Το ιστορικό της καταγγελίας

1. Στις 22 Ιουλίου 2015 το διοικητικό συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης («ΕΤΑΑ»)[1] αποφάσισε να συνεισφέρει 416 εκατ. EUR στο πλαίσιο κοινοπρακτικού δανείου («το δάνειο») για το έργο Lukoil Shah Deniz II, ένα υπεράκτιο έργο έρευνας και παραγωγής φυσικού αερίου στο Αζερμπαϊτζάν. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εκπροσωπείται στο διοικητικό συμβούλιο της ERBD από εκπρόσωπο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής («διευθυντής της ΕΕ»), ο οποίος συμμετείχε στην ψηφοφορία για το δάνειο.

2. Ο καταγγέλλων, Counter Balance, είναι ένας ευρωπαϊκός συνασπισμός ΜΚΟ που έχει ως στόχο «να καταστήσει τα ευρωπαϊκά δημόσια οικονομικά βασική κινητήρια δύναμη της μετάβασης προς κοινωνικά και περιβαλλοντικά βιώσιμες και δίκαιες κοινωνίες»[2]. Στις 27 Ιουλίου 2015, ζήτησε πρόσβαση του κοινού [3] στις οδηγίες που έδωσε η Γενική Διεύθυνση Οικονομικών και Χρηματοδοτικών Υποθέσεων της Επιτροπής (ΓΔ ECFIN) στον διευθυντή της ΕΕ σχετικά με την απόφαση, καθώς και σε τυχόν επίσημα έγγραφα σχετικά με τη θέση της Επιτροπής για το δάνειο.

3. Στις 13 Αυγούστου 2015, ανταποκρινόμενη στο αίτημα αυτό, η Επιτροπή επέτρεψε την πρόσβαση σε αλληλογραφία μεταξύ βουλευτή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του γενικού διευθυντή της ΓΔ ECFIN σχετικά με την πρόθεση της ΕΤΑΑ να χορηγήσει το δάνειο. Ο βουλευτής του ΕΚ είχε ζητήσει από την Επιτροπή να καταψηφίσει το δάνειο, καθώς η δικαιούχος εταιρεία ήταν εγγεγραμμένη σε χώρα (Ρωσία) κατά της οποίας η ΕΕ είχε επιβάλει κυρώσεις. Η ΓΔ ECFIN απάντησε ότι ο δικαιούχος δεν περιλαμβάνεται επί του παρόντος στον κατάλογο των εταιρειών που υπόκεινται σε κυρώσεις της ΕΕ και ότι η Επιτροπή (μέσω του εκπροσώπου της στο διοικητικό συμβούλιο της ΕΤΑΑ) θα αξιολογήσει, σε κάθε περίπτωση, όλες τις λεπτομέρειες του έργου προτού καταλήξει σε θέση σχετικά με την ψηφοφορία. 

4. Στις 25 Αυγούστου 2015, ο καταγγέλλων ζήτησε από την Επιτροπή να επανεξετάσει την απόφασή της σχετικά με το αίτημά του για πρόσβαση σε έγγραφα που σχετίζονται με το δάνειο και να γνωστοποιήσει τις οδηγίες που έδωσε στον διευθυντή της ΕΕ.

5. Στις 11 Σεπτεμβρίου 201 5, η Επιτροπή απάντησε ότι δεν είχε δώσει καμία εντολή στον διευθυντή της ΕΕ σχετικά με την απόφαση για το δάνειο.

6. Στις 6 Οκτωβρίου 2015, η καταγγέλλουσα απέστειλε επιστολή στην Επιτροπή υποστηρίζοντας ότι η μη παροχή οδηγιών στον διευθυντή της ΕΕ σχετικά με το δάνειο παραβίασε την υποχρέωση προώθησης των θεμελιωδών αξιών της ΕΕ στις σχέσεις της ΕΕ με τρίτες χώρες. Ο καταγγέλλων δήλωσε ότι η ΓΔ ECFIN είναι αρμόδια για τις σχέσεις της ΕΕ με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και την ΕΤΑΑ. Ο καταγγέλλων επισήμανε ότι το σχέδιο διαχείρισης της ΓΔ ECFIN για το 2015 αναφέρει ότι διασφαλίζει, μέσω της εκπροσώπησής της στο διοικητικό συμβούλιο της ΕΤΑΑ, ότι οι πολιτικές της ΕΤΑΑ ευθυγραμμίζονται με τις πολιτικές της ΕΕ [4].

