Kontekst dochodzenia

1. W 2015 r. Komitet ONZ przeprowadził pierwszy przegląd przestrzegania przez UE Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych [1] (UNCRPD). Komitet stwierdził, że instytucje UE muszą zrobić więcej, aby wywiązać się ze swojego zobowiązania do zapewnienia osobom niepełnosprawnym dostępu do komunikacji. W szczególności zalecił instytucjom UE podjęcie niezbędnych środków „w celu zapewnienia pełnego stosowania norm dostępności sieci” oraz „oferowania informacji w językach migowych, alfabecie Braille’a, komunikacji wspomagającej i alternatywnej [2] oraz innych dostępnych środków [...] dla osób z niepełnosprawnościami, w tym formatów łatwych do odczytania [3]” [4].

2. Rzecznik Praw Obywatelskich podjął działania następcze w związku z tym ustaleniem, pisząc do Komisji Europejskiej, biorąc pod uwagę jej wiodącą rolę wśród instytucji UE w dziedzinie dostępności stron internetowych [5].

3. W swojej odpowiedzi [6] Komisja zauważyła, że zapewnienie funkcji, takich jak informacje w języku migowym i formatach łatwych do odczytania, wykraczałoby poza międzynarodowe normy dotyczące dostępności sieci, do których się zobowiązała, a mianowicie „poziom zgodności AA”[7] zgodnie z wytycznymi dotyczącymi dostępności treści internetowych 2.0 (zwanymi dalej „WCAG”)[8]. Wymagałoby to większych zasobów.

Dochodzenie strategiczne

4. W lipcu 2017 r. Rzecznik Praw Obywatelskich wszczął dochodzenie strategiczne [9] w celu uzyskania od Komisji dalszych informacji na temat dostępności jej stron internetowych i narzędzi internetowych [10].  Zwróciła uwagę, że w październiku 2016 r. UE przyjęła „dyrektywę w sprawie dostępności stron internetowych”[11], w której określono przepisy mające na celu zapewnienie osobom z niepełnosprawnościami lepszego dostępu do stron internetowych i aplikacji mobilnych organów publicznych w państwach członkowskich UE. Chociaż dyrektywa ta ma zastosowanie wyłącznie do państw członkowskich, zachęca się instytucje UE do przestrzegania jej wymogów.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

Uwagi wstępne

5. Prowadząc to dochodzenie, Rzecznik otrzymał od osób z niepełnosprawnościami informacje na temat konkretnych problemów związanych z dostępnością, które napotkały na stronach internetowych Komisji. Zgłoszone problemy obejmowały dostępność internetowego narzędzia Komisji do rejestracji w celu udziału w spotkaniach ekspertów i platformach internetowych organizowanych przez Komisję w celu ułatwienia debat politycznych.

6. Przykłady te pokazują bariery, jakie mogą napotkać osoby z niepełnosprawnościami, próbując zaangażować się w debaty polityczne i społeczne na szczeblu UE. W związku z szybkim rozwojem społeczeństwa informacyjnego, w tym usług online i aplikacji mobilnych, dostępność sieci stała się warunkiem wstępnym „pełnego i skutecznego uczestnictwa w życiu społecznym na równych zasadach z innymi osobami”, zgodnie z wymogami Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. Niezapewnienie, aby narzędzia i platformy internetowe spełniały najwyższe standardy dostępności sieci, podważa prawa osób z niepełnosprawnościami i grozi ich wykluczeniem.

Dążenie do spełnienia najwyższych standardów dostępności stron internetowych

7. Rzecznik Praw Obywatelskich zapytała, czy w celu podjęcia odpowiednich działań następczych w związku z zaleceniem Komitetu ONZ Komisja mogłaby wyjść poza poziom norm międzynarodowych, do których przestrzegania zobowiązała się (norma AA).

8. Komisja odpowiedziała, że niektóre jej strony internetowe i narzędzia internetowe już teraz wykraczają poza standard IA. W ramach trwającego przeglądu Komisja rozważa znaczne zwiększenie liczby stron internetowych spełniających wyższy standard AAA (obejmujący wymogi dotyczące kontrastu, prezentacji wizualnej i obrazów tekstowych).

9. Komisja zauważyła jednak, że ponieważ osoby z niepełnosprawnościami wchodzą w interakcję z instytucjami UE w taki sam sposób jak inni użytkownicy, określenie sekcji jej stron internetowych, które powinny być traktowane priorytetowo w celu spełnienia wyższych standardów, byłoby obszernym i trudnym zadaniem.

