Kontekst skargi

1. PrawoUE^[1] stanowi, że szkolenia dla specjalistów medycznych są odpowiednio wynagradzane. Termin transpozycji przedmiotowej dyrektywy przez państwa członkowskie upłynął 31 grudnia 1982 r.

2. Skarżący, włoski lekarz, uczęszczał na szkolenia dla specjalistów medycznych w latach 1982-1985, ale nie otrzymał żadnego wynagrodzenia. W 2013 r. wytoczył powództwo przed włoskim sądem, domagając się odszkodowania za brak wynagrodzenia, ale w 2018 r. sąd uznał, że pozew został przedawniony.

3. W styczniu 2019 r. skarżący złożył skargę do Komisji Europejskiej, zwracając się do niej o podjęcie działań przeciwko Włochom w związku z naruszeniem prawa UE^[2]. Twierdził, że Włochy nie dokonały transpozycji dyrektywy w odniesieniu do wszystkich lekarzy objętych zakresem jej stosowania. Skarżący podniósł, że włoski dekret ustawodawczy nr 257/1991^{[3] transponował} dyrektywę ze skutkiem od 1992 r., ale nie ma zastosowania do lekarzy, którzy uczestniczyli w szkoleniu medycznym w latach 1982–1991. W październiku 1999 r. Włochy przyjęły ustawę 370/99^[4], która ma zastosowanie wyłącznie do lekarzy, którzy uczęszczali na szkolenie medyczne w latach 1982 –1991 i mieli prawo do wynagrodzenia ustanowionego przez sąd. W związku z tym Włochy nigdy nie dokonały transpozycji dyrektywy, aby ubiegać się o wszystkich lekarzy, którzy odbyli szkolenie specjalistyczne w latach 1982–1991. Skarżący twierdził również, że włoskie sądy nie przestrzegały zasad określonych przez Trybunał Sprawiedliwości UE w sprawie Pantuso^[5].

4. W kwietniu 2019 r. Komisja odpowiedziała skarżącemu, że zamknie jego sprawę. Komisja uznała, że chociaż Włochy nie dokonały transpozycji dyrektywy w terminie, ostatecznie to uczyniły. Komisja zwróciła się do skarżącego o przedstawienie uwag. Po przeanalizowaniu uwag skarżącego Komisja potwierdziła swoją wstępną ocenę i zamknęła sprawę we wrześniu 2019 r. W październiku 2020 r. skarżący ponownie skontaktował się z Komisją w tej sprawie. Komisja odpowiedziała w styczniu 2020 r., podtrzymując swoją wstępną ocenę.

5. Niezadowolony z odpowiedzi Komisji skarżący zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich w sierpniu 2020 r.

Dochodzenie

6. Rzecznik wszczął dochodzenie w sprawie tego, czy Komisja uwzględniła wszystkie istotne aspekty podniesione w skardze w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.

7. W toku dochodzenia Rzecznik zwrócił się do Komisji o bardziej szczegółowe zajęcie się argumentami skarżącego. Rzecznik otrzymał również uwagi skarżącego dotyczące odpowiedzi Komisji.

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

Argumenty skarżącego

8. Skarżący uznał, że Komisja błędnie stwierdziła, że Włochy dokonały pełnej transpozycji dyrektywy. Zdaniem skarżącego Komisja nie uzasadniła w wystarczającym stopniu swojego stanowiska i nie wzięła pod uwagę wszystkich podniesionych przez niego kwestii. Skarżący twierdził, że zgodnie ze sprawą Pantuso prawo do wynagrodzenia za lata 1982–1990 wynika bezpośrednio z dyrektywy i nie podlega żadnemu terminowi przedawnienia. Jednak kilka włoskich sądów (w tym ten, który odrzucił jego powództwo o odszkodowanie) stwierdziło przedawnienie roszczeń o odszkodowanie. Ponadto orzecznictwo krajowe w tej sprawie nie jest spójne, ponieważ niektóre włoskie sądy uznały ostatnio prawo do odszkodowania z tytułu utraty dochodów lekarzom, którzy przed 1991 r. uczęszczali na szkolenie medyczne na podstawie^{Pantuso [6]}, bez stwierdzenia przedawnienia powództwa.

9. Skarżący twierdził również, że data rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia, a mianowicie data wejścia w życie ustawy 370/99, jest arbitralna. Data ta opiera się na błędnym założeniu, że Włochy nie przyjmą żadnych dalszych przepisów w tej sprawie, podczas gdy projekt ustawy został zaproponowany po 1999 r. Data rozpoczęcia biegu przedawnienia utrudnia również osobom fizycznym korzystanie z przysługujących im praw^[7].

10. Skarżący twierdził, że zgodnie z uprawnieniami przyznanymi jej na mocy traktatów UE^[8] Komisja musi zapewnić, aby sądy krajowe wdrażały dyrektywę w sposób spójny z jej brzmieniem, uzasadnieniem i celem. Komisja jest uprawniona do pociągnięcia sądów krajowych do odpowiedzialności za niewypełnienie przez państwo członkowskie zobowiązań wynikających z Traktatu^[9].

Argumenty Komisji

11. Komisjastwierdziła, że Włochy dokonały transpozycji dyrektywy do prawa krajowego dekretem ustawodawczym nr 257/1991. Włochy przyjęły ustawę 370/99 mającą na celu zaradzenie sytuacji lekarzy odbywających szkolenia specjalistyczne, którzy nie otrzymali wynagrodzenia w latach 1983–1991. Ustawa 370/99 nie dyskryminuje różnych kategorii lekarzy, ponieważ stanowi podstawę prawną dla tych, którzy jeszcze nie zażądali wynagrodzenia w ciągu dziesięciu lat.