7. Με βάση τα ανωτέρω, ο καταγγέλλων ζήτησε από την Επιτροπή να παράσχει σαφείς απαντήσεις σχετικά με: i) τις διαδικασίες που χρησιμοποιεί για την παροχή οδηγιών στον διευθυντή της ΕΕ στην ΕΤΑΑ· ii) τους λόγους για τους οποίους δεν το έπραξε εν προκειμένω· iii) την επίσημη θέση της Επιτροπής σχετικά με το εν λόγω δάνειο και τον τρόπο με τον οποίο αυτό συνάδει με τις δεσμεύσεις της ΕΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα, δεδομένων των ανησυχιών σχετικά με την κατάσταση στο Αζερμπαϊτζάν· και iv) τον τρόπο με τον οποίο, ελλείψει οδηγιών, η ψήφος του διευθυντή της ΕΕ συμμορφώθηκε με τις υποχρεώσεις της ΕΕ βάσει της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ) για την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Αζερμπαϊτζάν.

8. Στις 26 Νοεμβρίου 2015, η Επιτροπή απάντησε στον καταγγέλλοντα. Δήλωσε ότι εναπόκειται στον διευθυντή της ΕΕ, υπό την τελική εξουσία του διοικητή της ΕΕ και του αναπληρωτή διοικητή της ΕΕ της ΕΤΑΑ, να αποφασίσει σχετικά με τη θέση της ΕΕ. Αυτό έγινε κατά περίπτωση, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η θέση της ΕΕ αντικατοπτρίζει τις προτεραιότητες της ΕΕ στο σύνολό της, συμπεριλαμβανομένης της συμμόρφωσης με το άρθρο 21 της ΣΕΕ. Δήλωσε ότι δεν υπήρχε επίσημη απόφαση ή οδηγίες της Επιτροπής σχετικά με την ψηφοφορία στο διοικητικό συμβούλιο όσον αφορά τα έργα που υπόκεινται σε ψηφοφορίες της ΕΤΑΑ. Διευκρίνισε ότι, όσον αφορά το επίμαχο δάνειο, ο διευθυντής της Ένωσης αξιολόγησε όλες τις λεπτομέρειες του έργου προτού καταλήξει σε θέση. Στο πλαίσιο αυτό, εξέτασε, μεταξύ άλλων ζητημάτων, το καθεστώς των κυρώσεων της ΕΕ κατά της Ρωσίας εκείνη την περίοδο, την έκθεση περιβαλλοντικών επιπτώσεων [5] και τη σημασία του έργου για τον Νότιο Διάδρομο Φυσικού Αερίου. Τέλος, ανέφερε ότι η ΕΕ αυξάνει συνεχώς την επισφαλή κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Αζερμπαϊτζάν με τις αρχές του Αζερμπαϊτζάν σε όλα τα επίπεδα, αλλά ότι η ΕΕ δεν θεώρησε ότι η αντίθεση στην απόφαση παροχής χρηματοδότησης για το έργο αυτό θα είχε ευνοϊκό αντίκτυπο. Αν και δεν το ανέφερε ρητά, φαίνεται σαφές ότι ο διευθυντής της ΕΕ ψήφισε υπέρ της χορήγησης του εν λόγω δανείου.

9. Δυσαρεστημένος από την απάντηση αυτή, ο ενδιαφερόμενος απευθύνθηκε στον Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή στις 4 Μαρτίου 2016.

Η έρευνα

10. Η Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια κίνησε έρευνα σχετικά με την καταγγελία. Αξιολόγησε τον ισχυρισμό του καταγγέλλοντος ότι η Επιτροπή, παραλείποντας να λάβει επίσημη θέση ή να δώσει συγκεκριμένες οδηγίες στον διευθυντή της ΕΕ σχετικά με την ψηφοφορία για το δάνειο, παραβίασε την υποχρέωση προώθησης των θεμελιωδών αξιών της ΕΕ στις σχέσεις της ΕΕ με τρίτες χώρες, όπως ορίζεται στη ΣΕΕ και στον Χάρτη. Η Διαμεσολαβήτρια αξιολόγησε επίσης τους ισχυρισμούς του καταγγέλλοντος ότι η Επιτροπή θα πρέπει 1) να θεσπίσει επίσημη διαδικασία για τη συστηματική παροχή οδηγιών στον διευθυντή της ΕΕ για ψηφοφορία στο διοικητικό συμβούλιο της ΕΤΑΑ και 2) να δημοσιοποιεί συστηματικά τη θέση της και τις οδηγίες που δίδονται στον διευθυντή της ΕΕ στο διοικητικό συμβούλιο. Η διαδικασία παροχής οδηγιών (σύμφωνα με τον καταγγέλλοντα) θα πρέπει α) να περιλαμβάνει διαδικασία «διυπηρεσιακής διαβούλευσης»[6] που οδηγεί στην έκδοση γνωμοδότησης για ένα συγκεκριμένο έργο και β) να περιλαμβάνει όλες τις αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής και της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ), ώστε οι οδηγίες ψηφοφορίας να συνάδουν με τις αρχές της εξωτερικής δράσης της ΕΕ, ιδίως όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα.

