Αξιότιμε κύριε C.,
Αξιότιμε κύριε C.,
στις 3 Ιουνίου 1997 υποβάλατε καταγγελία στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή σχετικά με την εικαζόμενη αδικαιολόγητη άρνηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να σας παράσχει πρόσβαση σε ορισμένα έγγραφα.
Στις 25 Ιουλίου 1997, διαβίβασα την καταγγελία στον Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η Επιτροπή διαβίβασε τη γνώμη της στις 25 Σεπτεμβρίου 1997, την οποία σας διαβίβασα στις 10 Οκτωβρίου 1997 με πρόσκληση να διατυπώσετε τις παρατηρήσεις σας, εφόσον το επιθυμείτε. Στις 2 Δεκεμβρίου 1997, έλαβα τις παρατηρήσεις σας επί της γνώμης της Επιτροπής.
Σας γράφω τώρα για να σας ενημερώσω για το αποτέλεσμα των ερευνών που έχουν γίνει.

Η ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Βάσει της αποφάσεως της Επιτροπής της 8ης Φεβρουαρίου 1994 σχετικά με την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα της Επιτροπής, οι C. και C., ως πληρεξούσιοι που ενεργούσαν για λογαριασμό ομάδας Ιταλών αμπελουργών, απέστειλαν στην Επιτροπή, στις 13 Φεβρουαρίου 1997, έγγραφο με το οποίο ζητούσαν να τους επιτραπεί η πρόσβαση σε διάφορα έγγραφα της Επιτροπής. Η αίτηση αφορούσε τα έγγραφα εργασίας που χρησιμοποίησε η Επιτροπή για να εκτιμήσει την υποχρεωτική απόσταξη από τους παραγωγούς επιτραπέζιων οίνων κατά την αμπελουργική περίοδο 1993/94.
Οι καταγγέλλοντες είχαν ζητήσει τα εν λόγω έγγραφα προκειμένου να αποδείξουν ότι ο υπολογισμός της προς απόσταξη ποσότητας από κάθε κράτος μέλος είχε πραγματοποιηθεί κατά τρόπο που εισήγαγε διακρίσεις και ότι, ως εκ τούτου, η Ιταλία είχε υποστεί σημαντικές κυρώσεις. Ισχυρίστηκαν ότι οι Ιταλοί αμπελουργοί ήταν υποχρεωμένοι να αποστάζουν μεγαλύτερη ποσότητα οίνου από εκείνη των άλλων κρατών μελών των οποίων οι συνθήκες παραγωγής είναι παρόμοιες και ότι ο υπολογισμός της Επιτροπής ήταν ακατανόητος. Ειδικότερα, οι καταγγέλλοντες πίστευαν ότι η Επιτροπή είχε εφαρμόσει διαφορετικό ποσοστό αναφοράς στα διάφορα κράτη μέλη κατά τον καθορισμό των αντίστοιχων ποσοτήτων προς απόσταξη και ότι η ποσότητα των 12 150 000 hl για την Ιταλία είχε υπολογιστεί βάσει ανακριβών εθνικών στοιχείων.
Οι καταγγέλλοντες ζήτησαν τα σχετικά έγγραφα με επιστολές της 13ης Φεβρουαρίου και της 24ης Μαρτίου 1997 αντίστοιχα. Οι επιστολές εστάλησαν στη Γενική Διεύθυνση VI και στον Γενικό Γραμματέα της Επιτροπής.
Το θεσμικό όργανο απέρριψε την αρχική αίτηση. Σε απάντηση της 12ης Μαρτίου 1997, οι υπηρεσίες της Επιτροπής ενημέρωσαν τους καταγγέλλοντες ότι, δεδομένου ότι η απόφαση της Επιτροπής να ανοίξει υποχρεωτική απόσταξη για την αμπελουργική περίοδο 1993/94 αποτέλεσε αντικείμενο δικαστικής διαδικασίας ενώπιον του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, το θεσμικό όργανο μπορούσε να αρνηθεί να κοινοποιήσει τα σχετικά έγγραφα βάσει της εξαίρεσης που προβλέπεται στην απόφαση 94/90 (1), σχετικά με την προστασία του δημόσιου συμφέροντος.
Όσον αφορά την επιβεβαιωτική αίτηση των καταγγελλόντων, ο Γενικός Γραμματέας της Επιτροπής τους πληροφόρησε για πρώτη φορά στις 24 Απριλίου 1997 ότι, λόγω του μεγάλου αριθμού των ζητηθέντων εγγράφων, η απόφασή του δεν θα λαμβανόταν πιθανώς εντός ενός μηνός. Στις 16 Μαΐου 1997, ο Γενικός Γραμματέας απέστειλε νέο έγγραφο στους καταγγέλλοντες, με το οποίο επιβεβαίωσε την απόρριψη της επιβεβαιωτικής αιτήσεώς τους. Το θεσμικό όργανο ανέφερε επίσης ότι οι καταγγέλλοντες θα έπρεπε να απευθύνουν το αίτημά τους απευθείας στο Δικαστήριο, δεδομένου ότι αυτή είναι η μόνη αρχή που είναι εξουσιοδοτημένη να δημοσιοποιεί διαδικαστικά έγγραφα, όπως ορίζεται στο άρθρο 21 του καταστατικού του και στο άρθρο 45 παράγραφος 2 του Κανονισμού Διαδικασίας.
Λόγω της άρνησης της Επιτροπής, οι καταγγέλλοντες ζήτησαν από το Διαμεσολαβητή, στις 3 Ιουνίου 1997, να ξεκινήσει έρευνα σχετικά με το θέμα και να διερευνήσει κατά πόσον υπήρξε κρούσμα κακοδιοίκησης.

