Kontekst dochodzenia

1. W 2015 r. komitet ONZ przeprowadził pierwszy przegląd sposobu, w jaki UE przestrzega Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych [1] (UNCRPD). Komitet stwierdził, że instytucje UE muszą zrobić więcej, aby wywiązać się ze swojego zobowiązania do zapewnienia dostępności komunikacji dla osób z niepełnosprawnościami. W szczególności zaleciła instytucjom UE podjęcie niezbędnych środków „w celu zapewnienia pełnego stosowania standardów dostępności sieci” oraz „oferowania informacji w językach migowych, alfabecie Braille’a, komunikacji wspomagającej i alternatywnej [2] oraz innych dostępnych środków ... dla osób niepełnosprawnych, w tym formatów łatwych do odczytania [3]” [4].

2. Rzecznik podjął działania następcze w związku z tym ustaleniem, kierując pismo do Komisji Europejskiej, biorąc pod uwagę jej wiodącą rolę wśród instytucji UE w dziedzinie dostępności stron internetowych [5].

3. W swojej odpowiedzi [6] Komisja zauważyła, że zapewnienie funkcji takich jak informacje w języku migowym i formatach łatwych do odczytania wykraczałoby poza międzynarodowe normy dotyczące dostępności stron internetowych, do których się zobowiązała, a mianowicie „poziom zgodności AA”[7] na podstawie wytycznych w sprawie dostępności treści internetowych 2.0 (zwanych dalej „WCAG”)[8]. Byłoby to wymagało większych zasobów.

Dochodzenie strategiczne

4. W lipcu 2017 r. Rzecznik wszczął dochodzenie strategiczne [9] w celu uzyskania od Komisji dalszych informacji na temat dostępności jej stron internetowych i narzędzi internetowych [10].  Wskazała, że w październiku 2016 r. UE przyjęła „dyrektywę w sprawie dostępności stron internetowych”[11], w której określono przepisy mające na celu zapewnienie, aby strony internetowe i aplikacje mobilne organów publicznych w państwach członkowskich UE były lepiej dostępne dla osób z niepełnosprawnościami. Chociaż dyrektywa ta ma zastosowanie wyłącznie do państw członkowskich, zachęca się instytucje UE do przestrzegania jej wymogów.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

Uwagi wstępne

5. Prowadząc to dochodzenie, Rzecznik Praw Obywatelskich otrzymał od osób z niepełnosprawnościami informacje na temat konkretnych problemów związanych z dostępnością, które napotkały one na stronach internetowych Komisji. Zgłoszone problemy obejmowały dostępność internetowego narzędzia Komisji służącego do rejestracji w celu udziału w spotkaniach ekspertów i platformach internetowych organizowanych przez Komisję w celu ułatwienia debat orientacyjnych.

6. Przykłady te pokazują, jakie bariery mogą napotykać osoby z niepełnosprawnościami, próbując angażować się w debaty polityczne i społeczne na szczeblu UE. W związku z szybkim rozwojem społeczeństwa informacyjnego, w tym usług internetowych i aplikacji mobilnych, dostępność stron internetowych stała się warunkiem wstępnym „pełnego i skutecznego uczestnictwa w życiu społecznym na równi z innymi”, zgodnie z wymogami Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych. Niezapewnienie, aby narzędzia i platformy internetowe spełniały najwyższe standardy dostępności stron internetowych, podważa prawa osób z niepełnosprawnościami i grozi ich wykluczeniem.

Dążenie do spełnienia najwyższych standardów dostępności stron internetowych

7. Rzecznik zapytała, czy w celu podjęcia odpowiednich działań następczych w związku z zaleceniem Komitetu ONZ Komisja mogłaby wyjść poza poziom norm międzynarodowych, do których się zobowiązała (norma AA).

8. Komisja odpowiedziała, że niektóre z jej stron internetowych i narzędzi internetowych wykraczają już poza standard IA. W ramach trwającego przeglądu Komisja rozważa znaczne zwiększenie liczby stron internetowych spełniających wyższy standard AAA (obejmujący wymogi dotyczące kontrastu, prezentacji wizualnej i obrazów tekstowych).

9. Komisja zauważyła jednak, że ponieważ osoby z niepełnosprawnościami wchodzą w interakcje z instytucjami UE w taki sam sposób jak inni użytkownicy, określenie sekcji swoich stron internetowych, które powinny być traktowane priorytetowo w celu spełnienia wyższych standardów, byłoby obszernym i trudnym zadaniem.