11. Στις 4 Ιουλίου 2016, η Διαμεσολαβήτρια επιθεώρησε τους φακέλους της Επιτροπής που αφορούσαν αποφάσεις σχετικά με δάνεια της ΕΤΑΑ, εν γένει, και σχετικά με το εν λόγω δάνειο, ειδικότερα. Η Διαμεσολαβήτρια ζήτησε επίσης από την Επιτροπή να εξηγήσει κατά πόσον εφαρμόζει διαδικασία παρόμοια με τη διαδικασία που εφαρμόζει για τις συνεδριάσεις του διοικητικού συμβουλίου της ΕΤΕπ (όπου η Επιτροπή προετοιμάζει ενημερώσεις για τον διευθυντή και τον αναπληρωτή διευθυντή). Στη συνέχεια, η Διαμεσολαβήτρια έλαβε την απάντηση της Επιτροπής και τις παρατηρήσεις του καταγγέλλοντος σχετικά με την απάντηση της Επιτροπής.

12. Κατά τη διεξαγωγή της έρευνας, ο Διαμεσολαβητής έλαβε υπόψη τα επιχειρήματα και τις γνώμες που προέβαλαν τα μέρη.

Παράλειψη της Επιτροπής να παράσχει επίσημες οδηγίες στον διευθυντή της ΕΕ και να το πράξει με διαφάνεια

Επιχειρήματα του καταγγέλλοντος και του θεσμικού οργάνου

13. Ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε ότι, σύμφωνα με τη ΣΕΕ και τον Χάρτη, η Επιτροπή είναι υποχρεωμένη να διασφαλίζει την προώθηση των βασικών αξιών της ΕΕ στις σχέσεις της με τρίτες χώρες. Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή θα πρέπει να διασφαλίσει ότι ο εκπρόσωπος της ΕΕ στο διοικητικό συμβούλιο πρέπει να στηρίζει μόνο τα έργα που συνάδουν με τις εν λόγω αξίες. Ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε ότι η Επιτροπή θα πρέπει να εφαρμόζει διαδικασία για τις συνεδριάσεις του διοικητικού συμβουλίου της ΕΤΑΑ παρόμοια με εκείνη που εφαρμόζει για τις συνεδριάσεις του διοικητικού συμβουλίου της ΕΤΕπ, στο πλαίσιο της οποίας η Επιτροπή εκδίδει επισήμως γνώμες για κάθε υπό εξέταση έργο μετά τη διενέργεια «διυπηρεσιακών διαβουλεύσεων». Ο καταγγέλλων θεώρησε ότι η Επιτροπή θα πρέπει επίσης να παρέχει μια τέτοια γνώμη για τις συνεδριάσεις του διοικητικού συμβουλίου της ΕΤΑΑ, μαζί με οδηγίες προς τον διευθυντή της ΕΕ σχετικά με τον τρόπο ψηφοφορίας.

14. Στην απάντησή της, η Επιτροπή υποστήριξε ότι, παρόλο που δεν υιοθετεί επίσημη θέση ούτε παρέχει οδηγίες στον διευθυντή της ΕΕ, εφαρμόζεται διαδικασία για την παροχή συμβουλών στον διευθυντή της ΕΕ από τις αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής και της ΕΥΕΔ.

15. Ανέφερε ότι οι διαδικασίες της για την προετοιμασία των συνεδριάσεων του διοικητικού συμβουλίου της ΕΤΑΑ και της ΕΤΕπ ήταν διαφορετικές λόγω της διαφορετικής φύσης της σχέσης της ΕΕ με τα εν λόγω θεσμικά όργανα. Σημείωσε ότι η ΕΤΑΑ είναι πολυμερής οργανισμός στον οποίο οι 67 «μέτοχοί» της έχουν δικαιώματα ψήφου που αντιστοιχούν στις συμμετοχές. Η ΕΕ κατέχει μερίδιο 3,05% του κεφαλαίου, έχει αντίστοιχα δικαιώματα ψήφου και δεσμεύεται από τους ίδιους κανόνες με όλα τα άλλα μέλη της ΕΤΑΑ [7]. Από την άλλη πλευρά, η ΕΤΕπ ιδρύεται βάσει της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ (ΣΛΕΕ) και ζητείται η γνώμη της Επιτροπής σχετικά με τη χρηματοδότηση έργων σύμφωνα με το άρθρο 19 του καταστατικού της ΕΤΕπ. Η Επιτροπή επισήμανε επίσης ότι, σύμφωνα με τους κανόνες που διέπουν τη συμμετοχή της ΕΕ στην ΕΤΑΑ [8], κατά την ψηφοφορία εξ ονόματος της ΕΕ στις συνεδριάσεις του διοικητικού συμβουλίου της ΕΤΑΑ, ο διευθυντής της ΕΕ πρέπει να συμμορφώνεται με την προσέγγιση που έχει συμφωνηθεί από όλους τους διευθυντές των κρατών μελών της ΕΕ [9].