10. Rzecznik zachęca Komisję do podjęcia wysiłków na rzecz zwiększenia liczby jej stron internetowych spełniających wymogi AAA, a także do przedstawienia propozycji uruchomienia projektu pilotażowego w celu udostępnienia informacji w łatwym do czytania formacie na ogólnej stronie internetowej instytucji UE (europa.eu).

11. Rzecznik uważa, że Komisja powinna zbadać, w jaki sposób rozszerzyć stosowanie dostępnych formatów, takich jak łatwe do odczytania, na swoich innych stronach internetowych.

12. Chociaż Rzecznik Praw Obywatelskich zgadza się, że osoby z niepełnosprawnościami mają w dużej mierze takie same interesy dotyczące treści na stronie internetowej jak inne osoby, uważa jednak, że możliwe jest priorytetowe traktowanie niektórych treści, które powinny być dostarczane w formacie spełniającym wyższe wymogi AAA. Może to obejmować strony internetowe lub narzędzia internetowe, za pomocą których społeczeństwo kontaktuje się z Komisją (takie jak procedury składania skarg lub formularze konsultacji publicznych), lub strony internetowe zawierające podstawowe informacje na temat prac Komisji (w tym treści audiowizualne). 

13. Rzecznik sugeruje zatem, aby Komisja dostarczała treści w formatach spełniających wyższe normy dostępności AAA w odniesieniu do priorytetowych sekcji swoich stron internetowych i narzędzi internetowych (sugestia 1).

14. Rzecznik zauważa ponadto, że w dniu 5 czerwca 2018 r. opublikowano nową wersję wytycznych dotyczących dostępności treści internetowych (WCAG 2.1). Zaktualizowana wersja ma na celu poprawę dostępności dla trzech głównych grup: użytkowników z zaburzeniami poznawczymi lub trudnościami w uczeniu się, użytkowników słabowidzących i użytkowników z niepełnosprawnościami na urządzeniach mobilnych.

15. Rzecznik zwraca się zatem do Komisji o poinformowanie jej o planach zastosowania się do zaktualizowanej wersji wytycznych w odpowiedzi na niniejsze dochodzenie (sugestia 2).

Weryfikacja dostępności stron internetowych

16. W odpowiedzi na pytania Rzecznika dotyczące sposobu oceny dostępności jego stron internetowych i narzędzi internetowych Komisja wyjaśniła, że oceny dostępności obejmują automatyczne kontrole za pomocą narzędzi internetowych. Skonsultowano się z ekspertami wewnętrznymi i zewnętrznymi. Komisja wskazała również, że użytkownicy mogą przekazywać informacje zwrotne za pośrednictwem formularzy kontaktowych dostępnych na jej stronach internetowych. Wyniki i wnioski z tych informacji zwrotnych są zestawiane w zaleceniach.

17. Rzecznik z zadowoleniem przyjmuje stosowanie różnych metod oceny dostępności i zachęca Komisję do kontynuowania i dalszego rozwijania tej kwestii. Niemniej jednak z odpowiedzi Komisji wynika, że nie przeprowadza ona regularnych ocen. Rzecznik uważa, że problemy związane z dostępnością można wykrywać i korygować na wczesnym etapie, jeżeli prowadzi się regularne monitorowanie. Regularne kontrole pomagają również zapewnić zgodność z normami dostępności sieci w miarę upływu czasu. Komisja mogłaby zatem ustalić, czy należy opracować politykę, w ramach której będzie regularnie oceniać dostępność swoich stron internetowych. Rzecznik przyznaje, że regularne oceny mogą stanowić wyzwanie dla Komisji ze względu na setki stron internetowych, którymi zarządza [12].

18. W swojej odpowiedzi skierowanej do Rzecznika Praw Obywatelskich Komisja ogłosiła, że przyjmie plan działania w sprawie dostępności stron internetowych. Komisja powinna uwzględnić powyższe w tym kontekście. Rzecznik sugeruje, aby w planie działania Komisji określono kwestie dostępności, którymi należy się zająć (na przykład w następstwie audytu zewnętrznego), określono planowane działania, priorytetowo potraktowano najważniejsze działania i określono szczegółowy harmonogram ich realizacji. Komisja powinna regularnie monitorować sposób wdrażania tego planu działania (sugestia 3).

19. Rzecznik Praw Obywatelskich nie jest przekonany, że należy korzystać ze standardowych formularzy kontaktowych w celu gromadzenia informacji zwrotnych na temat stron internetowych Komisji, aby gromadzić również informacje zwrotne na temat kwestii związanych z dostępnością. Bardziej odpowiednie wydają się specjalne strony internetowe ze specjalnymi mechanizmami informacji zwrotnej na temat dostępności, zarządzane przez wyspecjalizowanych pracowników. Kwestia ta zostanie poddana dalszej analizie poniżej.

