Il-fatti li wasslu għall-ilment

Ir-rekwiżit li jiġi ddokumentat jew stmat il-konsum tal-enerġija tal-GPAI skont l-Att dwar l-IA

1. Is-sistemi tal-IA bi skop ġenerali (GPAI) huma mfassla biex iwettqu ħafna kompiti differenti (bħal pereżempju chats online dwar l-IA). Il-fornituri tal-GPAI għandhom rwol ewlieni minħabba li ħafna sistemi tal-IA mfassla għal kompiti aktar speċifiċi (bħal, pereżempju, ir-rikonoxximent tad-diskors) jinbnew bl-użu ta’ mudelli tal-GPAI. Minħabba dan ir-rwol importanti tal-IA bi skop ġenerali, ir-regolaturi u l-kumpaniji involuti fl-IA jeħtieġu biżżejjed informazzjoni dwar il-mudelli tal-IA bi skop ġenerali biex jifhmu l-kapaċitajiet, ir-riskji u l-impatti tagħhom, inklużi l-impatti ambjentali.

2. Din hija r-raġuni għaliex, skont l-Att dwar l-IA [1], il-fornituri tal-GPAI huma meħtieġa jżommu dokumentazzjoni teknika aġġornata dwar il-mudelli tagħhom, inkluża informazzjoni dwar il-konsum tal-enerġija ta’ dawn il-mudelli, u jikkondividu din l-informazzjoni mal-awtoritajiet kompetenti fuq talba. Din id-dokumentazzjoni trid tkopri wkoll il-“proċess ta’ taħriġ u ttestjar” tal-mudelli,[2] jiġifieri, il-proċessi ta’ żvilupp li matulhom il-mudell qed jintwera ammonti estremament kbar ta’ data sabiex ikun jista’ jitgħallem xejriet biex jagħmel previżjonijiet plawżibbli u jiġġenera tweġibiet għall-pariri tal-utenti fil-futur. Din id-dokumentazzjoni għandu jkun fiha “konsum tal-enerġija magħruf jew stmat tal-mudell”, inkluż il-konsum tal-enerġija matul il-proċess għall-iżvilupp tal-mudell.[3]

3. Fl-istess ħin, l-Att dwar l-IA jistipula li “meta l-konsum tal-enerġija tal-mudell ma jkunx magħruf, il-konsum tal-enerġija jista’ jkun ibbażat fuq informazzjoni dwar ir-riżorsi komputazzjonali użati”.[4] Fi kliem ieħor, jekk fornitur ma jkunx jaf eżattament kemm juża enerġija l-mudell jew kemm juża matul it-taħriġ, huwa permess li jiġi stmat billi wieħed iħares lejn il-potenza komputazzjonali u l-hardware użati biex jinħoloq jew jitħaddem il-mudell, jiġifieri: l-għadd ta’ servers, ċipep, ħin tat-taħriġ, u sigħat tal-informatika. L-Att dwar l-IA jassumi li huwa possibbli għall-fornituri li jfasslu stima raġonevoli tal-konsum tal-enerġija abbażi ta’ dawn il-fatturi.

Ir-rwol tal-Kodiċi ta’ Prattika għall-GPAI

4. L-Att dwar l-IA, bħal ħafna biċċiet ta’ leġiżlazzjoni tal-UE dwar is-sikurezza tal-prodotti, jistabbilixxi rekwiżiti legali ġenerali, li jeħtieġu speċifikazzjoni ulterjuri ta’ soluzzjonijiet tekniċi biex jiġu ssodisfati dawn ir-rekwiżiti. Għalhekk, l-Uffiċċju tal-IA tal-Kummissjoni [5] jrid iħeġġeġ u jiffaċilita t-tfassil ta’ “kodiċijiet ta’ prattika” li jrawmu l-applikazzjoni xierqa tal-Att dwar l-IA. Dan jista’ jistieden lill-fornituri tal-GPAI, lill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti, lis-soċjetà ċivili, lill-akkademja, u lil partijiet ikkonċernati rilevanti oħra biex jikkontribwixxu għat-tfassil ta’ tali kodiċijiet. [6] Skont l-Att dwar l-IA, “il-kodiċijiet ta’ prattika jenħtieġ li jirrappreżentaw għodda ċentrali għall-konformità xierqa mal-obbligi previsti skont [l-Att dwar l-IA] għall-fornituri ta’ mudelli tal-IA bi skop ġenerali. Il-fornituri għandhom ikunu jistgħu jserrħu fuq kodiċijiet ta’ prattika biex juru l-konformità mal-obbligi.”[7]

