Okoliczności powstania skargi

1. Sprawa ta dotyczy ilości informacji, które Europejski Urząd Doboru Kadr (EPSO) przekazuje kandydatom biorącym udział w konkursach otwartych w odniesieniu do oceny ich egzaminów pisemnych. Skarżący, obywatel Bułgarii, wziął udział w konkursie otwartym EPSO/AD/166/09, którego celem było stworzenie listy rezerwowej, z której można by rekrutować tłumaczy, których głównym językiem jest bułgarski.

2. Skarżący pomyślnie zdał testy wstępne i został zaproszony do udziału w testach pisemnych. Zgodnie z sekcją V ogłoszenia o konkursie [1] testy pisemne składały się z trzech części, zwanych testami a), b) i c). Testy b) i c) obejmowały następujące zadania:

Badanie b):

„Tłumaczenie na język konkursowy, przy użyciu słownika nieelektronicznego, ogólnego tekstu o długości około 45 wierszy odnoszącego się do działalności Unii Europejskiej, w pierwszym obowiązkowym języku źródłowym (język 1) 0-40 (oznaczenie minimum: 20)”

Badanie c):

„Tłumaczenie na język konkursowy, przy użyciu słownika nieelektronicznego, ogólnego tekstu o długości około 45 wierszy odnoszącego się do działalności Unii Europejskiej, w drugim obowiązkowym języku źródłowym (język 2) 0-40 (oznaczenie minimum: 20)”

3. W dniu 28 lipca 2010 r. EPSO poinformowało skarżącą, że mimo iż uzyskała wynik powyżej wymaganej liczby punktów we wszystkich testach pisemnych, nie została ona dopuszczona do egzaminu ustnego, ponieważ nie znalazła się wśród kandydatów z najwyższą całkowitą liczbą punktów. EPSO wyjaśniło, że zgodnie z ogłoszeniem o konkursie do udziału w egzaminie ustnym zostaną zaproszeni tylko kandydaci, którzy uzyskali najlepsze łączne wyniki w testach pisemnych a), b) i c) oraz minimalną liczbę punktów w każdym z tych testów.

4. W dniu 6 sierpnia 2010 r. skarżąca zwróciła się do EPSO o przesłanie jej kopii testów pisemnych b) i c). Przeglądając swoje prace testowe, miała nadzieję zrozumieć, dlaczego ocena testu ostatecznie nie pozwoliła jej na dopuszczenie do następnego etapu konkursu.

5. W dniu 12 sierpnia 2010 r. EPSO przekazało skarżącej kopie jej nieoznakowanych testów pisemnych (b) i (c) wraz z odpowiednimi arkuszami oceny.

6. Zgodnie z arkuszami oceny zarówno w teście b), jak i c) w celu oceny wyników kandydatów komisja konkursowa oparła się na następujących kryteriach:

„Zrozumienie języka źródłowego i tekstu źródłowego (1) oraz znajomość języka docelowego (2)

(1) zrozumienie tekstu / spójność i struktura tekstu / zdolność logicznego rozumowania przy tłumaczeniu trudnych fragmentów

(2) klarowność, dokładność, styl, prezentacja"

7. W arkuszach oceny egzaminów pisemnych b) i c) wskazano liczbę punktów przyznanych skarżącemu. Ponadto zaznaczono cztery (4) pola dotyczące „uznania formalnego” każdego testu. W obu testach (b) i (c) komisja konkursowa zaznaczyła następujące pole:

„Zadowalający papier. Generalnie spełnia wymagania charakteru i poziomu obowiązków związanych z konkursem".

8. W dniu 13 sierpnia 2010 r. skarżąca odpisała EPSO, informując, że ma nadzieję na otrzymanie kopii testów zawierających odpowiednie poprawki, biorąc pod uwagę, że dostarczone dokumenty nie zawierały żadnych poprawek ani informacji na temat metod stosowanych do oceny testów (b) i (c).

9. W odpowiedzi z dnia 23 sierpnia 2010 r. EPSO wskazało, że ze względu na poufny charakter prac komisji konkursowej [2] nie jest w stanie ujawnić bardziej szczegółowych informacji dotyczących jej egzaminów pisemnych i nie może udzielić jej dostępu do poprawionych kopii i tabel oceny dokumentów egzaminacyjnych.

10. Skarżący nie był usatysfakcjonowany powyższą odpowiedzią i w dniu 25 sierpnia 2010 r. zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich. Zauważyła, że przez 15 miesięcy przygotowywała się do tego konkursu i uznała, że ma prawo wiedzieć, dlaczego została odrzucona.

