arna dhéanamh i gcomhréir le hAirteagal 4(1) de Reacht an Ombudsman Eorpaigh ^[1]

Cúlra an ghearáin

1. I mí na Bealtaine 2024, tháinig an ‘Gníomh um Amhábhair Chriticiúla’ (‘CRMA’)[2] i bhfeidhm. Is é is aidhm don Rialachán seo ón Aontas rochtain a áirithiú ar sholáthar slán inbhuanaithe mianraí agus ábhar fíor-riachtanach a bhfuil ardtábhacht eacnamaíoch ag baint leo agus a bhfuil riosca suntasach soláthair ag baint leo atá ríthábhachtach do theicneolaíochtaí digiteacha, glasa agus cosanta.

2. Faoin nGníomh um Amhábhair Chriticiúla, is féidir tionscadail mhianadóireachta, phróiseála agus athchúrsála áirithe a aithint mar ‘Thionscadal Straitéiseach’[3], rud a chiallaíonn go bhfaigheann na tionscadail sin stádas tosaíochta lena gceanglaítear ar údaráis náisiúnta agus ar chúirteanna aon nós imeachta riaracháin nó breithiúnach a dhéanamh a bhaineann le deonú ceadanna na dtionscadal sin a luaithe is féidir. 

3. Chun bheith ainmnithe mar Thionscadal Straitéiseach, ní mór do thionscadail amhábhar criticiúil critéir áirithe a chomhlíonadh.[4] Mar shampla, ní mór dóibh (i) rannchuidiú fóinteach a dhéanamh le slándáil sholáthar amhábhar straitéiseach an Aontais, (ii) a bheith indéanta laistigh de thréimhse ama réasúnta agus (iii) a chur chun feidhme go hinbhuanaithe, rud a chiallaíonn nach mór do thionscnóirí tionscadail faireachán a dhéanamh ar aon drochthionchar comhshaoil nó sóisialta atá ag a dtionscadal faoi seach, é a chosc agus a íoslaghdú.

4. Is é an Coimisiún Eorpach a dhéanann cinntí maidir le stádas Tionscadail Straitéisigh a ainmniú, tar éis dó dul i gcomhairle leis an ‘Bord um Amhábhair Chriticiúla’ atá comhdhéanta de shaineolaithe ó na Ballstáit.

5. I mí na Bealtaine 2024, d’fhoilsigh an Coimisiún an chéad ghlao ar iarratais chun tionscadail amhábhar criticiúil a aithint mar Thionscadail Straitéiseacha faoin nGníomh um Amhábhair Chriticiúla.[5] I mí an Mhárta 2025, d’ainmnigh an Coimisiún 47 dtionscadal laistigh den Aontas mar Thionscadail Straitéiseacha.[6] I mí an Mheithimh 2025, d’ainmnigh an Coimisiún 13 thionscadal atá lonnaithe i dtíortha lasmuigh den Aontas mar Thionscadail Straitéiseacha, lena n-áirítear tionscadal eastósctha litiam atá lonnaithe i nGleann Jadar sa tSeirbia.[7]

6. I mí Iúil agus i mí Mheán Fómhair 2025 faoi seach, rinne na gearánaigh dhá iarraidh [8] ar rochtain phoiblí ar dhoiciméid chuig an gCoimisiún, go neamhspleách ar a chéile, inar iarradh go ndeonófaí an stádas straitéiseach faoin nGníomh um Amhábhair Chriticiúla do rochtain ar chur i bhfeidhm an ‘tionscadail Jadar’.

7. Shainaithin an Coimisiún seacht ndoiciméad, eadhon an fhoirm iarratais agus sé dhoiciméad tacaíochta [9] a chuir an chuideachta (‘tionscnóir tionscadail’) lena mbaineann faoina bhráid. Dhiúltaigh an Coimisiún rochtain phoiblí a thabhairt ar na doiciméid ina n-iomláine, ag brath ar an ngá atá le leas an phobail a chosaint maidir le cúrsaí cosanta agus míleata agus beartais airgeadais agus eacnamaíocha an Aontais [10], chomh maith leis an ngá atá le leasanna tráchtála a chosaint [11], ag tagairt do thoimhde ghinearálta neamhnochta.

8. I mí Mheán Fómhair agus i mí na Samhna 2025 faoi seach, d’iarr na gearánaigh ar an gCoimisiún athbhreithniú a dhéanamh ar a chinntí (trí ‘iarratais daingniúcháin’ a dhéanamh), agus cheistigh siad íogaireacht na faisnéise atá sna doiciméid agus d’áitigh siad go bhfuil leas sáraitheach poiblí ann maidir le nochtadh.

9. Go sonrach, mheas an gearánach i gcás 3164/2025/PVV(MIG), ós rud é go ndéantar Tionscadail Straitéiseacha a chistiú go poiblí, go gcuirtear dlús leo agus go ndeonaítear pribhléidí rialála dóibh, gur chun leas an phobail é a bheith ar an eolas faoin gcaoi a ndéantar iad a mheasúnú agus a roghnú.

10. Ina theannta sin, mheas an gearánach gur dócha go mbeidh faisnéis chomhshaoil sna doiciméid, lena n-áirítear faisnéis maidir le hastaíochtaí, ar cheart tosaíocht a thabhairt do leas an phobail ina leith thar rúndacht tráchtála. I ndáil leis sin, d’áitigh an gearánach freisin, toisc gur roinneadh an tionscadal ina ‘aonaid neamhspleácha’ éagsúla, go raibh sé deacair a thionchar foriomlán a thuiscint agus go bhféadfadh sé go raibh sé faoi ghannionadaíocht san iarratas ar thionscadal. Thairis sin, d’áitigh an gearánach go raibh druileanna taiscéalaíochta agus tástála ann don tionscadal nach raibh i gcomhréir leis an dlí náisiúnta is infheidhme. Ar deireadh, luaigh an gearánach go raibh ‘aeráid imeaglaithe’ ann do dhaoine ar mian leo agóid a dhéanamh i gcoinne mianadóireacht litiam sa tSeirbia, ag tagairt do thuarascáil 2024 ón gCoimisiún inar suíodh go raibh ar agóideoirí aghaidh a thabhairt ar ghabhálacha, cuardaigh tí, feachtais chlúmhillte agus cásanna dlí straitéiseacha i gcoinne rannpháirtíocht phoiblí (‘cásanna SLAPP’).[12]

11. D’áitigh an gearánach freisin nár mhínigh an Coimisiún go leordhóthanach na cúiseanna lena chinneadh an tionscadal atá i gceist a ainmniú mar Thionscadal Straitéiseach faoin nGníomh um Amhábhair Chriticiúla. D’áitigh sé go mbaineann sé sin an bonn den rochtain ar cheartas, lena n-áirítear an ceart atá ag eagraíochtaí na sochaí sibhialta agóid a dhéanamh i gcoinne cinntí riaracháin i gcúrsaí comhshaoil faoi chreat Aarhus. [13]