5. Fl-istess ħin, il-kodiċijiet ta’ prattika huma maħsuba bħala soluzzjonijiet temporanji, sakemm jiġu żviluppati “standards armonizzati” mill-Organizzazzjonijiet Ewropej tal-Istandardizzazzjoni u approvati mill-Kummissjoni. Kif jgħid l-Att dwar l-IA, “ladarba standard armonizzat jiġi ppubblikat u vvalutat bħala xieraq biex ikopri l-obbligi rilevanti mill-Uffiċċju tal-IA [tal-Kummissjoni], il-konformità ma’ standard armonizzat Ewropew għandha tagħti lill-fornituri l-preżunzjoni tal-konformità” mal-obbligi legali imposti mill-Att dwar l-IA.[8] Barra minn hekk, il-Kummissjoni tista’, taħt xi kundizzjonijiet, tistabbilixxi “speċifikazzjonijiet komuni” permezz ta’ atti ta’ implimentazzjoni, fejn l-istandards armonizzati jirriżultaw li fl-aħħar mill-aħħar ma jkunux disponibbli.[9]

6. Skont l-Att dwar l-IA, jenħtieġ li l-Kummissjoni tivvaluta l-adegwatezza tal-kodiċijiet ta’ prattika maħsuba biex jiffaċilitaw l-applikazzjoni tal-Att dwar l-IA u tippubblika l-valutazzjoni tiegħu.[10] F’dak ir-rigward, reċentement tfassal Kodiċi ta’ Prattika għall-GPAI mill-partijiet ikkonċernati, u l-Kummissjoni (kif ukoll il-Bord dwar l-IA) ivvalutawh bħala adegwat.[11]

7. Skont il-Formola Mudell ta’ Dokumentazzjoni proposta minn dan il-Kodiċi, “jekk l-ammont ta’ enerġija użata għat-taħriġ ma jkunx jista’ jiġi stmat minħabba n-nuqqas ta’ informazzjoni kritika minn fornitur tal-komputazzjoni jew tal-hardware”, l-utenti tal-Kodiċi jistgħu jispjegaw it-tip ta’ informazzjoni li ma jkollhomx.[12]

Fuq l-ilment

8. L-ilmentatur, Membru tal-Parlament Ewropew, qies li s-soluzzjoni ta’ hawn fuq proposta mill-Kodiċi mhijiex konformi mad-dispożizzjonijiet rilevanti tal-Att dwar l-IA.

9. L-ilmentatur qajjem it-tħassib tiegħu mal-Kummissjoni. Il-Viċi President tal-Kummissjoni responsabbli għas-Sovranità Teknoloġika, is-Sigurtà u d-Demokrazija wieġeb għat-tħassib tal-ilmentatur f’Settembru 2025. Peress li ma kienx sodisfatt b’din it-tweġiba, l-ilmentatur irrikorra għand l-Ombudsman f’Ottubru 2025.

Fuq l-investigazzjoni

10. L-Ombudsman fetħet inkjesta biex tiċċara kif il-Kummissjoni Ewropea vvalutat id-dispożizzjonijiet tal-Kodiċi dwar il-konsum tal-enerġija.

11. Fil-kuntest tal-inkjesta, it-tim ta’ inkjesta tal-Ombudsman iltaqa’ mar-rappreżentanti tal-Kummissjoni biex jiddiskuti l-kwistjoni mqajma minn dan l-ilment. Barra minn hekk, l-Ombudsman kisbet il-kummenti tal-ilmentatur dwar ir-rapport tal-laqgħa.

