Ιστορικό της καταγγελίας

1. Ο καταγγέλλων, δημοσιογράφος, ζητούσε πρόσβαση σε έγγραφα σχετικά με έργο που χρηματοδοτήθηκε στο πλαίσιο του Ταμείου Εσωτερικής Ασφάλειας. Το έργο έχει τίτλο «Αξιολόγηση του νομικού πλαισίου και της ικανότητας της ακτοφυλακής της Λιβύης όσον αφορά τις υπηρεσίες έρευνας και διάσωσης» και υλοποιήθηκε από κράτος μέλος μεταξύ Σεπτεμβρίου 2017 και Ιανουαρίου 2019.

2. Στις 20 Ιουλίου 2021 ο καταγγέλλων υπέβαλε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή αντίστοιχο αίτημα ^[1] για πρόσβαση του κοινού σε έγγραφα.

3. Στις 27 Αυγούστου 2021 η Επιτροπή απάντησε, προσδιορίζοντας 24 έγγραφα ^[2] ως εμπίπτοντα στο πεδίο εφαρμογής της αίτησης πρόσβασης. Αρνήθηκε να επιτρέψει την πρόσβαση σε 16 έγγραφα, επικαλούμενη την ανάγκη προστασίας της δημόσιας ασφάλειας, καθώς και σε ένα έγγραφο για την προστασία του σκοπού του ελέγχου.^[3] Όσον αφορά τα υπόλοιπα επτά έγγραφα, η Επιτροπή επέτρεψε την πρόσβαση σε τμήματα αυτών, αποκρύπτοντας δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα και πληροφορίες που θεωρούσε εμπορικά ευαίσθητες [4].

4. Την ίδια ημέρα, ο καταγγέλλων ζήτησε από την Επιτροπή να επανεξετάσει την απόφασή της (υποβάλλοντας «επιβεβαιωτική αίτηση»). Ο καταγγέλλων δεν αντιτάχθηκε στην απαλοιφή δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, αλλά αμφισβήτησε την εφαρμογή των υπόλοιπων εξαιρέσεων. Υποστήριξε επίσης ότι η Επιτροπή δεν είχε εκτιμήσει αν υπήρχε υπέρτερο δημόσιο συμφέρον για τη δημοσιοποίηση και αν οι επίμαχες μηνιαίες εκθέσεις θα μπορούσαν να έχουν δημοσιοποιηθεί εν μέρει.

5. Την 1η Σεπτεμβρίου 2021 η Επιτροπή επιβεβαίωσε την παραλαβή της επιβεβαιωτικής αίτησης του καταγγέλλοντος και τον ενημέρωσε ότι η προθεσμία απάντησής της θα έληγε στις 22 Σεπτεμβρίου 2021.

6. Στις 22 Σεπτεμβρίου 2021 η Επιτροπή παρέτεινε την προθεσμία απάντησής της έως τις 13 Οκτωβρίου 2021, δηλώνοντας ότι δεν ήταν «ικανή να συγκεντρώσει όλα τα στοιχεία».

7. Στη συνέχεια, ο  καταγγέλλων ζήτησε από την Επιτροπή να παράσχει λεπτομερείς λόγους για την παράταση της προθεσμίας και, στις 27 Σεπτεμβρίου 2021, απέστειλε υπενθύμιση στην Επιτροπή.

8. Την ίδια ημέρα, η Επιτροπή απάντησε ότι, κατά την αξιολόγηση επιβεβαιωτικής αίτησης πρόσβασης σε έγγραφα, η Γενική Γραμματεία της προβαίνει σε νέα επανεξέταση της απάντησης της αρμόδιας Γενικής Διεύθυνσης. Εν προκειμένω, ο έλεγχος περιλάμβανε την αξιολόγηση του συνόλου των επίμαχων εγγράφων, ορισμένα από τα οποία αφορούσαν ευαίσθητα θέματα. Επιπλέον, χρειάστηκε να ζητηθεί η γνώμη και άλλων υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένης της Νομικής Υπηρεσίας. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δήλωσε ότι, λόγω της πολυπλοκότητας της υπόθεσης, απαιτείται περισσότερος χρόνος για την οριστικοποίηση της επιβεβαιωτικής απάντησής της.