Η ΕΡΩΤΗΣΗ

Η γνώμη της Επιτροπής
Οι παρατηρήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την καταγγελία είναι συνοπτικά οι ακόλουθες:
Οι καταγγέλλοντες ζήτησαν πρόσβαση στα έγγραφα της Επιτροπής σχετικά με τους υπολογισμούς για την υποχρεωτική απόσταξη επιτραπέζιων οίνων για την αμπελουργική περίοδο 1993/94. Τα υλικά αυτά χρησίμευσαν ως πραγματικό έρεισμα και αναφορά για να εκδώσει η Επιτροπή τον κανονισμό αριθ. 343/94, της 15ης Φεβρουαρίου 1994, για το άνοιγμα της υποχρεωτικής απόσταξης από τους παραγωγούς επιτραπέζιων οίνων για την αμπελουργική περίοδο 1993/94 (2).
Η Επιτροπή επισήμανε ότι η νομιμότητα του εν λόγω κανονισμού και η συμμόρφωσή του με το κοινοτικό δίκαιο αποτέλεσαν αντικείμενο προσφυγής που εκκρεμεί ενώπιον του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων για την έκδοση προδικαστικής απόφασης (C- 375/96). Λαμβανομένης υπόψη της καταστάσεως αυτής, το θεσμικό όργανο δεν μπορούσε να δεχθεί τη δημοσιοποίηση των ζητηθέντων εγγράφων, διότι μια τέτοια ενέργεια θα έθετε σε κίνδυνο την προάσπιση του δημοσίου συμφέροντος στο πλαίσιο ένδικης διαδικασίας. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή έκρινε ότι είχε την εξουσία να αρνηθεί την πρόσβαση, βάσει της εξαίρεσης που προβλέπεται στην απόφαση για την πρόσβαση του κοινού. Αυτό επιτρέπει την άρνηση πρόσβασης σε έγγραφα όταν η κοινολόγηση θα μπορούσε να υπονομεύσει την προστασία του δημόσιου συμφέροντος.
Επιπλέον, η Επιτροπή δήλωσε ότι οι καταγγέλλοντες θα έπρεπε να είχαν απευθύνει το αίτημά τους για δημοσιοποίηση των εγγράφων απευθείας στο Δικαστήριο. Σε περίπτωση που το εν λόγω θεσμικό όργανο διατάξει τη δημοσιοποίηση των εγγράφων, η Επιτροπή δεν θα μπορούσε να αρνηθεί την πρόσβαση σε αυτά, εκτός από την περίπτωση ιδιαίτερα σοβαρών «υψηλότερων λόγων».
Αναφέρθηκε στο γεγονός ότι εκκρεμούσε ενώπιον του Πρωτοδικείου υπόθεση που αφορούσε παρεμφερή ζητήματα (υπόθεση T-124/96 Interporc Im-und-Export Gmbh κατά Επιτροπής)(3).
Παρατηρήσεις των καταγγελλόντων
Ο Διαμεσολαβητής διαβίβασε τη γνώμη της Επιτροπής στους καταγγέλλοντες με πρόσκληση να διατυπώσουν παρατηρήσεις.
