Il-fatti li wasslu għall-ilment

1. Biex tgħin fl-indirizzar tal-pandemija tal-COVID-19, il-Kummissjoni Ewropea żviluppat “Strateġija dwar il-Vaċċini”^[1] biex tiżgura vaċċini sikuri u effettivi għall-Ewropa u għad-dinja. L-Istrateġija tistipula li, sabiex tappoġġa lill-kumpaniji fl-iżvilupp u l-produzzjoni rapidi ta’ vaċċin, il-Kummissjoni tidħol fi ftehimiet ma’ produtturi individwali tal-vaċċini f’isem l-Istati Membri. Bi tpattija għad-dritt li jinxtara għadd speċifikat ta’ dożi ta’ vaċċini f’perjodu ta’ żmien partikolari u bi prezz partikolari, parti mill-kostijiet bil-quddiem li jiffaċċjaw il-produtturi tal-vaċċini tiġi ffinanzjata mill-“Istrument għall-Appoġġ ta’ Emerġenza”^[2]. Il-kuntratti konklużi bejn il-Kummissjoni u l-kumpaniji farmaċewtiċi li jiżguraw din il-proċedura jissejħu “ftehimiet ta’ xiri bil-quddiem” (APAs). Il-Kummissjoni tikkoordina tim, inklużi esperti mill-amministrazzjonijiet nazzjonali tal-Istati Membri tal-UE, li nnegozjaw dawn l-APAs mal-kumpaniji farmaċewtiċi rilevanti.

2. F’Settembru 2020, l-ilmentatur, Membru tal-Parlament Ewropew, ressaq talba għal aċċess pubbliku ^[3] għal (1) “il-kuntratt li l-Kummissjoni nnegozjat u ffirmat mal-kumpanija farmaċewtika AstraZeneca għax-xiri ta’ vaċċin kontra l-COVID-19 għall-Istati Membri kollha tal-UE”, u (2) “l-ismijiet tal-persuni li qed jinnegozjaw f’isem l-Istati Membri tal-UE”.

3. Il-Kummissjoni estendiet l-iskadenza sa meta jenħtieġ li tieħu deċiżjoni dwar it-talba ^[4], u fl-aħħar ħarġet id-deċiżjoni inizjali tagħha f'Ottubru 2020. Hija identifikat dokument wieħed bħala li jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni tal-ewwel parti tat-talba, jiġifieri l-APA ffirmat ma’ AstraZeneca (waħda mill-kumpaniji farmaċewtiċi li qed jiżviluppaw il-vaċċini). Madankollu, hija rrifjutat l-aċċess, bl-argument li l-iżvelar jista’ jdgħajjef il-protezzjoni tal-interessi kummerċjali ta’ AstraZeneca.^[5] Il-Kummissjoni ttrattat it-tieni parti tat-talba bħala “talba għall-informazzjoni”^[6]. Il-Kummissjoni argumentat li ma setgħetx tiżvela l-ismijiet, peress li dan idgħajjef il-protezzjoni tad-data personali ^[7] tal-individwi kkonċernati. Huwa qal li l-identitajiet tagħhom jeħtieġ li jiġu protetti biex iżommu l-indipendenza tagħhom u jissalvagwardjawhom minn pressjoni u influwenza esterna bla bżonn. Madankollu, hija żvelat l-isem tal-espert li kien qed jinnegozja f’isem il-Kummissjoni.

4. Peress li ma kienx sodisfatt bit-tweġiba, l-ilmentatur talab lill-Kummissjoni tirrieżamina l-pożizzjoni inizjali tagħha, billi tissottometti “applikazzjoni konfermatorja”.

5. Wara li estendiet l-iskadenza darba, f’Diċembru 2020 il-Kummissjoni infurmat lill-ilmentatur li, minħabba konsultazzjonijiet interni li kienu għaddejjin, ma kinitx f’pożizzjoni li tittratta l-applikazzjoni konfermatorja fil-limiti ta’ żmien preskritti. Hija impenjat ruħha li twieġeb “mill-aktar fis possibbli”.