16. Η Επιτροπή δήλωσε ότι, πριν από κάθε συνεδρίαση του διοικητικού συμβουλίου της ΕΤΑΑ, ο διευθυντής της ΕΕ παρίσταται σε τακτική συνεδρίαση συντονισμού της ΕΕ, κατά την οποία διευθυντές από τα κράτη μέλη της ΕΕ συζητούν τις προτάσεις έργων στην ημερήσια διάταξη της συνεδρίασης του διοικητικού συμβουλίου. Ο διευθυντής της ΕΕ διαβουλεύεται επίσης με τις αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής και της ΕΥΕΔ σχετικά με όλες τις πτυχές των έργων που εξετάζονται από το διοικητικό συμβούλιο της ΕΤΑΑ [10]. Σημείωσε ότι η ΓΔ ECFIN στηρίζει τον διευθυντή της ΕΕ στην προετοιμασία της θέσης της ΕΕ συντονίζοντας τις διαβουλεύσεις σχετικά με τις στρατηγικές, τις πολιτικές και τα έργα της ΕΤΑΑ μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής και του γραφείου του διευθυντή της ΕΕ. Ο διευθυντής της ΕΕ καθορίζει τη θέση ψήφου της ΕΕ κατά περίπτωση, λαμβάνοντας υπόψη τις απόψεις των κρατών μελών, καθώς και τις συμβουλές που λαμβάνουν οι υπηρεσίες της Επιτροπής και της ΕΥΕΔ, με στόχο να αντικατοπτρίζονται οι προτεραιότητες της ΕΕ στο σύνολό της. Αυτή η ευρεία διαδικασία διαβούλευσης ακολουθήθηκε για το εν λόγω δάνειο.

17. Όσον αφορά τον ισχυρισμό του καταγγέλλοντος ότι η Επιτροπή θα πρέπει να δημοσιοποιεί συστηματικά τη θέση της Επιτροπής και τις οδηγίες που παρέχονται στον διευθυντή της ΕΕ, η Επιτροπή δήλωσε ότι οι συμβουλές που παρέχει στον διευθυντή της ΕΕ συνιστούν εσωτερικές γνώμες. Κάθε δημοσιοποίηση εγγράφων που σχετίζονται με τις δραστηριότητες του διοικητικού συμβουλίου της ΕΤΑΑ θα πρέπει να συμμορφώνεται με την πολιτική της ΕΤΑΑ για την ενημέρωση του κοινού και τις απαιτήσεις εμπιστευτικότητας που απορρέουν από τον «κώδικα δεοντολογίας για τους υπαλλήλους του διοικητικού συμβουλίου» της ΕΤΑΑ. Για τους λόγους αυτούς, η Επιτροπή δεν μπορούσε να δημοσιοποιεί συστηματικά τις συμβουλές της στον διευθυντή της ΕΕ. Ωστόσο, επισήμανε ότι έχει πλέον βελτιώσει τις διαθέσιμες στο κοινό πληροφορίες στον ιστότοπό της σχετικά με τη διαδικασία που ακολουθεί για την παροχή συμβουλών στον διευθυντή της ΕΕ [11].

18. Ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε ότι η Επιτροπή δεσμεύεται από το άρθρο 21 της ΣΕΕ στο πλαίσιο των εξωτερικών επιχειρήσεων της ΕΕ, ανεξάρτητα από τον τρόπο με τον οποίο ενεργούν τα επιμέρους κράτη μέλη. Αναγνώρισε την ισχύουσα διαδικασία για την παροχή συμβουλών στον διευθυντή της ΕΕ και ευχαρίστησε την Επιτροπή για τη δημοσίευση των πληροφοριών αυτών στον ιστότοπό της. Ωστόσο, ο καταγγέλλων θεώρησε ότι η διαδικασία αυτή δεν επαρκούσε για να διασφαλιστεί ότι οι αποφάσεις του διευθυντή της ΕΕ συνάδουν με το δίκαιο της ΕΕ. Υποστήριξε ότι η διαδικασία διαβούλευσης που τέθηκε σε εφαρμογή δεν διασφαλίζει ότι η θέση του διευθυντή της ΕΕ, μόλις ληφθεί, σέβεται το δίκαιο της ΕΕ.

19. Ο καταγγέλλων αναγνώρισε επίσης ότι το νομικό πλαίσιο για τη συμμετοχή της ΕΕ στην ΕΤΑΑ είναι διαφορετικής φύσης από εκείνο της ΕΤΕπ. Δήλωσε ότι, ενώ η Επιτροπή ενδέχεται να μην υποχρεούται να εκδώσει επίσημη γνώμη σχετικά με τα έργα που χρηματοδοτούνται από την ΕΤΑΑ, όπως υποχρεούται να κάνει με την ΕΤΕπ, θα πρέπει ωστόσο να δώσει οδηγίες στον διευθυντή της ΕΕ.