Argumenti ppreżentati lill-Ombudsman

12. L-ilmentatur argumenta li, minn naħa waħda, l-Artikolu 53(1) u l-Anness XI tal-Att dwar l-IA jirrikjedu li l-fornituri tal-GPAI jfasslu, iżommu aġġornati, u jagħtu lill-Uffiċċju għall-IA u lill-awtoritajiet nazzjonali kompetenti, fuq talba, informazzjoni dwar il-konsum tal-enerġija magħruf jew stmat tal-mudelli tagħhom użati fis-sistemi tal-GPAI, inkluż il-konsum tal-enerġija matul l-iżvilupp tagħhom, jiġifieri, it-taħriġ u l-ittestjar. Min-naħa l-oħra, il-Kodiċi jidher li jeżenta lill-fornituri milli jwasslu din l-informazzjoni “jekk l-ammont ta’ enerġija użata għat-taħriġ ma jkunx jista’ jiġi stmat minħabba n-nuqqas ta’ informazzjoni kritika minn fornitur ta’ komputazzjoni jew hardware”. F’każ bħal dan, il-fornituri jistgħu sempliċiment jispjegaw liema tip ta’ informazzjoni ma għandhomx. F’dan il-kuntest, l-ilmentatur argumenta li hemm diskrepanza bejn l-Att dwar l-IA u l-Kodiċi.

13. L-ilmentatur żied jgħid li l-Att dwar l-IA għandu rwol uniku fil-mitigazzjoni tar-riskji ambjentali tal-IA. Skont l-ilmentatur, il-projezzjonijiet jissuġġerixxu li l-konsum tal-elettriku relatat mal-IA jista’ aktar mid-doppju sal-2030, li potenzjalment jinkludi 3 % tal-użu totali tal-enerġija tal-UE, filwaqt li fl-Irlanda din iċ-ċifra tista’ taqbeż l-20 %. L-ilmentatur kien imħasseb ukoll li ċ-ċentri tad-data individwali diġà kkonsmaw elettriku daqs 100,000 unità domestika fis-sena.

14. Fit-tweġiba tagħha lill-ilmentatur, il-Kummissjoni argumentat li, jekk il-fornituri ma jkollhomx informazzjoni kritika minn fornitur tal-komputazzjoni jew tal-hardware meħtieġ biex jivvaluta l-konsum tal-enerġija tal-mudell matul it-taħriġ, l-Uffiċċju għall-IA xorta waħda se jistma l-konsum tal-enerġija.

15. Matul il-laqgħa mat-tim ta’ inkjesta tal-Ombudsman, ir-rappreżentanti tal-Kummissjoni indikaw li l-Anness XI tal-Att dwar l-IA jirrikonoxxi li d-data eżatta dwar il-konsum tal-enerġija tista’ ma tkunx magħrufa u alternattivament tista’ tiġi stmata abbażi tar-riżorsi komputazzjonali użati. Madankollu, jista’ jkun hemm każijiet li fihom il-fornituri tal-mudelli ma jkunux jistgħu jagħmlu stima minħabba li ma jkollhomx data kritika mill-fornituri ta’ riżorsi komputazzjonali li jospitaw l-infrastruttura tat-taħriġ tagħhom. Għalhekk, skont il-Kodiċi, il-fornituri tal-mudelli jistgħu jindikaw “Mhux disponibbli” [Mhux disponibbli] u jindikaw b’mod ċar liema informazzjoni kritika ma għandhomx. L-Uffiċċju għall-IA mbagħad jivvaluta jekk l-indikazzjoni pprovduta ta’ informazzjoni kritika nieqsa hijiex raġonevoli. F’każijiet bħal dawn, l-Uffiċċju għall-IA se jagħmel il-valutazzjoni tiegħu stess tal-konsum tal-enerġija abbażi tal-informazzjoni pprovduta u informazzjoni oħra għad-dispożizzjoni tiegħu, kif ukoll is-sejbiet tal-istudju tal-Kummissjoni li għaddej bħalissa dwar l-IA effiċjenti fl-użu tal-enerġija u b’emissjonijiet baxxi [13].

