Szanowny Panie Przewodniczący!

Otrzymałem skargę wniesioną przez kilka organizacji społeczeństwa obywatelskiego [1] przeciwko Komisji Europejskiej.

Skarga dotyczy rzekomego nieprzestrzegania przez Komisję jej „wytycznych dotyczących lepszego stanowienia prawa” podczas przygotowywania dwóch wniosków mających na celu wzmocnienie prawodawstwa UE w zakresie zapobiegania przemytowi migrantów i zwalczania tego procederu. Dwa przedmiotowe wnioski ustawodawcze to wniosek dotyczący dyrektywy ustanawiającej normy minimalne w celu zapobiegania i przeciwdziałania ułatwianiu nielegalnego wjazdu, tranzytu i pobytu w Unii [2] oraz wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie wzmocnienia współpracy policyjnej w zakresie zapobiegania przemytowi migrantów i handlowi ludźmi, wykrywania tych przestępstw i prowadzenia dochodzeń w ich sprawie oraz w sprawie zwiększenia wsparcia Europolu na rzecz zapobiegania takim przestępstwom i ich zwalczania [3].

Skarżący twierdzą, że Komisja nie zastosowała się do wymogów wytycznych w sprawie lepszego stanowienia prawa, w szczególności wymogu przeprowadzenia oceny skutków w odniesieniu do obu wniosków.

Rzecznik konsekwentnie utrzymuje, że instytucje i organy UE powinny stosować zasady, które same ustanowiły. Zapewnia to spójność i przejrzystość oraz pozwala uniknąć poczucia arbitralności w sposobie działania administracji UE. Rozważania te są szczególnie ważne podczas przygotowywania przez Komisję wniosków ustawodawczych.

W wytycznych w sprawie lepszego stanowienia prawa określono zasady, których Komisja przestrzega podczas przygotowywania wniosków oraz podczas zarządzania obowiązującym prawodawstwem i jego oceny. Chociaż ich stosowanie może wymagać pewnej elastyczności, wszelkie odstępstwa od wymogów określonych w niniejszych wytycznych powinny być zawsze uzasadnione. W przeciwnym razie obywatele UE mogą kwestionować zaangażowanie Komisji na rzecz przejrzystego, inkluzywnego i opartego na dowodach procesu stanowienia prawa.

Moje biuro otrzymało w ostatnich miesiącach trzy skargi dotyczące przestrzegania przez Komisję wytycznych w sprawie lepszego stanowienia prawa.[4] Oczywiste jest, że kwestie poruszone w tych trzech skargach dotyczą szeregu kwestii istotnych dla Rzecznika Praw Obywatelskich.

Z tych powodów postanowiłem wszcząć dochodzenie w sprawie tej skargi.

W pierwszej kolejności uważam, że konieczne jest otrzymanie pisemnej odpowiedzi Komisji na skargę, a w szczególności na konkretne pytania zawarte w załączniku do niniejszego pisma.

Byłbym wdzięczny za otrzymanie odpowiedzi Komisji do dnia 24 września 2025 r. Pragnę zauważyć, że z dużym prawdopodobieństwem prześlę odpowiedź Komisji i związane z nią załączniki skarżącemu w celu uzyskania jego uwag ^[5]. Mogę również zadecydować o opublikowaniu tej odpowiedzi.

Ponadto zdecydowałem, że należy sprawdzić wszelką dokumentację związaną z decyzją o nieprzeprowadzaniu ocen skutków w odniesieniu do dwóch wniosków ustawodawczych rozpatrywanych w niniejszej sprawie, w tym wszelkie istotne informacje wprowadzone na platformie informatycznej D ecide oraz wszelkie zatwierdzenia, o które zwrócono się i które zostały udzielone przez wiceprzewodniczącego odpowiedzialnego za „lepsze stanowienie prawa” lub dyrektora odpowiedzialnego za „lepsze stanowienie prawa” w Sekretariacie Generalnym [6].

Byłbym wdzięczny, gdyby powyższe dokumenty mogły zostać przekazane mojemu Urzędowi, najlepiej w formie elektronicznej za pośrednictwem zaszyfrowanej poczty elektronicznej [7] do dnia 15 lipca 2025 r.

Proszę zauważyć, że skarżący wyraził dodatkowe obawy dotyczące treści dokumentów analitycznych, które zastąpiły oceny skutków w przedmiotowych sprawach. Uznałem, że nie ma wystarczających podstaw do wszczęcia dochodzenia w tej sprawie.

Na koniec pragnę również zauważyć, że wszczęcie dochodzenia w tej sprawie trwało dłużej niż zwykle, ponieważ czekałem na analizę odpowiedzi Komisji w kontekście mojego dochodzenia w sprawie skargi 1379/2024/MIK, która dotyczy również przestrzegania przez Komisję „wytycznych dotyczących lepszego stanowienia prawa”.

Odpowiedzialnym urzędnikiem dochodzeniowym jest Vieri Biondi.

Z poważaniem,

Teresa Anjinho
Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich

Strasburg, 23 czerwca 2025 r.