Obowiązkowe szkolenia w zakresie dostępności dla wszystkich pracowników pracujących na stronach internetowych

20. Rzecznik zapytała, czy Komisja rozważy wprowadzenie obowiązkowych szkoleń w zakresie dostępności dla wszystkich pracowników pracujących na stronach internetowych.

21. Komisja stwierdziła, że oferuje już kursy na temat dostępności stron internetowych, które są otwarte dla wszystkich pracowników i obejmują podstawy projektowania i tworzenia dostępnych stron internetowych. Stwierdził, że rozważy uczynienie tych kursów obowiązkowymi dla wszystkich pracowników pracujących jako projektanci stron internetowych, programiści stron internetowych i webmasterzy.

22. Rzecznik z zadowoleniem przyjmuje tę inicjatywę i sugeruje, aby Komisja wprowadziła obowiązkowe szkolenia dla wszystkich pracowników pracujących na stronach internetowych. Pierwszym krokiem mogłoby być wprowadzenie kursów na temat dostępności stron internetowych w ramach szkolenia wprowadzającego dla nowo przybyłych w tej dziedzinie (sugestia 4).

23. Komisja powinna zapewnić obowiązkowe szkolenia w zakresie dostępności stron internetowych wszystkim kategoriom pracowników pracujących na stronach internetowych, a nie tylko wymienionym w jej odpowiedzi, w tym redaktorom stron internetowych i pracownikom odpowiedzialnym za zamieszczanie dokumentów lub informacji na stronach internetowych. Zapewniając personelowi wytyczne dotyczące niezbędnych środków, można znacznie poprawić dostępność treści internetowych [13].

Publikowanie informacji na temat dostępności stron internetowych i umożliwianie użytkownikom przekazywania informacji zwrotnych

24. Rzecznik zapytała, czy Komisja zamierza udostępnić szczegółowe, wyczerpujące i jasne „oświadczenie w sprawie dostępności”[14] dotyczące jej stron internetowych i aplikacji mobilnych. Zgodnie z przepisami dyrektywy w sprawie dostępności stron internetowych powinno to:

wyjaśnić, jakie treści nie są dostępne w przystępnym formacie i dlaczego; zapewnia użytkownikom możliwość zażądania dostępnej wersji niedostępnych treści; zapewnienie użytkownikom możliwości przekazywania informacji zwrotnych lub zwracania uwagi na wszelkie niedociągnięcia; oraz wskazać, w jaki sposób użytkownicy mogą dochodzić roszczeń, jeżeli otrzymają niezadowalające odpowiedzi na informacje zwrotne lub prośby o dostępne treści.

25. Komisja odpowiedziała, że publikuje już oświadczenia dotyczące dostępności stron internetowych na swojej stronie internetowej i na ogólnej stronie internetowej instytucji UE (europa.eu). Stwierdziła, że w świetle wymogów dyrektywy w sprawie dostępności stron internetowych jeszcze bardziej poprawi te oświadczenia dotyczące dostępności stron internetowych, a także istniejące mechanizmy ułatwiające przekazywanie informacji zwrotnych na temat kwestii związanych z dostępnością stron internetowych.

26. Rzecznik zauważa, że dokumenty online, do których odnosi się Komisja [15], nie zawierają wszystkich informacji, które powinno zawierać oświadczenie w sprawie dostępności. Na przykład żadna ze stron internetowych wymienionych przez Komisję nie posiada specjalnego mechanizmu przekazywania informacji zwrotnych na temat kwestii związanych z dostępnością.

27. Jak wspomniano powyżej, oświadczenie w sprawie dostępności online powinno: wyjaśnić, jakie treści nie są dostępne w dostępnym formacie, umożliwić użytkownikom zwrócenie się o dostępną wersję takich treści, uwzględnić sposób przekazywania informacji zwrotnych na temat kwestii związanych z dostępnością oraz określić, w jaki sposób użytkownicy mogą dochodzić roszczeń. Ważne jest również zapewnienie, aby oświadczenia dotyczące dostępności były aktualizowane po aktualizacji strony internetowej lub ocenie dostępności.

28. Rzecznik Praw Obywatelskich zasugeruje Komisji dalsze udoskonalenie oświadczeń dotyczących dostępności oraz dostosowanie ich do wymogów dyrektywy w sprawie dostępności stron internetowych (sugestia 5).