9. Στις 13 Οκτωβρίου 2021 η Επιτροπή παρέτεινε εκ νέου την προθεσμία, χωρίς να αναφέρει πότε ο καταγγέλλων θα μπορούσε να αναμένει να λάβει την επιβεβαιωτική απάντησή του. Επανέλαβε τους προηγούμενους λόγους για την παράταση της προθεσμίας και δήλωσε ότι δεν ήταν ακόμη σε θέση να συγκεντρώσει όλα τα στοιχεία. Η Επιτροπή διαβεβαίωσε τον καταγγέλλοντα ότι καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια για να απαντήσει το συντομότερο δυνατόν.

10. Ο καταγγέλλων αμφισβήτησε τις παρατάσεις της προθεσμίας και ζήτησε από την Επιτροπή να του παράσχει προθεσμία για την επιβεβαιωτική απάντησή της.

11. Στις 25 Οκτωβρίου 2021 ο καταγγέλλων απέστειλε υπενθύμιση στην Επιτροπή. Κάλεσε επίσης την Επιτροπή και ενημερώθηκε ότι η επιβεβαιωτική απάντηση θα οριστικοποιηθεί «σε λίγες εβδομάδες».

12. Δυσαρεστημένος, ο καταγγέλλων απευθύνθηκε στον Διαμεσολαβητή.

13. Στις 26 Οκτωβρίου 2021 η Επιτροπή απάντησε στον καταγγέλλοντα, επαναλαμβάνοντας ότι δεν ήταν σε θέση να προβλέψει πότε θα λάμβανε επιβεβαιωτική απάντηση, δεδομένου ότι οι εσωτερικές διαβουλεύσεις της σχετικά με το αίτημά του δεν είχαν ακόμη ολοκληρωθεί. Η Επιτροπή διαβεβαίωσε επίσης τον καταγγέλλοντα ότι καταβάλλει κάθε δυνατή προσπάθεια για να του απαντήσει το συντομότερο δυνατόν.

Η έρευνα

14. Η Διαμεσολαβήτρια κίνησε έρευνα σχετικά με την παράλειψη της Επιτροπής να απαντήσει στην επιβεβαιωτική αίτηση του καταγγέλλοντος.

15. Κατά τη διάρκεια της έρευνας, ο Διαμεσολαβητής έλαβε την απάντηση της Επιτροπής σχετικά με την καταγγελία και, στη συνέχεια, τις παρατηρήσεις του καταγγέλλοντος σε απάντηση της απάντησης της Επιτροπής. Η ομάδα έρευνας της Διαμεσολαβήτριας εξέτασε επίσης τα επίμαχα έγγραφα. Ωστόσο, μετά την έκδοση της επιβεβαιωτικής απάντησης της Επιτροπής στις 14 Φεβρουαρίου 2022, ο καταγγέλλων διευκρίνισε ότι θα υποβάλει νέα καταγγελία σε περίπτωση που δεν είναι ικανοποιημένος με τη χορηγηθείσα πρόσβαση. Ως εκ τούτου, η απόφαση αυτή επικεντρώνεται στον χρόνο που χρειάστηκε η διαδικασία.

Επιχειρήματα που υποβλήθηκαν στον Διαμεσολαβητή

16. Ο καταγγέλλων εξέφρασε την ανησυχία ότι η Επιτροπή δεν εξέδωσε επιβεβαιωτική απάντηση εντός της ταχθείσας προθεσμίας. Θεώρησε ότι η αίτησή του πρόσβασης δεν ήταν εξαιρετική, όσον αφορά την ποσότητα και την πολυπλοκότητα των σχετικών εγγράφων, και ότι ο τρόπος με τον οποίο η Επιτροπή χειρίστηκε την αίτησή του αντανακλούσε την απροθυμία της να διαθέσει επαρκείς πόρους στον τομέα της πρόσβασης του κοινού στα έγγραφα.

17. Η Επιτροπή δήλωσε ότι η αίτηση πρόσβασης του καταγγέλλοντος αφορούσε ευαίσθητα έγγραφα, συμπεριλαμβανομένου ενός διαβαθμισμένου εγγράφου.