10. Rzecznik zachęca Komisję do podejmowania wysiłków na rzecz zwiększenia liczby stron internetowych spełniających wymogi AAA, a także do zainicjowania projektu pilotażowego mającego na celu udostępnienie informacji w formie łatwej do odczytania na ogólnej stronie internetowej instytucji UE (europa.eu).

11. Rzecznik uważa, że Komisja powinna zbadać, w jaki sposób rozszerzyć stosowanie dostępnych formatów, takich jak łatwe do odczytania, na swoich innych stronach internetowych.

12. Chociaż Rzecznik zgadza się, że w dużej mierze osoby z niepełnosprawnościami mają takie same interesy dotyczące treści strony internetowej jak inne osoby, uważa jednak, że możliwe jest priorytetowe traktowanie niektórych treści, które powinny być dostarczane w formacie spełniającym wyższe wymogi AAA. Może to obejmować strony internetowe lub narzędzia internetowe, za pomocą których społeczeństwo wchodzi w interakcję z Komisją (takie jak procedury składania skarg lub formularze konsultacji publicznych) lub strony internetowe zawierające podstawowe informacje na temat prac Komisji (w tym treści audiowizualne). 

13. Rzecznik sugeruje zatem, aby Komisja udostępniała treści w formatach spełniających wyższe standardy dostępności AAA na priorytetowych sekcjach swoich stron internetowych i w narzędziach internetowych (sugestia 1).

14. Rzecznik zauważa ponadto, że w dniu 5 czerwca 2018 r. opublikowano nową wersję wytycznych dotyczących dostępności treści internetowych (WCAG 2.1). Zaktualizowana wersja ma na celu poprawę dostępności dla trzech głównych grup: użytkowników z zaburzeniami poznawczymi lub trudnościami w uczeniu się, użytkowników z słabym wzrokiem i użytkowników z niepełnosprawnościami na urządzeniach mobilnych.

15. Rzecznik zwraca się zatem do Komisji o poinformowanie jej o planach zastosowania się do zaktualizowanej wersji wytycznych w odpowiedzi na niniejsze dochodzenie (sugestia 2).

Weryfikacja dostępności stron internetowych

16. W odpowiedzi na pytania Rzecznika dotyczące sposobu, w jaki ocenia on dostępność swoich stron internetowych i narzędzi internetowych, Komisja wyjaśniła, że oceny dostępności obejmują automatyczne kontrole za pomocą narzędzi internetowych. Konsultuje się z ekspertami wewnętrznymi i zewnętrznymi. Komisja wskazała również, że użytkownicy mogą przekazywać informacje zwrotne za pośrednictwem formularzy kontaktowych dostępnych na jej stronach internetowych. Wyniki i wnioski z tych informacji zwrotnych są zestawiane w zaleceniach.

17. Rzecznik z zadowoleniem przyjmuje stosowanie różnych metod oceny dostępności i zachęca Komisję do kontynuowania i dalszego rozwijania tego podejścia. Niemniej jednak z odpowiedzi Komisji wynika, że nie przeprowadza ona regularnych ocen. Rzecznik uważa, że problemy z dostępnością można wykryć i skorygować na wczesnym etapie, jeżeli prowadzi się regularne monitorowanie. Regularne kontrole pomagają również z czasem zapewnić zgodność ze standardami dostępności stron internetowych. Komisja mogłaby zatem ustalić, czy należy opracować politykę, w ramach której będzie regularnie oceniać dostępność swoich stron internetowych. Rzecznik Praw Obywatelskich przyznaje, że regularne oceny mogą stanowić wyzwanie dla Komisji ze względu na setki stron internetowych, którymi zarządza [12].

18. W odpowiedzi skierowanej do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich Komisja ogłosiła, że przyjmie plan działania w sprawie dostępności stron internetowych. Komisja powinna wziąć powyższe pod uwagę w tym kontekście. Rzecznik sugeruje, aby w planie działania Komisji określono kwestie dostępności, którymi należy się zająć (na przykład w następstwie audytu zewnętrznego), określono planowane działania, uszeregowano pod względem ważności najważniejsze działania oraz określono szczegółowy harmonogram ich realizacji. Komisja powinna regularnie monitorować sposób realizacji tego planu działania (sugestia 3).

19. Rzecznik nie jest przekonany, że należy stosować standardowe formularze kontaktowe do gromadzenia informacji zwrotnych na temat stron internetowych Komisji, aby gromadzić również informacje zwrotne na temat kwestii związanych z dostępnością. Właściwsze wydają się specjalne strony internetowe z konkretnymi mechanizmami informacji zwrotnej na temat dostępności, zarządzane przez wyspecjalizowanych pracowników. Kwestia ta zostanie poddana dalszej analizie poniżej.

