Kontekst skargi

1. Prawo UE ^[1] stanowi, że szkolenie lekarzy specjalistów jest odpowiednio wynagradzane. Termin transpozycji przedmiotowej dyrektywy przez państwa członkowskie upłynął dnia 31 grudnia 1982 r.

2. Skarżący, włoski lekarz, uczęszczał na szkolenia dla lekarzy specjalistów w latach 1982–1985, ale nie otrzymywał żadnego wynagrodzenia. W 2013 r. wytoczył powództwo przed włoskim sądem, domagając się odszkodowania za brak wynagrodzenia, ale w 2018 r. sąd stwierdził przedawnienie powództwa.

3. W styczniu 2019 r. skarżący złożył skargę do Komisji Europejskiej, w której zwrócił się o podjęcie działań przeciwko Włochom w związku z naruszeniem prawa UE ^[2]. Twierdził, że Włochy nie dokonały transpozycji dyrektywy w odniesieniu do wszystkich lekarzy objętych zakresem jej stosowania. Skarżący twierdził, że włoski dekret ustawodawczy nr 257/1991 ^[3] transponował dyrektywę ze skutkiem od 1992 r., ale nie ma zastosowania do lekarzy, którzy odbyli kształcenie medyczne w latach 1982–1991. W październiku 1999 r. Włochy przyjęły ustawę 370/99 ^[4], która ma zastosowanie wyłącznie do lekarzy, którzy odbyli kształcenie medyczne w latach 1982–1991 i których prawo do wynagrodzenia zostało ustalone przez sąd. W związku z tym Włochy nigdy nie transponowały dyrektywy w taki sposób, aby miała ona zastosowanie do wszystkich lekarzy, którzy uczestniczyli w szkoleniu specjalistycznym w latach 1982–1991. Skarżący twierdził również, że włoskie sądy nie przestrzegały zasad określonych przez Trybunał Sprawiedliwości UE w sprawie Pantuso ^[5].

4. W kwietniu 2019 r. Komisja odpowiedziała skarżącemu, że zamknie jego sprawę. Komisja uznała, że chociaż Włochy nie dokonały transpozycji dyrektywy w terminie, ostatecznie to uczyniły. Komisja wezwała skarżącego do przedstawienia uwag. Po przeanalizowaniu uwag skarżącego Komisja potwierdziła swoją wstępną ocenę i zamknęła sprawę we wrześniu 2019 r. Skarżący ponownie skontaktował się z Komisją w tej sprawie w październiku 2020 r. W styczniu 2020 r. Komisja udzieliła odpowiedzi, podtrzymując swoją wstępną ocenę.

5. Niezadowolony z odpowiedzi Komisji skarżący zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich w sierpniu 2020 r.

W przedmiocie dochodzenia

6. Rzecznik Praw Obywatelskich wszczął dochodzenie w celu ustalenia, czy Komisja uwzględniła wszystkie istotne aspekty poruszone w skardze w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.

7. W toku dochodzenia Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Komisji o bardziej szczegółowe ustosunkowanie się do argumentów skarżącego. Rzecznik Praw Obywatelskich otrzymał również uwagi skarżącego dotyczące odpowiedzi Komisji.

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

Argumenty skarżącego

8. Skarżący uznał, że Komisja niesłusznie stwierdziła, że Włochy dokonały pełnej transpozycji dyrektywy. Zdaniem skarżącego Komisja nie uzasadniła w wystarczającym stopniu swojego stanowiska i nie uwzględniła wszystkich podniesionych przez niego kwestii. Skarżący twierdził, że zgodnie ze sprawą Pantuso prawo do wynagrodzenia za lata 1982–1990 wynika bezpośrednio z dyrektywy i nie podlega żadnemu terminowi przedawnienia. Kilka włoskich sądów (w tym sąd, który oddalił jego powództwo odszkodowawcze) uznało jednak powództwa odszkodowawcze za przedawnione. Ponadto krajowe orzecznictwo w tej sprawie nie jest spójne, ponieważ niektóre włoskie sądy uznały niedawno prawo do odszkodowania za utratę dochodów przez lekarzy, którzy odbyli szkolenie medyczne przed 1991 r. na podstawie Pantuso ^[6], bez stwierdzenia przedawnienia roszczenia.

