Il-każ kien jikkonċerna talba għal aċċess pubbliku għal dokument relatat mad-deċiżjoni tal-Kummissjoni Ewropea li taħtar proġett ta’ estrazzjoni tal-minerali li jinsab fis-Serbja bħala “Proġett Strateġiku” skont l-Att dwar il-Materja Prima Kritika (CRMA). B’mod speċifiku, l-ilmentatur talab aċċess għall-approvazzjoni rilevanti ta’ din id-deċiżjoni mill-pajjiż mhux tal-UE kkonċernat. L-ilmentatur kien issottometta t-talba tiegħu lill-Kummissjoni Ewropea f’Lulju 2025.

Il-Kummissjoni wieġbet għall-ewwel darba f’Awwissu 2025. Hija identifikat dokument wieħed bħala li jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tat-talba għal aċċess, li għalih irrifjutat li tagħti aċċess pubbliku fl-intier tiegħu. Meta għamlet dan, il-Kummissjoni argumentat li d-divulgazzjoni tista’ ddgħajjef ir-relazzjonijiet internazzjonali tal-UE mal-pajjiż fejn jinsab il-proġett.

L-ilmentatur ikkontesta d-deċiżjoni tal-Kummissjoni billi għamel “applikazzjoni konfermatorja” f’Settembru 2025. Meta l-Kummissjoni naqset milli tipprovdi tweġiba espliċita, l-ilmentatur irrikorra għand l-Ombudsman f’Ottubru 2025.

L-Ombudsman fetħet inkjesta dwar ir-rifjut impliċitu tal-Kummissjoni li tagħti aċċess pubbliku u, bħala l-ewwel pass, talbet lill-Kummissjoni tadotta malajr kemm jista’ jkun tweġiba espliċita għall-applikazzjoni konfermatorja tal-ilmentatur. Fin-nuqqas ta’ tweġiba fil-limitu ta’ żmien stabbilit, it-tim ta’ inkjesta tal-Ombudsman spezzjona d-dokument inkwistjoni, flimkien ma’ dokumentazzjoni dwar il-konsultazzjoni tal-pajjiż mhux tal-UE kkonċernat.

Il-Kummissjoni wieġbet lill-ilmentatur f’Mejju 2026, u tat aċċess parzjali wiesa’ għad-dokument inkwistjoni, filwaqt li ħbiet biss data personali limitata, li l-ilmentatur ma kkontestax. Għalhekk, l-Ombudsman qies li l-ilment dwar ir-rifjut impliċitu ta’ aċċess tal-Kummissjoni kien ġie solvut mill-aċċess li issa ngħata. Minkejja dan, l-Ombudsman iddispjaċiha dwar id-dewmien imġarrab mill-Kummissjoni fit-trattament tat-talba għal aċċess tal-ilmentatur, li ppersista anki wara li kienet fetħet l-investigazzjoni tagħha. L-Ombudsman tkompli tissorvelja mill-qrib il-kwistjoni tad-dewmien abbażi tal-ilmenti ppreżentati lilha.

 

Il-każ kien dwar kif il-Kummissjoni Ewropea infurmat lill-pubbliku dwar l-istatus tal-inizjattiva leġiżlattiva tagħha dwar il-qafas għal sistemi tal-ikel sostenibbli (FSFS), li kienet tifforma parti mill-Istrateġija “Mill-Għalqa sal-Platt”. Wara l-bidu u l-konsultazzjoni pubblika ta’ din l-inizjattiva, il-Kummissjoni ma inkludiethiex fil-programm ta’ ħidma tagħha għall-2024. L-ilmentatur, organizzazzjoni li pparteċipat fil-konsultazzjoni pubblika, kien imħasseb li l-Kummissjoni kienet naqset milli tinforma lill-pubbliku dwar l-istatus tal-inizjattiva u r-raġunijiet għad-dewmien fl-adozzjoni ta’ proposta leġiżlattiva fir-rigward tagħha.

Matul l-inkjesta tal-Ombudsman, il-Kummissjoni spjegat li, fl-2023, kienet irrevediet il-prijoritajiet politiċi tagħha minħabba tfixkil ekonomiku kkawżat mill-gwerra ta’ aggressjoni tar-Russja kontra l-Ukrajna, il-protesti tal-bdiewa madwar l-UE, u tħassib usa’ tal-partijiet ikkonċernati dwar l-agrikoltura tal-UE. Fl-2025, il-Kummissjoni adottat “Viżjoni għall-Agrikoltura u l-Ikel” ġdida. Peress li dan id-dokument ma semmax l-FSFS, il-Kummissjoni kienet tal-fehma li kien ċar għall-partijiet ikkonċernati li din l-inizjattiva kienet twaqqfet. Barra minn hekk, il-Kummissjoni qalet li kienet fil-proċess li taġġorna l-informazzjoni dwar l-inizjattivi ta’ politika kollha tagħha disponibbli fuq is-sit web tagħha.

L-Ombudsman laqgħet l-impenn tal-Kummissjoni li tipprovdi trasparenza akbar dwar l-istatus tal-inizjattivi ta’ politika tagħha u qieset li l-ebda inkjesta ulterjuri dwar din il-kwistjoni ma kienet ġustifikata.

