Geachte voorzitter Metsola,

Geachte leden van het Europees Parlement,

Beste collega-ombudsmannen en geëerde gasten,

Hartelijk dank voor uw deelname aan het 30-jarig bestaan van het Europees netwerk van ombudsmannen (ENO) en voor de lancering van het verslag dat het verhaal van deze opmerkelijke reis vertelt.

Een bijzonder welkom voor iedereen die vanuit heel Europa naar Straatsburg is gereisd. Uw aanwezigheid herinnert ons aan wat dit netwerk werkelijk is: niet alleen een structuur op papier, maar een gemeenschap van mensen verenigd door hun gezamenlijke inzet voor openbare dienstverlening en de rechten van burgers.

Ik wil ook het Europees Parlement bedanken voor zijn standvastige steun aan mijn bureau en aan ENO, onder meer via de Commissie verzoekschriften, die zelf een waardevol lid van ons netwerk is.

Voorzitter Metsola, bedankt dat u zich bij ons in Straatsburg, de thuisbasis van zowel het Europees Parlement als de Europese Ombudsman, heeft gevoegd. Het is passend dat we deze verjaardag hier vieren, op een plek waar de stem van de burgers moet worden gehoord – waar democratie meer is dan een beginsel, maar een concrete realiteit. In elk debat, in elke stemming, in elk initiatief zoals het initiatief dat ons vandaag bijeenbrengt.

Staat u mij toe te zeggen dat mijn inzet voor ENO ook een persoonlijke inzet is. Voordat ik Europees ombudsman werd, was ik vijf jaar lang adjunct-ombudsman van Portugal.

Die jaren hebben me geleerd hoe waardevol het is om collega's in heel Europa te hebben om zich tot collega's te wenden die een nieuw perspectief kunnen bieden, hun ervaring kunnen delen en kunnen helpen bij het vinden van een oplossing. Ik heb ook gezien hoeveel we verschuldigd zijn aan degenen die onze instellingen in de loop der jaren hebben gediend, met name de voormalige ombudsmannen die in dit verslag worden erkend.

Zo wordt een netwerk meer dan een uitwisselingsforum. Het wordt een bron van kracht in ons dagelijks werk.

En het is deze geest van samenwerking die het jubileumverslag van vandaag zijn echte betekenis geeft: het vertelt niet alleen het verhaal van dertig jaar netwerk, maar ook het verhaal van de mensen, gedeelde ervaringen en collectieve betrokkenheid die het hebben ondersteund.

Het is terecht te erkennen dat dit initiatief afkomstig is van Marta Hirsch, die al heel lang deel uitmaakt van het ENO-team van de Ombudsman en zoveel heeft gegeven aan ons netwerk.

Marta begreep dat dertig jaar samenwerking meer dan een feest vereiste. Ze vroegen om een overzicht van wat we hebben geleerd, wat we hebben bereikt en wat we samen kunnen blijven opbouwen.

Marta, dank u voor dit initiatief en voor uw blijvende inzet voor ENO.

In dit verslag worden de instrumenten van het ENO in actie getoond. Het laat zien wat er mogelijk is als we elkaar steunen; wanneer we samenwerken tussen instellingen en over de grenzen heen; en wanneer we solidair zijn, ervoor zorgen dat niemand alleen staat wanneer we de waarheid tot de macht spreken.

Onze mandaten verschillen en in de loop van drie decennia zijn velen geëvolueerd. Maar één ding is nooit veranderd. Zoals Jacob Söderman, de eerste Europese Ombudsman en oprichter van ons netwerk, het uitdrukte, werd ENO opgericht om “de rechten van burgers uit hoofde van het EU-recht op alle niveaus binnen de Unie en haar lidstaten een levende realiteit te maken”.

Dat oprichtingsdoel loopt door de bladzijden van dit verslag. Het laat zien hoe het EU-recht, met inbegrip van het Handvest van de grondrechten, ombudsmannen in heel Europa in staat heeft gesteld rechten om te zetten in realiteit en een tastbaar verschil te maken in het leven van mensen.

Mijn bureau zal dit netwerk en de samenwerking die het mogelijk maakt, blijven versterken, zodat elke ombudsman gebruik kan maken van Europese expertise en ondersteuning wanneer dat nodig is.

Omdat de echte waarde van dit netwerk ligt in het verschil dat het maakt in het leven van mensen.

Denk aan een student die naar een ander land verhuist en een ziektekostenverzekering nodig heeft. Of een niet-EU-familielid van een EU-burger die niet zeker is van zijn verblijfsrecht.

Dit zijn echte vragen die collega’s via de zoekprocedure aan mijn Bureau hebben gesteld. Door samen te werken met de EU-administratie helpen we collega’s de antwoorden te vinden die mensen nodig hebben.

En soms gaat ook de samenwerking verder: we onderzoeken samen.

Dit jaar zijn we twee nieuwe gezamenlijke onderzoeken gestart. Een daarvan betreft het EU-waarschuwingssysteem voor voedselveiligheid dat consumenten in heel Europa beschermt. De andere, onder leiding van de Sloveense ombudsman, onderzoekt hoe overheden de EU-klimaatwetgeving uitvoeren en ons recht op een gezond milieu beschermen.