12. Ar an gcaoi chéanna, thug an gearánach dá aire i gcás 243/2026/NH go raibh an tionscnóir tionscadail atá i gceist faoi réir grinnscrúdú maidir le tionchar comhshaoil tionscadal éagsúil ar fud an domhain. Chuir sé in iúl gur cúis imní dó, i gcás timpiste i nGleann Jadar, go bhféadfadh éilliú uisce a d’fhéadfadh a bheith ann difear a dhéanamh do thíortha comharsanachta, eadhon an Chróit, an Rómáin agus an Bhulgáir. Thagair sé freisin do chur i gcoinne an phobail áitiúil i gcoinne an ‘tionscadail Jadar’ agus leag sé béim ar a thábhachtaí atá sé a áirithiú go bhfuil cuspóirí an tionscadail comhsheasmhach le cuspóirí an Mheabhráin Tuisceana maidir le comhpháirtíocht straitéiseach idir an tAontas agus an tSeirbia i ndáil le hamhábhair inbhuanaithe, slabhraí luacha ceallraí agus feithiclí leictreacha.[14] Dar leis an ngearánach, is onnmhaireoir earraí míleata ón tSeirbia é an tionscnóir tionscadail freisin, agus bhainfeadh úsáid litiam chun críocha míleata an Aontais an bonn de neodracht na Seirbia, dar leis.

13. Nuair nach bhfuair siad freagra deimhnitheach ón gCoimisiún laistigh den teorainn ama fhorordaithe (a mheastar a bheith ina fhreagra diúltach intuigthe [15]), chuaigh na gearánaigh i dteagmháil leis an Ombudsman, rud a léirigh imní faoin moill a thabhaigh an Coimisiún agus iad ag déileáil lena n-iarrataí ar rochtain agus faoina dhiúltú na doiciméid atá i gceist a nochtadh.

An fiosrúchán

14. D’oscail an tOmbudsman dhá fhiosrúchán maidir le diúltú intuigthe an Choimisiúin rochtain phoiblí a thabhairt faoi Rialachán 1049/2001.

15. I gcomhthéacs fiosrúcháin straitéisigh ^[16], chinn an tOmbudsman cheana féin gurb ionann moilleanna sistéamacha an Choimisiúin maidir le hiarrataí ar rochtain phoiblí a phróiseáil agus drochriarachán.^[17] Dá bhrí sin, cé gur oth leis an Ombudsman an mhoill ar fhreagraí an Choimisiúin ar iarratais daingniúcháin na ngearánach, níor chuir sí tús le fiosrúchán ar na cúiseanna leis an moill sna cásanna sonracha sin. Mar sin féin, is eol don Ombudsman go leanann an Coimisiún de mhoilleanna a thabhú maidir le déileáil le hiarrataí ar rochtain phoiblí agus go bhfuil dlúthfhaireachán á dhéanamh aige ar an ábhar bunaithe ar ghearáin a chuirtear faoina bráid.

16. Mar chéad chéim sna fiosrúcháin, d’iarr an tOmbudsman ar an gCoimisiún cinneadh daingniúcháin sainráite a eisiúint i ngach cás.

17. Nuair a lean an mhoill ar aghaidh, chuaigh foireann fiosrúcháin an Ombudsman ar aghaidh chun iniúchadh a dhéanamh ar na doiciméid atá i gceist.

18. I mí an Mhárta agus i mí Aibreáin 2026 faoi seach, d’eisigh an Coimisiún cinneadh daingniúcháin i ngach cás. Choinnigh sí a seasamh gur ghá rochtain ar na doiciméid ábhartha a dhiúltú ina n-iomláine, ag agairt an ghá atá le leasanna tráchtála an tionscnóra tionscadail lena mbaineann a chosaint, ag áitiú go raibh feidhm ag toimhde ghinearálta neamhnochta.

19. Ní raibh an Coimisiún ag brath a thuilleadh ar na heisceachtaí maidir le leas an phobail a chosaint a mhéid a bhaineann le cúrsaí cosanta agus míleata, ná ar bheartais airgeadais agus eacnamaíocha an Aontais.

20. Bhí na gearánaigh fós míshásta leis an rochtain a deonaíodh. Dá bhrí sin, lean foireann fiosrúcháin an Ombudsman ar aghaidh le hiniúchadh na ndoiciméad.

Argóintí a cuireadh faoi bhráid an Ombudsman

21. Ina chinntí daingniúcháin, luaigh an Coimisiún go bhfuil na doiciméid mar chuid d’iarratas rathúil ar aitheantas a thabhairt do thionscadal amhábhar criticiúil mar Thionscadal Straitéiseach faoin nGníomh um Amhábhair Chriticiúla. Mhínigh sé, agus cinneadh á dhéanamh aige ar cheart an stádas sin a dheonú, nach mór dó a mheas an gcomhlíonann an tionscadal lena mbaineann na critéir aitheantais ábhartha, ar critéir de chineál teicniúil iad agus a bhaineann, mar shampla, le cumas an tionscadail rannchuidiú fóinteach a dhéanamh le soláthar amhábhar straitéiseach san Aontas, lena indéantacht theicniúil, lena mhéid táirgeachta ionchasach, agus lena inbhuanaitheacht agus lena thionchar ar an gcomhshaol. Ciallaíonn sé sin nach mór faisnéis theicniúil fhairsing a bheith in iarratais ar thionscadail, lena n-áirítear fianaise a bhaineann le comhlíonadh gach critéir aitheantais, tráthchlár chun an tionscadal a chur chun feidhme agus plean gnó lena ndéantar meastóireacht ar inmharthanacht airgeadais an tionscadail.

22. I bhfianaise an mhéid thuas, mheas an Coimisiún go bhfuil feidhm de réir analaí ag an toimhde ghinearálta maidir le neamhnochtadh a d’aithin cúirteanna an Aontais i ndáil le doiciméid atá mar chuid de thairiscintí (lena n-áirítear tairiscint theicniúil, eacnamaíoch agus airgeadais de ghnáth) a chuirtear isteach faoi chuimsiú sholáthar poiblí an Aontais.

23. Go sonrach, luaigh an Coimisiún gurb é an réasúnaíocht is bun leis an toimhde ghinearálta sin an gá atá le hiomaíocht neamhshaofa agus leasanna dlisteanacha oibreoirí eacnamaíocha a ghlacann páirt i nósanna imeachta soláthair a chaomhnú agus gur féidir breithnithe comhchosúla a chur i bhfeidhm maidir le hiarratais ar stádas Tionscadail Straitéisigh. D’áitigh sé go bhfuil seasamh pribhléideach sa mhargadh i gceist leis an stádas sin agus nach mór d’iarratasóirí ‘a saineolas sonrach agus a dtarraingteacht aonair a léiriú, atá, i gcomhthéacs tráchtála, de chineál iomaíoch, gan beann ar an stádas a d’fhéadfaí a bhronnadh ar líon neamhshonraithe iarratasóirí faoi chuimsiú glao aonair.’ Dúirt an Coimisiún freisin go bhfuil faisnéis sna hiarratais sin faoi shaineolas earnáilsonrach, caidreamh gnó agus cur chuige nuálach an tionscnóra tionscadail faoi seach a úsáidtear chun a thionscadal a fhorbairt, agus go nochtfaí leis an nochtadh an mhodheolaíocht a úsáideann an tionscnóir tionscadail chun a n-iarratas a struchtúrú agus aon toisc/uathúlacht dhifreálach a d’fhéadfadh a bheith ina buntáiste iomaíoch.