Przedmiot dochodzenia

11. Rzecznik wszczął dochodzenie w sprawie następującego zarzutu i roszczenia.

Zarzut:

EPSO nie dostarczyło skarżącej wystarczających informacji dotyczących oceny jej egzaminów pisemnych (b) i (c).

Roszczenie:

EPSO powinno dostarczyć informacje wymagane przez skarżącego.

12. W piśmie inauguracyjnym skierowanym do EPSO Rzecznik Praw Obywatelskich przypomniał, że w ramach dochodzenia z własnej inicjatywy w sprawie OI/5/2005/PB zalecił EPSO przedstawienie kandydatom kryteriów oceny i podział częściowych wyników. EPSO zaakceptowało te zalecenia i ogłosiło, że nowe arkusze oceny będą stosowane od 2010 r. W związku z tym Rzecznik zwrócił się do EPSO o wyjaśnienie, w jaki sposób jego zdaniem wypełniło to zobowiązanie w odniesieniu do niniejszej sprawy.

W przedmiocie dochodzenia

13. W dniu 10 września 2010 r. Rzecznik wszczął dochodzenie i zwrócił się do EPSO o wydanie opinii.

14. W dniu 10 grudnia 2010 r. EPSO przesłało swoją opinię w języku francuskim. W dniu 21 grudnia 2010 r. przedstawiła tłumaczenie na język angielski.

15. Rzecznik przekazał następnie opinię EPSO skarżącej i wezwał ją do przedstawienia uwag do dnia 28 lutego 2011 r. Skarżący nie przedstawił żadnych uwag ani w tym terminie, ani w późniejszym terminie.

Analiza i wnioski Rzecznika Praw Obywatelskich

A. Zarzut niedostarczenia przez EPSO wystarczających informacji dotyczących oceny testów pisemnych skarżącego i związanych z nimi twierdzeń

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

16. Skarżąca twierdziła, że informacje dostarczone przez EPSO dotyczące oceny jej egzaminów pisemnych b) i c) były niewystarczające i nie pozwoliły jej zrozumieć uzasadnienia niskich ocen przyznanych jej za te egzaminy. W związku z tym zwróciła się do EPSO o dostarczenie jej kopii poprawionych testów (b) i (c) oraz metody oceny lub jasnego wyjaśnienia przyznanych jej punktów [3].

17. W swojej opinii EPSO przedstawiło następującą procedurę oceny testów w ramach tego konkursu:

18. Komisja konkursowa zwróciła się do oceniających/oceniających, którzy wspierali komisję w charakterze doradczym, o ocenę wyników każdego kandydata. Każda praca testowa została oznaczona anonimowo przez co najmniej dwóch asesorów.

19. Przed przeprowadzeniem rzeczywistych procedur testowych komisja konkursowa opracowała wytyczne dla oceniających. Wytyczne te miały na celu umożliwienie kandydatom oceny zrozumienia przez nich danego tekstu, spójności i struktury ich prac egzaminacyjnych oraz ich zdolności do logicznego rozumowania. Komisja konkursowa sporządziła listę możliwych błędów związanych ze zrozumieniem języka źródłowego i tekstu źródłowego (np. błędne tłumaczenia, pominięcia lub uzupełnienia) oraz języka docelowego (np. błędy dotyczące gramatyki, składni, interpunkcji, stylu, jasności, słownictwa i pisowni).

20. Po sprawdzeniu, czy asesorzy właściwie zastosowali te kryteria, i po przeanalizowaniu ich uwag na temat wyników kandydatów komisja konkursowa wspólnie podjęła decyzję w sprawie wyników każdej pracy egzaminacyjnej i wpisała je do arkusza oceny. Na tej podstawie odjęto punkty karne, które różniły się w zależności od rodzaju błędu i jego wagi. Na papierze testowym nie pojawiły się żadne poprawki ani notatki dokonane przez komisję konkursową.

21. Ze względu na charakter tłumaczenia oraz współzależność odpowiednich umiejętności i zdolności komisja konkursowa nie uznała za stosowne przyznawania ocen za każde kryterium oprócz ogólnej oceny przyznanej każdej pracy egzaminacyjnej. EPSO podkreśliło w tym względzie, że ogłoszenie o konkursie nie zawiera żadnego przepisu wymagającego przyznania takich częściowych ocen, a komisja konkursowa miała pełne prawo, po przeprowadzeniu dyskusji, przyznać ogólną ocenę za każdy test.