It-tliet każijiet kienu jikkonċernaw kif il-Kummissjoni Ewropea applikat ir-regoli tagħha għal Regolamentazzjoni Aħjar u rekwiżiti proċedurali oħra meta ħejjiet proposti leġiżlattivi dwar id-diliġenza dovuta tas-sostenibbiltà korporattiva (983/2025/MIK), il-ġlieda kontra l-faċilitazzjoni ta’ dħul klandestin ta’ migranti (2031/2024/VB) u l-Politika Agrikola Komuni (1379/2024/MIK). Il-Kummissjoni qieset dawn il-proposti bħala urġenti u, għalhekk, ħalliet barra l-passi previsti fir-regoli tagħha, bħall-valutazzjonijiet tal-impatt u l-konsultazzjonijiet pubbliċi. L-ilmentaturi, li huma organizzazzjonijiet tas-soċjetà ċivili, qiesu li dawn l-ommissjonijiet jiksru r-regoli tal-Kummissjoni għal Regolamentazzjoni Aħjar. F’żewġ każijiet, l-ilmentaturi argumentaw ukoll li l-Kummissjoni naqset milli tivvaluta l-konsistenza tal-proposti leġiżlattivi mal-għanijiet klimatiċi tal-UE, kif meħtieġ mil-Liġi Ewropea dwar il-Klima. F’każ wieħed, l-ilmentatur kien imħasseb ukoll li l-Kummissjoni kisret ir-Regoli ta’ Proċedura tagħha dwar il-konsultazzjonijiet bejn is-servizzi.

Abbażi tal-inkjesti tagħha, l-Ombudsman sabet nuqqasijiet proċedurali fil-mod kif il-Kummissjoni ħejjiet il-proposti leġiżlattivi inkwistjoni, li, meħuda flimkien, kienu jammontaw għal amministrazzjoni ħażina. Biex tindirizza dawn in-nuqqasijiet, l-Ombudsman irrakkomandat li l-Kummissjoni tiżgura applikazzjoni prevedibbli, konsistenti u mhux arbitrarja tar-regoli tagħha għal Regolamentazzjoni Aħjar, billi tiddefinixxi sitwazzjonijiet “urġenti” li jiġġustifikaw deroga mir-rekwiżiti tagħhom, kif ukoll billi tirreġistra u tispjega r-raġunijiet għal kwalunkwe deroga mogħtija. Barra minn hekk, fejn jingħataw derogi, jenħtieġ li l-Kummissjoni tistabbilixxi proċedura biex tiżgura li t-tħejjija urġenti ta’ proposti leġiżlattivi xorta tikkonforma mal-prinċipji ta’ proċess ta’ tfassil tal-liġijiet trasparenti, ibbażat fuq l-evidenza u inklużiv. Biex jassisti lill-Kummissjoni f'dan il-kompitu, l-Ombudsman għamel ukoll erba' suġġerimenti għal titjib, li kienu jinkludu: tiċċara r-regoli tagħha dwar il-konsultazzjoni mal-partijiet ikkonċernati għal proposti urġenti; tiżgura li d-dokumenti analitiċi li jissostitwixxu l-valutazzjonijiet tal-impatt u li jiddeskrivu l-evidenza li tappoġġa l-proposti tagħha jiġu ppubblikati fil-ħin biex ikun jista’ jsir dibattitu pubbliku qabel ma tiġi adottata l-leġiżlazzjoni; il-ħruġ ta’ gwida dwar l-implimentazzjoni ta’ valutazzjonijiet tal-konsistenza klimatika; l-għoti u r-reġistrazzjoni ta’ ġustifikazzjonijiet meta jitqassru l-perjodi ta’ konsultazzjoni bejn is-servizzi taħt il-limiti stabbiliti.

Fit-tweġiba tagħha lill-Ombudsman, il-Kummissjoni qablet li tirrifletti fuq id-definizzjoni ta’ sitwazzjonijiet “urġenti” matul ir-reviżjoni li jmiss tar-regoli għal Regolamentazzjoni Aħjar, kif ukoll li tirreġistra u tippubblika r-raġunijiet għall-applikazzjoni ta’ kwalunkwe deroga mir-rekwiżiti tagħhom. Il-Kummissjoni impenjat ruħha wkoll li tiżgura konsultazzjonijiet immirati dwar il-proposti “urġenti” tagħha, li tippubblika d-dokumenti analitiċi b’evidenza li tappoġġa l-proposti tagħha fi żmien tliet xhur mill-adozzjoni, li tinkludi valutazzjonijiet tal-konsistenza klimatika kemm fid-dokumenti analitiċi kif ukoll fil-memoranda ta’ spjegazzjoni għal proposti futuri u li tipprovdi ġustifikazzjonijiet għal konsultazzjonijiet bejn is-servizzi mqassra.

L-ilmentaturi, fil-kummenti tagħhom dwar it-tweġiba tal-Kummissjoni, qiesu li l-impenji tal-Kummissjoni la huma ċari u lanqas konkreti biżżejjed biex jiggarantixxu proċess ta’ tfassil tal-liġijiet trasparenti, inklużiv u bbażat fuq l-evidenza.

L-Ombudsman laqgħet it-tweġiba kostruttiva ġenerali tal-Kummissjoni għar-rakkomandazzjonijiet u s-suġġerimenti tagħha għal titjib. Minkejja dan, ir-rispons tal-Kummissjoni għadu ma jipprovdix biżżejjed ċarezza dwar il-passi konkreti li biħsiebha tieħu biex timplimenta r-rakkomandazzjonijiet u s-suġġerimenti tal-Ombudsman għal titjib.

Għalhekk, l-Ombudsman se timmonitorja din il-kwistjoni abbażi ta’ lmenti futuri u ladarba l-Kummissjoni tkun iffinalizzat ir-reviżjoni tar-regoli għal Regolamentazzjoni Aħjar. F'dan l-istadju, l-ebda inkjesta ulterjuri ma hija ġġustifikata, u l-Ombudsman għalaq it-tliet każijiet.