6. F’Jannar 2021, fin-nuqqas ta’ tweġiba, l-ilmentatur irrikorra għand l-Ombudsman.

L-inkjesta

7. Ftit jiem wara li l-ilmentatur irrikorra għand l-Ombudsman, il-Kummissjoni ppubblikat l-APA ma’ AstraZeneca b’xi partijiet redatti. L-Ombudsman laqgħet dawn l-iżviluppi. Konsegwentement, hija fetħet investigazzjoni biss dwar ir-rifjut tal-Kummissjoni li tiżvela l-ismijiet tar-rappreżentanti tal-amministrazzjonijiet nazzjonali involuti fin-negozjar tal-APA.

8. L-Ombudsman talbet lill-Kummissjoni telabora dwar ir-rifjut tagħha li tiżvela l-ismijiet, u, b’mod partikolari, tikkunsidra jekk jistax ikun fattibbli li tiżvela xi informazzjoni, bħat-titoli u/jew il-pożizzjonijiet tal-individwi u d-dettalji tal-amministrazzjoni nazzjonali li jappartjenu għaliha. Matul l-investigazzjoni, l-Ombudsman irċieva t-tweġiba tal-Kummissjoni u, sussegwentement, il-kummenti tal-ilmentatur dwar dik it-tweġiba.

Argumenti ppreżentati lill-Ombudsman

9. L-ilmentatur argumenta li hemm interess pubbliku fl-iżvelar tal-ismijiet tal-esperti. Huwa qal li t-teħid ta' deċiżjonijiet trasparenti huwa kruċjali għall-funzjonament ta' demokrazija u fiduċja pubblika. L-ilmentatur ikkunsidra wkoll li n-nuqqas ta’ divulgazzjoni tal-informazzjoni mitluba jista’ jwassal għal nuqqas ta’ fiduċja fil-vaċċin, li jirriżulta f’xi nuqqas ta’ rieda pubblika li jitlaqqam. Bħala tali, l-UE għandha tagħmel l-almu tagħha biex terġa’ tikseb il-fiduċja tal-pubbliku.

10. Barra minn hekk, l-ilmentatur ikkunsidra li l-iżvelar tal-ismijiet jista’ jgħin biex titnaqqas il-perċezzjoni ta’ kunflitti ta’ interess potenzjali.

11. Il-Kummissjoni spjegat li tim konġunt tan-negozjati jwettaq in-negozjati mal-fornituri tal-vaċċini. L-esperti tat-tim konġunt tan-negozjati - li jirrappreżentaw seba' Stati Membri b'kapaċitajiet ta' produzzjoni għall-vaċċini - jinħatru mill-kopresidenti ta' kumitat ta' tmexxija. Il-Kummissjoni hija wkoll parti mit-tim konġunt tan-negozjati. Il-kumitat ta' tmexxija jiddiskuti u jirrevedi l-aspetti kollha tal-kuntratti tal-APA qabel l-iffirmar [8].

12. Il-Kummissjoni qalet li, meta tittratta t-talbiet għal informazzjoni, hija marbuta bil-Kodiċi Ewropew ta' Mġiba Amministrattiva Tajba ^[9], li jistipula li l-istituzzjonijiet għandhom jipproteġu d-data personali f'konformità mar-regoli tal-UE dwar il-protezzjoni tad-data ^[10]. Il-Kummissjoni spjegat li żviluppat prattiki amministrattivi interni f’dan ir-rigward, li huma rilevanti wkoll għat-trattament tat-talbiet għal informazzjoni.

13. F’konformità ma’ dawn il-prattiki amministrattivi, l-ismijiet ta’ partijiet terzi, li mhumiex figuri pubbliċi li jaġixxu fil-kapaċità pubblika tagħhom, ma għandhomx jiġu żvelati sakemm ma jiġux issodisfati l-kundizzjonijiet tal-leġiżlazzjoni tal-UE dwar il-protezzjoni tad-data għat-trasferiment tad-data.^[11] L-istess japplika għall-“funzjonijiet” ta’ partijiet terzi, sal-punt li r-rilaxx ta’ dawn il-funzjonijiet jippermetti li l-persuni jiġu identifikati. Peress li l-ebda wieħed mill-esperti tal-bord ta’ tmexxija u tat-tim konġunt tan-negozjati ma kien jaqa’ taħt il-kategorija ta’ “figuri pubbliċi”, il-Kummissjoni argumentat li kellha bżonn tivverifika jekk il-kundizzjonijiet għat-trasferiment tad-data personali tagħhom kinux issodisfati.

