Cúlra an ghearáin

1. Is dhá tháirgeoir lotnaidicíde iad na gearánaigh a bhfuil an tsubstaint ghníomhach mancóiseib acu. Is éard is substaint ghníomhach ann an chomhpháirt sa lotnaidicíd a mharaíonn an lotnaid nó an galar plandaí i ndáiríre. Úsáidtear an tsubstaint mancóiseib go ginearálta i gcoinne galair fhungasacha i raon leathan barr páirce, go háirithe prátaí.

2. San Aontas, ní mór gach substaint ghníomhach i lotnaidicídí a fhormheas trí nós imeachta docht sula ndíoltar agus sula n-úsáidtear í.^[1] Tá an tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia (EFSA) agus na húdaráis náisiúnta i dtíortha an Aontais freagrach go comhpháirteach as measúnú riosca a dhéanamh ar gach substaint ghníomhach. Ní fhormheastar ach substaintí a bhfuil fianaise oibiachtúil ann ina leith maidir le húsáid shábháilte.

3. Go ginearálta, is é 10 mbliana an tréimhse ar lena linn a leanfaidh substaintí gníomhacha de bheith formheasta, agus ina dhiaidh sin is féidir le táirgeoirí na substainte iarratas a dhéanamh ar athnuachan.^[2] Is éard atá i gceist leis an nós imeachta athnuachana athbhreithniú piaraí comhpháirteach ar na rioscaí a bhaineann leis an tsubstaint ag EFSA i gcomhar leis na Ballstáit.

4. Rinne na gearánaigh iarratas ar an nós imeachta athnuachana maidir le mancóiseib in 2015. Idir 2015 agus 2019, rinne EFSA athbhreithniú piaraí ar na measúnuithe riosca le hionadaithe ó na Ballstáit. An 12 Meitheamh 2019, sheol EFSA a chonclúidí maidir leis an athbhreithniú piaraí chuig na gearánaigh. Sainaithníodh sna conclúidí roinnt príomhréimsí imní maidir le mancóiseib.

5. Ceadaíonn EFSA do tháirgeoirí substaintí gníomhacha faisnéis rúnda a fholú ina chonclúidí sula bhfoilsítear iad, chun leasanna tráchtála áirithe a chosaint. Tugtar ‘díghalrú’ ar an bpróiseas sin .^[3] Sa chás sin, d’iarr na gearánaigh ar EFSA leagan díghalraithe dá chonclúidí maidir le mancóiseib a fhoilsiú. Rinne EFSA agóid i gcoinne na bhfoluithe a d’iarr na gearánaigh. Ansin chuaigh na gearánaigh chuig cúirteanna an Aontais chun ordú eatramhach a fháil chun cosc a chur ar EFSA an leagan iomlán dá chonclúidí a fhoilsiú.

6. An 20 Samhain 2019, d’fhoilsigh EFSA na conclúidí díghalraithe maidir leis an athbhreithniú piaraí in iris eolaíoch ar líne na gníomhaireachta – ‘Iris EFSA’.^[4] Thug EFSA le fios go bhfoilseodh sé leagan athbhreithnithe de na conclúidí sin a luaithe a shocródh cúirteanna an Aontais an díospóid dhlíthiúil maidir le rúndacht idir EFSA agus na gearánaigh.

7. An 2 Nollaig 2019, d’fhoilsigh nuachtán na Fraince Le Monde alt dar teideal Scientificadvice on a fungicide censored by its manufacturer [Comhairle eolaíoch maidir le fungaicíd a ndearna a mhonaróir cinsireacht uirthi]. Maíodh san alt go raibh leagan gan chinsireacht de chonclúidí EFSA maidir le mancóiseib le feiceáil agus luadh dhá abairt ón leagan sin. Dúirt an t-alt freisin gur oth le hurlabhraí EFSA nach bhféadfadh an ghníomhaireacht leagan iomlán na gconclúidí a fhoilsiú, agus go raibh súil aige é sin a dhéanamh go luath.

