedź Komisji na jej propozycję rozwiązania. Ponieważ Komisja zgodziła się ujawnić w całości trzy dokumenty będące przedmiotem wniosku Rzecznika w sprawie rozwiązania, skarga została rozwiązana.

17. Niemniej jednak Rzecznik podziela obawy skarżącego dotyczące opóźnień poniesionych przez Komisję w tej sprawie. Skarżący złożył pierwotny wniosek w maju 2022 r., a Komisja przyznała pełny dostęp rok później, w maju 2023 r.

18. Sprawa ta jest zatem kolejnym przykładem znacznych i systemowych opóźnień napotykanych przez Komisję w rozpatrywaniu ponownych wniosków, które Rzecznik uznała za niewłaściwe administrowanie w kontekście dochodzenia z własnej inicjatywy w tej sprawie na początku tego roku ^[10].

19. Rzecznik zauważa ponadto, że skarżący jest niezadowolony z częściowego dostępu Komisji do dziesięciu dokumentów zidentyfikowanych przez nią na etapie potwierdzającym. Rzecznik nie skontrolowała tych dokumentów, ponieważ nie wchodziły one w zakres jej propozycji rozwiązania, ponieważ nie zostały jeszcze zidentyfikowane przez Komisję na tym etapie. Skarżący może złożyć nową skargę, jeżeli chce zająć się tą sprawą.

Wnioski

Na podstawie dochodzenia Rzecznik zamyka tę sprawę następującym wnioskiem:

Komisja Europejska zaakceptowała propozycję Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczącą rozwiązania.

Skarżący i Komisja zostaną poinformowani o niniejszej decyzji.

Emily O'Reilly

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich

Strasburg, 17 lipca 2023 r.

[1] Aby uzyskać więcej informacji, zob. https://energy.ec.europa.eu/news/eu-us-task-force-energy-security-one-year-2023-04-03_en.

[2] Zgodnie z rozporządzeniem 1049/2001 w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=celex%3A32001R1049.

[3] Zgodnie z art. 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia 1049/2001.

[4] Zgodnie z art. 8 ust. 3 rozporządzenia 1049/2001 „Nieudzielenie przez instytucję odpowiedzi [na ponowny wniosek] w wyznaczonym terminie uznaje się za odpowiedź odmowną i uprawnia wnioskodawcę do wszczęcia postępowania sądowego przeciwko instytucji lub złożenia skargi do Rzecznika Praw Obywatelskich, zgodnie z odpowiednimi postanowieniami Traktatu WE”.

[5] Zob. na przykład wyrok Sądu z dnia 11 lipca 2018 r., ClientEarth/Komisja, T-644/16, pkt 23–25: https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=203913&pageIndex=0&doclang=EN&mo%20de=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=46943.

[6] Ibidem, pkt 22.

[7] Przedsiębiorstwa, z którymi spotykają się wysocy rangą urzędnicy UE w kwestiach związanych z polityką UE, powinny być zazwyczaj rejestrowane w unijnym rejestrze służącym przejrzystości, a ich tożsamość powinna być podawana do wiadomości publicznej przez administrację UE. Przedsiębiorstwa, które współpracują z UE w kwestiach politycznych, powinny zatem oczekiwać ujawnienia swoich nazw.

[8] Pełny tekst propozycji Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczącej rozwiązania jest dostępny pod adresem: https://www.ombudsman.europa.eu/en/solution/en/172513

[9] Odpowiedź Komisji jest dostępna pod adresem: https://www.ombudsman.europa.eu/en/doc/correspondence/en/172512

[10] Zalecenie w sprawie czasu rozpatrywania przez Komisję Europejską wniosków o publiczny dostęp do dokumentów (dochodzenie strategiczne OI/2/2022/OAM), 4 kwietnia 2023 r., dostępne pod adresem: https://www.ombudsman.europa.eu/en/recommendation/en/167661