14. Il-Kummissjoni qieset li l-ilmentatur ma ressaq l-ebda argument konvinċenti biex jissostanzja li d-divulgazzjoni tad-data personali mitluba sservi l-interess pubbliku (l-ewwel kundizzjoni). Il-Kummissjoni sostniet ukoll li l-iżvelar jippreġudika l-“interessi leġittimi” tal-individwi kkonċernati, peress li hemm riskju reali u mhux ipotetiku li l-iżvelar tal-identitajiet tagħhom jista’ jagħmel ħsara lill-privatezza tagħhom u jwassal għal kuntatti u pressjoni esterni mhux mitluba (it-tieni kundizzjoni). Għalhekk, il-Kummissjoni sostniet li l-kundizzjonijiet legali ma kinux issodisfati u ma kinitx f’pożizzjoni li tiżvela l-ismijiet tal-esperti.

15. Barra minn hekk, il-Kummissjoni qalet li, fid-dawl tan-negozjati li għaddejjin bħalissa, hija kellha bżonn tipproteġi l-indipendenza tal-esperti u tissalvagwardjahom minn pressjoni u influwenza esterni bla bżonn.

16. Il-Kummissjoni qieset li l-iżvelar tat-titoli tal-esperti jew l-elenkar tal-amministrazzjonijiet nazzjonali ta’ dawk fit-tim x’aktarx jagħmilhom identifikabbli abbażi ta’ informazzjoni disponibbli għall-pubbliku (bħal organigrammi jew direttorji tas-servizzi pubbliċi), u b’hekk jingħeleb l-objettiv tal-protezzjoni tal-privatezza tagħhom li l-Kummissjoni kienet qed tfittex li tikseb.

Il-valutazzjoni tal-Ombudsman

17. L-Ombudsman tqis li huwa raġonevoli li l-Kummissjoni tkun ittrattat it-talba tal-ilmentatur bħala “talba għal informazzjoni”. Fi kwalunkwe każ, hija tinnota li l-mod kif ikklassifikat it-talba ma kellu l-ebda impatt fuq il-fatt li t-trasferiment ta’ data personali jrid jitwettaq f’konformità mal-leġiżlazzjoni tal-UE dwar il-protezzjoni tad-data. L-Ombudsman jaqbel li l-ismijiet tal-esperti tal-kumitat ta' tmexxija u tat-tim konġunt tan-negozjati huma data personali ^[12].

18. Fil-valutazzjoni ta’ jekk it-trasferiment tad-data personali tal-esperti jkunx legali, il-Kummissjoni jeħtieġ li ssegwi analiżi fi tliet stadji. L-ewwel nett, hija għandha teżamina jekk min jagħmel it-talba weriex il-ħtieġa tat-trasferiment tad-data personali lilu għal skop speċifiku fl-interess pubbliku. Jekk dan ikun il-każ, il-Kummissjoni trid tistabbilixxi jekk it-trasferiment jistax idgħajjef l-interessi leġittimi tas-"suġġetti tad-data" (l-esperti, f'dan il-każ). Fl-aħħar nett, il-Kummissjoni għandha twettaq “eżerċizzju ta’ bbilanċjar” bejn l-interessi tal-persuna li tkun qed tfittex aċċess għad-data personali u l-interessi leġittimi tas-suġġetti tad-data ^[13].

19. L-Ombudsman jaqbel li l-argumenti mressqa mill-ilmentatur ma jistabbilixxux ħtieġa speċifika fl-interess pubbliku li tiġi ssodisfata billi jinkiseb aċċess għall-ismijiet tal-individwi.

20. Bħala tali, il-Kummissjoni ma kellhiex bżonn tieħu l-pass ulterjuri biex tikkunsidra jekk id-divulgazzjoni setgħetx affettwat l-interessi leġittimi tal-esperti. Madankollu, l-Ombudsman taqbel mal-Kummissjoni li l-interessi tagħhom jistgħu jiġu ppreġudikati, speċjalment minħabba n-natura sensittiva tar-rwol ta' negozjar tagħhom.

21. F’dawn iċ-ċirkostanzi, l-Ombudsman sabet li l-Kummissjoni kienet iġġustifikata li tirrifjuta li tiżvela l-ismijiet tal-esperti biex tipproteġi d-data personali tagħhom. L-Ombudsman tinnota li l-isem tal-uffiċjal għoli taċ-ċivil tal-Kummissjoni fit-tim konġunt tan-negozjati huwa pubbliku.