Obowiązkowe szkolenie w zakresie dostępności dla wszystkich pracowników pracujących na stronach internetowych

20. Rzecznik zapytała, czy Komisja rozważy wprowadzenie obowiązkowych szkoleń w zakresie dostępności dla wszystkich pracowników pracujących na stronach internetowych.

21. Komisja stwierdziła, że oferuje już kursy na temat dostępności stron internetowych, które są otwarte dla wszystkich pracowników i obejmują podstawy projektowania i tworzenia dostępnych stron internetowych. Stwierdził, że rozważy wprowadzenie obowiązkowych kursów dla wszystkich pracowników pracujących jako projektanci stron internetowych, programiści i webmasterzy.

22. Rzecznik z zadowoleniem przyjmuje tę inicjatywę i proponuje, aby Komisja wprowadziła obowiązkowe szkolenia dla wszystkich pracowników pracujących na stronach internetowych. Pierwszym krokiem mogłoby być wprowadzenie kursów dotyczących dostępności stron internetowych w ramach szkolenia wprowadzającego dla nowych pracowników w tej dziedzinie (sugestia 4).

23. Komisja powinna zapewnić obowiązkowe szkolenia w zakresie dostępności stron internetowych wszystkim kategoriom pracowników pracujących na stronach internetowych, a nie tylko wymienionym w jej odpowiedzi, w tym redaktorom stron internetowych i pracownikom odpowiedzialnym za zamieszczanie dokumentów lub informacji na stronach internetowych. Zapewniając pracownikom wytyczne dotyczące niezbędnych środków, można znacznie poprawić dostępność treści internetowych [13].

Publikowanie informacji na temat dostępności stron internetowych i umożliwianie użytkownikom przekazywania informacji zwrotnych

24. Rzecznik zapytał, czy Komisja zamierza udostępnić szczegółowe, wyczerpujące i jasne „oświadczenie o dostępności”[14] dotyczące jej stron internetowych i aplikacji mobilnych. Zgodnie z przepisami dyrektywy w sprawie dostępności stron internetowych powinno to:

wyjaśnić, jakie treści nie są dostępne w dostępnym formacie i dlaczego; zapewnić użytkownikom możliwość zwrócenia się o dostępną wersję niedostępnych treści; zapewnić użytkownikom możliwość przekazania informacji zwrotnych lub zwrócenia uwagi na wszelkie niedociągnięcia; oraz wskazać, w jaki sposób użytkownicy mogą dochodzić roszczeń w przypadku otrzymania niezadowalających odpowiedzi na informacje zwrotne lub wnioski o dostępne treści.

25. Komisja odpowiedziała, że publikuje już oświadczenia dotyczące dostępności stron internetowych na swojej stronie internetowej i na ogólnej stronie internetowej instytucji UE (europa.eu). Stwierdziła, że w świetle wymogów dyrektywy w sprawie dostępności stron internetowych ulepszy ona te oświadczenia o dostępności stron internetowych, a także istniejące mechanizmy ułatwiające przekazywanie informacji zwrotnych na temat kwestii związanych z dostępnością stron internetowych.

26. Rzecznik zauważa, że dokumenty internetowe, do których odnosi się Komisja [15], nie zawierają wszystkich informacji, które powinno zawierać oświadczenie w sprawie dostępności. Na przykład żadna ze stron internetowych wymienionych przez Komisję nie posiada specjalnego mechanizmu przekazywania informacji zwrotnych na temat kwestii związanych z dostępnością.

27. Jak zauważono powyżej, oświadczenie w sprawie dostępności online powinno: wyjaśniać, jakie treści nie są dostępne w dostępnym formacie, umożliwiać użytkownikom ubieganie się o dostępną wersję takich treści, zawierać środki przekazywania informacji zwrotnych na temat kwestii związanych z dostępnością oraz określać, w jaki sposób użytkownicy mogą dochodzić roszczeń. Ważne jest również zapewnienie, aby oświadczenia dotyczące dostępności były aktualizowane po aktualizacji strony internetowej lub ocenie dostępności.

28. Rzecznik Praw Obywatelskich zaproponuje Komisji dalszą poprawę oświadczeń dotyczących dostępności i dostosowanie ich do wymogów dyrektywy w sprawie dostępności stron internetowych (sugestia 5).