9. Skarżący twierdził również, że data rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia, a mianowicie data wejścia w życie ustawy 370/99, jest arbitralna. Data ta opiera się na błędnym założeniu, że Włochy nie przyjmą żadnych dalszych przepisów w tej sprawie, podczas gdy po 1999 r. przedstawiono projekt przepisów. Również początek biegu terminu przedawnienia nadmiernie utrudnia jednostkom korzystanie z przysługujących im praw ^[7].

10. Skarżący twierdził, że zgodnie z uprawnieniami przyznanymi mu na mocy traktatów UE ^[8] Komisja musi zapewnić, aby sądy krajowe wdrażały dyrektywę w sposób spójny z jej brzmieniem, uzasadnieniem i celem. Komisja jest uprawniona do pociągnięcia sądów krajowych do odpowiedzialności za uchybienie przez państwo członkowskie zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy Traktatu ^[9].

Argumenty Komisji

11. Komisja stwierdziła, że Włochy transponowały dyrektywę do prawa krajowego dekretem ustawodawczym nr 257/1991. Włochy przyjęły ustawę 370/99 w celu zaradzenia sytuacji lekarzy odbywających specjalistyczne szkolenie, którzy nie otrzymywali wynagrodzenia w latach 1983–1991. Ustawa 370/99 nie wprowadza dyskryminacji między różnymi kategoriami lekarzy, ponieważ stanowi podstawę prawną dla tych, którzy nie zażądali jeszcze wynagrodzenia w ciągu dziesięciu lat.

12. Komisja uznała, że dziesięcioletni termin przedawnienia, rozpoczynający bieg od wejścia w życie ustawy 370/99, jest rozsądny. Pełne wdrożenie dyrektywy nie zależy od tego, czy wszystkie szkody spowodowane jej późnym wdrożeniem zostały uregulowane, jak sugerował skarżący. Do sądów krajowych należy ustalenie, na podstawie krajowych przepisów proceduralnych, terminu przedawnienia dla takich systemów kompensacyjnych ^[10].

13. Komisja stwierdziła również, że nie jest częścią jej roli nadzorowanie sposobu, w jaki organy i sądy krajowe rozpatrują poszczególne sprawy. Kwestie niespójnego stosowania prawa, takie jak sprzeczne orzeczenia, powinny być rozpatrywane w ramach krajowego porządku prawnego.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

14. Zadaniem Komisji jest zapewnienie skutecznego wdrażania prawa UE przez państwa członkowskie UE. Rzecznik Praw Obywatelskich nie ma uprawnień do badania, czy państwo członkowskie przestrzega prawa UE. Jeżeli skarżący jest niezadowolony ze sposobu, w jaki Komisja rozpatrzyła skargę o naruszenie przeciwko państwu członkowskiemu UE, rola Rzecznika Praw Obywatelskich jest zatem ograniczona. Rzecznik Praw Obywatelskich może zapewnić, aby w swojej odpowiedzi na skargę w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego Komisja przestrzegała zasady dobrej administracji, odpowiednio rozwiązując obawy zgłaszane przez skarżącego i dając mu możliwość przedstawienia uwag na temat stanowiska Komisji. Rolą Rzecznika Praw Obywatelskich jest również dopilnowanie, aby Komisja przedstawiła swoje stanowisko w tej sprawie w jasny i rozsądny sposób. Rzecznik zakwestionowałby stanowisko Komisji jedynie w przypadku, gdyby istniała przesłanka oczywistego błędu w ocenie.