8. Scríobh na gearánaigh chuig EFSA an 6 Nollaig 2019 agus chuir siad a n-iontas in iúl maidir leis an alt a foilsíodh in Le Monde. D’áitigh na gearánaigh gur sceitheadh EFSA an leagan neamhchinsireachta dá chonclúidí chuig Le Monde agus, dá bhrí sin, gur sháraigh sé a dhualgas rúndachta. Dúirt na gearánaigh freisin gur sháraigh EFSA a dhualgas neamhchlaontachta trína chur in iúl don nuachtán gur oth leis na foluithe a d’iarr na gearánaigh. D’fhreagair EFSA do na gearánaigh go bhféachfadh sé ar an sceitheadh líomhnaithe. An 20 Aibreán 2020, tháinig EFSA ar an gconclúid nach raibh aon fhianaise ann go bhféadfadh sé gur nocht duine dá bhaill foirne an leagan neamhshláintithe de na conclúidí maidir le mancóiseib, ós rud é gur roinneadh an doiciméad le gníomhaithe eile (an Coimisiún Eorpach agus na húdaráis inniúla náisiúnta).

9. An 10 Aibreán 2020, d’fhoilsigh nuachtán eile de chuid na Fraince, Le Parisien, alt dar teideal ‘Lelinn na géarchéime sláinte, déanann déantóirí lotnaidicídí conspóideacha a gcártaí a shuffle’maidir leis an nós imeachta formheasa le haghaidh mancóiseib. Mhaígh an t-iriseoir go raibh rochtain aige ar ábhar litreach rúnda a sheol na gearánaigh chuig EFSA an 19 Lúnasa 2019, agus luaigh sé codanna sonracha den litir sin. Cuireadh in iúl sa litir, go háirithe, go raibh ‘easaontas domhain’ idir na gearánaigh agus conclúidí EFSA maidir le mancóiseib, a dúirt siad a bhí bunaithe ar ‘thacar sonraí neamhiomlán’. San airteagal seo, cosúil le Le Monde, bhí aiféala ar urlabhraí EFSA freisin nach bhféadfadh EFSA ach leagan folaithe de na conclúidí a fhoilsiú.

10. An 20 Bealtaine 2020, scríobh na gearánaigh chuig EFSA, agus chuir siad a n-iontas in iúl faoi fhoilsiú alt Le Parisien agus d’iarr siad ar EFSA aistarraingt iomlán na ráiteas a rinneadh san alt a fhoilsiú.

11. Tar éis dóibh gan aon fhreagra a fháil ó EFSA, chuaigh na gearánaigh i dteagmháil leis an Ombudsman an 29 Meitheamh 2020.

An fiosrúchán

12. D'oscail an tOmbudsman fiosrúchán ar na gnéithe seo a leanas den ghearán:

1) conas a láimhseáil EFSA imní na ngearánach maidir le sceitheadh litreach a scríobh dlíodóir an ghearánaigh chuig nuachtán Francach Le Parisien;

2) an bhfuil coimircí iomchuí i bhfeidhm ag EFSA i gcoinne nochtadh neamhúdaraithe faisnéise ag baill foirne;

3) ar sháraigh EFSA a dhualgas neamhchlaontachta agus oibiachtúlachta nuair a chuir urlabhraí EFSA in iúl gur oth leis an bpreas nach bhféadfadh EFSA ach leagan folaithe dá chonclúidí maidir le mancóiseib a fhoilsiú.

13. Le linn an fhiosrúcháin, d’iarr an tOmbudsman ar EFSA freagra a thabhairt ar an gcéad dá ghné den ghearán. Thairg an tOmbudsman an deis do na gearánaigh freisin barúlacha a chur isteach maidir le freagra EFSA, ach ní bhfuair sé aon bharúil.

Argóintí a cuireadh faoi bhráid an Ombudsman

14. Ina ngearán, d’áitigh na gearánaigh gur sháraigh EFSA a dhualgas maidir le rúndacht ghairmiúil agus rúndacht tríd an litir rúnda chuig Le Parisien a sceitheadh. Sheol dlíodóir na ngearánach an litir agus, dá bhrí sin, bhí faisnéis phribhléideach agus rúnda inti. D'áitigh na gearánaigh freisin go raibh roinnt leideanna san alt i Le Parisien gurbh iad baill foirne EFSA foinse na faisnéise a cuireadh ar fáil don phreas, go háirithe toisc go ndeir an t-iriseoir go sainráite go bhféadfadh sé dul i gcomhairle leis an litir a seoladh chuig"saineolaithe na gníomhaireachta thar ceann na dtionsclaithe seo".