Στην απάντησή τους, οι καταγγέλλοντες αμφισβήτησαν τους λόγους που προέβαλε η Επιτροπή στην άρνησή της να κοινοποιήσει τα ζητηθέντα έγγραφα. Διαφωνούσαν με την εξέταση των εγγράφων στο πλαίσιο δικαστικής διαδικασίας και την επακόλουθη εφαρμογή της εξαίρεσης σχετικά με την προστασία του δημόσιου συμφέροντος. Οι καταγγέλλοντες ισχυρίστηκαν ότι, ακόμη και αν τα έγγραφα αφορούσαν εν εξελίξει διαδικασίες ενώπιον του Δικαστηρίου, δεν μπορούσαν να ληφθούν ως μέρος δικαστικών διαδικασιών, διότι δεν είχαν προετοιμαστεί για τη συγκεκριμένη υπόθεση του Δικαστηρίου, αλλά υπήρχαν ανεξάρτητα από τη διαδικασία. Επομένως, πρέπει να θεωρηθούν ως απλά διοικητικά έγγραφα.
Επιπλέον, οι καταγγέλλοντες ισχυρίστηκαν ότι, βάσει της υφιστάμενης κοινοτικής νομολογίας, όταν η Επιτροπή αρνείται την πρόσβαση σε έγγραφα χρησιμοποιώντας εξαίρεση της απόφασης 94/90, πρέπει να διευκρινίζει τους λόγους για καθένα από τα ζητούμενα έγγραφα και, ως εκ τούτου, να αιτιολογεί την άρνηση (4).
Οι καταγγέλλοντες ισχυρίστηκαν ότι στην προκειμένη περίπτωση, αντιθέτως, η Επιτροπή απλώς αρνήθηκε την πρόσβαση βάσει της προστασίας του δημόσιου συμφέροντος, χωρίς να παράσχει ακριβείς λόγους και χωρίς να επιτύχει ισορροπία μεταξύ του δικαιώματος άμυνάς της και των δικαιωμάτων των πολιτών να έχουν πρόσβαση στα έγγραφα.

Η ΑΠΟΦΑΣΗ

1 Άρνηση προσβάσεως στα έγγραφα που συνδέονται με δικαστικές διαδικασίες
1.1 Η πρόσβαση στα έγγραφα εργασίας της Επιτροπής για την αξιολόγηση της υποχρεωτικής αποστάξεως οίνου για το έτος 1993/94 απορρίφθηκε λόγω της ανάγκης προστασίας του δημοσίου συμφέροντος, όπως προβλέπεται στην πρώτη περίπτωση των εξαιρέσεων της αποφάσεως 94/90 της Επιτροπής σχετικά με την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα της Επιτροπής.
1.2 Απαντώντας στην επιβεβαιωτική αίτηση, η Επιτροπή επισήμανε ότι τα ζητηθέντα έγγραφα είχαν καθοριστική σημασία για τη θέσπιση του κανονισμού 343/94 της Επιτροπής για το άνοιγμα υποχρεωτικής απόσταξης για την αμπελουργική περίοδο 1993/94, η νομιμότητα του οποίου αμφισβητήθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου (5). Υποστήριξε ότι οι καταγγέλλοντες θα έπρεπε να είχαν απευθύνει το αίτημά τους για έγγραφα απευθείας στο Δικαστήριο.
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι:

«Η προστασία του δημόσιου συμφέροντος σε περίπτωση δικαστικών διαδικασιών της παρέχει την εξουσία, στο πλαίσιο του Κώδικα Δεοντολογίας, να αρνείται την πρόσβαση σε έγγραφα που σχετίζονται με εκκρεμή νομική υπόθεση».