24. D’áitigh an Coimisiún go bhfuil faisnéis den sórt sin íogair ó thaobh cineáil de agus go bhfuil luach tráchtála suntasach aici, toisc go bhféadfadh iomaitheoirí í a úsáid chun a mbuntáiste féin, a mhéid a bhaineann lena ngníomhaíochtaí tráchtála go ginearálta agus i gcomhthéacs iarratas ar stádas Tionscadail Straitéisigh faoin nGníomh um Amhábhair Chriticiúla araon. Dúirt an Coimisiún freisin go bhfuil comhchruinniú ard agus luaineacht ard mar shaintréith de mhargadh na n-amhábhar criticiúil ionas go bhféadfaí dochar mór a dhéanamh dá leasanna tráchtála dá scaoilfí aon fhaisnéis maidir le saineolas teicniúil agus straitéis ghnó tionscnóra tionscadail.

25. A mhéid a bhaineann le leas sáraitheach poiblí a bheith ann, dhiúltaigh an Coimisiún don argóint go n-áiritheofaí leis an nochtadh trédhearcacht agus maoirseacht dhaonlathach maidir leis an gcaoi a ndéantar Tionscadail Straitéiseacha a mheasúnú agus a roghnú mar thionscadail de chineál róghinearálta.

26. Maidir le faisnéis faoin gcomhshaol, bhí an Coimisiún den tuairim nach bhfuil aon fhaisnéis sna doiciméid a d’fhéadfaí a mheas go réasúnta mar ‘fhaisnéis a bhaineann le hastaíochtaí isteach sa chomhshaol’, ós rud é nach raibh an fhaisnéis ábhartha ‘chinntitheach – agus dá bhrí sin neamh-hipitéiseach – i dtéarmaí chineál, fhad nó mhéid na n-astaíochtaí féideartha sin.’ Go háirithe, agus measúnú á dhéanamh aige ar iarratas faoin nGníomh um Amhábhair Chriticiúla, déanann sé measúnú foriomlán ar cé acu a chuirfí nó nach gcuirfí tionscadal chun feidhme ar bhealach inbhuanaithe, braitheann cur chun feidhme nithiúil inbhuanaithe tionscadail ar mheasúnú a dhéanamh ar a thionchair chomhshaoil ag na húdaráis náisiúnta inniúla, ós rud é nach féidir ach leis an bpróiseas náisiúnta deonaithe ceadanna a áirithiú go bhfuil tionscadail amhábhar criticiúil sábháilte, slán agus go gcomhlíonann siad ceanglais chomhshaoil. Dá réir sin, ní dhéanfaidh aitheantas tionscadail mar Thionscadal Straitéiseach faoin nGníomh um Amhábhair Chriticiúla difear do na ceanglais is infheidhme faoi dhlí an Aontais, faoin dlí náisiúnta nó faoin dlí idirnáisiúnta. [18]

27. Maidir leis an tionscadal atá i gceist, luaigh an Coimisiún, tráth a iarratais ar stádas straitéiseach, go raibh ceadanna comhshaoil éagsúla fós ar feitheamh. Dá bhrí sin, ní féidir a mheas go bhfuil aon cheann de na tagairtí d’astaíochtaí féideartha a d’fhéadfadh a bheith sna doiciméid ‘iarbhír nó intuartha’. Bhí an Coimisiún den tuairim freisin go bhfuil feidhm ag breithnithe comhchosúla maidir le faisnéis faoin gcomhshaol seachas faisnéis faoi astaíochtaí a d’fhéadfadh a bheith sna doiciméid. Tháinig sé ar an gconclúid nach bhfónfadh rochtain phoiblí ar fhaisnéis den sórt sin chun tacú leis na líomhaintí a d’ardaigh na gearánaigh ina n-iarratais daingniúcháin. Ní bheadh forlámhas ag an gcuspóir sin ach oiread ar an ngá atá le leasanna tráchtála an tionscnóra tionscadail a chosaint.

28. Ar deireadh, maidir le leas an phobail i rochtain ar an gceartas, d’áitigh an Coimisiún gur leas príobháideach seachas leas an phobail é leas eagraíochta sochaí sibhialta doiciméad a nochtadh chun iarraidh a dhéanamh ar athbhreithniú inmheánach faoi chreat Aarhus. Dúirt an Coimisiún freisin go bhfuil an teorainn ama chun iarraidh den sórt sin a dhéanamh (i ndáil leis an tionscadal atá i gceist a ainmniú mar Thionscadal Straitéiseach) imithe in éag cheana féin.

29. Ina bharúlacha maidir le cinneadh deimhniúcháin an Choimisiúin maidir lena iarraidh ar rochtain, d’áitigh an gearánach i gcás 3164/2025/PVV(MIG) nach bhfuil údar le toimhde ghinearálta neamhnochta a úsáid mar gheall ar chomhthéacs nós imeachta éagsúil an nós imeachta soláthair phoiblí agus an nós imeachta chun tionscadail amhábhar criticiúil a aithint mar Thionscadail Straitéiseacha faoin nGníomh um Amhábhair Chriticiúla. Go sonrach, d’áitigh an gearánach go bhfuil timpeallacht sháraíochta tráchtála i gceist leis an gcéad cheann, ach go ndeimhníonn an dara ceann go gcomhlíonann tionscadail ceanglais rialála, ionas go mbeidh an riosca nochta difriúil go bunúsach.

30. Ina theannta sin, d’áitigh an gearánach gur léir nach bhfuil faisnéis áirithe sna doiciméid íogair ó thaobh na tráchtála de, amhail sceideal cur chun feidhme an tionscadail, gealltanais ghinearálta inbhuanaitheachta, agus tuairiscí fíorasacha ar shuíomh, raon feidhme agus comhthéacs rialála an tionscadail. Deir sé go nochtar an cineál sin faisnéise go rialta, mar shampla, i bpróisis cheadaithe agus i measúnuithe ar an tionchar ar an gcomhshaol.