16. Barra minn hekk, ir-rappreżentanti tal-Kummissjoni ċċaraw li, meta l-Kummissjoni tivvaluta kodiċi ta’ prattika bħala adegwat, il-fornituri tal-GPAI għandhom aspettattiva leġittima li l-Kummissjoni se tqis li l-aderenza ma’ kodiċi ta’ prattika approvat hija biżżejjed biex turi l-konformità mal-obbligi rispettivi tagħhom skont l-Att dwar l-IA.

17. Bi tweġiba għall-ispjegazzjoni tal-Kummissjoni ppreżentata matul il-laqgħa mat-tim ta’ inkjesta tal-Ombudsman, l-ilmentatur argumenta li l-approċċ propost mill-Kummissjoni la huwa meħtieġ u lanqas aċċettabbli skont l-Att dwar l-IA. Skont l-ilmentatur, il-fornitur għandu aktar informazzjoni mill-Kummissjoni dwar it-taħriġ tal-mudell tiegħu, u għalhekk ma hemm l-ebda raġuni għaliex it-twettiq tal-istima għandu jkun fattibbli għall-Kummissjoni iżda mhux għall-fornitur. Barra minn hekk, l-ilmentatur sostna li jekk il-Kummissjoni jkollha informazzjoni li tista’ tkun ta’ għajnuna biex tagħmel l-istimi tal-konsum tal-enerġija, jenħtieġ li tippubblika dik l-informazzjoni, u b’hekk tikkondividiha mal-fornituri tal-GPAI li jsibuha diffiċli biex jagħmlu l-istimi tagħhom. Barra minn hekk, l-ilmentatur indika li l-approċċ tal-Kummissjoni huwa illegali minħabba li ma hemm l-ebda bażi legali fl-Att dwar l-IA biex il-Kummissjoni tagħmel stima tal-konsum tal-enerġija. Għall-ilmentatur, jenħtieġ li l-Kummissjoni tibda aġġornament rapidu tal-Kodiċi.

Il-valutazzjoni tal-Ombudsman

18. L-Ombudsman tinnota li l-Kummissjoni vvalutat il-Kodiċi bħala għodda adegwata għall-fornituri biex juru l-konformità mal-Att dwar l-IA, inkluż fir-rigward taż-żamma tad-dokumentazzjoni aġġornata dwar il-konsum tal-enerġija tal-GPAI. L-Ombudsman jifhem li, konsegwentement, il-Kummissjoni, fil-prinċipju, mhux se titbiegħed mis-soluzzjonijiet preskritti mill-Kodiċi fil-valutazzjoni ta’ każijiet individwali. Għalhekk, dan il-Kodiċi jista’ jkollu rwol ċentrali biex jiggwida lill-firmatarji tiegħu jikkonformaw mal-Att dwar l-IA, mill-inqas fl-istadju bikri tal-implimentazzjoni tiegħu, meta l-istandards armonizzati jew l-ispeċifikazzjonijiet tal-Kummissjoni jkunu għadhom mhumiex disponibbli.

19. L-Ombudsman tieħu nota tat-tħassib tal-ilmentatur li l-Kodiċi jidher li jeżenta lill-fornituri, f’każijiet li fihom ma jkollhomx “informazzjoni kritika”, mid-dmir tagħhom li jistmaw il-konsum tal-enerġija tal-mudelli tagħhom matul it-taħriġ u l-ittestjar minflok ma jirrikjedi li jieħdu passi addizzjonali biex jiksbu din l-informazzjoni.