20. Ο καταγγέλλων ισχυρίστηκε ότι είναι προς το δημόσιο συμφέρον να γνωστοποιεί η Επιτροπή τις οδηγίες που δίνει στον διευθυντή της ΕΕ, καθώς και τη θέση ψήφου του διευθυντή της ΕΕ [12]. Επισήμανε ότι η Επιτροπή υποχρεούται, για παράδειγμα, να δημοσιοποιεί περιβαλλοντικές πληροφορίες βάσει της σύμβασης του Aarhus [13], οι οποίες θα πρέπει να περιλαμβάνουν τις οδηγίες της Επιτροπής προς τον διευθυντή της ΕΕ και τη θέση ψήφου του διευθυντή της ΕΕ σχετικά με έργα που έχουν περιβαλλοντικές επιπτώσεις.

Η αξιολόγηση του Διαμεσολαβητή

21. Η Διαμεσολαβήτρια επισημαίνει ότι το σχέδιο διαχείρισης της ΓΔ ECFIN για το 2015 [14] και το στρατηγικό της σχέδιο για την περίοδο 2016-2020 [15] τη δεσμεύουν να διασφαλίζει ότι οι πολιτικές της ΕΤΑΑ ευθυγραμμίζονται όλο και περισσότερο με τις πολιτικές της ΕΕ. Στόχος της είναι να το πράξει μέσω της εκπροσώπησής της στο διοικητικό συμβούλιο της ΕΤΑΑ.

22. Η Διαμεσολαβήτρια σημειώνει περαιτέρω ότι, σύμφωνα με τους κανόνες που διέπουν τη συμμετοχή της ΕΕ στην ΕΤΑΑ [16], ο διευθυντής της ΕΕ και οι εκπρόσωποι των κρατών μελών θα πρέπει να διεξάγουν τακτικές «διαβουλεύσεις» πριν από την έγκριση θέσεων στο πλαίσιο της ΕΤΑΑ. Αυτό ισχύει ιδίως για θέματα «που έχουν σημαντικές πολιτικές ή οικονομικές επιπτώσεις για την Κοινότητα ή τα κράτη μέλη». Οι κανόνες προβλέπουν επίσης ότι ο διευθυντής της ΕΕ «συμμορφώνεται με την προσέγγιση που έχει συμφωνηθεί από όλους τους εκπροσώπους των κρατών μελών». Εάν δεν υπάρχει συναίνεση μεταξύ των κρατών μελών, ο διευθυντής της ΕΕ μπορεί να αποφασίσει είτε να συμμορφωθεί με την προσέγγιση που έχει συμφωνηθεί με ειδική πλειοψηφία ή με απλή πλειοψηφία των κρατών μελών είτε να απόσχει. Σύμφωνα με τους κανόνες, η Επιτροπή μπορεί επίσης να επιλέξει να υποβάλει στο Συμβούλιο ECOFIN «οποιοδήποτε ερώτημα κρίνει σημαντικό για τη λειτουργία της Τράπεζας».

23. Η Διαμεσολαβήτρια επισημαίνει ότι υπάρχει διαδικασία που επιτρέπει στις αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής και της ΕΥΕΔ να παρέχουν συμβουλές στον διευθυντή της ΕΕ πριν από τις συνεδριάσεις του διοικητικού συμβουλίου της ΕΤΑΑ. Το γραφείο του διευθυντή της ΕΕ διαβουλεύεται με τις αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής και της ΕΥΕΔ, διαδικασία που συντονίζεται από τη ΓΔ ECFIN. Στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής, η Επιτροπή λαμβάνει επίσης υπόψη τον αντίκτυπο οποιουδήποτε τέτοιου έργου στα θεμελιώδη δικαιώματα και τις θεμελιώδεις αξίες. Επιπλέον, ο διευθυντής της ΕΕ συμμετέχει επίσης σε συνεδριάσεις συντονισμού της ΕΕ με διευθυντές διοικητικών συμβουλίων από τα κράτη μέλη της ΕΕ πριν από κάθε διοικητικό συμβούλιο της ΕΤΑΑ. Ο Διαμεσολαβητής σημειώνει ότι, όπως επιβεβαιώθηκε από τον έλεγχο, η διαδικασία αυτή ακολουθήθηκε σε σχέση με την ψηφοφορία για το εν λόγω έργο.