12. Komisjauznała dziesięcioletni termin przedawnienia, rozpoczynający się od wejścia w życie ustawy 370/99, za rozsądny. Pełne wdrożenie dyrektywy nie zależy od tego, czy wszystkie szkody spowodowane jej późnym wdrożeniem zostały uregulowane, jak sugerował skarżący. Do sądów krajowych należy ustalenie, na podstawie krajowych przepisów proceduralnych, terminu przedawnienia dla takich systemów wyrównawczych^[10].

13. Komisjastwierdziła również, że nie jest częścią jej roli nadzorowanie sposobu, w jaki organy krajowe i sądy rozpatrują poszczególne sprawy. Kwestie niespójnego stosowania prawa, takie jak sprzeczne orzeczenia, powinny być prowadzone w ramach krajowego porządku prawnego.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

14. Zadaniem Komisji jest zapewnienie skutecznego wdrażania prawa UE przez państwa członkowskie UE. Rzecznik Praw Obywatelskich nie ma uprawnień do badania, czy dane państwo członkowskie przestrzega prawa UE. Jeżeli skarżący jest niezadowolony ze sposobu, w jaki Komisja rozpatrzyła skargę w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego UE, rola Rzecznika Praw Obywatelskich jest zatem ograniczona. Rzecznik Praw Obywatelskich może zapewnić, aby w odpowiedzi na skargę w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego Komisja przestrzegała zasady dobrej administracji, odpowiednio uwzględniając obawy zgłaszane przez skarżącego oraz umożliwiając skarżącemu przedstawienie uwag na temat stanowiska Komisji. Zadaniem Rzecznika jest również zadbanie o to, by Komisja przedstawiła swoje stanowisko w tej sprawie w sposób jasny i rozsądny. Rzecznik Praw Obywatelskich zakwestionowałby stanowisko Komisji tylko w przypadku stwierdzenia oczywistego błędu w ocenie.

15. W toku dochodzenia Komisja przedstawiła dodatkowe informacje i wyjaśnienia, które odpowiednio wyjaśniają jej stanowisko w sprawie skargi w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego. Stanowisko Komisji jest jasne i mieści się w granicach rozsądnej wykładni prawnej. Orzecznictwo Unii przewiduje, że do krajowego systemu prawnego każdego państwa członkowskiego należy ustanowienie przepisów proceduralnych, takich jak terminy przedawnienia, pod warunkiem, po pierwsze, że przepis ten nie jest mniej korzystny niż ten, który reguluje podobne powództwa krajowe, a po drugie, że nie czyni w praktyce niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym wykonywaniem praw przyznanych przez prawo Unii^[11]. Na tej podstawie i po dokładnym przeanalizowaniu argumentów skarżącego w tej sprawie Rzecznik stwierdza, że Komisja nie popełniła oczywistego błędu w ocenie w odniesieniu do terminu przedawnienia roszczenia o wynagrodzenie za lata 1983–1991.

16. W związku z powyższym Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do niewłaściwego administrowania przez Komisję.

Wnioski

Na podstawie dochodzenia Rzecznik zamyka tę sprawę z następującym wnioskiem^[12]:

Wtym przypadku nie doszło do niewłaściwego administrowania przez Komisję Europejską.

Skarżący i Komisja zostaną poinformowani o tej decyzji.

Tina Nilsson
Kierownik Działu ds.

Strasburg, 29/09/2021

[1] Dyrektywa Rady 82/76/EWG (zwana dalej „dyrektywą”) z dnia 26 stycznia 1982 r. zmieniająca dyrektywę 75/362/EWG dotyczącą wzajemnego uznawania dyplomów, świadectw i innych dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji w dziedzinie medycyny, w tym środki ułatwiające skuteczne korzystanie z prawa przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług oraz dyrektywę 75/363/EWG dotyczącą koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych w odniesieniu do działalności lekarzy, dostępnych pod adresem https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A31982L0076&qid=1625736079569

[2] Artykuł 258 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:12016E258

[3] Decreto legislativo 8 agosto 1991, n. 257, Attuazione della direttiva n. 82/76/CEE del Consiglio del 26 gennaio 1982, recante modifica di precedenti direttive in tema di formazione dei medici specialisti, a norma dell’art. 6 della legge 29 dicembre 1990, n. 428 (Legge comunitaria 1990).

[4] Legge 19 ottobre 1999, nr 370, disposizioni in materia di università e di ricerca scientifica e tecnologica.

[5] Wyrok Trybunału z dnia 24 stycznia 2018 r., Pantuso, sprawy połączone C-616/16 i C-616/17, pkt 51, dostępny pod adresem http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=198724&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=17918402

[6] Tribunale civile di Palermo, sprawa 2741/2018. Tribunale di Genova, 11 lutego 2020 r., nr 353

[7] Wyrok Trybunału z dnia 24 marca 2009 r., Danske Slagterier, sprawa 445/06, pkt 32, dostępny pod adresem https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=77796&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=1110949

[8] Artykuł 17 TFUE.

[9] Wyrok Trybunału z dnia 9 grudnia 2003 r., Komisja przeciwko Włochom, sprawa C-129/00, pkt 29 https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=48783&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=1369263

[10] Sprawa 445/06 Danske Slagterier, pkt 31.

[11] Zobacz wyrok Trybunału z dnia 15 kwietnia 2010 r., Friedrich G. Barth przeciwko Bundesministerium für Wissenschaft und Forschung,sprawa C-542/08, pkt 16 i 17, dostępny pod adresem https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=81361&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=6777411

[12] Skarga ta została rozpatrzona w ramach delegowanego rozpatrywania spraw zgodnie z art. 11 decyzji Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie przyjęcia przepisów wykonawczych.