20. F’sitwazzjonijiet bħal dawn, il-Kummissjoni tidher li targumenta li l-fornituri se jwettqu d-dmir tagħhom skont l-Att dwar l-IA billi jispjegaw liema informazzjoni ma għandhomx. Abbażi ta’ din l-informazzjoni u ta’ informazzjoni oħra għad-dispożizzjoni tiegħu, skont il-Kummissjoni, l-Uffiċċju għall-IA tiegħu se jkun f’pożizzjoni li jistma l-konsum tal-enerġija rilevanti b’mod affidabbli biżżejjed, u b’hekk jissodisfa l-objettiv sottostanti tal-Att dwar l-IA. Il-Kummissjoni taċċetta din is-soluzzjoni minħabba li hija mħassba li, f’xi każijiet, jista’ jkun teknikament impossibbli għall-fornituri tal-GPAI li jiksbu informazzjoni teknika dwar ir-riżorsi komputazzjonali użati għall-mudelli tagħhom.

21. Madankollu, l-Ombudsman tinnota wkoll it-tħassib tal-ilmentatur li l-Uffiċċju għall-IA potenzjalment qed jassumi responsabbiltà li l-Att dwar l-IA jpoġġi fuq il-fornituri tal-GPAI.

22. B’mod ġenerali, l-Ombudsman tosserva li l-proċess ta’ implimentazzjoni tal-Att dwar l-IA huwa partikolarment kumpless, peress li jinvolvi valutazzjoni ta’ opportunitajiet, sfidi u soluzzjonijiet teknoloġiċi kompletament ġodda, u jimplika fażijiet ta’ prova u titjib kontinwu. L-Ombudsman tirrikonoxxi l-għarfien espert u d-diskrezzjoni tal-Kummissjoni fid-determinazzjoni ta’ kif l-aħjar tipproċedi biex jintlaħqu l-objettivi tal-Att dwar l-IA, speċjalment minħabba l-evoluzzjoni teknoloġika rapida tal-IA bi skop ġenerali.

23. L-Ombudsman tinnota wkoll li l-Kodiċi huwa maħsub biex ikun strument temporanju li jrawwem il-konformità mal-Att dwar l-IA. Konsegwentement, is-soluzzjonijiet li tipproponi jistgħu jittejbu aktar. B’mod partikolari, skont l-Att dwar l-IA, il-Kummissjoni jeħtiġilha timmonitorja u tevalwa regolarment il-kisba tal-objettivi tal-kodiċijiet ta’ prattika. [14] Barra minn hekk, l-Uffiċċju tal-Kummissjoni għall-IA huwa obbligat jinkoraġġixxi u jiffaċilita r-rieżami u l-adattament tal-kodiċijiet ta’ prattika, b’mod partikolari fid-dawl ta’ standards emerġenti.[15] Fi kwalunkwe każ, il-kodiċijiet ta’ prattika jenħtieġ li fl-aħħar mill-aħħar jiġu sostitwiti minn standards armonizzati jew, jekk l-adozzjoni ta’ dawk tfalli, l-ispeċifikazzjonijiet komuni tal-Kummissjoni stess.[16]

24. Barra minn hekk, l-Ombudsman tosserva li, skont l-Artikolu 40(2) tal-Att dwar l-IA, il-Kummissjoni hija marbuta li titlob riżultati tanġibbli dwar il-proċessi ta’ rapportar u dokumentazzjoni biex tittejjeb il-prestazzjoni tar-riżorsi tas-sistemi tal-IA, bħat-tnaqqis tal-konsum tal-enerġija u ta’ riżorsi oħra tas-sistema tal-IA b’riskju għoli matul iċ-ċiklu tal-ħajja tagħha, u dwar l-iżvilupp effiċjenti fl-użu tal-enerġija tal-GPAI. L-Ombudsman tifhem li dawn ir-riżultati tanġibbli jistgħu jkomplu jtejbu t-traċċar u jgħinu biex jitnaqqas il-konsum tal-enerġija tal-IA fil-kuntest tal-proċess gradwali tal-implimentazzjoni tal-Att dwar l-IA.

25. F’dan il-kuntest, l-Ombudsman tqis li l-pożizzjoni tal-Kummissjoni hija raġonevoli u li, f’dan l-istadju, l-ebda inkjesta ulterjuri dwar dan il-każ ma hija ġġustifikata.

