Εκπονήθηκε σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 6 του Καθεστώτος του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή [1]

Το ιστορικό της καταγγελίας

1. Η παρούσα καταγγελία αφορά τις διαδικασίες και τις πρακτικές που εφαρμόζει η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων («ΕΑΑΤ») σε σχέση με την πιθανή σύγκρουση συμφερόντων που προκύπτει όταν ένα αποχωρούν μέλος του προσωπικού μετακινείται σε εταιρεία βιοτεχνολογίας. Η κατάσταση που προκαλεί αυτό το είδος σύγκρουσης συμφερόντων αναφέρεται συχνά ως «μεταπήδηση από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα»[2].

2. Ο καταγγέλλων, ένας γερμανικός μη κερδοσκοπικός οργανισμός, διαμαρτυρήθηκε για τον χειρισμό από την EFSA της μετακίνησης του Επιστημονικού Συντονιστή και Προϊσταμένου της Μονάδας Γενετικά Τροποποιημένων Οργανισμών (ΓΤΟ) της EFSA (εφεξής «πρώην μέλος του προσωπικού»), σε εταιρεία βιοτεχνολογίας με έδρα την Ελβετία, για να αναλάβει τη θέση του Προϊσταμένου Ρυθμιστικών Υποθέσεων Βιοτεχνολογίας για την Ευρώπη, την Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Συγκεκριμένα, η καταγγέλλουσα εξέφρασε την ανησυχία της για το γεγονός ότι η πρώην υπάλληλος ανέλαβε τη νέα της θέση τον Μάιο του 2008, δηλαδή λιγότερο από δύο μήνες μετά την αναχώρησή της και ότι η EFSA δεν επέβαλε καμία περίοδο «αναμονής» ή όρους μετακίνησης, όπως εξουσιοδοτήθηκε να πράξει από τον κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης [3].

3. Ο καταγγέλλων προέβη στις ακόλουθες ενέργειες προτού απευθυνθεί στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή. Πρώτον, με έγγραφο της 8ης Νοεμβρίου 2009, ζήτησε από την EFSA πληροφορίες σχετικά με την επίμαχη μετακόμιση. Δεύτερον, στις 10 Νοεμβρίου 2009, εξέδωσε ανακοινωθέν Τύπου με το οποίο επέκρινε την EFSA για έλλειψη διαφάνειας ως προς το ζήτημα αυτό. Τρίτον, στις 24 Νοεμβρίου 2009, ζήτησε πρόσβαση σε όλα τα έγγραφα που αφορούσαν την απόφαση της EFSA να επιτρέψει στην πρώην υπάλληλο να μετακινηθεί στη νέα της θέση.

4. Στις 9 Δεκεμβρίου 2009, η EFSA επικοινώνησε με τον πρώην υπάλληλο της και την ενημέρωσε για τις συγκεκριμένες ερωτήσεις που έθεσε ο καταγγέλλων. Η EFSA υπογράμμισε το καθήκον των υπαλλήλων που προτίθενται να ασκήσουν οποιοδήποτε επάγγελμα εντός δύο ετών από την αποχώρησή τους από την υπηρεσία να ενημερώσουν σχετικά το θεσμικό τους όργανο. Επιπλέον, ανέφερε ότι «[γ]ια τα αρχεία της HR, κατά τη στιγμή της αναχώρησής σας, δεν είχατε αναφέρει κάποια συγκεκριμένη απασχόληση. Θα είχατε την καλοσύνη να μας ενημερώσετε σχετικά με αυτό το θέμα, ώστε να έχουμε όλες τις απαιτούμενες πληροφορίες;»

5. Με την από 11 Δεκεμβρίου 2009 απάντησή της, η πρώην υπάλληλος δήλωσε ότι η σύμβασή της με την EFSA είχε λήξει στις 31 Μαρτίου 2008 και ότι, στη συνέχεια, είχε λάβει άδεια για προσωπικούς λόγους από το βελγικό Υπουργείο Δημόσιας Υγείας. Στις 15 Μαΐου 2008, ανέλαβε τη νέα της θέση και, με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 19ης Μαΐου 2008, ενημέρωσε τους «πρώην συναδέλφους της ΕΑΑΤ και τα μέλη της ομάδας για τους ΓΤΟ» σχετικά με τη νέα της απασχόληση. Ο πρώην υπάλληλος δήλωσε στη συνέχεια ότι «εκτοτε συναντήθηκα επανειλημμένα με την EFSA ως εκπρόσωπος της Syngenta στην αντιπροσωπεία EuropaBio και συμμετείχα στην τριμερή συνάντηση με την EFSA και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 5 Μαρτίου 2009.»

6. Με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 21ης Δεκεμβρίου 2009, η EFSA ευχαρίστησε την πρώην υπάλληλο της για τις διευκρινίσεις που παρέσχε και της υπενθύμισε τις υποχρεώσεις της μετά την αποχώρησή της από την υπηρεσία βάσει του άρθρου 16 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης.

7. Στις 11 Ιανουαρίου 2010, η ΕΑΑΤ απάντησε στα αιτήματα του καταγγέλλοντος της 8ης και 24ης Νοεμβρίου 2009. Στην επιστολή της, η EFSA υπογράμμισε αρχικά τις υποχρεώσεις της όσον αφορά την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και την πρόσβαση σε έγγραφα. Δεύτερον, επιβεβαίωσε ότι, από την 1η Απριλίου 2003 έως τις 31 Μαρτίου 2008, το πρώην μέλος του προσωπικού της ήταν προϊστάμενος της μονάδας ΓΤΟ και περιέγραψε συνοπτικά τα καθήκοντά της. Στη συνέχεια, η EFSA τόνισε την αυστηρή πολιτική της όσον αφορά τις δηλώσεις συμφερόντων, η οποία ισχύει για το σύνολο του προσωπικού της. Επιβεβαίωσε ότι δεν προέβαλε αντιρρήσεις για την κίνηση. Τρίτον, η EFSA επισύναψε τα ζητηθέντα έγγραφα, τα οποία περιελάμβαναν την προαναφερθείσα ηλεκτρονική αλληλογραφία μεταξύ του πρώην υπαλλήλου και της EFSA.

8. Στις 14 Ιανουαρίου 2010, ο καταγγέλλων εξέδωσε δελτίο Τύπου στο οποίο επέκρινε τη θέση της EFSA επί του θέματος. Το ανακοινωθέν Τύπου αναφερόταν στο ηλεκτρονικό μήνυμα του πρώην μέλους του προσωπικού προς την ΕΑΑΤ της 19ης Μαΐου 2008, στο οποίο ανέφερε ότι «... θα είναι μεταξύ εκείνων που θα ρωτούν για την πρόοδο σε συγκεκριμένους φακέλους.« Σύμφωνα με το ανακοινωθέν Τύπου της καταγγέλλουσας, « στην προηγούμενη θέση της στην ΕΑΑΤ ήταν υπεύθυνη ακριβώς για αυτή την ομάδα εμπειρογνωμόνων που ασχολούνται με τέτοιες αιτήσεις».

9. Στις 24 Μαρτίου 2010, ο καταγγέλλων υπέβαλε την παρούσα καταγγελία στον Διαμεσολαβητή.

Επί του αντικειμένου της έρευνας

10. Η Διαμεσολαβήτρια κίνησε έρευνα σχετικά με τον ισχυρισμό ότι η EFSA δεν αντιμετώπισε επαρκώς το ζήτημα της πιθανής σύγκρουσης συμφερόντων κατά τη μετακίνηση του πρώην μέλους του προσωπικού της σε εταιρεία βιοτεχνολογίας. Ο Διαμεσολαβητής κοινοποίησε στην EFSA το επιχείρημα του καταγγέλλοντος προς στήριξη του ισχυρισμού του ότι η EFSA θα έπρεπε, σύμφωνα με το άρθρο 16 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης, είτε να έχει απαγορεύσει τη μετακίνηση είτε να της έχει επιβάλει όρους.

11. Ο Διαμεσολαβητής συμπεριέλαβε στην έρευνά του τους ισχυρισμούς του καταγγέλλοντος ότι η EFSA θα πρέπει:

(1) Αναγνωρίζει ότι δεν ενήργησε για την πρόληψη πιθανής σύγκρουσης συμφερόντων στην παρούσα υπόθεση.

(2) Δεσμεύεται να υιοθετήσει στο μέλλον μια πιο προορατική και κριτική προσέγγιση όσον αφορά τις διαδικασίες της για το αποχωρούν προσωπικό.

12. Η Διαμεσολαβήτρια επισήμανε επίσης ότι οι λόγοι για τους οποίους η EFSA αποφάσισε ότι οι εργασίες που εκτελούσε το πρώην μέλος του προσωπικού της δεν σχετίζονταν με τις εργασίες της EFSA δεν ήταν προφανείς από τις διαθέσιμες πληροφορίες, ιδίως δε δεν ήταν σαφές αν η EFSA είχε γνώση των καθηκόντων που θα εκτελούσε το πρώην μέλος του προσωπικού κατά τη νέα του απασχόληση. Ως εκ τούτου, η Διαμεσολαβήτρια ζήτησε από την EFSA να συμπεριλάβει, στη γνωμοδότησή της, πλήρη αποσαφήνιση των λόγων στους οποίους στήριξε την απόφασή της να μην προβάλει αντιρρήσεις. Επιπλέον, η Διαμεσολαβήτρια ζήτησε κατάλογο όλης της αλληλογραφίας και των εσωτερικών σημειωμάτων/ενημερώσεων σχετικά με την εν λόγω υπόθεση, καθώς και λεπτομέρειες των συναντήσεων που είχε η πρώην υπάλληλος με την EFSA κατά τα δύο έτη μετά την αναχώρησή της.

13. Ο Διαμεσολαβητής τόνισε στην EFSA ότι η έρευνά του αφορούσε μόνο τον ισχυρισμό και τους ισχυρισμούς του καταγγέλλοντος κατά της EFSA. Ο καταγγέλλων είχε ζητήσει τη δημόσια εξέταση της καταγγελίας του. Μολονότι ο Διαμεσολαβητής έχει την εξουσία να κηρύσσει μια καταγγελία εμπιστευτική με δική του πρωτοβουλία, προκειμένου να προστατεύσει τα συμφέροντα τρίτου [4], στην παρούσα υπόθεση αποφάσισε να μην ασκήσει την εξουσία αυτή, διότι είναι προς το δημόσιο συμφέρον η εξέταση της καταγγελίας να γίνεται με διαφάνεια. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να σημειωθεί ότι ο καταγγέλλων έχει ήδη δώσει δημοσιότητα στην καταγγελία. Στο πλαίσιο αυτό, ο Διαμεσολαβητής ενημέρωσε την EFSA ότι δεν θα είχε αντίρρηση εάν η EFSA θεωρούσε σκόπιμο να ενημερώσει το πρώην μέλος του προσωπικού της σχετικά με την καταγγελία και τη γνώμη της επ’ αυτής.