29. W tym celu Rzecznik wzywa Komisję do skorzystania z własnej „decyzji wykonawczej” z października 2018 r., w której określono wzór oświadczenia w sprawie dostępności, zgodnie z dyrektywą w sprawie dostępności stron internetowych [16]. Rzecznik zachęca również Komisję do korzystania z dobrych przykładów istniejących oświadczeń w sprawie dostępności, które przedstawiono w niedawnym badaniu przygotowanym dla Dyrekcji Generalnej ds. Sieci Komunikacyjnych, Treści i Technologii [17].

30. Komisja powinna rozważyć odpowiednie rozwiązanie dla szerokiej gamy stron internetowych i aplikacji mobilnych, którymi zarządza, takie jak link do wspólnego oświadczenia w sprawie dostępności, w przypadku gdy nie jest możliwe posiadanie specjalnego oświadczenia w sprawie dostępności.

Dostępność wewnętrznych stron internetowych i narzędzi internetowych dla pracowników

31. Rzecznik zwróciła się do Komisji z pytaniem, czy jej wewnętrzne strony internetowe i narzędzia internetowe dla pracowników spełniają normy zgodności IA w ramach WGAC. W szczególności zapytała o narzędzie internetowe dla wspólnego systemu ubezpieczenia chorobowego instytucji UE (JSIS Online).

32. Komisja przyznała, że interfejs użytkownika narzędzia JSIS Online jest stary i nie spełnia odpowiednich wymogów dostępności. Zapewniła jednak Rzecznika, że jest zaangażowana w poprawę tej sytuacji. Stwierdziła, że w ciągu najbliższych dwóch lat planuje opracować aplikację mobilną, która stopniowo zastąpi istniejące narzędzie JSIS Online. W międzyczasie Komisja zapowiedziała, że zbada również sposoby poprawy dostępności istniejącego narzędzia JSIS Online.

33. Rzecznik z zadowoleniem przyjmuje inicjatywę Komisji mającą na celu zbadanie sposobów zapewnienia dostępności JSIS Online. Rzecznik sugeruje, aby Komisja opracowała plan działania w tym zakresie i wdrożyła go w odpowiednim czasie (sugestia 6).  

Wnioski

Rzecznik wyraża uznanie dla Komisji za podjęcie kroków w celu zapewnienia i zwiększenia dostępności jej stron internetowych i narzędzi internetowych oraz za zobowiązanie się do dalszych ulepszeń. W szczególności Rzecznik z zadowoleniem przyjmuje zamiar Komisji dotyczący przygotowania planu działania na rzecz poprawy dostępności stron internetowych.

Rzecznik uważa, że ważne jest zapewnienie terminowego wprowadzenia planowanych środków. Sprawozdawczyni uważa również, że możliwe są dalsze kroki, o których mowa poniżej.

W związku z tym zamyka swoje dochodzenie strategiczne następującym wnioskiem:

Rzecznik wyraża zadowolenie, że ogólnie Komisja Europejska podejmuje kroki w celu poprawy dostępności swoich stron internetowych i narzędzi internetowych dla osób z niepełnosprawnościami.

Komisja zostanie poinformowana o niniejszej decyzji.

Propozycje ulepszeń

1) Komisja powinna przystąpić do realizacji swojego planu udostępnienia pewnych ogólnych informacji w formie łatwej do odczytania. Powinna również dostarczać treści internetowe w przystępnych formatach, które spełniają wyższe standardy międzynarodowe (poziom zgodności AAA) na szerszej gamie stron internetowych. Komisja powinna wymienić sekcje stron internetowych i narzędzi internetowych, dla których priorytetem będą wyższe standardy dostępności.

2) Biorąc pod uwagę najnowszą wersję wytycznych dotyczących dostępności treści internetowych, WCAG 2.1, opublikowaną w czerwcu 2018 r., Komisja powinna poinformować Rzecznika Praw Obywatelskich o swoich planach zastosowania się do zaktualizowanej wersji wytycznych.

3) Komisja powinna przyjąć plan działania w sprawie dostępności stron internetowych, o którym wspomniała w swojej odpowiedzi skierowanej do Rzecznika Praw Obywatelskich. Powinno to wskazywać problemy związane z dostępnością, które należy rozwiązać (na przykład po przeprowadzeniu audytu zewnętrznego), określać planowane działania, nadawać priorytet najważniejszym działaniom oraz określać szczegółowy harmonogram ich realizacji. Komisja powinna regularnie monitorować sposób realizacji tego planu działania.

4) Komisja powinna wprowadzić obowiązkowe szkolenia w zakresie dostępności stron internetowych dla wszystkich pracowników pracujących na stronach internetowych, w tym redaktorów stron internetowych i innych pracowników odpowiedzialnych za publikowanie treści online.