31. D’áitigh an gearánach freisin go bhfuil leas sáraitheach poiblí ann maidir le nochtadh. Ag tabhairt dá aire go dtairbhíonn tionscadail atá ainmnithe mar Thionscadal Straitéiseach faoin nGníomh um Amhábhair Chriticiúla de bhuntáiste eacnamaíoch suntasach, lena n-áirítear rochtain ar mhaoiniú poiblí, d’athdhearbhaigh sé go bhfuil sé de cheart ag an bpobal a bheith ar an eolas faoin mbonn ar a leithdháiltear tairbhí, pribhléidí agus acmhainní. Dúirt sé freisin go bhfuil tionchar díreach ag an tionscadal atá i gceist ar phobail áitiúla a bhfuil ceart dlisteanach acu atá faoi chosaint dlí chun eolas a fháil ar amlíne na ngníomhaíochtaí a d’fhéadfadh difear a dhéanamh dá gcomhshaol, dá réadmhaoin agus dá slite beatha. Thairis sin, d’áitigh an gearánach go bhfuil conspóid phoiblí eisceachtúil ag baint leis an tionscadal toisc gur chruthaigh sé dlíthíocht, agóid, grinnscrúdú parlaiminteach agus rannpháirtíocht taidhleoireachta ar na leibhéil is airde, agus nach bhfuil aon bhaol díobhála ann, ós rud é go bhfuil sé curtha ar feitheamh faoi láthair.

32. A mhéid a bhaineann le rochtain ar fhaisnéis faoin gcomhshaol, mheas an gearánach go raibh réasúnaíocht an Choimisiúin contrártha. Go sonrach, agus é á thabhairt dá aire aige go n-áirítear inbhuanaitheacht go sainráite sna critéir aitheantais faoin nGníomh um Amhábhair Chriticiúla agus go dtugtar aghaidh iontu ar thionchair chomhshaoil, d’áitigh sé, mura raibh faisnéis ábhartha cinntitheach go leor le nochtadh, nach mór é a bheith chomh cinntitheach céanna go mbeifí ag brath air chun an stádas mar Thionscadal Straitéiseach a thabhairt. Sa chás sin, bheadh ar an gCoimisiún míniú a thabhairt ar an mbonn fianaise a dheonaigh sé an stádas sin. Go deimhin, má tá amhras ar an gCoimisiún faoi chruinneas nó iomláine na faisnéise comhshaoil atá sna doiciméid, bheadh sé sin ina chúis imní a mhéid a bhaineann le stóinseacht a mheasúnaithe faoin nGníomh um Amhábhair Chriticiúla agus, dá bhrí sin, le leas láidir an phobail sa nochtadh.

33. Maidir le rochtain ar cheartas i gcúrsaí comhshaoil, luaigh an gearánach go bhféadfadh na doiciméid a bheith ábhartha i ndáil le leigheasanna seachas iarraidh ar athbhreithniú inmheánach faoi chreat Aarhus, lena n-áirítear caingne os comhair cúirteanna náisiúnta, imeachtaí faoi dhlí comhshaoil an Aontais agus agóidí i gcoinne cinntí lena ndeonaítear cead. Dhiúltaigh an gearánach freisin do thuairim an Choimisiúin gur léirigh an argóint sin leas príobháideach, ag rá go n-aithnítear rochtain ar cheartas comhshaoil mar leas poiblí.

34. Luaigh an gearánach i gcás 243/2026/NH gur féidir le tionscadal casta mianadóireachta amhail an ceann atá i gceist difear a dhéanamh don chomhshaol, do bhainistiú uisce, don bhithéagsúlacht, don oidhreacht agus don phobal áitiúil. Mheas sé nár chuir an Coimisiún na hábhair imní sin san áireamh go leordhóthanach agus an tionscadal á ainmniú mar Thionscadal Straitéiseach faoin nGníomh um Amhábhair Chriticiúla agus d’athdhearbhaigh sé go bhfuil grinnscrúdú roimh an tionscnóir tionscadail lena mbaineann cheana féin maidir lena thionchar ar an gcomhshaol i dtionscadail éagsúla ar fud an domhain. Thairis sin, d’áitigh an gearánach go gcuirfeadh nochtadh iarratas an tionscadail faoin nGníomh um Amhábhair Chriticiúla ar chumas an phobail measúnú a dhéanamh ar chineál an tionscadail agus deireadh a chur le haon amhras faoi éilliú a d’fhéadfadh a bheith ann.

35. Sa dá chás, dhiúltaigh na gearánaigh do sheasamh an Choimisiúin go bhfuil feidhm ag an eisceacht maidir leis na doiciméid ina n-iomláine agus nach raibh aon rochtain pháirteach indéanta.

Measúnú an Ombudsman as ar tháinig moladh

36. I bhfianaise an fhorluí san ábhar, chinn an tOmbudsman déileáil leis na gearáin sin i gcomhpháirt agus moladh aonair a eisiúint.

37. Is féidir le hinstitiúidí an Aontais diúltú rochtain phoiblí a thabhairt ar dhoiciméad a iarrtar faoi Rialachán 1049/2001, má tá riosca réasúnta intuartha agus neamh-hipitéiseach ann go mbainfeadh a nochtadh an bonn de leasanna tráchtála duine nádúrtha nó dhlítheanaigh. Mar sin féin, ní féidir le hinstitiúidí an Aontais brath ar an ngá atá le leasanna tráchtála a chosaint díreach toisc go mbaineann faisnéis le cuideachta nó lena caidreamh gnó. Déanann an eisceacht faisnéis atá íogair ó thaobh na tráchtála de a chosaint, amhail faisnéis a bhaineann le straitéis ghnó nó fios gnó sonrach cuideachta.[19] Dá réir sin, agus an eisceacht sin á agairt, ní mór d’institiúidí an Aontais a mhíniú conas a d’fhéadfadh nochtadh an bonn a bhaint go sonrach agus go hiarbhír de na leasanna tráchtála dlisteanacha atá i gceist.[20]

38. Sa chás sin, bhí an Coimisiún ag brath ar an ngá atá le leasanna tráchtála an tionscnóra tionscadail lena mbaineann a chosaint, agus d’áitigh sé go bhféadfaí toimhde ghinearálta neamhnochta a chur i bhfeidhm maidir leis na doiciméid atá i gceist. I gcás inarb amhlaidh an cás, ní gá don institiúid lena mbaineann de chuid an Aontais scrúdú a dhéanamh ar na doiciméid atá i gceist ina n-aonar ná míniú a thabhairt ar an dochar sonrach a bheadh i gceist lena n-ábhar a nochtadh. Ina ionad sin, is féidir leis a thoimhdiú, toisc gur cuid de chomhad nó de chatagóir áirithe doiciméad iad na doiciméid, nach mór dóibh fanacht faoi rún ina n-iomláine.

Maidir leis an toimhde ghinearálta neamhnochta

39. Bhí an Coimisiún den tuairim go bhféadfaí an toimhde ghinearálta go mbainfeadh nochtadh tairiscintí tairgeoirí i nósanna imeachta soláthair phoiblí an bonn de leasanna tráchtála na dtairgeoirí lena mbaineann, mar a aithníonn cúirteanna an Aontais, a chur i bhfeidhm, de réir analaí, maidir le doiciméid a bhaineann le hainmniú tionscadal amhábhar criticiúil mar ‘Thionscadail Straitéiseacha’ faoin nGníomh um Amhábhair Chriticiúla.

40. Go bunúsach, d’áitigh an Coimisiún gur féidir a mheas go bhfuil faisnéis tráchtála íogair in iarratas ar stádas Tionscadail Straitéisigh a d’fhéadfadh iomaitheoirí a úsáid i gcomhthéacs a n-iarratas tionscadail féin, rud a shaobhann an iomaíocht i nósanna imeachta ina dhiaidh sin agus a bhaineann an bonn d’ionchais dhlisteanacha an tionscnóra tionscadail a bhí i bhfeidhm.