ZAŁĄCZNIK:

Wniosek dotyczący rozporządzenia w sprawie zacieśnienia współpracy policyjnej w zakresie zapobiegania przemytowi migrantów i handlowi ludźmi, wykrywania tych przestępstw i prowadzenia dochodzeń w ich sprawie oraz w sprawie zwiększenia wsparcia Europolu na rzecz zapobiegania takim przestępstwom i ich zwalczania

W uzasadnieniu wniosku Komisja stwierdza, że „[j]ego wniosek ustawodawczy nie jest poparty oceną skutków, biorąc pod uwagę, że Komisja miała niewielki wybór lub nie miała go wcale, w szczególności ze względu na pilne potrzeby operacyjne w zakresie zwiększenia wsparcia Europolu dla państw członkowskich w zakresie zwalczania przemytu migrantów”. 

• Czy Komisja może wyjaśnić powody swojej decyzji o nieprzeprowadzaniu oceny skutków? W szczególności, czy Komisja mogłaby wyjaśnić dokładny charakter pilnego charakteru i w jakim momencie dowiedziała się o okolicznościach, które spowodowały ten pilny charakter?
• Czy Komisja mogłaby wyjaśnić, dlaczego uważa, że pilna potrzeba zwiększenia wsparcia Europolu dla państw członkowskich oznacza, że Komisja miała niewielki wybór lub nie miała go wcale przy przygotowywaniu wniosku? Chociaż pilny charakter sprawy mógłby uzasadniać podjęcie przyspieszonych działań przy przygotowywaniu wniosku, nie jest od razu jasne, w jaki sposób ograniczyłby swobodę decyzyjną Komisji w odniesieniu do faktycznej treści wniosku.
• W jaki sposób i przez kogo podjęto decyzję o nieprzeprowadzaniu oceny skutków?
• Czy Komisja mogłaby opisać przebieg prac nad przygotowaniem i sfinalizowaniem dokumentu roboczego służb Komisji zastępującego ocenę skutków niniejszego wniosku? Dlaczego dokument nie został opublikowany w ciągu trzech miesięcy od przyjęcia wniosku, jak określono w wytycznych dotyczących lepszego stanowienia prawa?[8] Proszę przedstawić Rzecznikowi szczegółowy harmonogram prac Komisji nad dokumentem roboczym służb Komisji.

Wniosek dotyczący dyrektywy ustanawiającej normy minimalne w celu zapobiegania i przeciwdziałania ułatwianiu nielegalnego wjazdu, tranzytu i pobytu w Unii

W uzasadnieniu wniosku Komisja stwierdza, że „[w]niosek jest wyjątkowo przedstawiany bez towarzyszącej mu oceny skutków”. Komisja nie wskazała jednak powodów nieprzeprowadzenia oceny skutków w tym przypadku. Rzecznik rozumie na podstawie odpowiedzi, którą Komisja przekazała skarżącemu w kontekście dochodzenia Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie skargi 519/2024/VB, że pominięcie to może być związane z tym, co Komisja uznała za pilną potrzebę przygotowania dwóch wniosków w celu podjęcia szybkich działań w celu zwalczania przemytu migrantów.

• Czy Komisja mogłaby wyjaśnić, dlaczego wniosek został przedstawiony bez oceny skutków? Jeżeli powodem była pilna potrzeba, o której mowa powyżej, czy Komisja mogłaby wyjaśnić dokładny charakter pilnej potrzeby i w którym momencie dowiedziała się o okolicznościach, które spowodowały tę pilną potrzebę? Czy Komisja mogłaby również wyjaśnić, dlaczego nie wskazano tego w odpowiedniej sekcji uzasadnienia wniosku?
• W jaki sposób i przez kogo podjęto decyzję o nieprzeprowadzaniu oceny skutków?
• Czy Komisja może opisać przebieg prac związanych z przygotowaniem i sfinalizowaniem dokumentu roboczego służb Komisji zastępującego ocenę skutków niniejszego wniosku? Dlaczego dokument nie został opublikowany w ciągu trzech miesięcy od przyjęcia wniosku, jak określono w wytycznych dotyczących lepszego stanowienia prawa? Proszę przedstawić Rzecznikowi szczegółowy harmonogram prac Komisji nad dokumentem roboczym służb Komisji.

[1] Skarga została złożona przez European Digital Rights i Platformę Współpracy Międzynarodowej w sprawie Migrantów Nieudokumentowanych w imieniu koalicji ProtectNotSurveil.

[2] COM(2023) 755 final.

[3] COM(2023) 754 final.

[4] Skarga 1379/2024/MIK i 983/2025/MAS.

[5] Jeżeli chcą Państwo przedłożyć dokumenty lub informacje, które uważają Państwo za poufne i których nie należy ujawniać skarżącemu, proszę zaznaczyć je jako „Poufne”. Zaszyfrowane wiadomości e-mail można wysyłać na naszą dedykowaną skrzynkę pocztową. Informacje i dokumenty tego rodzaju zostaną usunięte z akt Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich wkrótce po zakończeniu dochodzenia.

[6] Zgodnie z procedurą opisaną w zestawie narzędzi służących lepszemu stanowieniu prawa, narzędzie 1, s. 10.

[7] Zaszyfrowane wiadomości e-mail można wysyłać na naszą dedykowaną skrzynkę pocztową.

[8] Wytyczne dotyczące lepszego stanowienia prawa, s. 30.