Verschillende kwesties, verschillende uitdagingen, maar hetzelfde doel: rechten en bescherming in de praktijk laten werken.

Het rapport kijkt ook naar de toekomst.

Het omvat een nieuwe gedragscode voor het gebruik van technologie, met inbegrip van artificiële intelligentie, door ombudsinstellingen.

Technologie moet ons helpen toegankelijker, responsiever en beter in staat te zijn om te dienen. Maar deze vooruitgang mag nooit ten koste gaan van transparantie, privacy of gelijke behandeling.

Ons doel moet duidelijk blijven: het voor mensen gemakkelijker maken om ons te bereiken – niet moeilijker om ons te begrijpen.

Ik ben in het bijzonder de Tsjechische, Estse en Finse ombudsmannen dankbaar dat zij leiding hebben gegeven aan het opstellen van deze code, en iedereen die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling ervan.

Geachte voorzitter Metsola,

Geachte leden van het Europees Parlement,

Beste collega's,

We leven in een tijd waarin onze grootste uitdagingen niet stoppen bij de landsgrenzen.

Een pandemie. Een veranderend klimaat. Digitale transformatie. De beweging van mensen. De verspreiding van desinformatie.

Deze uitdagingen komen ook tot uiting in ons dagelijks werk. De rechten van burgers zijn in toenemende mate afhankelijk van de wisselwerking tussen nationale en Europese regels en overheden. Samen vormen zij een gemeenschappelijke Europese ruimte – een ruimte die enorme kansen biedt maar ook moeilijk te navigeren kan zijn.

En hier ligt een paradox. Het systeem kan complex zijn, maar de problemen die mensen ons brengen zijn vaak heel eenvoudig.

Een brief die onbeantwoord bleef. Een uitkering die werd geweigerd. Een beslissing die niemand de tijd nam om uit te leggen.

Het is onze verantwoordelijkheid om die kloof te overbruggen: om het systeem begrijpelijk, toegankelijk en eerlijk te maken. Mensen kunnen hun rechten niet volledig uitoefenen of deelnemen aan het Europese project als ze niet begrijpen hoe het systeem werkt, of als ze zich uitgesloten of gediscrimineerd voelen.

Onze Europese identiteit wordt niet alleen door instellingen en regels ondersteund. Het hangt er ook van af dat mensen kunnen deelnemen, gehoord kunnen worden en het gevoel hebben dat deze gemeenschappelijke ruimte hun toebehoort.

Daarom is samenwerking tussen de ombudsinstellingen van belang. Door onze kennis, ervaring en perspectieven te delen, kunnen we mensen helpen effectiever door het systeem te navigeren, waar hun problemen zich ook voordoen.

Op die manier versterken we niet alleen onze instellingen, maar ook het vertrouwen dat onze gemeenschappelijke Europese ruimte bij elkaar houdt.

En dit is waar ENO het verschil maakt: door onze gezamenlijke inzet om te zetten in praktische samenwerking.

Samenwerking is voor ons geen formaliteit. Het is een verantwoordelijkheid. Het betekent weten wie je moet bellen als er een moeilijke vraag rijst. Het betekent samen onderzoeken wanneer een probleem zich over één land uitstrekt. En het betekent mensen helpen hun weg te vinden naar iemand die kan luisteren en handelen.

Te midden van wantrouwen en instabiliteit kunnen ombudsmannen agenten van hoop zijn.

Geen naïeve hoop. Een hoop gebaseerd op ervaring: dat een klacht kan worden gehoord; dat een fout kan worden rechtgezet; dat een overheidsinstantie kan zeggen: “We hebben het mis – en we zullen het rechtzetten.”

We zijn bruggen tussen mensen en openbare instellingen.

Door middel van klachten zien we waar de verbinding tussen hen is verzwakt en waar deze moet worden hersteld.

Wij bieden mensen een onafhankelijke plek om te draaien. En we bieden instellingen iets essentieels: een eerlijk verslag van wat er mis is gegaan, en een kans om het recht te zetten.

Onze onafhankelijkheid stelt ons in staat om uit te dagen. Ons doel is altijd om te verbeteren.

Hartelijk dank aan iedereen die aan dit verslag heeft bijgedragen. Het eert uw werk, het werk van degenen die ons zijn voorgegaan en de miljoenen Europeanen die hun vertrouwen hebben gesteld in hun ombudsmannen.

Aan elke collega in deze zaal en aan de teams die hier niet konden zijn: het werk dat je doet – vaak rustig, ver van de krantenkoppen – verandert levens.

Als ENO-coördinator ben ik er trots op dit verslag aan het Europees Parlement voor te leggen.

Vandaag vieren we meer dan dertig jaar netwerk. We hernieuwen ons engagement om te luisteren, op te komen voor de rechten van mensen en openbare instellingen te helpen het beter te doen.

Laten we dat engagement de komende dertig jaar voortzetten.

Gelukkige verjaardag, ENO!

En nu geef ik met groot genoegen het woord aan de Voorzitter van het Europees Parlement, Roberta Metsola.