41. Níl seasamh an Choimisiúin áititheach. Go háirithe, tá an nós imeachta soláthair phoiblí de chineál difriúil leis an bpróiseas chun a chinneadh ar cheart stádas Tionscadail Straitéisigh a dheonú do thionscadal amhábhar criticiúil faoin nGníomh um Amhábhair Chriticiúla nó nár cheart. Is nós imeachta roghnúcháin comparáideach é an nós imeachta soláthair phoiblí lena gceanglaítear ar an institiúid lena mbaineann tairiscintí tráchtála éagsúla ó thairgeoirí éagsúla faoin tseirbhís chéanna a chur i gcomparáid le chéile chun an ceann is fearr a roghnú. Ní dhámhfar conradh seirbhíse ach ar an tairgeoir a n-éireoidh leis. Dá bhrí sin, is de chineál iomaíoch é an nós imeachta soláthair phoiblí.

42. Os a choinne sin, níl an próiseas chun tionscadail amhábhar criticiúil a ainmniú mar Thionscadail Straitéiseacha bunaithe ar thairiscintí, ar chostais ná ar iomaíocht i measc oibreoirí margaidh, ach ar chritéir a bhaineann le leas an phobail. Agus measúnú á dhéanamh ar iarratais ar stádas Tionscadail Straitéisigh, ní mór don Choimisiún a chinneadh cé acu a chomhlíonann nó nach gcomhlíonann an tionscadal ábhartha na ceanglais reachtúla a leagtar síos sa Ghníomh um Amhábhair Chriticiúla, agus lánrogha riaracháin á feidhmiú aige. Má mheasann an Coimisiún go gcomhlíonann tionscadal na critéir sin, aithneofar an tionscadal mar Thionscadal Straitéiseach. Déantar an cinneadh sin gan beann ar ábhar na n-iarratas eile ar thionscadail. Is é sin le rá, go teoiriciúil, is féidir le gach tionscadal a dhéanann iarratas ar stádas Tionscadail Straitéisigh i nglao ar leith a bheith rathúil.

43. Ina theannta sin, is cosúil go bhfuil sé míréasúnta a thoimhdiú go bhfuil faisnéis atá íogair ó thaobh na tráchtála de ar fud na n-iarratas ar thionscadail amhail an ceann atá i gceist sa chás seo. Chuir na tionscnóirí tionscadail lena mbaineann na doiciméid ar fáil chun a léiriú an gcomhlíonann a dtionscadal faoi seach na ceanglais ábhartha a leagtar amach sa Ghníomh um Amhábhair Chriticiúla agus conas a chomhlíonann sé iad.[21] Áirítear leis sin, mar shampla, conas a chuirfí tionscadal chun feidhme ar bhealach inbhuanaithe, is é sin, conas a dhéanfadh an tionscnóir tionscadail tionchair dhiúltacha ar an gcomhshaol agus ar an tsochaí a chosc agus a íoslaghdú.

44. De ghnáth, beidh an fhaisnéis sin mar chuid den Mheasúnú éigeantach ar an Tionchar ar an gComhshaol (MTC) nach mór do thionscnóirí tionscadail a dhéanamh i gcomhréir leis an gcreat rialála náisiúnta is infheidhme maidir leo, agus/nó Measúnuithe ar an Tionchar ar an gComhshaol agus ar an Tionchar Sóisialta a d’fhéadfadh tionscnóirí tionscadail a dhéanamh ar bhonn deonach nó i gcomhthéacs ceanglais chistiúcháin a chomhlíonadh. Gné lárnach de mheasúnuithe den sórt sin is ea go bhfuil sé i gceist iad a chur ar fáil go poiblí de ghnáth. Chomh maith leis sin, i bhfianaise mhéid agus thionchar suntasach na dtionscadal amhábhar criticiúil, is iondúil go mbíonn tionscnóirí tionscadail i dteagmháil le raon leathan páirtithe leasmhara, chun feabhas a chur ar dhearcadh an phobail ar a dtionscadal agus chun tacaíocht a fháil dó, nó toisc go gceanglaítear orthu déanamh amhlaidh leis na rialacha is infheidhme. Sa chomhthéacs sin, maidir le faisnéis nach mór do thionscnóirí tionscadail a sholáthar don Choimisiún faoin nGníomh um Amhábhair Chriticiúla chun a léiriú go gcomhlíontar an ceanglas maidir le rannpháirtíocht fhóinteach leis na pobail áitiúla lena mbaineann agus iarratas á dhéanamh acu ar stádas Tionscadail Straitéisigh, tagann an fhaisnéis sin chun bheith poiblí.

45. Bunaithe ar iniúchadh doiciméad san fhiosrúchán seo agus i bhfiosrúchán comhthreomhar [22], níl an tOmbudsman cinnte nach bhfuil sna doiciméid atá i gceist ach faisnéis a léireodh saineolas sonrach, fios gnó nó rúin ghnó an tionscnóra tionscadail, nó a d’fhéadfaí a mheas a bheith íogair ar chúiseanna eile. Ina ionad sin, tá go leor den fhaisnéis atá ann sách ginearálta. San fhoirm iarratais, tugann an tionscnóir tionscadail tuairisc, mar shampla, ar na dlíthe intíre a bhfuil feidhm acu maidir lena thionscadal, ar na creataí deonacha lena gcloíonn sé agus ar an áit a bhfuil na ceadanna is gá á bhfáil aige chun a thionscadal a chur chun feidhme. A mhéid a bhaineann le bearta sonracha atá beartaithe ag an tionscnóir tionscadail chun tionchair chomhshaoil agus shóisialta a thionscadail a mhaolú, is minic nach mbíonn an fhaisnéis san fhoirm iarratais an-mhionsonraithe ach is achoimre í ar fhaisnéis a cuireadh ar fáil go dleathach cheana féin in áiteanna eile.

46. Mar shampla, tá suíomh gréasáin tionscadail curtha ar bun ag an tionscnóir tionscadail lena mbaineann ar ar fhoilsigh sé dréachtmheasúnú ar an tionchar ar an gcomhshaol don tionscadal. Cé nach bhfuil an doiciméad sin ar fáil a thuilleadh ar shuíomh gréasáin an tionscadail, léiríonn an fíoras gur fhoilsigh an tionscnóir tionscadail féin é nár mheas sé go raibh a ábhar íogair ó thaobh na tráchtála de. Ina theannta sin, rinne an tsochaí shibhialta agus gníomhaithe acadúla trácht forleathan ar an doiciméad agus bhí sé mar bhonn le cinneadh scóipe ó na húdaráis náisiúnta fhreagracha maidir leis an measúnú ar an tionchar ar an gcomhshaol atá le déanamh. Thairis sin, léirigh an chigireacht go bhfuil ceann amháin ar a laghad de na doiciméid tacaíochta atá i gceist ar fáil go poiblí.