15. D’áitigh na gearánaigh freisin gur theip ar EFSA a choimircí inmheánacha i gcoinne nochtadh neamhúdaraithe faisnéise ag a bhaill foirne a athbhreithniú, a oiriúnú nó a fheabhsú ar shlí eile, in ainneoin na n-ábhar imní a chuir na gearánaigh in iúl níos luaithe maidir leis an gcéad sceitheadh chuig nuachtán Le Monde an 2 Nollaig 2019.

16. D’áitigh na gearánaigh freisin gur sháraigh EFSA a dhualgais neamhchlaontachta agus oibiachtúlachta, toisc gur chuir urlabhraí EFSA in iúl gur oth leis, do Le Monde agus do Le Parisien araon, nach bhféadfadh EFSA ach leagan folaithe dá chonclúidí maidir leis an tsubstaint a fhoilsiú. Líomhain siad gur mhol an t-alt in Le Parisien go raibh a n-iarraidh na conclúidí a fholú míréasúnta. Ina theannta sin, dúirt siad gur labhair an t-iriseoir a luadh le hurlabhraí EFSA amháin san alt, rud a chruthaigh gur tháinig sceitheadh na litreach ó EFSA.

17. Ina fhreagra, chuir EFSA in iúl don Ombudsman - agus do na gearánaigh - gur oscail sé imscrúdú inmheánach ar ábhair imní na ngearánach maidir le sceitheadh líomhnaithe na litreach chun measúnú a dhéanamh ar an bhfianaise a cuireadh ar fáil. Trí mhí ina dhiaidh sin, agus fiosrúchán an Ombudsman fós ar siúl, thug EFSA an t-imscrúdú inmheánach chun críche agus chinn sé nár léirigh na fíorais a bailíodh aon duine a d’fhéadfadh a bheith bainteach le nochtadh na litreach lena mbaineann. Dá bhrí sin, bunaithe ar na torthaí sin, chinn EFSA an cás a dhúnadh gan aon ghníomhaíocht bhreise a dhéanamh. Mheabhraigh EFSA freisin gur oscail sé imscrúdú inmheánach comhchosúil i gcás sceitheadh líomhnaithe chuig Le Monde i mí na Nollag 2019, inar thángthas ar an gconclúid nach raibh dóthain fianaise ann chun fiosrúchán riaracháin a oscailt.

18. Mhínigh EFSA nár thug an fhoclaíocht a úsáideadh san alt in Le Parisien le tuiscint ar bhealach ar bith gur nocht saineolaithe EFSA an litir atá i gceist nó gur labhair an t-iriseoir ó Le Parisien leo. Ina theannta sin, dúirt EFSA nach raibh aon nasc cruthaithe idir na ráitis a rinne urlabhraí EFSA agus sceitheadh líomhnaithe na litreach.

19. Thug EFSA tuairisc freisin ar na sásraí atá i bhfeidhm chun rúndacht na ndoiciméad a láimhseálann an ghníomhaireacht a áirithiú. Go háirithe, cuirtear oiliúint rialta ar bhaill foirne EFSA maidir leis an oibleagáid staonadh, lena n-áirítear tar éis dóibh an tseirbhís a fhágáil, ó aon nochtadh neamhúdaraithe faisnéise a fhaightear agus iad i mbun dualgais, agus maidir le prionsabail na heitice agus na sláine. Tá rialacha inmheánacha i bhfeidhm ag EFSA freisin maidir le bainistíocht taifead agus beartais slándála faisnéise.

Measúnú an Ombudsman

(i) Maidir le sceitheadh líomhnaithe litreach chuig nuachtán na Fraince Le Parisien

20. Mar réamhbharúil, tugann an tOmbudsman dá aire gur foilsíodh an t-alt in Le Parisien cúpla lá sular chinn EFSA nach raibh aon sceitheadh faisnéise ann don alt a foilsíodh in Le Monde. Dá réir sin, sula raibh EFSA in ann a chéad fhiosrúchán ar sceitheadh féideartha a chur i gcrích, tharla an dara sceitheadh, rud a d’fhág go raibh an tuiscint ag na gearánaigh go bhféadfadh sé gur sceitheadh EFSA faisnéis chuig an bpreas d’aon ghnó dhá uair.