Η έρευνα

14. Στις 25 Μαΐου 2010, ο Διαμεσολαβητής κάλεσε την EFSA να σχολιάσει τον ισχυρισμό και τους ισχυρισμούς του καταγγέλλοντος. Στις 23 Ιουλίου 2010, η EFSA απέστειλε τη γνώμη της, η οποία διαβιβάστηκε στον καταγγέλλοντα για παρατηρήσεις. Στις 20 Αυγούστου 2010, ο καταγγέλλων υπέβαλε τις παρατηρήσεις του.

15. Στις 4 Οκτωβρίου 2010, ο Διαμεσολαβητής αποφάσισε να διεξαγάγει περαιτέρω έρευνες και κάλεσε την EFSA να επεξεργαστεί τις πληροφορίες που περιλαμβάνονταν στην αρχική της γνώμη. Στις 30 Νοεμβρίου 2010, η EFSA απέστειλε την απάντησή της στις περαιτέρω έρευνες του Διαμεσολαβητή, η οποία διαβιβάστηκε στον καταγγέλλοντα για παρατηρήσεις. Στις 20 Δεκεμβρίου 2010, η EFSA υπέβαλε συμπληρωματικές πληροφορίες για να συμπληρώσει την απάντησή της στις περαιτέρω έρευνες του Διαμεσολαβητή. Η εν λόγω συμπληρωματική απάντηση διαβιβάστηκε επίσης στον καταγγέλλοντα για υποβολή παρατηρήσεων. Στις 24 Φεβρουαρίου 2011, ο καταγγέλλων υπέβαλε τις παρατηρήσεις του.

Ανάλυση και συμπεράσματα του Διαμεσολαβητή

Α. Ισχυρισμός ότι η EFSA δεν αντιμετώπισε επαρκώς το ζήτημα ενδεχόμενης σύγκρουσης συμφερόντων κατά τη μετακίνηση του πρώην μέλους του προσωπικού της σε εταιρεία βιοτεχνολογίας και συναφείς ισχυρισμοί

Επιχειρήματα που υποβλήθηκαν στον Διαμεσολαβητή

16. Προς στήριξη του ισχυρισμού του, ο καταγγέλλων υποστήριξε ότι η EFSA θα έπρεπε, σύμφωνα με το άρθρο 16 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης, είτε να έχει απαγορεύσει τη μετακίνηση είτε να της έχει επιβάλει όρους.

17. Στην απάντησή της προς τον καταγγέλλοντα με ημερομηνία 11 Ιανουαρίου 2010, η EFSA δήλωσε ότι δεν είχε προβάλει αντιρρήσεις για τη μετακόμιση. Η EFSA φαίνεται να στήριξε το συμπέρασμά της στην εκτίμηση ότι το πρώην μέλος του προσωπικού της δεν είχε καμία σχετική εξουσία λήψης αποφάσεων εντός της EFSA, δεδομένου ότι η μονάδα της παρείχε μόνο γραμματειακή υποστήριξη στην ομάδα ΓΤΟ της EFSA.

18. Όπως προαναφέρθηκε, στην επιστολή του για την έναρξη έρευνας σχετικά με την παρούσα καταγγελία, ο Διαμεσολαβητής ζήτησε από την EFSA να συμπεριλάβει, στη γνώμη της, πλήρη αποσαφήνιση των λόγων στους οποίους στήριξε την απόφασή της να μην εγείρει αντιρρήσεις. Επιπλέον, η Διαμεσολαβήτρια ζήτησε κατάλογο όλης της αλληλογραφίας και των εσωτερικών σημειωμάτων/ενημερώσεων σχετικά με την εν λόγω υπόθεση, καθώς και λεπτομέρειες των συναντήσεων που είχε η πρώην υπάλληλος με την EFSA κατά τα δύο έτη μετά την αναχώρησή της.

19. Στη γνωμοδότησή της, η EFSA παρείχε πραγματολογική έκθεση της μετακόμισης του πρώην υπαλλήλου σε εταιρεία βιοτεχνολογίας. Συγκεκριμένα, η EFSA επισήμανε ότι, όταν έληξε η σύμβασή της τον Μάρτιο του 2008, ήταν προϊσταμένη της μονάδας ΓΤΟ που παρείχε γραμματειακή υποστήριξη στην ομάδα ΓΤΟ. Η μονάδα ΓΤΟ αποτελείται από μέλη του προσωπικού της EFSA που παρέχουν μόνιμη γραμματεία στους ανεξάρτητους επιστημονικούς εμπειρογνώμονες που διορίζονται ως μέλη της ομάδας ΓΤΟ από το διοικητικό συμβούλιο της EFSA.

20. Η ΕΑΑΤ υπογράμμισε ότι, βάσει του νόμου [5], μόνο τα μέλη της ομάδας για τους ΓΤΟ δικαιούνται να εγκρίνουν τις επιστημονικές γνώμες της ΕΑΑΤ σχετικά με τις αιτήσεις που υποβάλλονται στο πλαίσιο των διαδικασιών έγκρισης βάσει του κανονισμού για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές [6] ή της οδηγίας για τη σκόπιμη ελευθέρωση [7]. Επιπλέον, η EFSA επισήμανε ότι τα μέλη του προσωπικού της δεν μπορούν να είναι μέλη των επιστημονικών ομάδων της EFSA και παρείχε πληροφορίες σχετικά με τη διαδικασία που ακολουθήθηκε κατά την επιλογή των μελών των επιστημονικών ομάδων της [8].

21. Η EFSA εξήγησε ότι η πλειονότητα των μελών του προσωπικού της απασχολείται με πενταετείς συμβάσεις ως έκτακτοι ή συμβασιούχοι υπάλληλοι, με δυνατότητα ανανέωσης. Το άρθρο 16 του ΚΥΚ απαιτεί από τους πρώην υπαλλήλους να ενημερώνουν την EFSA για την πρόθεσή τους να ασκήσουν επαγγελματική δραστηριότητα για περίοδο δύο ετών μετά την αποχώρησή τους από την EFSA, ώστε η αρμόδια για τους διορισμούς αρχή να μπορεί να εξετάσει αν αυτό μπορεί να οδηγήσει σε σύγκρουση συμφερόντων.

22. Εν προκειμένω, η EFSA επισήμανε ότι ο πρώην υπάλληλος της ανέλαβε νέα απασχόληση τον Μάιο του 2008 και ότι, στις 19 Μαΐου 2008, ενημέρωσε σχετικά την EFSA. Σύμφωνα με το άρθρο 16 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης, η EFSA αξιολόγησε τις παρασχεθείσες πληροφορίες και θεώρησε ότι η προηγούμενη εργασία της ήταν η διαχείριση της γραμματείας που υποστηρίζει τους ανεξάρτητους επιστημονικούς εμπειρογνώμονες της EFSA. Στην πραγματικότητα, δεν ήταν αρμόδια για τη λήψη αποφάσεων σχετικά με τις επιστημονικές συμβουλές της EFSA, διότι αυτός είναι ο αποκλειστικός ρόλος των μελών της ομάδας για τους ΓΤΟ. Ούτε έλαβε αποφάσεις σχετικά με οποιαδήποτε άδεια ή έγκριση, δεδομένου ότι, βάσει του νόμου, αυτός είναι ο ρόλος των διαχειριστών κινδύνου και όχι της EFSA. Ως εκ τούτου, η EFSA δεν διατύπωσε αντιρρήσεις.

23. Τον Νοέμβριο του 2009, η EFSA έλεγξε εκ νέου το καθεστώς απασχόλησης του πρώην υπαλλήλου της και της υπενθύμισε τις υποχρεώσεις της όσον αφορά την εμπιστευτικότητα. Επιπλέον, η EFSA επισήμανε ότι τα μέλη του προσωπικού της δεσμεύονται από την υποχρέωση να απέχουν από κάθε άνευ αδείας κοινολόγηση πληροφοριών που λαμβάνουν στο πλαίσιο των καθηκόντων τους, εκτός εάν οι πληροφορίες έχουν ήδη δημοσιοποιηθεί ή είναι προσβάσιμες στο κοινό, ενώ δεν έχουν πλέον πρόσβαση σε προνομιακές πληροφορίες μετά την αποχώρησή τους από την υπηρεσία. Η EFSA τόνισε ότι ουδέποτε έλαβε γνώση στοιχείων που να υποδηλώνουν ότι το πρώην μέλος του προσωπικού της παραβίασε τις αρμοδιότητές της, όπως περιγράφονται ανωτέρω. Προσέθεσε ότι, σε περίπτωση τέτοιων παραβάσεων, θα λαμβάνονταν τα κατάλληλα μέτρα.

24. Όσον αφορά τις πληροφορίες που ζήτησε ο Διαμεσολαβητής, η EFSA διαβίβασε την αλληλογραφία της με τον καταγγέλλοντα. Η EFSA ανέφερε επίσης τις ημερομηνίες των συναντήσεων μεταξύ της ίδιας και του πρώην μέλους του προσωπικού της υπό τη νέα της ιδιότητα, οι οποίες περιλαμβάνουν i) δύο συναντήσεις μεταξύ της Γενικής Διεύθυνσης Υγείας και Καταναλωτών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της EFSA και της EuropaBio (ένωση εταιρειών βιοτεχνολογίας) που πραγματοποιήθηκαν στις 5 Μαρτίου 2009 και στις 3 Μαρτίου 2010, ii) ένα εργαστήριο της EFSA για τους ΓΤΟ με τα ενδιαφερόμενα μέρη και iii) δύο τεχνικές συναντήσεις της EFSA με τα ενδιαφερόμενα μέρη και τους αιτούντες που πραγματοποιήθηκαν στις 5 Μαρτίου 2009 και στις 29 Απριλίου 2009.

25. Στις παρατηρήσεις της, η καταγγέλλουσα διαφώνησε με τη δήλωση της EFSA ότι το πρώην μέλος του προσωπικού της «δεν λάμβανε άμεσες αποφάσεις σχετικά με τις αιτήσεις διάθεσης στην αγορά ΓΤΟ». Η καταγγέλλουσα υποστήριξε ότι, ως «ηγετικό μέλος του προσωπικού, θα είχε σίγουρα πολλούς τρόπους να επηρεάσει το έργο της ομάδας για τους ΓΤΟ (προετοιμασία αποφάσεων, σύνταξη κατευθυντήριων γραμμών, συναντήσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη). Δεδομένου ότι δεν υπήρξε περίοδος αναμονής μετά την παραίτησή της, οι συγκεκριμένες επαφές και γνώσεις της ήταν εξαιρετικά σημαντικές για τη νέα της θέση. Είναι απαράδεκτο για την EFSA να υποβαθμίζει τον ρόλο [του πρώην μέλους του προσωπικού της] απλώς και μόνο για να αποφύγει την κριτική των διαχειριστικών αποφάσεών της».