47. Tugann an tOmbudsman dá haire freisin go bhfuil an mhodheolaíocht a úsáideann an tionscnóir tionscadail chun a chur i bhfeidhm a fhoirmliú agus a struchtúrú leagtha amach i dtreoirdhoiciméad [23] arna sholáthar ag an gCoimisiún agus san fhoirm iarratais ábhartha féin. Dá réir sin, tá an cineál faisnéise a áirítear san fhoirm iarratais an-chosúil leis an bhfaisnéis a áirítear in iarratais tionscnóirí tionscadail eile, agus tá na doiciméid tacaíochta a sholáthraíonn tionscnóirí tionscadail éagsúla den chineál céanna freisin. Ina theannta sin, leanann struchtúr na ‘doiciméadachta inbhuanaitheachta’ a sholáthraítear don Choimisiún an reachtaíocht intíre is infheidhme agus/nó treoirlínte ó na húdaráis náisiúnta. Dá bhrí sin, ní dócha, i ngach cás, go dtabharfadh a nochtadh buntáiste éagórach do thionscnóirí tionscadail eile ó thaobh cur chuige a chéile a chóipeáil.

48. Ina theannta sin, na hiarratais ar thionscadail a ndéanann an Coimisiún athbhreithniú orthu i ndáil le babhta ar leith den ghlao, ní bhaineann siad leis na tionscadail chéanna ná le tionscadail chomhchosúla fiú. Ina ionad sin, is gnách go mbíonn tionscadail amhábhar criticiúil uathúil mar gheall ar a suíomh geografach, na hamhábhair atá le heastóscadh nó le próiseáil, an creat rialála náisiúnta a bhfuil feidhm aige maidir leo, na tosca comhshaoil a bhféadfaí difear a dhéanamh dóibh agus riachtanais an phobail áitiúil lena mbaineann. Dá réir sin, tá an tionchar a d’fhéadfadh a bheith ag gach tionscadal agus conas is fearr is féidir aghaidh a thabhairt air uathúil freisin.

49. Ar deireadh, ba cheart a thabhairt faoi deara gur chuir an Coimisiún féin cuid den fhaisnéis atá in iarratais chomhchosúla ar thionscadail ar fáil don phobal, is é sin, ina fhreagra ar ‘iarraidh ar athbhreithniú inmheánach’[24] ó chuibhreannas d’eagraíochtaí na sochaí sibhialta a eisíodh sular glacadh an cinneadh daingniúcháin sa chás seo.[25]

50. I bhfianaise an mhéid sin go léir, measann an tOmbudsman go raibh sé míréasúnta don Choimisiún a thoimhdiú go mbeadh faisnéis íogair ar fud na ndoiciméad atá i gceist agus, dá bhrí sin, go bhféadfaí toimhde ghinearálta neamhnochta a chur i bhfeidhm maidir leo. Dá bhrí sin, ba cheart don Choimisiún measúnú aonair a dhéanamh ar an iarratas ar thionscadal, d’fhonn rochtain pháirteach leathan a dheonú.

Maidir le leas sáraitheach poiblí a bheith ann

51. I gcás ina bhfuil sé suite ag institiúid de chuid an Aontais go mbainfeadh deonú rochtana poiblí ar dhoiciméid an bonn go réasúnta de chosaint leasanna tráchtála, ní mór di rochtain a dhiúltú mura bhfuil leas sáraitheach poiblí ann i dtaca le nochtadh. [26]

52. I ndáil leis sin, d’áitigh na gearánaigh, lena n-áirítear trí thagairt a dhéanamh do Rialachán Aarhus [27], gur dócha go mbeadh faisnéis chomhshaoil sna doiciméid, lena gcuimsítear ‘faisnéis a bhaineann le hastaíochtaí isteach sa chomhshaol’[28], agus go gcaithfí an fhaisnéis sin a nochtadh gan beann ar a híogaireacht tráchtála.

53. Is é is aidhm do Rialachán Aarhus a áirithiú go ndéanfar ‘faisnéis faoin gcomhshaol’ a chur ar fáil agus a scaipeadh de réir a chéile ar an bpobal.[29] Is é is cuspóir don rochtain ar an bhfaisnéis sin rannpháirtíocht an phobail sa phróiseas cinnteoireachta gaolmhar a chur chun cinn, agus ar an gcaoi sin cuntasacht a mhéadú agus rannchuidiú le feasacht an phobail ar na cinntí a dhéantar agus le tacaíocht a thabhairt dóibh. Meastar, dá bhrí sin, gurb ann do leas an phobail rochtain a fháil ar ‘fhaisnéis faoin gcomhshaol’ agus ba cheart d’institiúidí an Aontais é sin a chur san áireamh agus measúnú á dhéanamh acu ar iarrataí ar rochtain phoiblí. [30]

54. Mar sin féin, ní sháraíonn leas an phobail maidir le rochtain a fháil ar ‘fhaisnéis faoin gcomhshaol’ go huathoibríoch an leas atá le cosaint trí neamhnochtadh na ndoiciméad a iarradh. Ina ionad sin, ní mór measúnú a dhéanamh air bunaithe ar scrúdú aonair ar na doiciméid agus ar a gcomhthéacs.[31] Tá sé sin difriúil i gcás ina mbaineann cineál sonrach ‘faisnéise comhshaoil’, is é sin, faisnéis ‘a bhaineann le hastaíochtaí isteach sa chomhshaol’. Maidir leis an gcineál sonrach faisnéise sin faoin gcomhshaol, glactar leis gurb ann do leas sáraitheach poiblí a mhéid a bhaineann le leasanna tráchtála a chosaint. [32]

55. Níl an coincheap ‘faisnéis a bhaineann le hastaíochtaí isteach sa chomhshaol’ teoranta d’fhaisnéis maidir le ‘astaíochtaí iarbhír’. Is éard atá ann freisin faisnéis a chuireann ar chumas an phobail a bheith ar an eolas faoi “cad é, a d’fhéadfaí a thuar, a scaoilfear isteach sa chomhshaol (...)”[33] agus faisnéis a bhaineann le héifeachtaí na n-astaíochtaí sin [34].

56. Sa chás sin, bhí an Coimisiún den tuairim sna cinntí deimhniúcháin faoi seach nach bhfuil aon fhaisnéis sna doiciméid a iarradh a d’fhéadfaí a mheas go réasúnta mar ‘fhaisnéis a bhaineann le hastaíochtaí isteach sa chomhshaol’, toisc go raibh na ceadanna comhshaoil don tionscadal fós ar feitheamh tráth a chur i bhfeidhm faoin nGníomh um Amhábhair Chriticiúla. Ar an gcúis sin, mheas an Coimisiún nach mór aon fhaisnéis maidir le hastaíochtaí isteach sa chomhshaol a d’fhéadfadh a bheith san iarratas ar thionscadal a mheas mar fhaisnéis hipitéiseach amháin seachas mar fhaisnéis iarbhír nó intuartha.