24. Είναι σαφές, ωστόσο, ότι ο διευθυντής της ΕΕ δεν είναι ελεύθερος να ενεργεί με δική του βούληση όσον αφορά την άσκηση της ψήφου του στις συνεδριάσεις του διοικητικού συμβουλίου της ΕΤΑΑ. Σύμφωνα με τους σχετικούς κανόνες (βλ. σκέψη 22 ανωτέρω), ο διευθυντής της ΕΕ υποχρεούται να ψηφίζει σύμφωνα με προσέγγιση που «συμφωνούν όλοι οι εκπρόσωποι των κρατών μελών». Είναι σαφές από τους κανόνες ότι ο διευθυντής της ΕΕ μπορεί να ψηφίσει σύμφωνα με τη θέση είτε της ειδικής πλειοψηφίας είτε της απλής πλειοψηφίας των αντιπροσώπων των κρατών μελών· αλλά δεν είναι σαφές ότι ο διευθυντής της ΕΕ μπορεί να ψηφίσει αντίθετα με τη θέση της πλειοψηφίας (ειδικής ή απλής) των αντιπροσώπων των κρατών μελών. Αυτό επιβεβαιώθηκε από την Επιτροπή κατά τη συνεδρίαση επιθεώρησης. Οι συμβουλές που παρέχονται στον διευθυντή της ΕΕ από την Επιτροπή/ΕΥΕΔ πρέπει οπωσδήποτε να είναι χρήσιμες για τους σκοπούς της συζήτησης που πραγματοποιείται με τους εκπροσώπους των κρατών μελών. Μπορεί να είναι εύλογο να υποτεθεί ότι οι θέσεις που διατυπώνει ο διευθυντής της ΕΕ ενδέχεται να επηρεάσουν τους συναδέλφους του από τα κράτη μέλη με σκοπό να αντικατοπτρίζονται οι προτεραιότητες της ΕΕ στο σύνολό της, συμπεριλαμβανομένων των υποχρεώσεων της ΕΕ δυνάμει του άρθρου 21 της ΣΕΕ και του Χάρτη.

25. Λαμβανομένης υπόψη της ισχύουσας διαδικασίας, και ιδίως των περιορισμών που επιβάλλονται στον διευθυντή της ΕΕ από τους σχετικούς κανόνες, η Διαμεσολαβήτρια διαπιστώνει ότι δεν υπήρξε κακοδιοίκηση από την Επιτροπή επειδή δεν ενέκρινε επίσημη θέση ή δεν έδωσε συγκεκριμένες γραπτές οδηγίες στον διευθυντή της ΕΕ σχετικά με τον τρόπο ψηφοφορίας για το εν λόγω δάνειο.

26. Όσον αφορά τον ισχυρισμό του καταγγέλλοντος ότι η Επιτροπή θα πρέπει να δημοσιοποιεί συστηματικά τη θέση της και τις οδηγίες που παρέχονται στον διευθυντή της ΕΕ, η Επιτροπή υποστήριξε ότι οι συμβουλές της προς τον διευθυντή της ΕΕ αφορούν τις δραστηριότητες του διοικητικού συμβουλίου της ΕΤΑΑ, οι οποίες καλύπτονται από την πολιτική δημόσιας πληροφόρησης της ΕΤΑΑ σχετικά με την πρόσβαση σε έγγραφα. Η Διαμεσολαβήτρια επισημαίνει ότι το ίδιο ισχύει και για τη θέση ψήφου του διευθυντή της ΕΕ πριν από την ψηφοφορία στην ΕΤΑΑ. Ως εκ τούτου, η δημοσιοποίηση των πληροφοριών αυτών θα πρέπει να συμμορφώνεται με τις απαιτήσεις εμπιστευτικότητας της πολιτικής της ΕΤΑΑ για την ενημέρωση του κοινού [17] και του κώδικα δεοντολογίας της για τους υπαλλήλους του διοικητικού συμβουλίου [18]. Η συμμόρφωση με τις διαδικασίες αυτές είναι πιθανό να δυσχεράνει κάθε προσπάθεια συστηματικής δημοσίευσης των εν λόγω πληροφοριών.

27. Μολονότι το Γενικό Δικαστήριο έχει κρίνει ότι τα θεσμικά όργανα δεν υποχρεούνται να καθιστούν ενεργά διαθέσιμες τις πληροφορίες στις οποίες δικαιούνται να αρνηθούν την πρόσβαση [19], οι απαιτήσεις διαφάνειας και χρηστής διοίκησης θα υποστηρίζουν, σε ορισμένες περιπτώσεις, την ενεργό δημοσιοποίηση των εν λόγω πληροφοριών. Ωστόσο, ο Διαμεσολαβητής είναι πεπεισμένος ότι δεν πρόκειται για περίπτωση στην οποία δικαιολογείται η ενεργός, συστηματική δημοσιοποίηση πληροφοριών.

28. Αντιθέτως, η Διαμεσολαβήτρια θεωρεί ότι η γνωστοποίηση από την Επιτροπή συγκεκριμένων εγγράφων σχετικά με τις ψήφους των δανείων της ΕΤΑΑ αντιμετωπίζεται καλύτερα στο πλαίσιο του κανονισμού της ΕΕ για την πρόσβαση στα έγγραφα [20]. Αυτό επιτρέπει την κατά περίπτωση εξέταση του κατά πόσον ένα έγγραφο μπορεί να δημοσιοποιηθεί ή κατά πόσον υπάρχουν βάσιμοι λόγοι για τους οποίους δεν θα πρέπει να δημοσιοποιηθεί. Ως εκ τούτου, ο Διαμεσολαβητής δεν διαπιστώνει κακοδιοίκηση εκ μέρους της Επιτροπής λόγω της μη συστηματικής δημοσιοποίησης των εν λόγω πληροφοριών.