26. Επιπλέον, η καταγγέλλουσα ισχυρίστηκε ότι η δήλωση της EFSA αποκάλυψε ότι το πρώην μέλος του προσωπικού της ενημέρωσε την EFSA για τη νέα της θέση μόλις στις 19 Μαΐου 2008, δηλαδή αφού είχε ήδη αναλάβει εργασία στον νέο εργοδότη της. Αυτό σήμαινε ότι είχε ξεκινήσει τη νέα της δουλειά χωρίς να έχει λάβει την έγκριση της EFSA. Μόλις τον Νοέμβριο του 2009, μετά τη δημόσια επικοινωνία της καταγγέλλουσας, η EFSA αντέδρασε και επικοινώνησε με το πρώην μέλος του προσωπικού της προκειμένου να της υπενθυμίσει τις υποχρεώσεις της. Όσον αφορά τόσο τις νομικές απαιτήσεις όσο και το χρονοδιάγραμμα, η συμπεριφορά της EFSA ήταν ακατάλληλη και ανεπαρκής. Στη συνέχεια, ο καταγγέλλων υποστήριξε ότι η απάντηση της EFSA επιβεβαίωσε ότι δεν είχε αντιμετωπίσει επαρκώς το ζήτημα της πιθανής σύγκρουσης συμφερόντων.

27. Όσον αφορά τον κατάλογο των συνεδριάσεων που παρείχε η EFSA στη γνώμη της, ο καταγγέλλων εξέφρασε την ανησυχία του για τον ρόλο του πρώην μέλους του προσωπικού στις συνεδριάσεις μεταξύ της EFSA και των εταιρειών βιοτεχνολογίας. Εξέφρασε την άποψη ότι ο πρώην υπάλληλος θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι ενήργησε ως εκπρόσωπος ομάδων συμφερόντων στις συναντήσεις αυτές.

28. Στις περαιτέρω έρευνές του, ο Διαμεσολαβητής ζήτησε από την EFSA να παράσχει κάθε διαθέσιμη πληροφορία που τεκμηριώνει την αξιολόγηση της EFSA σχετικά με την εικαζόμενη πιθανή σύγκρουση συμφερόντων, για παράδειγμα ανταλλαγές μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, σημειώσεις για τον φάκελο ή απόφαση της αρμόδιας υπηρεσίας εντός της EFSA.

29. Επιπλέον, ο Διαμεσολαβητής ζήτησε από την EFSA να παράσχει πρόσθετα έγγραφα και/ή πληροφορίες προκειμένου να μπορέσει να κατανοήσει καλύτερα τα καθήκοντα του πρώην μέλους του προσωπικού κατά την εργασία του στην EFSA. Συγκεκριμένα, ο Διαμεσολαβητής ζήτησε: 1) τη αγγελία εργασίας σχετικά με τη θέση του προϊσταμένου της μονάδας ΓΤΟ· 2) την αίτησή της, συμπεριλαμβανομένων τυχόν παραρτημάτων· 3) όλες τις εκθέσεις βαθμολογίας της· και 4) τυχόν εσωτερικούς κανόνες και/ή κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με το θέμα και, ειδικότερα, α) τυχόν πληροφορίες/κατευθυντήριες γραμμές που κοινοποιούνται στο προσωπικό σχετικά με συγκρούσεις συμφερόντων, και β) τυχόν κανόνες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η ίδια η EFSA χειρίζεται τις συγκρούσεις συμφερόντων, όπως οι κανόνες σχετικά με το ποιος τις αξιολογεί και πώς, και κατά πόσον υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων σε σχέση με τις δραστηριότητες πρώην μέλους του προσωπικού μετά τη λήξη των καθηκόντων του στην EFSA.

30. Στην ίδια επιστολή, ο Διαμεσολαβητής αναγνώρισε τις πληροφορίες που του παρέσχε η EFSA σχετικά με τις συναντήσεις που είχε η πρώην υπάλληλος με την EFSA κατά τα δύο έτη μετά την αποχώρησή της. Για λόγους πληρότητας, η Διαμεσολαβήτρια ζήτησε επίσης λεπτομέρειες για όλες τις εσωτερικές συνεδριάσεις και τις συνεδριάσεις με εξωτερικά ενδιαφερόμενα μέρη (συμπεριλαμβανομένων τυχόν διαθέσιμων πρακτικών) στις οποίες συμμετείχε η πρώην υπάλληλος κατά τους τελευταίους 12 μήνες της απασχόλησής της στην EFSA.

31. Τέλος, ο Διαμεσολαβητής επέστησε την προσοχή της EFSA στο γεγονός ότι οι πληροφορίες αυτές ζητήθηκαν κατ’ εφαρμογή του άρθρου 3 παράγραφος 2 του καταστατικού του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή [9] και των άρθρων 5.1 και 5.2 των διατάξεων εφαρμογής του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή [10]. Υποσχέθηκε ότι, εάν η EFSA διευκρίνιζε ότι οποιοδήποτε από τα ζητούμενα έγγραφα ήταν εμπιστευτικό, θα τα αντιμετώπιζε σαν να είχαν ληφθεί από τις υπηρεσίες του κατά τη διάρκεια επιθεώρησης. Σύμφωνα με τα άρθρα 13.3 και 14.2 των διατάξεων εφαρμογής του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή, ούτε ο καταγγέλλων ούτε το κοινό θα έχουν πρόσβαση σε αυτές [11].

32. Στην απάντησή της στις περαιτέρω έρευνες του Διαμεσολαβητή, η EFSA επιβεβαίωσε ότι οι πληροφορίες που είχαν παρασχεθεί προηγουμένως σχετικά με τη μετακόμιση του πρώην μέλους του προσωπικού της ήταν πλήρεις. Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 16 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης, η EFSA «δεν κοινοποίησε ρητά τη συγκατάθεσή της για τη νέα ανάθεση καθηκόντων».

33. Στη συνέχεια, η EFSA επανέλαβε ότι το πρώην μέλος του προσωπικού της ενεργούσε ως προϊστάμενος της μονάδας ΓΤΟ, ότι η μονάδα ΓΤΟ αποτελείται από μέλη του προσωπικού της EFSA και ότι παρέχει μόνιμη γραμματεία και διοικητική υποστήριξη στην ομάδα ΓΤΟ. Με τη σειρά τους, οι αιτήσεις για ΓΤΟ εγκρίνονται μόνο από τα μέλη της ομάδας για τους ΓΤΟ, ενώ τα μέλη του προσωπικού της EFSA δεν μπορούν να συμμετέχουν σε καμία από τις επιστημονικές ομάδες της EFSA ή στην επιστημονική επιτροπή της. Κατά συνέπεια, το πρώην μέλος του προσωπικού της δεν έλαβε αποφάσεις σχετικά με τα επιστημονικά αποτελέσματα της EFSA, δεδομένου ότι αυτός είναι ο αποκλειστικός ρόλος των μελών της ομάδας για τους ΓΤΟ. Ούτε έλαβε αποφάσεις σχετικά με οποιαδήποτε έγκριση ή έγκριση, καθώς ο ρόλος των διαχειριστών κινδύνου αναλαμβάνεται από την Επιτροπή και τα κράτη μέλη της ΕΕ και όχι από την EFSA.

34. Όσον αφορά το αίτημα του Διαμεσολαβητή για συμπληρωματικές πληροφορίες, η EFSA επισύναψε στην απάντησή της τα ζητηθέντα έγγραφα που αναφέρονται στα σημεία 1 έως 3 της παραγράφου 29 ανωτέρω. Για λόγους προστασίας των δεδομένων, η EFSA υπέβαλε τα έγγραφα 2 και 3 σε εμπιστευτική βάση.

35. Όσον αφορά το σημείο 4 της σκέψεως 29 ανωτέρω, η EFSA προσκόμισε πλείονα έγγραφα, εκ των οποίων τα σημαντικότερα για τους σκοπούς της παρούσας έρευνας είναι τα εξής: i) τον κώδικα δεοντολογίας της ΕΑΑΤ σχετικά με τις δηλώσεις συμφερόντων, ο οποίος ίσχυε μεταξύ Μαρτίου 2004 και Σεπτεμβρίου 2007 και αντικαταστάθηκε από τον κώδικα· ii) την πολιτική της EFSA σχετικά με τις δηλώσεις συμφερόντων (σύμφωνα με την απόφαση του διοικητικού συμβουλίου της EFSA της 5ης Οκτωβρίου 2007)· iii) το έγγραφο καθοδήγησης σχετικά με τις δηλώσεις συμφερόντων (ισχύει από τις 8 Σεπτεμβρίου 2007)· iv) τη διαδικασία για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση πιθανών συγκρούσεων συμφερόντων (εφαρμόζεται από τις 8 Σεπτεμβρίου 2007)· και v) την απόφαση της ΕΑΑΤ σχετικά με τις εξωτερικές δραστηριότητες και αναθέσεις (εφαρμόζεται από τις 28 Απριλίου 2004).

36. Τέλος, η EFSA προσκόμισε πρακτικά των συναντήσεων στις οποίες συμμετείχε το πρώην μέλος του προσωπικού της κατά το τελευταίο έτος της απασχόλησής της στην EFSA.

37. Στις παρατηρήσεις του σχετικά με την απάντηση της EFSA, ο καταγγέλλων τόνισε ότι η μετακίνηση του πρώην μέλους του προσωπικού από την EFSA σε εταιρεία βιοτεχνολογίας χωρίς περίοδο αναμονής δεν ήταν αποδεκτή από την άποψη του δημόσιου συμφέροντος και ήταν αντίθετη προς τον κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης της ΕΕ. Σύμφωνα με το άρθρο 16 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης, οι συγκρούσεις συμφερόντων πρέπει να αποφεύγονται τόσο κατά τη διάρκεια της απασχόλησής του όσο και μετά τη λήξη των καθηκόντων του.

38. Κατά την άποψη της καταγγέλλουσας, δεν υπήρχε αμφιβολία ότι η εργασία που εκτελούσε η πρώην υπάλληλος στη νέα της απασχόληση «συνδέεται με την εργασία που εκτελούσε κατά τη διάρκεια της εργασίας της στην EFSA και έρχεται σε σύγκρουση με τα νόμιμα συμφέροντα του θεσμικού οργάνου. Ωστόσο, η EFSA δεν ανέλαβε καμία πρωτοβουλία για να την εμποδίσει να εργαστεί ως εκπρόσωπος ομάδων συμφερόντων στη Syngenta, η οποία είναι ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς γενετικώς τροποποιημένων φυτών. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η διοίκηση της EFSA δεν εκπλήρωσε τη δέουσα επιμέλεια και τις ειδικές υποχρεώσεις της σύμφωνα με τον κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης των υπαλλήλων της ΕΕ.»

39. Στη συνέχεια, ο καταγγέλλων μετατόπισε το επίκεντρο των παρατηρήσεών του στις έρευνές του σχετικά με τον πρόεδρο της ομάδας για τους ΓΤΟ και τις δραστηριότητές του στο Διεθνές Ινστιτούτο Βιοεπιστημών («ILSI»). Υποστήριξε ότι υπήρχε σχέση μεταξύ του προϊσταμένου της μονάδας ΓΤΟ και του προέδρου της ομάδας ΓΤΟ σε μια περίοδο κατά την οποία «είχαν ληφθεί πολλές σημαντικές αποφάσεις από την EFSA». Ζήτησε από τον Διαμεσολαβητή να διερευνήσει περαιτέρω τη σχέση αυτή και, πιο συγκεκριμένα, την πιθανή σύγκρουση συμφερόντων όσον αφορά τον πρόεδρο της ομάδας ΓΤΟ.