5) Komisja powinna zamieszczać „oświadczenia o dostępności” na swoich stronach internetowych i w narzędziach internetowych, a także mechanizmy przekazywania przez użytkowników informacji zwrotnych, zgodnie z dyrektywą w sprawie dostępności stron internetowych.

6) Komisja powinna poprawić dostępność wewnętrznego narzędzia internetowego JSIS Online. Powinien on określać harmonogram uruchamiania aplikacji mobilnej, która powinna spełniać odpowiednie normy dostępności.

 

Emily O'Reilly

Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich

Strasburg, 20 grudnia 2018 r.

 

[1] Dostępne pod adresem: https://www.un.org/development/desa/disabilities/convention-on-the-rights-of-persons-with-disabilities.html

[2] Są to metody komunikacji, które uzupełniają lub zastępują mowę lub pisanie.

[3] Formaty „łatwe do odczytania” przedstawiają informacje w sposób zrozumiały dla osób z niepełnosprawnością intelektualną.

[4] Komitet Praw Osób Niepełnosprawnych, Uwagi końcowe dotyczące wstępnego sprawozdania Unii Europejskiej (CRPD/C/EU/CO/1), 2 października 2015 r. Zob. pkt 82–83.

[5] Komisja przewodniczy Międzyinstytucjonalnemu Komitetowi Redakcyjnemu ds. Internetu (CEIII), w ramach którego instytucje spotykają się w celu koordynowania rozwoju swoich stron internetowych, w tym w zakresie dostępności stron internetowych.

[6] Korespondencja Rzecznika z Komisją w kontekście jej inicjatywy strategicznej SI/2/2016/EA jest dostępna pod adresem: https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/48410  

[7] Istnieją trzy poziomy zaangażowania: poziomy zgodności A, AA i AAA, przy czym AAA obejmuje większość kryteriów dostępności. Od stycznia 2010 r. wszystkie nowe strony internetowe opracowane przez Komisję w domenie europa.eu muszą być zgodne z poziomem AA. http://ec.europa.eu/ipg/standards/accessibility/index_en.htm

[8] Wytyczne te zostały opracowane przez World Wide Web Consortium (W3C) w 2008 r. z pomocą osób prywatnych i organizacji na całym świecie. Określono w nich, w jaki sposób sprawić, by treści internetowe były bardziej dostępne dla osób niepełnosprawnych.

[9] Wszystkie dokumenty związane z zapytaniem są dostępne pod adresem:

https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/50299

[10] Przykłady narzędzi internetowych obejmują narzędzie EUSurvey Komisji i internetowe formularze skarg.

[11] Dyrektywa (UE) 2016/2102 w sprawie dostępności stron internetowych i mobilnych aplikacji organów sektora publicznego, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32016L2102 

[12] Komisja wskazała, że zarządza ponad 400 stronami internetowymi i milionami stron.

[13] Na przykład strona internetowa rządu Zjednoczonego Królestwa zawiera wskazówki dotyczące publikowania dostępnych dokumentów, które są dostępne pod adresem: https://www.gov.uk/guidance/how-to-publish-on-gov-uk/accessible-pdfs.

Zob. również wytyczne Europejskiej Unii Niewidomych, dostępne pod adresem: http://www.euroblind.org/publications-and-resources/making-information-accessible-all#How_to_make_electronic_documents_accessible 

[14] Oświadczenie w sprawie dostępności jest dokumentem zamieszczonym na stronie internetowej lub w aplikacji organizacji, który określa, w jaki sposób organizacja spełnia mające zastosowanie wymogi dostępności (w przypadku organów sektora publicznego państw członkowskich UE – dyrektywę w sprawie dostępności stron internetowych) i zawiera instrukcje, w jaki sposób można się z nią skontaktować w przypadku problemów z dostępnością.

[15] https://europa.eu/european-union/abouteuropa/accessibility_en

https://ec.europa.eu/info/about-commissions-new-web-presence_en

[16] https://eur-lex.europa.eu/eli/dec_impl/2018/1523/oj

[17] Dostępność stron internetowych i aplikacji mobilnych; badanie dotyczące obecnych praktyk w zakresie oświadczeń o dostępności, mechanizmów sprawozdawczych i metod monitorowania mobilnego, przygotowane dla Dyrekcji Generalnej Komisji Europejskiej ds. Sieci Komunikacyjnych, Treści i Technologii przez Capgemini Consulting i Dialogic. Badanie jest dostępne pod adresem: https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/accessibility-websites-and-mobile-apps-study-current-practices-regarding-accessibility