26. Fl-istess ħin, l-Ombudsman għandha fiduċja li, fil-kuntest tal-proċess gradwali u diffiċli tal-implimentazzjoni tal-Att dwar l-IA, il-Kummissjoni se tistinka biex ittejjeb is-soluzzjonijiet tekniċi biex tippermetti lill-fornituri tal-GPAI jissodisfaw ir-rekwiżiti ta’ dan l-Att, inkluż fir-rigward tad-dokumentazzjoni tal-konsum tal-enerġija tal-GPAI.

Konklużjoni

Abbażi tal-inkjesta, l-Ombudsman jagħlaq dan il-każ bis-sejba li ġejja [17]:

L-ebda inkjesta ulterjuri ma hija ġġustifikata minħabba l-impenn tal-Kummissjoni li tissodisfa l-objettivi tal-Att dwar l-IA f’termini ta’ traċċar tal-konsum tal-enerġija tal-GPAI anke f’każijiet li fihom il-fornituri tagħhom ma jkollhomx informazzjoni kritika dwar ir-riżorsi komputazzjonali użati. L-Ombudsman temmen li l-Kummissjoni se tistinka biex ittejjeb is-soluzzjonijiet tekniċi biex tippermetti lill-fornituri tal-IA bi skop ġenerali jissodisfaw ir-rekwiżiti tal-Att dwar l-IA fil-proċess gradwali tal-implimentazzjoni tiegħu.

L-ilmentatur u l-Kummissjoni se jiġu infurmati b’din id-deċiżjoni.

Teresa Anjinho L-Ombudsman
Ewropew

Strasburgu, 06/10/2026

[1] Ir-Regolament 2024/1689 tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill tat-13 ta’ Ġunju 2024 li jistabbilixxi regoli armonizzati dwar l-intelliġenza artifiċjali (...) (l-“Att dwar l-IA”), ĠU L 2024/1689, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32024R1689.

[2] L-Artikolu 53(1)(a) tal-Att dwar l-IA.

[3] L-Anness XI, it-Taqsima 1, il-punt 2(e) tal-Att dwar l-IA.

[4] Ibid., l-aħħar sentenza.

[5] Skont l-Artikolu 3(47) tal-Att dwar l-IA, ““Uffiċċju għall-IA” tfisser il-funzjoni tal-Kummissjoni li tikkontribwixxi għall-implimentazzjoni, il-monitoraġġ u s-superviżjoni tas-sistemi tal-IA u tal-mudelli tal-IA bi skop ġenerali, u l-governanza tal-IA, prevista fid-Deċiżjoni tal-Kummissjoni tal-24 ta’ Jannar 2024 (...)”. Ara https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/ai-office.

[6] L-Artikolu 56 tal-Att dwar l-IA.

[7] Il-Premessa 117 tal-Att dwar l-IA.

[8] Ibid.

[9] L-Artikolu 41(1) tal-Att dwar l-IA.

[10] L-Artikolu 56(6) tal-Att dwar l-IA.

[11] https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/contents-code-gpai

[12] Ibid. Ara l-“Formola ta’ Dokumentazzjoni Mudell” mehmuża mal-“Kapitolu dwar it-Trasparenza”.

[13] https://digital-strategy.ec.europa.eu/mt/consultations/targeted-consultation-measuring-energy-consumption-and-emissions-ai-models-and-systems

[14] L-Artikolu 56(6) tal-Att dwar l-IA.

[15] L-Artikolu 56(8) tal-Att dwar l-IA.

[16] L-Artikoli 41 u 56 tal-Att dwar l-IA, kif ukoll il-Premessa 117 tal-Att dwar l-IA.

[17] Dan l-ilment ġie ttrattat skont it-trattament tal-każijiet delegati, f’konformità mad-Deċiżjoni tal-Ombudsman Ewropew li tadotta Dispożizzjonijiet ta’ Implimentazzjoni