Η αξιολόγηση του Διαμεσολαβητή

40. Ο Διαμεσολαβητής επιθυμεί να αποσαφηνίσει το πεδίο της ανάλυσής του σχετικά με την παρούσα καταγγελία και να εξηγήσει ποια ζητήματα θα εξετάσει και ποια όχι. Συναφώς, επιβάλλεται η διατύπωση δύο προκαταρκτικών παρατηρήσεων. Πρώτον, σύμφωνα με τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης («ΣΛΕΕ»), η εντολή του Διαμεσολαβητή είναι να διερευνά καταγγελίες που αφορούν περιπτώσεις κακοδιοίκησης στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων των θεσμικών οργάνων της Ένωσης. Ο Διαμεσολαβητής έχει επίγνωση του γεγονότος ότι, ενώ η παρούσα έρευνα αφορά ισχυρισμό κατά της EFSA, η συμπεριφορά της EFSA είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τις πραγματικές περιστάσεις που περιβάλλουν την αποχώρηση μέλους του προσωπικού της. Όπως αναφέρθηκε στη σκέψη 13 ανωτέρω, ο Διαμεσολαβητής πληροφόρησε την EFSA ότι δεν θα είχε αντίρρηση αν έκρινε σκόπιμο να ενημερώσει το πρώην μέλος του προσωπικού του σχετικά με την καταγγελία και τη γνώμη του επ’ αυτής. Ταυτόχρονα, ωστόσο, ο Διαμεσολαβητής επιθυμεί να τονίσει ότι το αντικείμενο της έρευνάς του δεν είναι η ορθότητα των ενεργειών του πρώην μέλους του προσωπικού της EFSA, αλλά ο ισχυρισμός και οι ισχυρισμοί που διατυπώνονται κατά της EFSA.

41. Προχωρώντας στη δεύτερη προκαταρκτική παρατήρηση, η Διαμεσολαβήτρια σημειώνει ότι, στις παρατηρήσεις της, η καταγγέλλουσα προέβαλε, για πρώτη φορά στην παρούσα έρευνα, παράπονο σχετικά με τον ρόλο του προέδρου της ειδικής ομάδας για τους ΓΤΟ. Η αναφορά του προέδρου της ομάδας για τους ΓΤΟ θεωρείται ότι εξυπηρετεί δύο σκοπούς. Αφενός, προκειμένου να αντικρούσει το επιχείρημα της EFSA ότι το πρώην μέλος του προσωπικού της δεν έλαβε άμεσες αποφάσεις, η καταγγέλλουσα ισχυρίστηκε ότι ήταν σε θέση να επηρεάσει τις αποφάσεις που ελήφθησαν, μέσω της επαφής της με τον πρόεδρο της ομάδας για τους ΓΤΟ. Από την άλλη πλευρά, ωστόσο, ο καταγγέλλων κάλεσε επίσης τον Διαμεσολαβητή να εξετάσει τη σχέση μεταξύ του προέδρου της ομάδας για τους ΓΤΟ και των δραστηριοτήτων του στο ILSI και να διερευνήσει την πιθανή σύγκρουση συμφερόντων που προκύπτει από τη σχέση αυτή.

42. Ο Διαμεσολαβητής επιθυμεί να τονίσει ότι η παρούσα έρευνα κινήθηκε προκειμένου να διερευνηθεί το ερώτημα κατά πόσον η EFSA χειρίστηκε ορθά την πιθανή σύγκρουση συμφερόντων που προκύπτει από τη μετακίνηση μέλους του προσωπικού της σε εταιρεία βιοτεχνολογίας, την οποία έθεσε ο καταγγέλλων στην αρχική του καταγγελία. Ο Διαμεσολαβητής διαθέτει επαρκείς πληροφορίες για να προβεί σε αξιολόγηση του προαναφερθέντος ζητήματος. Ως εκ τούτου, δεν θεωρεί σκόπιμο να συμπεριλάβει το περαιτέρω ζήτημα, το οποίο έθεσε ο καταγγέλλων στις παρατηρήσεις του, στην παρούσα έρευνα, δεδομένου ότι κάτι τέτοιο θα καθυστερούσε αναπόφευκτα την απόφασή του στην παρούσα υπόθεση. Ωστόσο, ο καταγγέλλων παραμένει ελεύθερος να υποβάλει νέα καταγγελία σχετικά με αυτό το περαιτέρω ζήτημα, αφού έχει προβεί στις κατάλληλες προσεγγίσεις προς την EFSA σχετικά με το θέμα αυτό.

43. Προχωρώντας στην ανάλυση του ζητήματος που έθεσε αρχικά ο καταγγέλλων, ο Διαμεσολαβητής θεωρεί ότι ο ισχυρισμός περιλαμβάνει δύο πτυχές, δηλαδή μια διαδικαστική πτυχή και μια ουσιαστική. Η διαδικαστική πτυχή του ισχυρισμού επικεντρώνεται στο ζήτημα αν η EFSA ακολούθησε τις εφαρμοστέες διαδικασίες όσον αφορά τον πρώην υπάλληλο της. Η επί της ουσίας πτυχή του ισχυρισμού αφορά την επί της ουσίας αξιολόγηση στην οποία προέβη η EFSA. Η διαδικαστική πτυχή εξετάζεται στις παραγράφους 52-64 και η ουσιαστική πτυχή στις παραγράφους 64-67 κατωτέρω. Οι παράγραφοι 44-51 εξετάζουν το πλαίσιο των κανόνων και των αρχών που ισχύουν και για τις δύο πτυχές.

44. Ο κανονισμός υπηρεσιακής κατάστασης περιέχει κανόνες και αρχές που πρέπει να εφαρμόζει η EFSA κατά την άσκηση των διαδικαστικών και ουσιαστικών αρμοδιοτήτων της. Οι εν λόγω κανόνες και αρχές αποσκοπούν στην προστασία των συμφερόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη διασφάλιση της πίστης, της ανεξαρτησίας και της ακεραιότητας του προσωπικού της. Από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας, οι ειδικές διατάξεις θα πρέπει να εξεταστούν υπό το πρίσμα του άρθρου 298 της ΣΛΕΕ, το οποίο προβλέπει ότι «[κ]ατά την εκπλήρωση της αποστολής τους, τα θεσμικά και λοιπά όργανα και οι οργανισμοί της Ένωσης έχουν την υποστήριξη μιας ανοικτής, αποτελεσματικής και ανεξάρτητης ευρωπαϊκής διοίκησης».

45. Στο πλαίσιο αυτό, είναι χρήσιμο να υπενθυμιστούν, ειδικότερα, οι ακόλουθες διατάξεις του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης:

Άρθρο 11α

1. Κατά την άσκηση των καθηκόντων του και με την επιφύλαξη των κατωτέρω διατάξεων, ο υπάλληλος δεν επιλαμβάνεται υποθέσεως για την οποία έχει, άμεσα ή έμμεσα, προσωπικό συμφέρον ικανό να θίξει την ανεξαρτησία του, και ιδίως οικογενειακά και οικονομικά συμφέροντα.

2. Κάθε υπάλληλος στον οποίο εναπόκειται, κατά την άσκηση των καθηκόντων του, να επιληφθεί θέματος που αναφέρεται ανωτέρω, ενημερώνει αμέσως την αρμόδια για τους διορισμούς αρχή. Η αρμόδια για τους διορισμούς αρχή λαμβάνει κάθε κατάλληλο μέτρο και μπορεί ιδίως να απαλλάξει τον υπάλληλο από την ευθύνη για το θέμα αυτό.

3. Ο υπάλληλος δεν μπορεί να διατηρεί ούτε να αποκτά, άμεσα ή έμμεσα, σε επιχειρήσεις που υπόκεινται στην εξουσία του οργάνου στο οποίο ανήκει ή που έχουν σχέσεις με το όργανο αυτό, συμφέροντα τέτοιας φύσεως ή μεγέθους που θα μπορούσαν να θίξουν την ανεξαρτησία του κατά την άσκηση των καθηκόντων του.

Άρθρο 12

Ο υπάλληλος απέχει από κάθε ενέργεια ή συμπεριφορά που θα μπορούσε να επηρεάσει δυσμενώς τη θέση του.

Άρθρο 16

Ο υπάλληλος, μετά τη λήξη των καθηκόντων του, εξακολουθεί να δεσμεύεται από την υποχρέωση να συμπεριφέρεται με εντιμότητα και διακριτικότητα όσον αφορά την αποδοχή ορισμένων θέσεων ή ορισμένων πλεονεκτημάτων.

Οι υπάλληλοι που προτίθενται να ασκήσουν επαγγελματική δραστηριότητα, αμειβόμενη ή μη, εντός δύο ετών από την αποχώρησή τους από την υπηρεσία ενημερώνουν σχετικά το θεσμικό τους όργανο. Εάν η δραστηριότητα αυτή συνδέεται με την εργασία που παρέσχε ο υπάλληλος κατά τη διάρκεια των τριών τελευταίων ετών της υπηρεσίας του και θα μπορούσε να οδηγήσει σε σύγκρουση με τα νόμιμα συμφέροντα του θεσμικού οργάνου, η αρμόδια για τους διορισμούς αρχή μπορεί, λαμβάνοντας υπόψη το συμφέρον της υπηρεσίας, είτε να του απαγορεύσει την ανάληψη καθηκόντων είτε να δώσει την έγκρισή της υπό τους όρους που κρίνει κατάλληλους. Το θεσμικό όργανο, αφού ζητήσει τη γνώμη της μεικτής επιτροπής, κοινοποιεί την απόφασή του εντός 30 εργάσιμων ημερών από την ενημέρωσή του. Εάν δεν έχει πραγματοποιηθεί τέτοια κοινοποίηση έως τη λήξη της εν λόγω προθεσμίας, αυτό θεωρείται ότι συνιστά σιωπηρή αποδοχή.

46. Επιπλέον, το άρθρο 18 της απόφασης της EFSA σχετικά με τις εξωτερικές δραστηριότητες και αναθέσεις [12], που ίσχυε κατά τον κρίσιμο χρόνο, η οποία «αποσκοπούσε στην πρόληψη της σύγκρουσης συμφερόντων, χωρίς να επιβάλλει αδικαιολόγητους περιορισμούς στις εξωτερικές δραστηριότητες των υπαλλήλων», προβλέπει τα εξής:

"1. Ο υπάλληλος που αποχωρεί από την υπηρεσία της Επιτροπής [13] υπογράφει δήλωση σύμφωνα με το έντυπο που παρέχει η αρμόδια για τους διορισμούς αρχή, με την οποία βεβαιώνεται ότι έχει επίγνωση των συνεχιζόμενων υποχρεώσεών του έναντι της Επιτροπής, ιδίως δυνάμει των άρθρων 16, 17β και 19 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης.