29. W tym celu Rzecznik wzywa Komisję do skorzystania z własnej „decyzji wykonawczej” z października 2018 r., w której określono wzór oświadczenia w sprawie dostępności, zgodnie z dyrektywą w sprawie dostępności stron internetowych [16]. Rzecznik zwraca się również do Komisji o wykorzystanie dobrych przykładów istniejących oświadczeń w sprawie dostępności, które przedstawiono w niedawnym badaniu przygotowanym dla Dyrekcji Generalnej ds. Sieci Komunikacyjnych, Treści i Technologii [17].

30. Komisja powinna rozważyć odpowiednie rozwiązanie dla szerokiej gamy stron internetowych i aplikacji mobilnych, którymi zarządza, takie jak powiązanie ze wspólnym oświadczeniem w sprawie dostępności, w przypadku gdy nie jest możliwe posiadanie specjalnego oświadczenia w sprawie dostępności.

Dostępność wewnętrznych stron internetowych i narzędzi internetowych dla pracowników

31. Rzecznik zwróciła się do Komisji z pytaniem, czy jej wewnętrzne strony internetowe i narzędzia internetowe dla pracowników spełniają normy zgodności IA określone w WGAC. W szczególności zapytała o narzędzie internetowe dla wspólnego systemu ubezpieczenia chorobowego instytucji UE (JSIS Online).

32. Komisja przyznała, że interfejs użytkownika narzędzia JSIS Online jest stary i nie spełnia odpowiednich wymogów dostępności. Zapewniła jednak Rzecznika Praw Obywatelskich, że jest zdecydowana poprawić tę sytuację. Stwierdziła, że planuje opracować aplikację mobilną w ciągu najbliższych dwóch lat, aby stopniowo zastąpić istniejące narzędzie JSIS Online. W międzyczasie Komisja stwierdziła, że zbada również sposoby poprawy dostępności istniejącego narzędzia internetowego JSIS.

33. Rzecznik z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji dotyczącą zbadania sposobów zapewnienia dostępności JSIS Online. Rzecznik sugeruje, aby Komisja opracowała plan działania w tym zakresie i wdrożyła go w odpowiednim czasie (sugestia 6).  

Wnioski

Rzecznik wyraża uznanie dla Komisji za podjęcie kroków w celu zapewnienia i zwiększenia dostępności jej stron internetowych i narzędzi internetowych oraz za zobowiązanie się do dalszych ulepszeń. W szczególności Rzecznik z zadowoleniem przyjmuje zamiar Komisji dotyczący przygotowania planu działania na rzecz poprawy dostępności stron internetowych.

Rzecznik Praw Obywatelskich uważa, że ważne jest zapewnienie terminowego wdrożenia planowanych środków. Składająca petycję uważa również, że możliwe są dalsze kroki przedstawione poniżej.

W związku z tym zamyka swoje dochodzenie strategiczne następującym wnioskiem:

Rzecznik wyraża zadowolenie, że ogólnie rzecz biorąc Komisja Europejska podejmuje kroki w celu poprawy dostępności swoich stron internetowych i narzędzi internetowych dla osób z niepełnosprawnościami.

Komisja zostanie poinformowana o tej decyzji.

Propozycje usprawnień

1) Komisja powinna kontynuować swój plan udostępniania pewnych ogólnych informacji w formacie łatwym do odczytania. Powinien on również dostarczać treści internetowe w przystępnych formatach, które spełniają wyższe normy międzynarodowe (poziom zgodności AAA) w szerszym zakresie stron internetowych. Komisja powinna wymienić sekcje stron internetowych i narzędzi internetowych, w przypadku których priorytetem będą wyższe normy dostępności.

2) Biorąc pod uwagę najnowszą wersję wytycznych dotyczących dostępności treści internetowych, WCAG 2.1, opublikowaną w czerwcu 2018 r., Komisja powinna poinformować Rzecznika Praw Obywatelskich o swoich planach zastosowania się do zaktualizowanej wersji wytycznych.

3) Komisja powinna przyjąć plan działania w sprawie dostępności stron internetowych, o którym wspomniała w swojej odpowiedzi skierowanej do Rzecznika Praw Obywatelskich. Należy w nim określić kwestie związane z dostępnością, którymi należy się zająć (na przykład w następstwie audytu zewnętrznego), określić planowane działania, priorytetowo potraktować najważniejsze działania oraz określić szczegółowy harmonogram ich realizacji. Komisja powinna regularnie monitorować sposób realizacji tego planu działania.

4) Komisja powinna wprowadzić obowiązkowe szkolenia w zakresie dostępności stron internetowych dla wszystkich pracowników pracujących na stronach internetowych, w tym dla redaktorów stron internetowych i innych pracowników odpowiedzialnych za publikowanie treści online.