21. Scrúdaigh an tOmbudsman an litir a sheol dlíodóir na ngearánach chuig EFSA an 19 Lúnasa 2019, a raibh rochtain ag iriseoir Le Parisien uirthi. Dealraíonn sé nár sheol an dlíodóir an litir chuig EFSA amháin, ach chuig gníomhaithe eile a bhfuil baint acu leis an nós imeachta athnuachana le haghaidh mancóiseib freisin, lena n-áirítear institiúid náisiúnta taighde, oifigeach náisiúnta agus ball foirne d’institiúid eile de chuid an Aontais. Ciallaíonn sé sin nárbh é EFSA an t-aon chomhlacht a raibh an doiciméad ina sheilbh aige tráth a d’fhoilsigh Le Parisien an t-alt. De réir chásdlí an Aontais, má cuireadh doiciméad ar fáil cheana féin do roinnt gníomhaithe eile roimh an sceitheadh, ní féidir a thoimhdiú gurb é an t-údarás eisiúna foinse an sceite.^[5]

22. Tar éis do na gearánaigh a n-imní faoin sceitheadh a chur in iúl, d’oscail EFSA imscrúdú inmheánach chun measúnú a dhéanamh ar an bhfianaise a cuireadh ar fáil. Tháinig an t-imscrúdú ar an gconclúid, tar éis trí mhí, nach raibh aon fhianaise ann go bhféadfadh sé gur nocht ball foirne de chuid EFSA an litir don phreas. Léiríonn sé sin gur ghlac EFSA an t-ábhar go dáiríre agus go raibh sé dícheallach go leor chun obair leantach a dhéanamh ar ábhair imní an ghearánaigh. Ó thaobh an Ombudsman de, níor aimsigh sí aon fhianaise a thabharfadh le fios go ndearna EFSA aon drochriarachán agus an cás á láimhseáil aige.

(ii) Maidir leis na coimircí atá i bhfeidhm i gcoinne nochtadh neamhúdaraithe faisnéise

23. Leanann sé ón gcinneadh sin nach bhfuil aon chúis lena chreidiúint nach iomchuí na bearta atá i bhfeidhm ag EFSA chun nochtadh neamhúdaraithe faisnéise ag baill foirne a chosc. Tá cur síos déanta ag EFSA ar na coimircí fairsinge atá i bhfeidhm, agus measann an tOmbudsman nach bhfuil údar le tuilleadh fiosrúchán ina leith sin.

(iii) Maidir leis an aiféala a chuir EFSA in iúl don phreas nach bhféadfadh sé ach leagan folaithe dá chonclúidí maidir le mancóiseib a fhoilsiú

24. Áitíonn na gearánaigh go dtugann na ráitis a rinne urlabhraí EFSA don phreas, ag cur in iúl gur oth leo nach bhféadfadh an ghníomhaireacht ach leagan folaithe de na conclúidí maidir le mancóiseib a fhoilsiú, le tuiscint nach raibh EFSA neamhchlaonta agus oibiachtúil.

25. Tugann an tOmbudsman dá haire, i gcomhréir leis na rialacha is infheidhme, go bhfuil^[6] EFSA freagrach as measúnú a dhéanamh ar iarrataí rúndachta a bhaineann le hiarratais a chuirtear isteach faoin nós imeachta chun formheas substainte gníomhaí a athnuachan. Leagtar síos go soiléir sna rialacha céanna gur eisceacht ar phrionsabal an nochta phoiblí réamhghníomhaigh iad iarrataí ar láimhseáil rúnda faisnéise sa réimse seo. Dá bhrí sin, tá sé go hiomlán réasúnach go bhféachfadh EFSA leis an trédhearcacht is mó is féidir a áirithiú a mhéid a bhaineann leis na conclúidí maidir le substaintí gníomhacha a fhoilsiú. Ós rud é gur chuir EFSA, trí urlabhraí, a aiféala in iúl go poiblí nach raibh na conclúidí i gcás amháin go hiomlán trédhearcach, ní féidir a mheas gur sárú ar a dhualgais neamhchlaontachta agus oibiachtúlachta é sin. Thug na gearánaigh an cás os comhair chúirteanna an Aontais ina dhiaidh sin,^[7], rud a chiallaíonn gur ábhar taifid phoiblí a bhí san easaontas idir EFSA agus na gearánaigh maidir le foilsiú na gconclúidí maidir le mancóiseib.