2. Για περίοδο δύο ετών μετά την αποχώρησή του από την Επιτροπή, ο πρώην υπάλληλος που επιθυμεί να αναλάβει καθήκοντα ή εξωτερική δραστηριότητα ενημερώνει την αρμόδια για τους διορισμούς αρχή. Ο πρώην υπάλληλος παρέχει ιδίως:

- περιγραφή της δραστηριότητάς του κατά τα τρία τελευταία έτη της ενεργού υπηρεσίας του στην Επιτροπή·

- περιγραφή της δραστηριότητας που επιθυμεί να αναλάβει, συμπεριλαμβανομένων πληροφοριών σχετικά με τη θέση που πρόκειται να καταλάβει και την αναμενόμενη διάρκεια της δραστηριότητας·

το όνομα, τη διεύθυνση και τον αριθμό τηλεφώνου του δυνητικού εργοδότη·

- τους τομείς δραστηριότητας του εργοδότη·

- τους δεσμούς με τα προηγούμενα καθήκοντά του στην Επιτροπή, εάν υπάρχουν.

Για τον σκοπό αυτό, ο πρώην υπάλληλος συμπληρώνει και υποβάλλει στην Επιτροπή το έντυπο αίτησης που παρέχεται από την αρμόδια για τους διορισμούς αρχή.

3. Κάθε άδεια που χορηγείται σύμφωνα με το παρόν έντυπο αίτησης δυνάμει της παραγράφου 2 του παρόντος άρθρου περιορίζεται στην απασχόληση στον κατονομαζόμενο εργοδότη και σε κάθε πρόσωπο με το οποίο ο εργοδότης συγχωνεύει ή μεταβιβάζει την επιχείρηση στην οποία απασχολείται ο υπάλληλος...»

47. Οι προαναφερθείσες διατάξεις επαναλαμβάνονται σε μεγάλο βαθμό και αναλύονται περαιτέρω στην πιο πρόσφατη απόφαση της EFSA σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 16 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης [14], η οποία διαβιβάστηκε στον Διαμεσολαβητή κατά τη διάρκεια της έρευνάς του.

48. Είναι σαφές ότι το συνδυασμένο νομικό πλαίσιο που θεσπίστηκε με τους κανόνες που περιγράφονται ανωτέρω επιβάλλει τις ακόλουθες διαδικαστικές υποχρεώσεις στους μόνιμους και, κατ’ επέκταση, στους έκτακτους και στους συμβασιούχους υπαλλήλους [15]. Ο υπάλληλος οφείλει, αφενός, να ενημερώσει το όργανό του για την πρόθεσή του να αναλάβει επαγγελματική δραστηριότητα αλλού, αμειβόμενη ή μη, και να παράσχει επαρκείς πληροφορίες, όπως αυτές που περιγράφονται στο άρθρο 18 παράγραφος 2 της απόφασης της EFSA σχετικά με τις προαναφερθείσες εξωτερικές δραστηριότητες και αναθέσεις (ή, σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες, στο άρθρο 3 παράγραφος 3 της απόφασης της EFSA για την εφαρμογή των άρθρων 16, 17 παράγραφος 2 και 19 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης και των άρθρων 11 και 91 του καθεστώτος που εφαρμόζεται στο λοιπό προσωπικό της Ένωσης [16]) και, αφετέρου, να ζητήσει άδεια από το θεσμικό όργανο εάν προτίθεται να ασκήσει δραστηριότητα που σχετίζεται με την εργασία που εκτέλεσε κατά τη διάρκεια των τριών τελευταίων ετών και η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει σε σύγκρουση συμφερόντων.

49. Οι αντίστοιχες διαδικαστικές υποχρεώσεις που υπέχει η EFSA είναι οι εξής: πρώτον, να λάβει επαρκείς πληροφορίες από αποχωρούντα υπάλληλο σχετικά με τη σκοπούμενη επαγγελματική του δραστηριότητα, αμειβόμενη ή μη· δεύτερον, να αξιολογήσει τις πληροφορίες που έλαβε προκειμένου να διαπιστώσει κατά πόσον η νέα επαγγελματική δραστηριότητα του μέλους του προσωπικού της θα μπορούσε να οδηγήσει σε σύγκρουση με τα «νόμιμα συμφέροντα» της EFSA· και τρίτον, στην περίπτωση αυτή, είτε να του απαγορεύσει την ανάληψη της νέας δραστηριότητας είτε να δώσει την έγκρισή του υπό τους όρους που κρίνει σκόπιμο να επιβάλει υπό τις περιστάσεις.

50. Είναι προφανές από τη διατύπωση των κανόνων («ο υπάλληλος που προτίθεται»,«απαγορεύει στον υπάλληλο να αναλάβει»,«επιθυμεί να αναλάβει αποστολή») ότι οι σχετικές πληροφορίες θα πρέπει να παρέχονται στο οικείο θεσμικό όργανο εγκαίρως πριν από την έναρξη της νέας αποστολής του αποχωρούντος υπαλλήλου. Δεδομένου ότι σκοπός των σχετικών κανόνων είναι η πρόληψη πιθανής σύγκρουσης συμφερόντων, η απόφαση σχετικά με το αν θα μπορούσε να προκύψει σύγκρουση συμφερόντων θα πρέπει σε κάθε περίπτωση να λαμβάνεται πριν από την ανάληψη της νέας απασχόλησης. Είναι σαφές ότι ένα θεσμικό όργανο θα πρέπει να λαμβάνει όλα τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να διασφαλίζει ότι όλα τα μέλη του προσωπικού του συμμορφώνονται με τους προαναφερθέντες κανόνες. Σε περίπτωση που μέλος του προσωπικού αναλαμβάνει νέα θέση χωρίς προηγούμενη ενημέρωση, το οικείο θεσμικό όργανο οφείλει, μόλις διαπιστώσει την κατάσταση, να λάβει τα κατάλληλα μέτρα παρακολούθησης.

51. Στην υπό εξέταση υπόθεση, η σύμβαση του πρώην υπαλλήλου έληξε στις 31 Μαρτίου 2008. Στις 15 Μαΐου 2008 προσλήφθηκε σε εταιρία βιοτεχνολογίας. Στις 19 Μαΐου 2008 ενημέρωσε την ΕΑΑΤ για τη νέα της απασχόληση. Στις 8 και 24 Νοεμβρίου 2009, ο καταγγέλλων επικοινώνησε με την EFSA σχετικά με το θέμα. Στις 9 Δεκεμβρίου 2009, η EFSA επικοινώνησε με την πρώην υπάλληλο της ζητώντας πληροφορίες και υπενθυμίζοντάς της τις υποχρεώσεις που υπέχει δυνάμει του άρθρου 16 του ΚΥΚ. Στις 11 Δεκεμβρίου 2009, ο πρώην υπάλληλος απάντησε και παρέσχε διευκρινίσεις. Τελικά, η EFSA αποφάσισε να μην προβάλει αντιρρήσεις για τη νέα απασχόληση του πρώην υπαλλήλου της.

Επί της διαδικαστικής πτυχής

52. Η συμμόρφωση της EFSA με τις διαδικαστικές υποχρεώσεις της θα εξεταστεί με βάση τις ενέργειές της στις διάφορες χρονολογικές ενδείξεις που προσδιορίζονται ανωτέρω. Το πρώτο σημείο αναφοράς είναι αυτό της 31ης Μαρτίου 2008, όταν έληξε η σύμβαση του πρώην υπαλλήλου. Η ημερομηνία αυτή είναι κρίσιμη, διότι αντιπροσωπεύει την πρώτη στιγμή κατά την οποία ένα μέλος του προσωπικού θα μπορούσε, χωρίς να ενημερώσει το θεσμικό του όργανο, να αρχίσει νόμιμα διαπραγματεύσεις με έναν δυνητικό μελλοντικό εργοδότη σχετικά με μια θέση εργασίας που θα μπορούσε να οδηγήσει σε σύγκρουση συμφερόντων.

53. Τούτο σημαίνει ότι η EFSA υπέχει την υποχρέωση να διασφαλίζει ότι, κατά τον χρόνο εκείνο, το αποχωρούν μέλος του προσωπικού της συμμορφωνόταν προς τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 16 του ΚΥΚ. Για την επίτευξη του στόχου αυτού, σύμφωνα με τους σχετικούς διαδικαστικούς κανόνες που ίσχυαν κατά τον χρόνο αποχώρησης, τα μέλη του προσωπικού θα πρέπει να υπογράψουν δήλωση με την οποία να αναγνωρίζουν τις συνεχιζόμενες υποχρεώσεις τους έναντι της EFSA, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που απορρέουν από το άρθρο 16 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης. Βάσει των εξηγήσεων που παρέσχε η EFSA, δεν μπορεί να διαπιστωθεί αν ο πρώην υπάλληλος της EFSA υπέγραψε τέτοια δήλωση.

54. Ως περαιτέρω γενική εξήγηση των ανωτέρω, και χωρίς αναφορά στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο Διαμεσολαβητής θεωρεί χρήσιμο να καταστήσει σαφές ότι, κατά την άποψή του, το άρθρο 16 δεύτερο εδάφιο του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης [17] θα μπορούσε επίσης να εφαρμόζεται σε περιπτώσεις στις οποίες υπάλληλος της ΕΕ διαπραγματεύεται ή αποδέχεται προσφορά μελλοντικής απασχόλησης ενώ εξακολουθεί να εργάζεται για θεσμικό όργανο της ΕΕ. Εν πάση περιπτώσει, ο Διαμεσολαβητής εκτιμά ότι οι διαπραγματεύσεις ενός εν ενεργεία υπαλλήλου σχετικά με μια μελλοντική θέση εργασίας που θα μπορούσε να ισοδυναμεί με μεταπήδηση από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα συνιστούν, αυτές καθεαυτές, σύγκρουση συμφερόντων εμπίπτουσα στο πεδίο εφαρμογής του ΚΥΚ, ιδίως των άρθρων 11α και 12, τα οποία παρατίθενται στη σκέψη 45 ανωτέρω.

55. Στο πλαίσιο ενός ρυθμιστικού οργανισμού και προκειμένου να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της, η EFSA θα ήθελε να διασφαλίσει ότι ενημερώνεται κάθε φορά που τα εν ενεργεία μέλη του προσωπικού της διαπραγματεύονται προσφορά εργασίας από μελλοντικό εργοδότη. Η EFSA θα ήθελε επίσης να γνωρίζει πότε ένα μέλος του προσωπικού έχει αποδεχθεί μια τέτοια προσφορά πριν από τη λήξη της σύμβασής του με την EFSA.

56. Οι υφιστάμενοι διαδικαστικοί κανόνες, δηλαδή η απόφαση της EFSA για την εφαρμογή του άρθρου 16, του άρθρου 17 παράγραφος 2 και του άρθρου 19 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης, καθώς και των άρθρων 11 και 91 του καθεστώτος που εφαρμόζεται στο λοιπό προσωπικό της Ένωσης, δεν ασχολούνται ειδικά με το ζήτημα αυτό, εκτός από τον καθορισμό στο άρθρο 1 του εν λόγω κανονισμού του πεδίου εφαρμογής της απόφασης ώστε να συμπεριληφθούν «όλα τα μέλη του προσωπικού και τα πρώην μέλη».