57. Measann an tOmbudsman nach bhfuil an seasamh sin áititheach.

58. Faoin nGníomh um Amhábhair Chriticiúla, ní cheanglaítear ar an gCoimisiún measúnú cuimsitheach a dhéanamh ar thionchar comhshaoil tionscadail a dhéanann iarratas ar an stádas mar Thionscadal Straitéiseach. Ina ionad sin, is faoi na húdaráis náisiúnta fhreagracha atá sé measúnú comhshaoil iomlán mionsonraithe a dhéanamh nuair a dhéanann tionscadail iarratas ar an gcead comhshaoil is gá. Mar sin féin, chun a fhíorú an gcuirfí tionscadal amhábhar criticiúil chun feidhme ar bhealach inbhuanaithe, ní mór don Choimisiún ‘measúnú foriomlán ar chomhlíontacht tionscadail le dlí ábhartha an Aontais nó leis an dlí ábhartha náisiúnta chomh maith le fianaise fhorlíontach ábhartha a chur san áireamh, agus suíomh an tionscadail á chur san áireamh’ [35] Ciallaíonn sé sin nach mór do thionscnóirí tionscadail faisnéis fhairsing faoin gcomhshaol a sholáthar don Choimisiún ionas go mbeidh sé in ann a mheas an ndéanfaí faireachán, cosc agus íoslaghdú leordhóthanach ar thionchair chomhshaoil a dtionscadail.

59. Mar a léiríodh sa chigireacht, tá faisnéis mhionsonraithe sa doiciméadacht a cháilíonn mar ‘fhaisnéis chomhshaoil’ faoi Rialachán Aarhus, lena n-áirítear faisnéis faoi astaíochtaí a bhfuiltear ag súil leo amach anseo ón tionscadal agus tionchar na n-astaíochtaí sin ar an gcomhshaol. Is cosúil go bhfuil an fhaisnéis sin bunaithe ar mheastóireacht a rinne saineolaithe neamhspleácha agus ar thástáil saotharlainne. Ina theannta sin, cuireadh an fhaisnéis sin faoi bhráid na n-údarás poiblí freisin chun a léiriú go gcomhlíonann an tionscadal na ceanglais reachtúla ábhartha maidir le stádas Tionscadail Straitéisigh agus/nó i gcomhthéacs nósanna imeachta comhshaoil náisiúnta.

60. Mar a luadh thuas, cumhdaítear leis an gcoincheap ‘faisnéis a bhaineann le hastaíochtaí isteach sa chomhshaol’ ‘faisnéis maidir le hastaíochtaí intuartha isteach sa chomhshaol’. [36] Tuigeann an tOmbudsman go measfar go mbeidh faisnéis maidir le hastaíochtaí intuartha má tá an fhaisnéis sin bunaithe ar mheasúnú nithiúil ar shonraí oibiachtúla. Os a choinne sin, measfar faisnéis faoi astaíochtaí a bheith hipitéiseach amháin mura bhfuil an fhaisnéis sin bunaithe ar mheasúnú nithiúil ar shonraí oibiachtúla ach ar thuairimíocht.

61. Bunaithe ar an gcigireacht ar na doiciméid ábhartha, measann an tOmbudsman go bhfuil an fhaisnéis a bhaineann le hastaíochtaí measta an tionscadail atá ann amach anseo bunaithe ar mheasúnú nithiúil ar shonraí oibiachtúla, agus, dá bhrí sin, gur dócha go dtarlóidh na hastaíochtaí sin bunaithe ar chineál agus ar scála na n-oibreacha atá beartaithe. Cé nach bhfuil sé dodhéanta go bhféadfadh athrú beag teacht ar phleanáil an tionscadail fós (nó go bhféadfadh sé nach gcuirfí chun feidhme í sa deireadh), ba cheart, dá bhrí sin, an fhaisnéis maidir le hastaíochtaí a cuireadh faoi bhráid an Choimisiúin faoin nGníomh um Amhábhair Chriticiúla a mheas mar fhaisnéis ‘intuartha’ ar a laghad agus, dá bhrí sin, ba cheart í a chumhdach leis an gcoincheap ‘faisnéis [a] bhaineann le hastaíochtaí isteach sa chomhshaol’ de réir bhrí Rialachán Aarhus an Aontais. Tar éis an tsaoil, ghlac an Coimisiún leis mar bhonn dá mheasúnú ar inbhuanaitheacht na dtionscadal lena mbaineann.

62. Ina theannta sin, is léir go mbeidh tionchar mór ag an tionscadal amhábhar criticiúil atá i gceist ar an gcomhshaol agus ar shaol na ndaoine i limistéir leathnaithe den tír ina bhfuil sé lonnaithe agus, b’fhéidir, níos faide i gcéin. Dá bhrí sin, ós rud é gur aithin an Coimisiún an tionscadal mar Thionscadal Straitéiseach, ba cheart dó a bheith in ann a mhíniú don phobal cén fáth ar mheas sé go ndéanfaí faireachán leordhóthanach ar a thionchair chomhshaoil agus go dtabharfaí aghaidh orthu go leordhóthanach. Is cosúil go bhfuil sé thar a bheith práinneach go bhféadfaidh an pobal grinnscrúdú a dhéanamh ar chinneadh an Choimisiúin tionscadal a ainmniú mar Thionscadal Straitéiseach agus an Coimisiún a thabhairt chun cuntais i gcás ina bhfuil conspóid ag baint le tionscadal. [37]

63. I bhfianaise a bhfuil thuas, measann an tOmbudsman gur drochriarachán a bhí i ndiúltú an Choimisiúin rochtain leathan phoiblí a thabhairt ar na doiciméid atá i gceist. Dá bhrí sin, déanann sí moladh comhfhreagrach thíos.

Moladh

Ar bhonn an fhiosrúcháin ar an ngearán seo, déanann an tOmbudsman an moladh seo a leanas don Choimisiún:

Ba cheart don Choimisiún Eorpach athmhachnamh a dhéanamh ar a sheasamh maidir leis na hiarrataí ar rochtain phoiblí d’fhonn rochtain leathan phoiblí a dheonú, agus na barúlacha thuas á gcur san áireamh. I gcás inar gá, ba cheart don Choimisiún dul i gcomhairle leis an tionscnóir tionscadail lena mbaineann.

Cuirfear an Coimisiún agus na gearánaigh ar an eolas faoin moladh sin. I gcomhréir le hAirteagal 4(2) de Reacht an Ombudsman Eorpaigh, seolfaidh an Coimisiún tuairim mhionsonraithe faoin 5 Feabhra 2027.

Teresa Anjinho An tOmbudsman
Eorpach 

Strasbourg, 05/11/2026 

 

[1] Le fáil ag: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=uriserv%3AOJ.L_.2021.253.01.0001.01.ENG&toc=OJ%3AL%3A2021%3A253%3ATOC.

[2] Rialachán 2024/1252 an 11 Aibreán 2024 lena mbunaítear creat chun soláthar slán inbhuanaithe amhábhar criticiúil a áirithiú: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A02024R1252-20240503.