1.3 Η εξαίρεση από τη γενική αρχή της προσβάσεως στα έγγραφα της Επιτροπής, η οποία στηρίζεται στην προστασία του δημοσίου συμφέροντος όταν τα επίμαχα έγγραφα συνδέονται με ένδικες διαδικασίες, έχει περιληφθεί στην απόφαση 94/90. Το Πρωτοδικείο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων έχει ήδη κληθεί να ορίσει το πεδίο εφαρμογής αυτής της εξαίρεσης από τη γενική αρχή (6). Το Δικαστήριο έχει αποφανθεί ότι:

«[...] πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ των εγγράφων που συντάσσονται από την Επιτροπή για τους σκοπούς συγκεκριμένης δικαστικής υπόθεσης [...] και άλλων εγγράφων που υφίστανται ανεξάρτητα από τις εν λόγω διαδικασίες. Η εφαρμογή της εξαίρεσης που βασίζεται στην προστασία του δημόσιου συμφέροντος μπορεί να δικαιολογηθεί μόνο όσον αφορά την πρώτη κατηγορία εγγράφων»(7).

1.4 Ο Διαμεσολαβητής σημειώνει ότι τα έγγραφα που ζήτησαν οι καταγγέλλοντες είχαν προετοιμαστεί για να αξιολογήσουν τις νομοθετικές επιλογές της Επιτροπής και δεν δημιουργήθηκαν για να εξυπηρετήσουν συγκεκριμένο σκοπό στο πλαίσιο δικαστικής διαδικασίας. Ως εκ τούτου, τα έγγραφα αυτά είναι ανεξάρτητα από τη δικαστική υπόθεση σχετικά με τη νομιμότητα του κανονισμού αριθ. 343/94 της Επιτροπής, για την οποία, ωστόσο, προέβαλαν το λόγο.
1.5 Ως εκ τούτου, σύμφωνα με τη νομολογία των κοινοτικών δικαστηρίων, ο Διαμεσολαβητής θεωρεί ότι η Επιτροπή κακώς αρνήθηκε την πρόσβαση σε έγγραφα της Επιτροπής με την αιτιολογία ότι τα εν λόγω έγγραφα συνδέονταν με δικαστικές διαδικασίες. Η ενέργεια αυτή συνιστά περίπτωση κακοδιοίκησης και ο Διαμεσολαβητής απευθύνει επικριτική παρατήρηση στην Επιτροπή όσον αφορά αυτή την πτυχή της υπόθεσης.
2 Μη παροχή ακριβών πληροφοριών
2.1 Στην επιστολή τους προς τον Διαμεσολαβητή, οι καταγγέλλοντες ισχυρίστηκαν επίσης ότι η απόρριψη του αιτήματός τους από την Επιτροπή δεν ήταν σύμφωνη με την πάγια κοινοτική νομολογία, δεδομένου ότι δεν αναφερόταν σε κάθε συγκεκριμένο έγγραφο.
2.2 Δεδομένου ότι ο Διαμεσολαβητής κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Επιτροπή θα πρέπει να επανεξετάσει την απόφασή της στην παρούσα υπόθεση, δεν είναι αναγκαίο να αξιολογηθεί το βάσιμο αυτού του πρόσθετου ισχυρισμού.
2.3 Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω περιστάσεων, είναι εύλογο να συναχθεί ότι, μετά την ημερομηνία παρατάσεως της ισχύος του καταλόγου, ήτοι την 31η Δεκεμβρίου 1996, η ισχύς του είχε λήξει. Ως εκ τούτου, ο Διαμεσολαβητής διαπιστώνει ότι δεν υπάρχουν στοιχεία κακοδιοίκησης σε σχέση με αυτή την πτυχή της υπόθεσης.
3 Συμπέρασμα
3.1 Οι έρευνες του Διαμεσολαβητή σχετικά με την υπόθεση αυτή αποκάλυψαν κρούσμα κακοδιοίκησης εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ως εκ τούτου, κρίνεται αναγκαίο να διατυπωθεί η ακόλουθη επικριτική παρατήρηση:

Ο Διαμεσολαβητής επισημαίνει ότι τα έγγραφα που ζήτησαν οι καταγγέλλοντες είχαν προετοιμαστεί για να αξιολογήσουν τις νομοθετικές επιλογές της Επιτροπής και δεν δημιουργήθηκαν για να εξυπηρετήσουν συγκεκριμένο σκοπό στο πλαίσιο δικαστικής διαδικασίας. Ως εκ τούτου, τα έγγραφα αυτά είναι ανεξάρτητα από τη δικαστική υπόθεση σχετικά με τη νομιμότητα του κανονισμού αριθ. 343/94 της Επιτροπής, για την οποία, ωστόσο, προέβαλαν το λόγο.

Ως εκ τούτου, σύμφωνα με τη νομολογία των κοινοτικών δικαστηρίων, ο Διαμεσολαβητής θεωρεί ότι η Επιτροπή εσφαλμένα αρνήθηκε την πρόσβαση σε έγγραφα της Επιτροπής με την αιτιολογία ότι τα εν λόγω έγγραφα συνδέονταν με δικαστικές διαδικασίες. Η ενέργεια αυτή συνιστά περίπτωση κακοδιοίκησης.

3.2. Η απόφαση 94/90 της Επιτροπής προβλέπει ρητώς ότι ο αιτών του οποίου η επιβεβαιωτική αίτηση προσβάσεως σε έγγραφα απορρίπτεται ενημερώνεται για τη δυνατότητα υποβολής καταγγελίας στον Διαμεσολαβητή. Η επικριτική παρατήρηση του Διαμεσολαβητή συνεπάγεται ότι η Επιτροπή θα πρέπει να επανεξετάσει την επιβεβαιωτική αίτηση των καταγγελλόντων της 24ης Μαρτίου 1997 και να παράσχει πρόσβαση στα ζητηθέντα έγγραφα, εκτός εάν ισχύει μία από τις εξαιρέσεις που περιέχονται στην απόφαση 94/90. Δεδομένου ότι εναπόκειται στην Επιτροπή να προβεί στην επανεξέταση αυτή και να κοινοποιήσει το αποτέλεσμα στους καταγγέλλοντες, ο Διαμεσολαβητής περατώνει την υπόθεση.
Ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θα ενημερωθεί επίσης για την απόφαση αυτή.
Με εκτίμηση,
Jacob SÖDERMAN

---

(1) 94/90/ΕΚΑΧ, ΕΚ, Ευρατόμ: Απόφαση της Επιτροπής της 8ης Φεβρουαρίου 1994 σχετικά με την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα της Επιτροπής, ΕΕ L 046, 18.02.94, σ. 0058-0061

(2) Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 343/94 της Επιτροπής, της 15ης Φεβρουαρίου 1994, για το άνοιγμα υποχρεωτικής απόσταξης που προβλέπεται στο άρθρο 39 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 822/87 του Συμβουλίου και για την παρέκκλιση ορισμένων λεπτομερειών εφαρμογής για την αμπελουργική περίοδο 1993/94. ΕΕ L 044 της 17.2.1994, σ. 9.

(3) Υπόθεση T-124/96. Απόφαση της 6ης Φεβρουαρίου 1998, Interporc Im- und Export GmbH κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. II-0231.

(4) Υπόθεση T-105/95, WWF UK (World Wide Fund for Nature) κατά Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων [1997] Συλλογή II-0313

(5) Η υπόθεση έχει ήδη κριθεί με απόφαση του Δικαστηρίου (πέμπτο τμήμα) της 29ης Οκτωβρίου 1998. Υπόθεση C-375/96, Galileo Zaninotto κατά Ispettorato Centrale Repressione Frodi (αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως: Pretura circondariale di Treviso)· δεν έχει ακόμη αναφερθεί

(6) Υπόθεση T-83/96, Gerard van der Wal κατά Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων [1998] Συλλογή II-545

(7) Βλ. ανωτέρω υπόθεση T-83/96, σκέψη 50.