57. Ως εκ τούτου, είναι αναγκαίο, και πάλι ως γενικό ζήτημα και χωρίς αναφορά στη συγκεκριμένη περίπτωση, να επισημανθεί στην EFSA η κατεύθυνση της ενίσχυσης και της βελτίωσης των κανόνων της, ώστε να διασφαλιστεί ότι θα είναι σε καλύτερη θέση να αντιμετωπίσει πιθανή σύγκρουση συμφερόντων του τύπου «μεταπήδηση από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα» σε περιπτώσεις που αφορούν τη διαπραγμάτευση ή την αποδοχή προσφορών από μέλη του προσωπικού κατά τη διάρκεια της απασχόλησής τους στην EFSA. Στο πλαίσιο αυτό, η EFSA θα πρέπει να απαιτεί από τα εν ενεργεία μέλη του προσωπικού να γνωστοποιούν εγκαίρως τη διαπραγμάτευση των προσφορών απασχόλησης ή την αποδοχή των προσφορών απασχόλησης που θα μπορούσαν να συνιστούν σύγκρουση συμφερόντων. Αυτή η πρωτοβουλία πολιτικής θα είναι σύμφωνη με τη μεταδημόσια απασχόληση του ΟΟΣΑ: Ορθές πρακτικές για την πρόληψη της σύγκρουσης συμφερόντων [18]. Για τον σκοπό αυτό, ο Διαμεσολαβητής θα υποβάλει σχέδιο σύστασης.

58. Η δεύτερη ένδειξη είναι αυτή της 19ης Μαΐου 2008, όταν το πρώην μέλος του προσωπικού της ενημέρωσε τους «πρώην συναδέλφους της EFSA και τα μέλη της ομάδας για τους ΓΤΟ», όπως το έθεσε στη συνέχεια, για τη νέα της απασχόληση. Στη γνωμοδότησή της, η EFSA υποστήριξε ότι το πρώην μέλος του προσωπικού της την είχε ενημερώσει σχετικά με την απασχόλησή της. Το άρθρο 18 της απόφασης της EFSA σχετικά με τις εξωτερικές δραστηριότητες και αναθέσεις, η οποία ίσχυε κατά τον κρίσιμο χρόνο, προέβλεπε ότι η κοινοποίηση αυτή έπρεπε να καλύπτει ορισμένα πληροφοριακά στοιχεία και να παρέχεται μέσω ειδικού εντύπου αίτησης. Φαίνεται ότι το ηλεκτρονικό μήνυμα του πρώην υπαλλήλου της 19ης Μαΐου 2008 δεν πληρούσε καμία από αυτές τις απαιτήσεις. Εν πάση περιπτώσει, οι διαδικαστικές υποχρεώσεις της EFSA στο στάδιο αυτό την υποχρέωναν να αξιολογήσει τις πληροφορίες που είχε λάβει, να ζητήσει κάθε περαιτέρω πληροφορία που θα μπορούσε να χρειαστεί και να εκτιμήσει αν η απασχόληση του πρώην υπαλλήλου της σε άλλο τόπο δημιουργούσε σύγκρουση συμφερόντων. Ενώ από τα στοιχεία του φακέλου προκύπτει ότι το ηλεκτρονικό μήνυμα του πρώην υπαλλήλου της 19ης Μαΐου 2008 δεν έφθασε ποτέ στο τμήμα ανθρώπινων πόρων της EFSA, η EFSA δήλωσε, στη γνωμοδότησή της, ότι διενεργήθηκε αξιολόγηση και ότι το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε ήταν ότι δεν υπήρχε λόγος να αντιταχθεί στη μετακίνηση του αποχωρούντος υπαλλήλου. Ωστόσο, δεν προσκομίστηκε στον Διαμεσολαβητή κανένα αποδεικτικό στοιχείο για την αξιολόγηση αυτή, μολονότι είχε ζητηθεί συγκεκριμένα από την EFSA να παράσχει κάθε διαθέσιμη πληροφορία που να τεκμηριώνει την αξιολόγηση της EFSA σχετικά με την εικαζόμενη δυνητική σύγκρουση συμφερόντων, για παράδειγμα ανταλλαγές μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, σημειώματα για τον φάκελο ή απόφαση της αρμόδιας υπηρεσίας εντός της EFSA. Εν πάση περιπτώσει, αν η αξιολόγηση αυτή είχε πραγματοποιηθεί στο στάδιο αυτό, θα ήταν δύσκολο να γίνει κατανοητός ο λόγος για τον οποίο η EFSA έκρινε αναγκαίο να απευθυνθεί στο πρώην μέλος του προσωπικού της σχετικά με το ζήτημα αυτό στις 9 Δεκεμβρίου 2009.

59. Το τρίτο σημείο αναφοράς είναι αυτό της 8ης Νοεμβρίου 2009, όταν ο καταγγέλλων επικοινώνησε με την ΕΑΑΤ για το θέμα αυτό. Το αργότερο κατά το χρονικό αυτό σημείο, η EFSA όφειλε να τηρήσει τις διαδικαστικές υποχρεώσεις της, οι οποίες περιγράφονται στη σκέψη 58 ανωτέρω. Ωστόσο, η EFSA επικοινώνησε με την πρώην υπάλληλο της μόλις στις 9 Δεκεμβρίου 2009, δηλαδή ένα μήνα αργότερα, για να της υπενθυμίσει τις υποχρεώσεις που υπέχει από τον ΚΥΚ. Επιπλέον, η EFSA δεν ζήτησε από το πρώην μέλος του προσωπικού της πληροφορίες σχετικά με την τρέχουσα επαγγελματική της δραστηριότητα, τις οποίες θα μπορούσε να χρειαστεί προκειμένου να αποφασίσει πώς θα προχωρήσει περαιτέρω στην υπό κρίση υπόθεση. Επίσης, δεν ζήτησε πληροφορίες που θα της επέτρεπαν να εξακριβώσει αν, πριν από τη λήξη της συμβάσεως στην EFSA, το πρώην μέλος του προσωπικού της είχε ήδη επαφές με τον νέο εργοδότη σχετικά με πιθανές (μελλοντικές) ευκαιρίες απασχολήσεως.

60. Στη γνώμη της και στις περαιτέρω παρατηρήσεις της που απεστάλησαν κατά τη διάρκεια της παρούσας έρευνας, η EFSA υποστήριξε ότι είχε αξιολογήσει τις πληροφορίες που είχε λάβει σχετικά με τη μετακόμιση του πρώην μέλους του προσωπικού της και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρχε σύγκρουση συμφερόντων.

61. Ωστόσο, στην παρούσα υπόθεση δεν έχει υποβληθεί στον Διαμεσολαβητή κανένα πρακτικό της αξιολόγησης της EFSA που να οδηγεί στο ανωτέρω συμπέρασμα, παρόλο που, όπως προαναφέρθηκε, ο Διαμεσολαβητής ζήτησε συγκεκριμένα τέτοια έγγραφα αποδεικτικά στοιχεία. Αυτό είναι εκπληκτικό. Παρά το γεγονός ότι είναι αληθές, όπως επισήμανε η EFSA, ότι το άρθρο 16 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης προβλέπει ότι η παράλειψη θεσμικού οργάνου να απευθύνει αρνητική απόφαση σε πρώην υπάλληλο εντός 30 ημερών από τη στιγμή που ο τελευταίος ενημέρωσε το θεσμικό όργανο «θεωρείται σιωπηρή αποδοχή», είναι αμφίβολο αν ο κανόνας αυτός εφαρμοζόταν στην παρούσα υπόθεση. Πράγματι, το άρθρο 16 του ΚΥΚ προβλέπει ότι το οικείο θεσμικό όργανο ενημερώνεται για τις προθέσεις ενός υπαλλήλου (ή πρώην υπαλλήλου) πριν από την ανάληψη νέας υπηρεσίας και ο προαναφερθείς κανόνας αποσκοπεί σαφώς στην προστασία των συμφερόντων του εν λόγω προσώπου σε μια τέτοια κατάσταση. Αυτό δεν συμβαίνει εν προκειμένω, δεδομένου ότι η πρώην υπάλληλος της EFSA ενημέρωσε την EFSA μόνο αφού είχε ήδη αρχίσει να εργάζεται για τον νέο εργοδότη της.

62. Σε κάθε περίπτωση, η σημασία της τήρησης αρχείου της ανάλυσης ότι δεν υπήρξε σύγκρουση συμφερόντων είναι υψίστης σημασίας. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι τα θεσμικά όργανα πρέπει να θεωρούνται ότι ενεργούν σωστά και ότι είναι σε θέση να υπερασπίζονται τις αποφάσεις τους έναντι των πολιτών της ΕΕ, όταν τους ζητείται να το πράξουν. Η προσέγγιση αυτή είναι καθοριστικής σημασίας για την οικοδόμηση της εμπιστοσύνης του κοινού στις δραστηριότητες των θεσμικών οργάνων της ΕΕ [19]. Η ανάγκη τήρησης κατάλληλου αρχείου των αξιολογήσεων θεμάτων που συνεπάγονται πιθανή σύγκρουση συμφερόντων είναι ιδιαίτερα σημαντική στην περίπτωση ενός θεσμικού οργάνου ή οργανισμού όπως η EFSA, η εντολή του οποίου παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους πολίτες της ΕΕ εν γένει. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να επισημανθεί ότι, σύμφωνα με τον ιστότοπό της, η EFSA «παραλείπεται να διασφαλίζει ότι τα τρόφιμα της Ευρώπης είναι ασφαλή»[20]. Η εκπλήρωση αυτής της αποστολής δεν τίθεται σε κίνδυνο μόνο σε περιπτώσεις όπου οι πραγματικές συγκρούσεις συμφερόντων είναι ανεκτές, αλλά και όταν η προσέγγιση της EFSA δημιουργεί την εντύπωση ότι δεν αξιολόγησε σωστά μια πιθανή σύγκρουση συμφερόντων.

63. Επομένως, η EFSA όφειλε, τουλάχιστον, να συντάξει εσωτερικό σημείωμα προκειμένου να καταγράψει το γεγονός ότι αξιολόγησε το ζήτημα που έθεσε η καταγγέλλουσα και να εκθέσει τους λόγους βάσει των οποίων κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν υφίστατο σύγκρουση συμφερόντων.

Επί της ουσίας

64. Όσον αφορά τις ουσιαστικές πτυχές της παρούσας υπόθεσης, η Διαμεσολαβήτρια επισημαίνει ότι, κατά τη διάρκεια της παρούσας έρευνας, η EFSA έκρινε σταθερά ότι δεν υπήρχε σύγκρουση συμφερόντων, διότι τα καθήκοντα του πρώην μέλους του προσωπικού της περιορίζονταν στην παροχή γραμματειακής υποστήριξης στην ομάδα ΓΤΟ και διότι δεν είχε καμία συμβολή στη λήψη αποφάσεων.