[3] Féach, go háirithe, Airteagail 6(1), 7 agus 10 den Ghníomh um Amhábhair Chriticiúla.

[4] I gcomhréir le hAirteagal 6(1) den Ghníomh um Amhábhair Chriticiúla.

[5] Le fáil ag: https://single-market-economy.ec.europa.eu/calls-expression-interest/call-applications-strategic-projects-under-critical-raw-materials-act_en.

[6] Tá an cinneadh ón gCoimisiún lena liostaítear na tionscadail uile laistigh den Aontas a ainmníodh mar Thionscadail Straitéiseacha ar fáil ag: https://webgate.ec.europa.eu/circabc-ewpp/d/workspace/SpacesStore/1958718b-21e9-40f4-9c9f-42a58dc4c5a3/íoslódáil.

[7] Tá an cinneadh ón gCoimisiún lena liostaítear na tionscadail uile lasmuigh den Aontas a ainmníodh mar Thionscadal Straitéiseach ar fáil ag: https://single-market-economy.ec.europa.eu/document/download/808502c2-21c7-4ca8-855f-ff0b528f91c4_en?filename=C_2025_3491_1_EN_ACT_part1_v4.pdf.

[8] Faoi Rialachán 1049/2001 maidir le rochtain phoiblí ar dhoiciméid de chuid Pharlaimint na hEorpa, an Choimisiúin agus na Comhairle: http://data.europa.eu/eli/reg/2001/1049/oj.

[9] Plean clabhsúir coincheapúil an tionscadail, an plean gnó, fianaise ar scéimeanna deimhniúcháin, an phleanáil oibríochtúil, doiciméadacht inbhuanaitheachta agus staidéar féidearthachta teicniúla.

[10] I gcomhréir le hAirteagal 4(1)(a) de Rialachán 1049/2001.

[11] I gcomhréir le hAirteagal 4(2), an chéad fhleasc de Rialachán 1049/2001.

[12] Thagair an gearánach do Thuarascáil 2024 ón gCoimisiún maidir leis an tSeirbia: https://enlargement.ec.europa.eu/document/download/3c8c2d7f-bff7-44eb-b868-414730cc5902_en?filename=Serbia%20Report%202024.pdf.

[13] Airteagal 10 de Rialachán 1367/2006 maidir le forálacha Choinbhinsiún Aarhus maidir le Rochtain ar Fhaisnéis, Rannpháirtíocht Phoiblí i gCinnteoireacht agus Rochtain ar Cheartas i gCúrsaí Comhshaoil a chur i bhfeidhm ar institiúidí agus comhlachtaí an Chomhphobail (‘Rialachán Aarhus’): https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A02006R1367-20230429.

[14] Meabhrán Tuisceana ar fáil ag: https://single-market-economy.ec.europa.eu/document/6fe0e605-9299-45c3-b846-2efb85585251_en.

[15] I gcomhréir le hAirteagal 8(3) de Rialachán 1049/2001.

[16] Fiosrúchán straitéiseach OI/2/2022/OAM maidir leis an am a thógann sé ar an gCoimisiún Eorpach déileáil le hiarrataí ar rochtain phoiblí ar dhoiciméid: https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/60766.

[17] Cinneadh san fhiosrúchán straitéiseach thuasluaite OI/2/2022/OAM: https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/175321.

[18] I gcomhréir le haithris 25 agus Airteagal 6(3) den Ghníomh um Amhábhair Chriticiúla.

[19] Féach, mar shampla, breithiúnas na Cúirte Ginearálta an 7 Feabhra 2018, PTC v EMA, T-718/15: https://curia.europa.eu/juris/document.jsf?text=&docid=199044&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=13039858.

[20] Féach, mar shampla, breithiúnas ón gCúirt Bhreithiúnais an 4 Meán Fómhair 2018, ClientEarth v an Coimisiún, C‐57/16 P, mír 51: https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=205322&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=19039430.

[21] Airteagal 6(1) den Ghníomh um Amhábhair Chriticiúla.

[22] Cás 1855/2025/PVV(MIG) maidir leis an gcaoi ar láimhseáil an Coimisiún Eorpach iarraidh ar rochtain phoiblí ar dhoiciméid a bhaineann le tionscadail a aithníodh mar ‘Thionscadail Straitéiseacha’ faoin nGníomh um Amhábhair Chriticiúla: https://www.ombudsman.europa.eu/en/case/en/69726.

[23] Tá an leagan is déanaí den ‘Treoir d’Iarratasóirí’ seo ar fáil ag: https://single-market-economy.ec.europa.eu/sectors/raw-materials/areas-specific-interest/critical-raw-materials/strategic-projects-under-crma/guide-applicants_en.

[24] I gcomhréir le hAirteagal 10 de Rialachán Aarhus.

[25] Féach measúnú mionsonraithe an Choimisiúin atá i gceangal lena fhreagra dar dáta an 8 Eanáir 2026: https://circabc.europa.eu/ui/group/3b48eff1-b955-423f-9086-0d85ad1c5879/library/74edffdc-0eb5-4658-bb6c-a5674127feb1/details.

[26] I gcomhréir le hAirteagal 4(2) de Rialachán 1049/2001.

[27] Rialachán 1367/2006, féach fonóta 13 thuas.

[28] Airteagal 2(1)(d) de Rialachán Aarhus.

[29] Airteagal 1(1) de Rialachán Aarhus.

[30] Féach freisin an Cinneadh ón Ombudsman i gcásanna 1132/2022/OAM agus 1374/2022/OAM (https://www.ombudsman.europa.eu/en/decision/en/168684), mír 34.

[31] Féach freisin Cinneadh an Ombudsman i gcásanna 1132/2022/OAM agus 1374/2022/OAM, mír 35.

[32] I gcomhréir le hAirteagal 6(1) de Rialachán Aarhus.

[33] Breithiúnas na Cúirte Ginearálta an 11 Iúil 2018, Rogesa Roheisengesellschaft Saar mbH v an Coimisiún, T-643/13: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:62013TJ0643.

[34] Féach, mar shampla, Breithiúnas na Cúirte Ginearálta an 13 Samhain 2024, PAN Europe v an Coimisiún, T-104/23, mír 66: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:62023TJ0104.

[35] I gcomhréir le mír 5 d’Iarscríbhinn III a ghabhann leis an nGníomh um Amhábhair Chriticiúla.

[36] Féach freisin Breithiúnas ón gCúirt Bhreithiúnais an 23 Samhain 2016, An Coimisiún Eorpach v Stichting Greenpeace Nederland and Pesticide Action Network Europe (PAN Europe), Cás C-673/13 P, mír 74: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX% 3A62013CJ0673.

[37] Féach, mar shampla: https://www.euronews.com/2024/08/09/we-are-not-interested-in-their-profits-farmers-protest-against-giant-lithium-mine-in-serbi; https://www.reuters.com/markets/commodities/serbia-wants-talks-with-rio-tinto-over-jadar-lithium-project-2024-01-17/; https://www.politico.eu/article/serbia-lithium-reserve-eu-mining-colony-electric-vehicles/.