29.  Ωστόσο, η Διαμεσολαβήτρια προτείνει στην Επιτροπή να δημοσιεύει στον ιστότοπό της πληροφορίες σχετικά με τα έργα της ΕΤΑΑ μετά την έγκρισή τους από το διοικητικό συμβούλιο της ΕΤΑΑ, παρόμοιες με τις πληροφορίες που διατίθενται για τα έργα της ΕΤΕπ στον ιστότοπο της ΕΤΕπ. Αυτό θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο ο διευθυντής της ΕΕ ψήφισε επί των εν λόγω έργων. 

Συμπέρασμα

Βάσει της έρευνας σχετικά με την εν λόγω καταγγελία, ο Διαμεσολαβητής την περατώνει με το ακόλουθο συμπέρασμα [21]:

Δεν υπήρξε κακοδιοίκηση από την Επιτροπή σε σχέση με τα ζητήματα που έθεσε ο καταγγέλλων στην παρούσα υπόθεση.

Πρόταση βελτίωσης

Η Διαμεσολαβήτρια υποβάλλει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή την ακόλουθη πρόταση βελτίωσης:

Η Επιτροπή θα πρέπει να δημοσιεύει στον ιστότοπό της πληροφορίες σχετικά με τα έργα της ΕΤΑΑ μετά την έγκρισή τους από το διοικητικό συμβούλιο της ΕΤΑΑ, παρόμοια με την πρακτική της ΕΤΕπ στην περίπτωση των έργων της. Οι πληροφορίες που δημοσιεύονται θα πρέπει να περιλαμβάνουν πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο ο διευθυντής της ΕΕ ψήφισε επί των εν λόγω έργων.

Ο καταγγέλλων και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα ενημερωθούν για την απόφαση αυτή.

Emily O'Reilly
Ευρωπαία Διαμεσολαβήτρια

Στρασβούργο, 14/12/2017

[1] Η ΕΤΑΑ ανήκει σε 65 χώρες, την ΕΕ και την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Κάθε μέτοχος εκπροσωπείται ατομικά στο Συμβούλιο των Διοικητών της ΕΤΑΑ, το οποίο έχει τη γενική εξουσία επί της Τράπεζας. Το Συμβούλιο των Διοικητών έχει αναθέσει την άσκηση των περισσότερων εξουσιών του στο Διοικητικό Συμβούλιο, συμπεριλαμβανομένης της εξουσίας λήψης αποφάσεων σχετικά με δάνεια. Όλα τα θέματα ενώπιον του Διοικητικού Συμβουλίου αποφασίζονται με πλειοψηφία των μελών που ψηφίζουν.

[2] http://www.counter-balance.org/about/

[3] Βάσει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1049/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2001

σχετικά με την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής

[4] Επιπλέον, η καταγγέλλουσα αναφέρθηκε σε διάφορα νομοθετικά και επίσημα έγγραφα, στα οποία υποστήριξε ότι περιγράφεται η πολιτική της ΕΕ για το Αζερμπαϊτζάν: Απόφαση αριθ. 1219/2011/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Νοεμβρίου 2011, αιτιολογική σκέψη 12 και άρθρο 3· Απόφαση αριθ. 602/2012/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 4ης Ιουλίου 2012, αιτιολογική σκέψη 6· Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 8ης Οκτωβρίου 2013 (2013/2074(INI)), σημείο 15· δηλώσεις της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) και του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) σχετικά με την ανεξαρτησία του δικαστικού συστήματος, τα εμπόδια στις δημοκρατικές εκλογές και την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Αζερμπαϊτζάν [βλ. https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/3398/statement-spokesperson-sentencing-mr-intigam-aliyev-prominent-human-rights-lawyer-azerbaijan_en (24 Απριλίου 2015), http://www.osce.org/odihr/elections/azerbaijan/181611 (11 Σεπτεμβρίου 2015) και http://www.osce.org/pc/153811;download=true (23 Απριλίου 2015)]· και ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 10ης Σεπτεμβρίου 2015 σχετικά με το Αζερμπαϊτζάν (2015/2840(RSP)), σημεία 15 και 16.

[5] Η εκτίμηση περιβαλλοντικών και κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων του έργου.

[6] Η «διυπηρεσιακή διαβούλευση» είναι μια διαδικασία με την οποία ζητείται η επίσημη γνώμη των Γενικών Διευθύνσεων της Επιτροπής σχετικά με το περιεχόμενο μιας πρότασης.

[7] Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη σχέση της ΕΕ με την ΕΤΑΑ, βλ. https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/growth-and-investment/coordination-european-financial-institutions/coordination-european-bank-reconstruction-and-development_en#euebrd-co-operation

[8] Ειδικότερα, η κοινή δήλωση Συμβουλίου/Επιτροπής που συνοδεύει την απόφαση του Συμβουλίου της 19ης Νοεμβρίου 1990 σχετικά με τη σύναψη της συμφωνίας για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (90/674/ΕΟΚ).