65. Ο Διαμεσολαβητής θεωρεί πιθανή την ορθότητα της άποψης της EFSA ότι δεν υπήρξε σύγκρουση συμφερόντων. Ωστόσο, η αξιολόγηση που πρέπει να διενεργείται σε τέτοιες περιπτώσεις θα πρέπει να είναι διεξοδική. Κατά την άποψη του Διαμεσολαβητή, η EFSA υιοθέτησε μια αδικαιολόγητα στενή προσέγγιση, εστιάζοντας αποκλειστικά στο ζήτημα αν το πρώην μέλος του προσωπικού της ήταν σε θέση να λαμβάνει ή να συμμετέχει σε αποφάσεις σχετικά με αιτήσεις που υποβλήθηκαν στην EFSA. Η Διαμεσολαβήτρια θεωρεί ότι μια διεξοδική αξιολόγηση απαιτεί να συγκριθούν τα καθήκοντα της πρώην υπαλλήλου στην EFSA με εκείνα που ασκούσε κατά τη νέα της απασχόληση. Επιπλέον, υπενθυμίζεται ότι ο ενδιαφερόμενος ήταν προϊστάμενος της μονάδας ΓΤΟ της EFSA επί πέντε έτη και, ως εκ τούτου, θα μπορούσε να αναμένεται ότι είχε αποκτήσει πολύτιμες γνώσεις σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας της EFSA, εν γένει, και των ομάδων της, ειδικότερα. Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με το ηλεκτρονικό μήνυμα της πρώην υπαλλήλου της 19ης Μαΐου 2008, η νέα της θέση φαίνεται να συνεπάγεται στενή επαφή με την EFSA. Οι περιστάσεις αυτές θα έπρεπε σαφώς να είχαν ληφθεί υπόψη από την EFSA κατά τη λήψη απόφασης σχετικά με την ύπαρξη πιθανής σύγκρουσης συμφερόντων.

66. Είναι αληθές ότι, όπως επισήμανε η EFSA με τη γνωμοδότησή της, τα μέλη του προσωπικού της υποχρεούνται να απέχουν από κάθε άνευ αδείας κοινολόγηση πληροφοριών που λαμβάνουν κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, ακόμη και μετά την αποχώρησή τους από την υπηρεσία της EFSA. Ο Διαμεσολαβητής εκφράζει επίσης την ικανοποίησή του για το γεγονός ότι η EFSA δήλωσε σαφώς ότι, εάν υπήρχαν ενδείξεις ότι το πρώην μέλος του προσωπικού της παραβίασε αυτό το καθήκον, θα λάμβανε τα κατάλληλα μέτρα. Ωστόσο, θα πρέπει επίσης να υπενθυμιστεί ότι η ενημέρωση ενός θεσμικού οργάνου για κάθε προτεινόμενη νέα απασχόληση πριν από την ανάληψη της εν λόγω απασχόλησης αποτελεί επίσης καθήκον των μελών της διοίκησης της ΕΕ. Το γεγονός ότι η υποχρέωση αυτή δεν τηρήθηκε επαρκώς στην παρούσα υπόθεση θα έπρεπε να είχε ωθήσει την EFSA να δώσει ακόμη μεγαλύτερη προσοχή στο ζήτημα της πιθανής σύγκρουσης συμφερόντων.

67. Ταυτόχρονα, η EFSA θα πρέπει προφανώς να λαμβάνει υπόψη το καθήκον μέριμνας που υπέχει έναντι των μελών του προσωπικού της και την ανάγκη να διασφαλίζεται ότι δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση η ακεραιότητα και η διακριτικότητα πρώην μέλους του προσωπικού. Ενώ, σύμφωνα με το άρθρο 16 του ΚΥΚ, η EFSA μπορεί να έχει το δικαίωμα να μην απευθύνει απόφαση σε πρώην υπάλληλο, δεδομένου ότι η απουσία απόφασης θα μπορούσε, εξ ορισμού, να θεωρηθεί ότι συνιστά σιωπηρή αποδοχή, το προαναφερθέν καθήκον της EFSA εξυπηρετείται καλύτερα από την κατάλληλη καταγραφή της ανάλυσης που την οδήγησε στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρχε δυνητική σύγκρουση συμφερόντων στην προκειμένη περίπτωση.

68. Υπό το πρίσμα των ανωτέρω εκτιμήσεων, ο Διαμεσολαβητής καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η EFSA παρέβη τις διαδικαστικές υποχρεώσεις που απορρέουν από τους εφαρμοστέους κανόνες. Επιπλέον, η EFSA δεν προέβη σε τόσο ενδελεχή αξιολόγηση της εικαζόμενης δυνητικής σύγκρουσης συμφερόντων του πρώην υπαλλήλου της όσο θα μπορούσε και θα έπρεπε. Αυτό συνιστά κακοδιοίκηση.

69. Ο Διαμεσολαβητής επισημαίνει ότι, κατά γενικό κανόνα, σε περίπτωση κακοδιοίκησης, το οικείο θεσμικό όργανο θα πρέπει να το αναγνωρίζει δεόντως και να λαμβάνει τα κατάλληλα διορθωτικά μέτρα [21]. Εν προκειμένω, η EFSA ούτε δέχθηκε ότι υπέπεσε σε σφάλμα ούτε προέβαλε τα μέτρα που προτίθεται να λάβει προκειμένου να αποτρέψει την επανάληψη παρόμοιων ελλείψεων στο μέλλον. Ως εκ τούτου, ο Διαμεσολαβητής θα υποβάλει κατάλληλα σχέδια συστάσεων.

70. Όσον αφορά τα διορθωτικά μέτρα που πρέπει να ληφθούν, ο Διαμεσολαβητής θεωρεί σκόπιμο να παράσχει την ακόλουθη καθοδήγηση.

71. Ο Διαμεσολαβητής θεωρεί ότι, με την επιφύλαξη του σχεδίου σύστασης του Διαμεσολαβητή που αναφέρεται στην παράγραφο 57 ανωτέρω, οι κανόνες και οι διαδικασίες της EFSA είναι επαρκώς αυστηροί ώστε να της επιτρέπουν να εξετάζει ενδεχόμενη σύγκρουση συμφερόντων σε περιπτώσεις μεταπήδησης από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα. Η απόφαση εφαρμογής του άρθρου 16, του άρθρου 17 παράγραφος 2 και του άρθρου 19 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης, καθώς και των άρθρων 11 και 91 του καθεστώτος που εφαρμόζεται στο λοιπό προσωπικό της Ένωσης, αναλύει τους κανόνες που ίσχυαν προηγουμένως και προβλέπει α) δήλωση του αποχωρούντος μέλους του προσωπικού με την οποία δεσμεύεται να τηρεί το άρθρο 16 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης και β) διαδικασία σύμφωνα με την οποία τα μέλη του προσωπικού, για περίοδο δύο ετών μετά την αποχώρησή τους από την υπηρεσία, υποχρεούνται να υποβάλουν αίτηση για άδεια άσκησης εξωτερικών δραστηριοτήτων, να παράσχουν σχετικές πληροφορίες και να δηλώσουν τυχόν μεταβολές των περιστάσεων μετά τη χορήγηση της άδειας [22].

72. Σκοπός της εν λόγω δήλωσης είναι να διασφαλιστεί ότι τα μέλη του προσωπικού της EFSA γνωρίζουν τις υποχρεώσεις τους κατά την αναχώρησή τους. Ταυτόχρονα, το σχετικό έντυπο έγκρισης παρέχει στην EFSA τη δυνατότητα να λαμβάνει επαρκείς πληροφορίες, όπως περιγράφεται ανωτέρω, ώστε να είναι σε θέση να διενεργεί πλήρη αξιολόγηση ενδεχόμενης σύγκρουσης με τα νόμιμα συμφέροντά της.

73. Αυτό που πρέπει σαφώς να βελτιωθεί, ωστόσο, είναι ο τρόπος με τον οποίο εφαρμόζονται στην πράξη οι σχετικοί κανόνες και ο Διαμεσολαβητής θα υποβάλει ένα περαιτέρω σχέδιο σύστασης αναλόγως. Θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η αξιολόγηση μιας πιθανής σύγκρουσης συμφερόντων στο πλαίσιο μιας σύγκρουσης τύπου μεταπήδησης στον ιδιωτικό τομέα είναι μια πολύπλοκη διαδικασία που απαιτεί προσεκτική εξέταση των καθηκόντων του υπαλλήλου [23] και των προβλεπόμενων δραστηριοτήτων στη σκοπούμενη απασχόληση. Για τη διενέργεια της ανάλυσης αυτής, i) το ίδρυμα πρέπει να διαθέτει επαρκώς λεπτομερείς πληροφορίες και, στις περιπτώσεις που οι εν λόγω απαραίτητες πληροφορίες δεν παρέχονται ή είναι ελλιπείς, θα πρέπει να λαμβάνει μέτρα για τη συγκέντρωση των ελλειπουσών πληροφοριών [24]. Κατ’ ελάχιστον, οι πληροφορίες αυτές θα πρέπει να περιλαμβάνουν κατάλληλη περιγραφή των καθηκόντων που εκτελούνται στην EFSA, ακριβή περιγραφή της προτεινόμενης νέας απασχόλησης και πιθανές σχέσεις μεταξύ της νέας και της προηγούμενης απασχόλησης. Αφού συλλέξει τις απαραίτητες πληροφορίες, ii) η EFSA θα πρέπει να προβεί σε όσο το δυνατόν διεξοδικότερη αξιολόγηση. Τέλος, iii) η EFSA θα πρέπει να καταγράφει δεόντως τα αποτελέσματα της αξιολόγησής της.

74. Ακολουθώντας την ανωτέρω διαδικασία, η EFSA θα πρέπει να προσπαθήσει να επιτύχει το υψηλότερο δυνατό επίπεδο ελέγχου, ανάλογο με τη σημασία της αποστολής της και τις προσδοκίες των πολιτών.

Β. Τα σχέδια συστάσεων

Με βάση τις έρευνές του σχετικά με την εν λόγω καταγγελία, ο Διαμεσολαβητής υποβάλλει στην EFSA τα ακόλουθα σχέδια συστάσεων. Το πρώτο σχέδιο σύστασης διατυπώνεται ως γενικό ζήτημα και χωρίς αναφορά στη συγκεκριμένη υπόθεση που οδήγησε στην παρούσα έρευνα.

1) Η EFSA θα πρέπει να ενισχύσει τους κανόνες και τις διαδικασίες της όσον αφορά τις διαπραγματεύσεις, εξυπηρετώντας τα μέλη του προσωπικού σχετικά με μελλοντικές θέσεις εργασίας του τύπου «μεταπήδηση από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα». Στο πλαίσιο αυτό, η EFSA θα πρέπει να καταστήσει σαφές ότι οι εν λόγω διαπραγματεύσεις ενδέχεται να ισοδυναμούν με σύγκρουση συμφερόντων. Ως εκ τούτου, η EFSA θα πρέπει να απαιτεί από τα εν ενεργεία μέλη του προσωπικού να τα δημοσιοποιούν εγκαίρως, σύμφωνα με την πολιτική της EFSA σχετικά με τη δήλωση συμφερόντων.

2) Η EFSA θα πρέπει να αναγνωρίσει ότι δεν τήρησε τους σχετικούς διαδικαστικούς κανόνες και δεν προέβη σε επαρκώς ενδελεχή αξιολόγηση της δυνητικής σύγκρουσης συμφερόντων που προκύπτει από τη μετακίνηση πρώην μέλους του προσωπικού της σε εταιρεία βιοτεχνολογίας.