5) Komisja powinna zamieszczać „oświadczenia o dostępności” na swoich stronach internetowych i narzędziach internetowych, a także mechanizmy przekazywania informacji zwrotnych przez użytkowników, zgodnie z dyrektywą w sprawie dostępności stron internetowych.

6) Komisja powinna poprawić dostępność wewnętrznego narzędzia internetowego JSIS Online. Powinien on określać harmonogram uruchomienia aplikacji mobilnej, która powinna spełniać odpowiednie normy dostępności.

 

Emily O'Reilly

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich

Strasburg, 20 grudnia 2018 r.

 

[1] Dostępne pod adresem: https://www.un.org/development/desa/disabilities/convention-on-the-rights-of-persons-with-disabilities.html

[2] Są to metody komunikacji, które uzupełniają lub zastępują mowę lub pisanie.

[3] Formaty „łatwe do czytania” przedstawiają informacje w sposób zrozumiały dla osób z niepełnosprawnością intelektualną.

[4] Komitet ds. Praw Osób z Niepełnosprawnościami, uwagi końcowe dotyczące wstępnego sprawozdania Unii Europejskiej (CRPD/C/EU/CO/1), 2 października 2015 r. Zobacz pkt 82–83.

[5] Komisja przewodniczy międzyinstytucjonalnemu komitetowi redakcyjnemu ds. Internetu (CEIII), w ramach którego instytucje spotykają się, aby koordynować rozwój swoich stron internetowych, w tym pod względem dostępności stron internetowych.

[6] Korespondencja Rzecznika Praw Obywatelskich z Komisją w kontekście jej inicjatywy strategicznej SI/2/2016/EA jest dostępna pod adresem: https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/48410  

[7] Istnieją trzy poziomy zaangażowania: poziomy zgodności A, AA i AAA, przy czym AAA obejmuje większość kryteriów dostępności. Od stycznia 2010 r. wszystkie nowe strony internetowe opracowane przez Komisję w domenie europa.eu muszą być zgodne z poziomem AA. http://ec.europa.eu/ipg/standards/accessibility/index_en.htm

[8] Wytyczne te zostały opracowane przez World Wide Web Consortium (W3C) w 2008 roku z pomocą osób i organizacji na całym świecie. Określono w nich, w jaki sposób zwiększyć dostępność treści internetowych dla osób z niepełnosprawnościami.

[9] Wszystkie dokumenty związane z zapytaniem są dostępne pod adresem:

https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/50299

[10] Przykłady narzędzi internetowych obejmują narzędzie Komisji EUSurvey i internetowe formularze skarg.

[11] Dyrektywa (UE) 2016/2102 w sprawie dostępności stron internetowych i mobilnych aplikacji organów sektora publicznego, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32016L2102 

[12] Komisja wskazała, że zarządza ponad 400 stronami internetowymi i milionami stron.

[13] Na przykład strona internetowa rządu Zjednoczonego Królestwa zawiera wytyczne dotyczące publikowania dostępnych dokumentów, które są dostępne pod adresem: https://www.gov.uk/guidance/how-to-publish-on-gov-uk/accessible-pdfs

Zob. również wytyczne Europejskiej Unii Niewidomych, dostępne pod adresem: http://www.euroblind.org/publications-and-resources/making-information-accessible-all#How_to_make_electronic_documents_accessible 

[14] Oświadczenie w sprawie dostępności to dokument zamieszczony na stronie internetowej lub w aplikacji organizacji, w którym określa się, w jaki sposób organizacja spełnia mające zastosowanie wymogi dostępności (w przypadku organów sektora publicznego państw członkowskich UE – dyrektywa w sprawie dostępności stron internetowych) i zawiera instrukcje dotyczące sposobu, w jaki można się z nią skontaktować w przypadku problemów z dostępnością.

[15] https://europa.eu/european-union/abouteuropa/accessibility_pl

https://ec.europa.eu/info/about-commissions-new-web-presence_en

[16] https://eur-lex.europa.eu/eli/dec_impl/2018/1523/oj

[17] Dostępność stron internetowych i aplikacji mobilnych; Badanie dotyczące obecnych praktyk w zakresie oświadczeń o dostępności, mechanizmów sprawozdawczych i mobilnych metod monitorowania, przygotowane dla Dyrekcji Generalnej ds. Sieci Komunikacyjnych, Treści i Technologii Komisji Europejskiej przez Capgemini Consulting i Dialogic. Badanie jest dostępne pod adresem: https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/accessibility-websites-and-mobile-apps-study-current-practices-regarding-accessibility