22. EPSO przypomniało, że ocena jakości komisji konkursowej obejmowała kryteria oceny ustalone wcześniej przez komisję konkursową, które uwzględniały cel konkursu: rozumienie tekstu/spójność i struktura tekstu/zdolność logicznego rozumowania przy tłumaczeniu trudnych fragmentów; (2) klarowność, dokładność, styl, prezentacja". Kryteria te zostały określone w arkuszu oceny. W arkuszu oceny znajdowała się również przyznana łączna ocena oraz ocena komisji konkursowej oparta na powyższych kryteriach.

23. EPSO stwierdziło, że decyzja komisji konkursowej o przyznaniu zbiorczych punktów za wiedzę i umiejętności zdobyte podczas testów pisemnych (b) i (c) mieści się w szerokim zakresie uznania komisji konkursowej w odniesieniu do tego rodzaju testów i sposobu ich oceniania.

24. EPSO wyjaśniło, że ustalając wytyczne i kryteria mające zastosowanie do wszystkich kandydatów, komisja konkursowa była w stanie dokonać sprawiedliwego i jednolitego porównania wyników wszystkich kandydatów. Wytyczne te, podobnie jak instrukcje wydawane przez komisję konkursową osobom oceniającym, stanowią integralną część prac komisji. Prace te, zgodnie z regulaminem pracowniczym, są objęte poufnym charakterem obrad Rady.

25. Komisja konkursowa uznała testy pisemne skarżącego b) i c) za zadowalające, ponieważ odpowiadały one zapotrzebowaniu na stanowiska, na które zorganizowano niniejszy konkurs. Mimo że ocena skarżącej była wyższa od wymaganej liczby punktów, nie znalazła się ona jednak wśród kandydatów, którzy uzyskali najwyższą liczbę punktów za wszystkie egzaminy pisemne w celu dopuszczenia do egzaminu ustnego. EPSO zauważyło, że celem konkursu jest ze względu na swój charakter porównanie wyników różnych kandydatów w sytuacji, gdy o ograniczoną liczbę stanowisk ubiega się kilku kandydatów.

26. EPSO dodało, że zgodnie z orzecznictwem sądów Unii powiadomienie o ocenach uzyskanych przez każdego kandydata w testach stanowi wystarczające uzasadnienie decyzji komisji konkursowej. Poinformowała kandydatów o ocenie ich wyników i wskazała im, że nie uzyskali liczby punktów ustalonej jako próg dopuszczenia do następnego etapu konkursu.

27. W niniejszej sprawie EPSO nie tylko poinformowało skarżącą o swoich ocenach, ale w odpowiedzi na jej wniosek o udzielenie dodatkowych informacji przesłało jej również dodatkową dokumentację, w tym kopie testów pisemnych i odpowiednie arkusze oceny do testów b) i c).

28. EPSO zwróciło uwagę, że w ramach dochodzenia Rzecznika z własnej inicjatywy OI/5/2005/PB zobowiązało się do dostarczenia komisjom konkursowym wzoru arkusza oceny zawierającego kryteria oceny określone w ogłoszeniu o konkursie, poziom wyników i oceny częściowe w odniesieniu do każdego z kryteriów oceny, a także ocenę zbiorczą. EPSO potwierdziło swoje zaangażowanie w tym zakresie i podkreśliło znaczenie, jakie przywiązuje do przejrzystości konkursów.

29. W niniejszym konkursie komisja konkursowa wskazała w arkuszu oceny egzaminów pisemnych b) i c) kryteria ustanowione na potrzeby tych egzaminów. Następnie Komisja dodała te kryteria do oceny testów, wyników kandydatów i ich ogólnej oceny. Ponieważ jednak ze względu na charakter egzaminu komisja konkursowa nie uznała za stosowne przyznawania punktów za każde z wcześniej ustalonych kryteriów, EPSO powtórzyło, że nie jest w stanie przyznać tych punktów.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

30. Rzecznik Praw Obywatelskich przypomina, że zarówno kwestia przejrzystości konkursów rekrutacyjnych, jak i spoczywający na komisji konkursowej obowiązek uzasadnienia zostały podniesione w kontekście szeregu skierowanych do niego skarg [4].

31. W decyzji zamykającej skargę 14/2010/ANA [5] Rzecznik wskazał, że wszelkie wnioski o dodatkowe informacje dotyczące wyników kandydata w konkursie otwartym organizowanym przez EPSO podlegają złożonym rozważaniom. Przypomniał, że w ramach obowiązku uzasadnienia EPSO musi pogodzić tajność prac komisji konkursowej z wymogami przejrzystości [6].