[9] Εάν δεν υπάρχει συναίνεση μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, ο διευθυντής της ΕΕ μπορεί να αποφασίσει είτε να συμμορφωθεί με την προσέγγιση που συμφωνήθηκε με ειδική πλειοψηφία ή με απλή πλειοψηφία των κρατών μελών είτε να απόσχει.

[10] Κατά τη διάρκεια της επιθεώρησης, η Επιτροπή εξήγησε ότι η εν λόγω διαδικασία διαβούλευσης διεξάγεται από το γραφείο του διευθυντή της ΕΤΑΑ στο Λονδίνο, το οποίο στη συνέχεια προετοιμάζει ενημερώσεις για τον διευθυντή της ΕΕ πριν από τις συνεδριάσεις του διοικητικού συμβουλίου.

[11] https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/growth-and-investment/coordination-european-financial-institutions/coordination-european-bank-reconstruction-and-development_en

[12] Ο καταγγέλλων παρέπεμψε στην παράγραφο 19 της γνωμοδότησης της Επιτροπής Συνταγματικών Υποθέσεων προς την Επιτροπή Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, στην οποία «τονίζεται η ανάγκη να διασφαλιστεί η πλήρης διαφάνεια, η δημοκρατική λογοδοσία και η νομιμότητα της συμμετοχής της Ένωσης στους υφιστάμενους οικονομικούς και χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς»(2015/2060(INI).

[13] Σύμβαση της Οικονομικής Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για την Ευρώπη (ΟΕΕ/ΗΕ) σχετικά με την πρόσβαση σε πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα, στην οποία προσχώρησε η ΕΕ το 2006: Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1367/2006 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 6ης Σεπτεμβρίου 2006, για την εφαρμογή στην Κοινότητα των διατάξεων της σύμβασης του Aarhus σχετικά με την πρόσβαση στις πληροφορίες, τη συμμετοχή του κοινού στη λήψη αποφάσεων και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη για περιβαλλοντικά θέματα

θεσμικά όργανα και φορείς.

[14] Σχέδιο διαχείρισης 2015, ΓΔ Οικονομικών και Χρηματοδοτικών Υποθέσεων, Ενδιάμεση επανεξέταση, σ. 12.

[15] https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/strategic-plan-2016-2020-dg-ecfin_april2016_en.pdf, σ. 8.

[16] Ειδικότερα, η κοινή δήλωση του Συμβουλίου και της Επιτροπής στην απόφαση του Συμβουλίου της 19ης Νοεμβρίου 1990 σχετικά με τη σύναψη της συμφωνίας για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (90/674/ΕΟΚ).

[17] Η πολιτική δημόσιας πληροφόρησης αναφέρει στο σημείο «E Πληροφορίες που θεωρούνται εμπιστευτικές» ότι «η Τράπεζα δεν αποκαλύπτει έγγραφα σχετικά με τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων της ίδιας της Τράπεζας και συναφή εσωτερικά έγγραφα, υπομνήματα και άλλες ανακοινώσεις που καταρτίζονται, ανταλλάσσονται σε σχέση με ή προκύπτουν από τις διαδικασίες διαβούλευσης ή λήψης αποφάσεων της Τράπεζας, συμπεριλαμβανομένων τυχόν εσωτερικών εγγράφων, μνημονίων ή άλλων επικοινωνιών που εκδίδονται από ή μεταξύ μελών του διοικητικού συμβουλίου της Τράπεζας, των συμβούλων και του προσωπικού που απασχολείται στα γραφεία των μελών του διοικητικού συμβουλίου της Τράπεζας, των μελών της διοίκησης της Τράπεζας, του προσωπικού της ή των συμβούλων, των δικηγόρων ή των αντιπροσώπων της».

[18] Ο κανόνας 10 του κώδικα δεοντολογίας των υπαλλήλων του διοικητικού συμβουλίου της ΕΤΑΑ προβλέπει ότι «α) οι υπάλληλοι του διοικητικού συμβουλίου δεν επιτρέπεται να αποκαλύπτουν εμπιστευτικές πληροφορίες σε οποιονδήποτε εσωτερικό ή εξωτερικό της Τράπεζας, ο οποίος δεν είναι εξουσιοδοτημένος να λαμβάνει τέτοιες πληροφορίες (...) γ) (...) ως “εμπιστευτικές πληροφορίες” νοούνται οι πληροφορίες που θεωρούνται ως τέτοιες από την Τράπεζα στο πλαίσιο της πολιτικής δημόσιας πληροφόρησης της Τράπεζας (...)».

[19] Απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 13ης Σεπτεμβρίου 2013, υπόθεση T-111/11, ClientEarth κατά Επιτροπής, ECLI:EU:T:2013:482, σκέψη 128.

[20] Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1049/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2001

σχετικά με την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής

[21] Πληροφορίες σχετικά με τη διαδικασία επανεξέτασης διατίθενται στον δικτυακό τόπο του Διαμεσολαβητή: https://www.ombudsman.europa.eu/en/atyourservice/complainantsrights.faces