3) Εάν προκύψει παρόμοια περίπτωση στο μέλλον, η EFSA θα πρέπει: i) να λαμβάνουν επαρκείς πληροφορίες, συμπεριλαμβανομένων, τουλάχιστον, της δέουσας περιγραφής των καθηκόντων που εκτελούνται στην EFSA, της ακριβούς περιγραφής της προτεινόμενης νέας απασχόλησης και των πιθανών δεσμών μεταξύ της νέας και της προηγούμενης απασχόλησης· ii) να προβεί σε όσο το δυνατόν διεξοδικότερη αξιολόγηση· και iii) να καταγράφει δεόντως τα αποτελέσματα της αξιολόγησής της.

Η EFSA και ο καταγγέλλων θα ενημερωθούν για τα εν λόγω σχέδια συστάσεων. Θα ενημερωθεί επίσης το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, το οποίο έχει κληθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο «να προβεί σε ολοκληρωμένη ανάλυση της προσέγγισης των οργανισμών όσον αφορά τη διαχείριση καταστάσεων στις οποίες υπάρχουν δυνητικές συγκρούσεις συμφερόντων»[25].

Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 6 του Καθεστώτος του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή, η EFSA αποστέλλει εμπεριστατωμένη γνώμη έως τις 31 Μαρτίου 2012. Η εμπεριστατωμένη γνώμη θα μπορούσε να συνίσταται στην αποδοχή των σχεδίων συστάσεων και στην περιγραφή του τρόπου εφαρμογής τους.

 

Π. Νικηφόρος Διαμαντούρος

Στρασβούργο, 7 Δεκεμβρίου 2011

---

[1] Απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 9ης Μαρτίου 1994, σχετικά με το καθεστώς του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή και τους γενικούς όρους άσκησης των καθηκόντων του (94/262/ΕΚΑΧ, ΕΚ, Ευρατόμ) (ΕΕ 1994, L 113, σ. 15).

[2] Η περιγραφή αυτή είναι συνήθης και έχει επίσης χρησιμοποιηθεί από τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ). Βλ., Post-Public Employment: Good Practices for Preventing Conflict of Interest (Ορθές πρακτικές για την πρόληψη της σύγκρουσης συμφερόντων), ΟΟΣΑ, 2010.

[3] Ειδικότερα, το άρθρο 16 του ΚΥΚ ορίζει τα εξής:

«Ο υπάλληλος, μετά τη λήξη των καθηκόντων του, εξακολουθεί να δεσμεύεται από την υποχρέωση να συμπεριφέρεται με εντιμότητα και διακριτικότητα όσον αφορά την αποδοχή ορισμένων θέσεων ή ορισμένων πλεονεκτημάτων.

Οι υπάλληλοι που προτίθενται να ασκήσουν επαγγελματική δραστηριότητα, αμειβόμενη ή μη, εντός δύο ετών από την αποχώρησή τους από την υπηρεσία ενημερώνουν σχετικά το θεσμικό τους όργανο. Εάν η δραστηριότητα αυτή συνδέεται με την εργασία που παρέσχε ο υπάλληλος κατά τη διάρκεια των τριών τελευταίων ετών της υπηρεσίας του και θα μπορούσε να οδηγήσει σε σύγκρουση με τα νόμιμα συμφέροντα του θεσμικού οργάνου, η αρμόδια για τους διορισμούς αρχή μπορεί, λαμβάνοντας υπόψη το συμφέρον της υπηρεσίας, είτε να του απαγορεύσει την ανάληψη καθηκόντων είτε να δώσει την έγκρισή της υπό τους όρους που κρίνει κατάλληλους. Το θεσμικό όργανο, αφού ζητήσει τη γνώμη της μεικτής επιτροπής, κοινοποιεί την απόφασή του εντός 30 εργάσιμων ημερών από την ενημέρωσή του. Εάν δεν έχει πραγματοποιηθεί τέτοια κοινοποίηση έως τη λήξη της εν λόγω προθεσμίας, αυτό θεωρείται ότι συνιστά σιωπηρή αποδοχή.»

Ο κανονισμός υπηρεσιακής κατάστασης είναι διαθέσιμος στη διεύθυνση http://ec.europa.eu/civil_service/docs/toc100_en.pdf

[4] Άρθρο 10.1 των διατάξεων εφαρμογής του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή, διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://www.ombudsman.europa.eu/resources/provisions.faces

[5] Άρθρο 28, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) 178/2002 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 28ης Ιανουαρίου 2002, για τον καθορισμό των γενικών αρχών και απαιτήσεων της νομοθεσίας για τα τρόφιμα, για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων και τον καθορισμό διαδικασιών σε θέματα ασφαλείας των τροφίμων (ΕΕ 2002, L 31, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία.

[6] Κανονισμός 1829/2003 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Σεπτεμβρίου 2003, για τα γενετικώς τροποποιημένα τρόφιμα και ζωοτροφές (ΕΕ 2003, L 268, σ. 1).

[7] Οδηγία 2001/18/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Μαρτίου 2001, για τη σκόπιμη ελευθέρωση γενετικώς τροποποιημένων οργανισμών στο περιβάλλον και την κατάργηση της οδηγίας 90/220/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ 2001, L 106, σ. 1).

[8] Απόφαση του εκτελεστικού διευθυντή σχετικά με την επιλογή των μελών της επιστημονικής επιτροπής, των επιστημονικών ομάδων και των εξωτερικών εμπειρογνωμόνων που θα επικουρούν την EFSA στο επιστημονικό της έργο, η οποία υπεγράφη στις 19 Ιουνίου 2009 και διατίθεται στη διεύθυνση http://www.efsa.europa.eu/en/keydocs/docs/expertselection.pdf

[9] http://www.ombudsman.europa.eu/resources/statute.faces#hl2

[10] http://www.ombudsman.europa.eu/resources/provisions.faces

[11] http://www.ombudsman.europa.eu/resources/provisions.faces

[12] Απόφαση της ΕΑΑΤ σχετικά με τις εξωτερικές δραστηριότητες και αναθέσεις, C(2004)1597 85-2004, Βρυξέλλες, 28.4.2004.

[13] Οι διατάξεις προέρχονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Για όλους τους σκοπούς, η «Επιτροπή» θα πρέπει να νοείται ως «EFSA».

[14] Απόφαση της EFSA για την εφαρμογή του άρθρου 16, του άρθρου 17 παράγραφος 2 και του άρθρου 19 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης, καθώς και των άρθρων 11 και 91 του καθεστώτος που εφαρμόζεται στο λοιπό προσωπικό της Ένωσης, Πάρμα, 7 Δεκεμβρίου 2010.

[15] Άρθρο 21 της απόφασης της ΕΑΑΤ για τις εξωτερικές δραστηριότητες και αναθέσεις, C(2004)1597 85-2004, Βρυξέλλες, 28.4.2004.

[16] Άρθρο 3 παράγραφος 3 της απόφασης της EFSA για την εφαρμογή των άρθρων 16, 17 παράγραφος 2 και 19 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης και των άρθρων 11 και 91 του καθεστώτος που εφαρμόζεται στο λοιπό προσωπικό της Ένωσης, Πάρμα, 7 Δεκεμβρίου 2010.

[17] Παρατίθεται στην παράγραφο 45 ανωτέρω.

[18] Μεταδημόσια απασχόληση: Good Practices for Preventing Conflict of Interest (Ορθές πρακτικές για την πρόληψη της σύγκρουσης συμφερόντων), ΟΟΣΑ 2010, σ. 38-39.

[19] Στο πλαίσιο αυτό, ο Διαμεσολαβητής υπενθυμίζει ότι έχει ήδη δηλώσει ότι «η ακεραιότητα, η διαφάνεια και η λογοδοσία των δημόσιων διοικήσεων αποτελούν προαπαιτούμενα και στηρίζουν την εμπιστοσύνη του κοινού, ως ακρογωνιαίο λίθο της χρηστής διακυβέρνησης... Η εμπιστοσύνη εξαρτάται από την πίστη στην ακεραιότητα των υπαλλήλων, οι οποίοι αναμένεται να συμπεριφέρονται με τρόπο που θα φέρει τον στενότερο δημόσιο έλεγχο". Βλ. Π.Ν. Διαμαντούρος, Προαγωγή της ηθικής συμπεριφοράς των δημοσίων υπαλλήλων της ΕΕ: ο ρόλος του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή, διάλεξη Jean Monnet, Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ, 5 Μαΐου 2011.

[20] http://www.efsa.europa.eu/

[21] Βλ., εν προκειμένω, το πρόσφατο σχέδιο σύστασης του Διαμεσολαβητή στην έρευνά του σχετικά με την καταγγελία 882/2009/VL κατά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Βλ. επίσης την απόφαση του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή με την οποία περατώνεται η έρευνά του σχετικά με την καταγγελία 3800/2006/JF κατά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σημείο 74.

[22] Το άρθρο 5 της απόφασης εφαρμογής των άρθρων 16, 17 παράγραφος 2 και 19 του κανονισμού υπηρεσιακής κατάστασης και των άρθρων 11 και 91 του καθεστώτος που εφαρμόζεται στο λοιπό προσωπικό της Ένωσης ορίζει τα εξής:

"1. Ο πρώην υπάλληλος ενημερώνει αμελλητί την EFSA σε περίπτωση που προκύψει οποιαδήποτε άλλη αλλαγή σε μία ή περισσότερες από τις περιστάσεις που συνδέονται με τη νέα ή μελλοντική θέση του και έχουν ήδη κοινοποιηθεί στην EFSA μετά τη χορήγηση της άδειας.

2. Η EFSA εξετάζει εάν πρέπει να τροποποιήσει τους όρους της εν λόγω τροποποίησης ή, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, να ανακαλέσει την άδειά της υπό το πρίσμα της εν λόγω τροποποίησης. Η απόφαση λαμβάνεται από τον εκτελεστικό διευθυντή της EFSA.

3. Ανεξάρτητα από την απόφαση που πρόκειται να ληφθεί, στην περίπτωση που περιγράφεται στην παράγραφο 1 του παρόντος άρθρου, η Μονάδα Ανθρώπινου Δυναμικού υπενθυμίζει στον πρώην υπάλληλο τις υποχρεώσεις του έναντι της EFSA και το γεγονός ότι η EFSA επιφυλάσσεται του δικαιώματος να προβεί σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες προκειμένου να διασφαλίσει την εφαρμογή των προαναφερόμενων υποχρεώσεων.»

[23] Σύμφωνα με τον κανονισμό υπηρεσιακής κατάστασης, στόχος είναι να καθοριστεί αν μια νέα επαγγελματική δραστηριότητα «συνδέεται με την εργασία που εκτελείται από τον υπάλληλο».

[24] Βλ. παρόμοιες εκτιμήσεις στην απόφαση του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή με την οποία περατώνεται η έρευνά του σχετικά με την καταγγελία 476/2010/ANA κατά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σημεία 95-104.

[25] Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 10ης Μαΐου 2011 σχετικά με την απαλλαγή 2009: επιδόσεις, δημοσιονομική διαχείριση και έλεγχος των οργανισμών της ΕΕ (2010/2271(DEC) διατίθεται στη διεύθυνση http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&reference=P7-TA-2011-0163&language=EN&ring=A7-2011-0149