32. Z jednej strony Trybunał Sprawiedliwości nadał daleko idący skutek pojęciu poufności postępowań komisji konkursowej, stwierdzając, że kryteria oceny stanowią integralną część ocen porównawczych poszczególnych osiągnięć kandydatów i w związku z tym są objęte tajemnicą postępowania w taki sam sposób jak oceny komisji konkursowej. Z drugiej strony Rzecznik konsekwentnie podkreślał znaczenie podstawowej zasady przejrzystości zapisanej w art. 1 Traktatu o Unii Europejskiej [7] i art. 15 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej [8]. Obecnie powszechnie uznaje się, że przejrzystość procesu decyzyjnego wzmacnia demokratyczny charakter instytucji i zwiększa zaufanie społeczeństwa do administracji europejskiej [9].

33. Rzecznik przypomina ponadto, że w następstwie dochodzenia z własnej inicjatywy OI/5/2005/PB w sprawie przejrzystości unijnych procedur naboru EPSO zobowiązało się do zaproponowania komisjom konkursowym, aby w przypadku testów pisemnych stosowały wzór arkusza oceny, który kandydaci mogą uzyskać na żądanie i który zawiera: a) kryteria oceny określone w opublikowanych ogłoszeniach o konkursie (w tym różne elementy ostatecznie ocenione przez komisję konkursową w odniesieniu do każdego kryterium) oraz osiągnięty poziom wyników (od doskonałych do niewystarczających), oraz b) oprócz oceny ogólnej częściowe oceny przyznane przez komisję konkursową za każde kryterium określone w ogłoszeniu o konkursie [10].

34. W niniejszej sprawie skarżąca podniosła, że EPSO nie dostarczyło jej wystarczających informacji dotyczących oceny jej egzaminów pisemnych. W swojej opinii EPSO wyjaśniło, że informacje wymagane przez skarżącego nie istnieją, ponieważ nie przyznano częściowych ocen za każde kryterium. Rzecznik rozumie, że skarżący sprzeciwia się również temu, że komisja konkursowa nie przyznała oddzielnych ocen w tym konkursie. W związku z tym oceni on, czy w przedmiotowej sprawie EPSO wywiązało się ze zobowiązania podjętego w ramach dochodzenia z własnej inicjatywy OI/5/2005/PB.

35. W toku dochodzenia EPSO wyjaśniło, że komisja konkursowa postanowiła nie przyznawać częściowych ocen za każde kryterium. EPSO powołało się w tym względzie na to, że „ze względu na charakter tłumaczenia oraz współzależność tych umiejętności i zdolności komisja konkursowa nie uznała za stosowne przyznawania ocen za każde kryterium oprócz ogólnej oceny przyznanej każdej pracy egzaminacyjnej”. EPSO odniosło się również do szerokiego zakresu uznania, jakim dysponuje komisja konkursowa w odniesieniu do sposobu oceniania testów, i dodało, że „w ogłoszeniu o konkursie nie przewidziano wymogu przyznawania takich częściowych ocen” oraz że „komisja konkursowa miała pełne prawo, po przeprowadzeniu dyskusji, przyznać ogólną ocenę za każdy test”.

36. Rzecznik nie uważa powyższych argumentów za przekonujące.

37. Po pierwsze, Rzecznik zwraca uwagę na fakt, że komisja konkursowa określiła dwa różne kryteria oceny („rozumienie języka źródłowego i tekstu źródłowego” oraz „znajomość języka docelowego”)[11], ale następnie uznała, że nie ma potrzeby ich odrębnej oceny. EPSO nie przedstawiło żadnych przekonujących argumentów, dlaczego charakter przetłumaczonego tekstu oraz współzależność wymaganych umiejętności i zdolności uniemożliwiłyby komisji konkursowej przyznanie odrębnych punktów w odniesieniu do wyżej wymienionych odrębnych kryteriów.

38. Po drugie, należy również zauważyć, że ogłoszenie o konkursie wymagało od kandydatów wykazania się „doskonałą znajomością języka konkursu”(języka głównego) oraz „dogłębną znajomością” pierwszego i drugiego obowiązkowego języka źródłowego. Jak widać, w arkuszu oceny zdefiniowano kryteria oceny w następujący sposób: „Zrozumienie języka źródłowego i tekstu źródłowego (1) oraz znajomość języka docelowego (2)”. W odniesieniu do (1), tj. języków źródłowych, w arkuszu oceny doprecyzowano odpowiednie kryterium jako „rozumienie tekstu/spójność i struktura tekstu/zdolność logicznego rozumowania przy tłumaczeniu trudnych fragmentów”. Jeżeli chodzi o (2) język docelowy, odpowiednie kryterium podzielono na „jasność, dokładność, styl, prezentację”. Opis i specyfikacja kryteriów oceny wydają się zatem również potwierdzać, że przeprowadzona ocena dotyczyła dwóch odrębnych i wyraźnie dających się rozdzielić aspektów i wymagała dokonania dwóch ocen.