15. W trakcie dochodzenia Komisja przedstawiła dodatkowe informacje i wyjaśnienia, które odpowiednio wyjaśniają jej stanowisko w sprawie skargi dotyczącej naruszenia. Stanowisko Komisji jest jasne i mieści się w granicach rozsądnej wykładni prawnej. Orzecznictwo Unii stanowi, że do wewnętrznego porządku prawnego każdego państwa członkowskiego należy ustanowienie przepisów proceduralnych, takich jak terminy przedawnienia, pod warunkiem, po pierwsze, że przepis ten nie jest mniej korzystny niż przepisy regulujące podobne powództwa krajowe, a po drugie, że w praktyce nie czyni on wykonywania praw przyznanych przez prawo Unii niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym ^[11]. Na tej podstawie i po dokładnym przeanalizowaniu argumentów skarżącego w tej sprawie Rzecznik stwierdza, że Komisja nie popełniła oczywistego błędu w ocenie w odniesieniu do okresu przedawnienia roszczenia o wynagrodzenie za lata 1983–1991.

16. W związku z powyższym Rzecznik stwierdza, że w przedmiotowej sprawie Komisja nie dopuściła się niewłaściwego administrowania.

Wnioski

Na podstawie dochodzenia Rzecznik zamyka tę sprawę z następującym wnioskiem ^[12]:

Komisja Europejska nie dopuściła się w tym przypadku niewłaściwego administrowania.

Skarżący i Komisja zostaną poinformowani o niniejszej decyzji.

Tina Nilsson
Kierownik Działu Rozpatrywania Spraw

Strasburg, 29 września 2021 r.

[1] Dyrektywa Rady 82/76/EWG (zwana dalej „dyrektywą”) z dnia 26 stycznia 1982 r. zmieniająca dyrektywę 75/362/EWG dotyczącą wzajemnego uznawania dyplomów, świadectw i innych dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji w dziedzinie medycyny, w tym środków ułatwiających skuteczne korzystanie z prawa przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług oraz dyrektywę 75/363/EWG dotyczącą koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych w odniesieniu do działalności lekarzy, dostępna pod adresem https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A31982L0076&qid=1625736079569

[2] Art. 258 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:12016E258

[3] Decreto legislativo 8 agosto 1991, n. 257, Attuazione della direttiva n. 82/76/CEE del Consiglio del 26 gennaio 1982, recante modifica di precedenti direttive in tema di formazione dei medici specialisti, a norma dell'art. 6 della legge 29 dicembre 1990, n. 428 (Legge comunitaria 1990).

[4] Legge 19 ottobre 1999, n. 370, disposizioni in materia di università e di ricerca scientifica e tecnologica.

[5] Wyrok Trybunału z dnia 24 stycznia 2018 r., Pantuso, sprawy połączone C-616/16 i C-616/17, pkt 51, dostępny pod adresem: http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=198724&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=17918402

[6] Tribunale civile di Palermo, sprawa 2741/2018. Tribunale di Genova, 11 lutego 2020 r., nr 353

[7] Wyrok Trybunału z dnia 24 marca 2009 r., Danske Slagterier, sprawa 445/06, pkt 32, dostępny pod adresem: https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=77796&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=1110949

[8] Artykuł 17 TFUE.

[9] Wyrok Trybunału z dnia 9 grudnia 2003 r., Komisja przeciwko Włochom, sprawa C-129/00, pkt 29 https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=48783&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=1369263

[10] Sprawa 445/06, Danske Slagterier, pkt 31.

[11] Zob. wyrok Trybunału z dnia 15 kwietnia 2010 r. w sprawie C-542/08 Friedrich G. Barth przeciwko Bundesministerium für Wissenschaft und Forschung, pkt 16 i 17, dostępny na stronie https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=81361&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=6777411.

[12] Niniejsza skarga została rozpatrzona w ramach procedury delegowanej zgodnie z art. 11 decyzji Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie przyjęcia przepisów wykonawczych.