Geachte mevrouw X,

Verordening (EU) 2021/2303, die begin dit jaar in werking is getreden, heeft het mandaat van het Asielagentschap van de Europese Unie uitgebreid. Het Agentschap heeft bevoegdheden gekregen die zijn betrokkenheid bij de besluitvorming over asiel door de nationale autoriteiten aanzienlijk zullen vergroten en zullen leiden tot meer rechtstreekse contacten tussen het Agentschap en personen die bij zijn acties betrokken zijn. Deze nieuwe bevoegdheden brengen ook strengere verplichtingen op het gebied van de grondrechten met zich mee en doen vragen rijzen over de wijze waarop het Agentschap aan deze verplichtingen zal voldoen en de verantwoordingsplicht voor zijn acties zal waarborgen.

Verordening (EU) 2021/2303 voorziet ook in waarborgen voor de grondrechten die vergelijkbaar zijn met die van Verordening (EU) 2019/1896 betreffende de Europese grens- en kustwacht (Frontex). Zoals u wellicht weet, heb ik in twee afzonderlijke onderzoeken op eigen initiatief onderzocht hoe Frontex uitvoering geeft aan deze waarborgen [1].

Ik heb besloten dit initiatief te lanceren om na te gaan of het Asielagentschap van de Europese Unie voldoende heeft geanticipeerd op uitdagingen in verband met de verantwoordingsplicht en zijn verplichtingen op het gebied van de grondrechten die voortvloeien uit zijn uitgebreide mandaat. Op die manier hoop ik ook uw aandacht te vestigen op kwesties die u in staat stellen deze verplichtingen volledig en zinvol uit te voeren.

Het initiatief zal zich toespitsen op: i) het monitoringmechanisme van het Agentschap, dat eind 2023 gedeeltelijk in werking zal treden; ii) de betrokkenheid van het Agentschap bij niet-EU-landen (bijvoorbeeld hoe het informatie over landen van herkomst verzamelt); en iii) het klachtenmechanisme en de grondrechtenfunctionaris.

Ik zou het op prijs stellen als het Agentschap uiterlijk eind oktober 2022 zou kunnen antwoorden op de vragen in de bijlage bij deze brief.

Ik wil het antwoord van het Agentschap (waarbij vertrouwelijke informatie wordt achtergehouden) op mijn website publiceren. Ik zou ook geïnteresseerde belanghebbenden in de gelegenheid willen stellen opmerkingen over dat antwoord te maken.

Indien u meer informatie of verduidelijkingen over dit initiatief wenst, aarzel dan niet om contact op te nemen met de hoofdadviseur voor naleving van het Handvest, die verantwoordelijk is voor het onderzoek. Indien het Agentschap dit verkiest, kan een vergadering worden georganiseerd om het initiatief te bespreken en alle relevante informatie te delen.

Met vriendelijke groet,

Emily O'Reilly

Europese Ombudsman

Straatsburg, 11/07/2022

Bijlage: Vragen aan het Asielagentschap van de Europese Unie

[1] Zie: OI/5/2020/MHZ (https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/57955) en OI/4/2021/MHZ (https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/151369)

bijlage

Vragen aan het Asielagentschap van de Europese Unie

1) Heeft het Asielagentschap van de Europese Unie al een voorstel opgesteld over de procedure voor het toezicht op de operationele en technische toepassing van de wettelijke verplichtingen van de EU door de lidstaten? 

2) Heeft het Agentschap overwogen om in het kader van deze monitoring onaangekondigde bezoeken ter plaatse door deskundigenteams op te nemen om een zinvolle kwalitatieve en kwantitatieve beoordeling te waarborgen?

3) Zijn detentiepraktijken, rechtsbijstand en hervestiging opgenomen als onderwerpen voor beoordeling?

4) Welke informatie zal het Agentschap, naast de door de nationale autoriteiten verstrekte informatie, gebruiken voor zijn beoordeling? Kan bij de beoordeling systematisch rekening worden gehouden met de standpunten, ervaringen en beoordelingen van nationale ombudsmannen en andere organen voor toezicht op de mensenrechten, die vaak een directe rol spelen ten aanzien van asielzoekers en vluchtelingen?