39. Z powyższych rozważań wynika, że samo wskazanie ogólnego wyniku nie wystarczało kandydatom do zrozumienia oceny ich egzaminów pisemnych i do zidentyfikowania mocnych i słabych stron ich wyników.

40. Rzecznik przypomina, że EPSO zobowiązało się do zaproponowania komisjom konkursowym, aby w przypadku egzaminów pisemnych korzystały ze wzoru arkusza oceny, dostępnego dla kandydatów na żądanie, który oprócz oceny ogólnej zawiera częściowe oceny przyznane przez komisję konkursową za każde kryterium określone w ogłoszeniu o konkursie. W niniejszej sprawie EPSO nie podniosło, że w ramach rozpatrywanego konkursu zaproponowało komisji konkursowej przyznanie częściowych ocen za każde ze wskazanych kryteriów. Rzecznik stwierdza zatem, że ESPO nie działała zgodnie ze zobowiązaniem podjętym w ramach dochodzenia z własnej inicjatywy OI/5/2005/PB.

41. W związku z powyższym Rzecznik stwierdza, że EPSO nie dostarczyło skarżącej wystarczających informacji na temat jej wyników. Stanowi to przypadek niewłaściwego administrowania.

42. Jeżeli Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdzi przypadek niewłaściwego administrowania, zazwyczaj przedstawia zainteresowanej instytucji rozwiązanie polubowne lub projekt zalecenia. Biorąc jednak pod uwagę, że w niniejszej sprawie informacje wymagane przez skarżącego (tj. szczegółowy podział znaków) nie istnieją, próba znalezienia polubownego rozwiązania lub sporządzenie projektu zalecenia nie służyłyby żadnemu użytecznemu celowi. Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawi zatem uwagę krytyczną.

B. Wnioski

Na podstawie dochodzenia w sprawie tej skargi Rzecznik zamyka ją następującą uwagą krytyczną:

EPSO nie podjęło działań w celu zapewnienia, aby komisja konkursowa przedstawiła zestawienie punktów na arkuszach oceny przedmiotowych egzaminów pisemnych, a w konsekwencji nie dostarczyło skarżącej wystarczających informacji na temat jej wyników. Stanowi to przypadek niewłaściwego administrowania.

Skarżący i EPSO zostaną poinformowani o tej decyzji.

 

P. Nikiforos Diamandouros

Sporządzono w Strasburgu dnia 25 czerwca 2012 r.

---

[1] ogłoszenie o konkursach otwartych EPSO/AD/166/09 i EPSO/AD/167/09, Dz.U. 2009, C 93 A; sprostowanie zostało opublikowane w Dz.U. C 116 A z 2009 r.

[2] Artykuł 6 załącznika III do regulaminu pracowniczego urzędników Wspólnot Europejskich.

[3] Zob. e-mail skarżącego do EPSO z dnia 13 sierpnia 2010 r.

[4] Zob. na przykład niedawne decyzje Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie skarg 1251/2009/(CK)ANA; 14/2010/ANA i 18/2010/IP.

[5] Decyzja Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie skargi 14/2010/ANA, pkt 32–36.

[6] Sprawa T-72/01 Pyres przeciwko Komisji, Rec. 2003, s. II-861, pkt 70–71.

Traktat ten wyznacza nowy etap w procesie tworzenia coraz ściślejszego związku między narodami Europy, w którym decyzje podejmowane są z możliwie najwyższym poszanowaniem zasady otwartości i jak najbliżej obywateli.

[8] „W celu wspierania dobrych rządów i zapewnienia udziału społeczeństwa obywatelskiego instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii prowadzą swoją pracę z jak największym poszanowaniem zasady otwartości”.

[9] Decyzja Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie dochodzenia z własnej inicjatywy OI/4/2007/(ID)MHZ dotyczącego EPSO, pkt 32.

[10] Decyzja Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich zamykająca dochodzenie z własnej inicjatywy OI/5/2005/PB dotyczące Europejskiego Urzędu Doboru Kadr, pkt 23.

[11] Zob. pkt 6 powyżej.