22. Madankollu, l-Ombudsman huwa diżappuntat li l-Kummissjoni rrifjutat li tagħti mill-inqas xi informazzjoni relatata mal-esperti. Filwaqt li jifhem li l-Kummissjoni xtaqet tipproteġi l-identità tagħhom, l-Ombudsman iqis li l-iżvelar ta' informazzjoni ġenerali li tindika lil liema amministrazzjoni nazzjonali kienu jappartjenu n-negozjaturi jkun possibbli mingħajr ma jiġu żvelati l-identitajiet tagħhom. Is-sinjalar ċar ta’ liema Stat Membru huwa rrappreżentat fit-“tim konġunt tan-negozjati” u f’liema livell hija rrappreżentata l-amministrazzjoni pubblika nazzjonali jservi biex tissaħħaħ il-fiduċja pubblika, u jiġi żgurat li jista’ jkun hemm responsabbiltà vera fir-rigward tal-proċess ta’ negozjar għax-xiri tal-vaċċini. Minħabba d-dibattitu pubbliku li għaddej dwar l-APAs b'mod ġenerali, u l-APA f'dan il-każ b'mod partikolari, ikun ukoll fl-interess tal-UE li jkun hemm aktar trasparenza dwar in-negozjati.

Konklużjoni

Abbażi tal-inkjesta, l-Ombudsman tagħlaq dan il-każ bil-konklużjoni li ġejja:

Minħabba l-liġi tal-UE dwar il-protezzjoni tad-data, ma kien hemm l-ebda amministrazzjoni ħażina mill-Kummissjoni Ewropea.

L-ilmentatur u l-Kummissjoni Ewropea se jiġu infurmati b’din id-deċiżjoni.

Suġġeriment

L-Ombudsman isostni li hija meħtieġa trasparenza akbar fir-rigward tan-negozjati. Hija tissuġġerixxi bil-qawwa li l-Kummissjoni tippubblika l-lista ta' seba' Stati Membri rrappreżentati fit-tim konġunt tan-negozjati.

Emily O'Reilly Ombudsman
Ewropew

Strasburgu, 22/03/2021

[1] Il-Komunikazzjoni tal-Kummissjoni tas-17 ta’ Ġunju 2020, Strateġija tal-UE dwar il-vaċċini kontra l-COVID-19, disponibbli fuq: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1597339415327&uri=CELEX:52020DC0245.

[2] L-Istrument għall-Appoġġ ta’ Emerġenza jgħin lill-Istati Membri jirrispondu għall-pandemija tal-coronavirus billi jindirizza l-ħtiġijiet b’mod strateġiku u kkoordinat fil-livell Ewropew. Aktar informazzjoni hija disponibbli fuq: https://ec.europa.eu/info/live-work-travel-eu/coronavirus-response/emergency-support-instrument_en.

[3] Skont l-Artikolu 6 tar-Regolament 1049/2001 dwar l-aċċess pubbliku għad-dokumenti tal-Parlament Ewropew, tal-Kunsill u tal-Kummissjoni, disponibbli fuq: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=CELEX%3A32001R1049.

[4] Skont l-Artikolu 7(3) tar-Regolament 1049/2001.

[5] Skont l-Artikolu 4(2), l-ewwel inċiż, tar-Regolament 1049/2001.

[6] F’konformità mal-Kodiċi Ewropew ta’ Mġiba Amministrattiva Tajba, disponibbli fuq: https://www.ombudsman.europa.eu/en/publication/en/3510.

[7] F’konformità mad-dispożizzjonijiet tar-Regolament 2018/1725 dwar il-protezzjoni ta’ persuni fiżiċi fir-rigward tal-ipproċessar ta’ data personali mill-istituzzjonijiet, korpi, uffiċċji u aġenziji tal-Unjoni u dwar il-moviment liberu ta’ tali data, disponibbli fuq: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32018R1725.

[8] https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/QANDA_21_48.

[9] https://www.ombudsman.europa.eu/en/publication/en/3510.

[10] Ir-Regolament 2018/1725.

[11] It-tliet kundizzjonijiet huma msemmija fl-Artikolu 9(1)(b) tar-Regolament 2018/1725.

[12] Fis-sens tal-Artikolu 3(1) tar-Regolament 2018/1725.

[13] L-Artikolu 9(1)(b) tar-Regolament 2018/1725.