5) Voorziet het Agentschap in de mogelijkheid voor personen die zich op het grondgebied van de beoordeelde lidstaat bevinden (EU-burgers of onderdanen van derde landen) om klachten in te dienen bij het Agentschap of zijn verbindingsofficier over niet-naleving van het EU-asielrecht door de betrokken lidstaat? Zo ja, kan het Agentschap zich laten inspireren door de regels van de Commissie inzake interactie met EU-burgers die klagen over inbreuken op het EU-recht?[1]

6) Hoe zal het Agentschap de onpartijdigheid van zijn analyse met betrekking tot de landen van herkomst waarborgen?

7) Heeft het Agentschap overwogen een panel van onafhankelijke deskundigen op te richten om aan deze analyse bij te dragen?

8) Hoe zal het Agentschap in dit verband samenwerken met zijn adviesforum?

9) Hoe interpreteert het Agentschap zijn taak om de operationele samenwerking tussen lidstaten en niet-EU-landen te vergemakkelijken, onder meer met betrekking tot de bescherming van de grondrechten (preambule punt 38 en artikel 35 van Verordening (EU) 2021/2303)?

10) Welke methode zal het Agentschap toepassen om de mensenrechtensituatie in niet-EU-landen te beoordelen en onder welke omstandigheden zou het van oordeel zijn dat de situatie in een land van dien aard is dat het geen verbindingsofficier in dat land kan inzetten?

11) Wanneer verwacht het Agentschap dat de grondrechtenfunctionaris operationeel zal worden?

12) Hoe zal dit worden onderzocht wanneer er sprake is van vermeende schendingen van de grondrechten door deskundigen van de asielondersteuningsteams die geen personeelsleden van het Agentschap of nationale autoriteiten zijn?

13) Wanneer verwacht het Bureau de grondrechtenstrategie vast te stellen, zoals vereist op grond van Verordening (EU) 2021/2303?

14) Wanneer door het Agentschap geleide “asielondersteuningsteams” deelnemen aan EU-ondersteuningsteams voor migratiebeheer ^[2], beschikken zij dan over een specifieke contactcode? Zo ja, wanneer verwacht het Agentschap deze code vast te stellen en zal deze afwijken van de gedragscode die door het Europees Grens- en kustwachtagentschap (Frontex) wordt toegepast voor alle deelnemers aan zijn activiteiten?

15) Is het Agentschap op de hoogte van de suggesties van de Europese Ombudsman aan Frontex met betrekking tot zijn klachtenmechanisme? Zo ja, heeft het Agentschap hiermee rekening gehouden bij het nadenken over het opstellen van zijn eigen uitvoeringsvoorschriften?

16) Op basis van welke criteria zal het Agentschap besluiten de inzet van asielondersteuningsteams op te schorten of te beëindigen (overeenkomstig artikel 19, lid 6, punt c), van Verordening (EU) 2021/2303)? Is het Agentschap op de hoogte van de suggesties van de Europese Ombudsman aan Frontex met betrekking tot transparantie rond dergelijke beraadslagingen en besluiten en met welke informatie moet rekening worden gehouden? Zo ja, heeft het Agentschap hiermee rekening gehouden bij het nadenken over het opstellen van zijn eigen uitvoeringsvoorschriften?

[1] https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=uriserv%3AOJ.C_.2017.018.01.0010.01.ENG&toc=OJ%3AC%3A2017%3A018%3ATOC

Bijlage bij de mededeling van de Commissie "Betere resultaten door betere toepassing".

[2] Ondersteuningsteams voor migratiebeheer bestaan uit personeel van het EUAA, Frontex en mogelijk andere agentschappen (zoals Europol en/of het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten). Zij bieden ondersteuning aan de autoriteiten van de lidstaten in de hotspots. https://ec.europa.eu/home-affairs/pages/glossary/migration-management-support-team_en