26. Tugann an tOmbudsman dá haire go bhfónann an doiciméad atá i gceist mar bhonn don phróiseas maidir le hathnuachan an fhormheasa le haghaidh lotnaidicíde a bhféadfadh tionchar mór a bheith aige ar an tsláinte phoiblí agus ar an gcomhshaol. Tá sé ríthábhachtach don phobal i sochaí dhaonlathach an próiseas chun substaintí den sórt sin a fhormheas a leanúint. Cé go bhfuil sé de cheart ag cuideachtaí a iarraidh go bhfanfaidh roinnt faisnéise faoi rún ar chúiseanna a bhaineann le leasanna tráchtála, dhéanfadh sé dochar don trédhearcacht agus do rannpháirtíocht shaoránaigh an Aontais i saol daonlathach an Aontais dá mbeadh cuideachtaí in ann doiciméid a fholú gan cúis a mbeadh údar oibiachtúil léi chun é sin a dhéanamh.

27. Léirítear in athbhreithniú ar chonclúidí eile maidir le lotnaidicídí atá ar fáil ar shuíomh gréasáin EFSA, go ginearálta, nach ndéantar beagnach aon fhaisnéis a fholú. I gcás mancóiseib, rinne na gearánaigh an chuid shubstainteach de na conclúidí a fholú den chuid is mó. Mar a mhínigh urlabhraí EFSA don phreas, ‘is annamha tharlaíonn sé sin’.

28. Tagann an tOmbudsman ar an gconclúid, dá bhrí sin, nach raibh aon drochriarachán ag EFSA nuair a dhearbhaigh sé don phreas gur oth leis nach bhféadfadh sé ach leagan folaithe de na conclúidí maidir le mancóiseib a fhoilsiú.

Conclúidí

Bunaithe ar an bhfiosrúchán, dúnann an tOmbudsman an cás seo leis na conclúidí seo a leanas:

Ní raibh aon drochriarachán ag EFSA sa chás seo. Níl údar le tuilleadh fiosrúchán maidir le hargóint na ngearánach faoi leordhóthanacht na gcoimircí atá i bhfeidhm i gcoinne nochtadh neamhúdaraithe faisnéise rúnda.

Cuirfear na gearánaigh agus EFSA ar an eolas faoin gcinneadh sin.

Emily O'Reilly An tOmbudsman
Eorpach

Strasbourg, 12/02/2021

[1] Leagtar síos é sin i Rialachán (CE) Uimh. 1107/2009 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le táirgí cosanta plandaí a chur ar an margadh.

[2] Mar a leagtar síos i Rialachán Cur Chun Feidhme (AE) Uimh. 844/2012 ón gCoimisiún lena leagtar amach na forálacha is gá chun an nós imeachta athnuachana le haghaidh substaintí gníomhacha a chur chun feidhme.

[3] Féach ‘Treoirriaracháin EFSA maidir le sainchomhaid agus tuarascálacha measúnaithe a chur isteach le haghaidh athbhreithniú piaraí ar shubstaintí gníomhacha lotnaidicídí’,a glacadh an 27 Márta 2019, roinn 2.5: ‘Sulabhfoilseofar é, is féidir leis an iarratasóir iarraidh a chur isteach ar fhaisnéis a mheastar a bheith rúnda a bhaint de na doiciméid sin i gcomhréir le hAirteagal 63(2) de Rialachán (CE) Uimh. 1107/2009 (‘sláintíocht’)’.

[4] Féach ‘Piar-athbhreithniúar an measúnú riosca lotnaidicídí ar an tsubstaint ghníomhach mancóiseib’,ar fáil ag https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/5755.

[5] Féach Breithiúnas na Cúirte Ginearálta an 8 Iúil 2008, Franchet agus Byk v an Coimisiún Eorpach, cás T-48/05, míreanna 202 go 206.

[6] Rialachán (CE) Uimh. 1107/2009 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le táirgí cosanta plandaí a chur ar an margadh.

[7] Le linn fhiosrúchán an Ombudsman, an 12 Lúnasa 2020, dhíbh an Chúirt Ghinearálta an t-iarratas ar fhaoiseamh eatramhach a rinne na gearánaigh ar an bhforas nach raibh aon chás prima facie ann (féach ordú Uachtarán na Cúirte Ginearálta an 12 Lúnasa 2020, Indofil Industries v EFSA, cás T-162/20 R). Mar thoradh air sin, d’fhoilsigh EFSA an leagan iomlán, neamhfholaithe, de na conclúidí maidir le mancóiseib ar a shuíomh gréasáin.