18. Η Επιτροπή υποστήριξε επίσης ότι η υπόθεση ήταν ιδιαίτερα περίπλοκη. Ανέφερε ότι, κατά το επιβεβαιωτικό στάδιο, έπρεπε να προβεί σε νέα επανεξέταση όλων των εγγράφων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της αίτησης πρόσβασης του καταγγέλλοντος. Το αίτημα κάλυψε περισσότερες από 1000 σελίδες.

19. Επιπλέον, η Επιτροπή υποστήριξε ότι ορισμένα από τα επίμαχα έγγραφα προέρχονται από κράτος μέλος, το οποίο έπρεπε να συμβουλευθεί. Το έπραξε στις 2 Δεκεμβρίου 2021 και, μετά από αρκετές ανταλλαγές απόψεων, έλαβε τελική απάντηση στις 24 Δεκεμβρίου 2021.

Η αξιολόγηση του Διαμεσολαβητή

20. Η πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα που συμβάλλει στη διασφάλιση της διαφάνειας και της νομιμότητας των θεσμικών και λοιπών οργάνων και οργανισμών της ΕΕ. Για να διασφαλιστεί η ουσιαστική πρόσβαση, είναι σημαντικό η διοίκηση της ΕΕ να διεκπεραιώνει ταχέως κάθε αίτημα πρόσβασης του κοινού, δηλαδή εντός των προθεσμιών που ορίζονται στη νομοθεσία της ΕΕ για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα (κανονισμός 1049/2001).

21. Στην περίπτωση αυτή, η Επιτροπή χρειάστηκε περισσότερους από πέντε μήνες για να απαντήσει στην επιβεβαιωτική αίτηση του καταγγέλλοντος. Η καθυστέρηση υπερβαίνει κατά πολύ την προθεσμία των 30 εργάσιμων ημερών για την εξέταση επιβεβαιωτικής αίτησης.

22. Ο Διαμεσολαβητής θεωρεί κατανοητό το γεγονός ότι ο καταγγέλλων είναι εξαιρετικά δυσαρεστημένος με τον χρόνο που χρειάστηκε η Επιτροπή για να διεκπεραιώσει το αίτημά του. Θεωρεί επίσης ότι η διαδικασία διήρκεσε υπερβολικά μεγάλο χρονικό διάστημα.

23. Επίσης, η Επιτροπή δεν παρέσχε στον καταγγέλλοντα επαρκείς πληροφορίες που θα του επέτρεπαν να κατανοήσει ποιες ήταν οι εξαιρετικές περιστάσεις που απαιτούσαν παράταση της προβλεπόμενης προθεσμίας των 15 εργάσιμων ημερών. Το γεγονός ότι η Επιτροπή πρέπει να διενεργήσει νέα αξιολόγηση μετά από επιβεβαιωτική αίτηση και ότι πρέπει να διαβουλευθεί με διάφορες υπηρεσίες είναι εγγενές στη διαδικασία αυτή καθαυτή. 

24. Επιπλέον, το γεγονός ότι ένα θεσμικό όργανο πρέπει να διαβουλεύεται με τρίτους στις αρχές των κρατών μελών δεν μπορεί από μόνο του να δικαιολογήσει καθυστέρηση, δεδομένου ότι τα κράτη μέλη, όπως και τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, πρέπει να διασφαλίζουν την αποτελεσματική εφαρμογή του κανονισμού 1049/2001 [5]. ^Αυτό σημαίνει ότι οι αρχές των κρατών μελών θα πρέπει να απαντούν ταχέως όταν ζητείται η γνώμη τους από τη διοίκηση της ΕΕ σχετικά με αίτηση πρόσβασης του κοινού, αλλά και ότι η διοίκηση της ΕΕ θα πρέπει να διαβουλεύεται μαζί τους το συντομότερο δυνατόν. Και πάλι, αυτό δεν έγινε εδώ. Αντιθέτως, η Επιτροπή διαβουλεύθηκε με το οικείο κράτος μέλος μόλις τον Δεκέμβριο του 2021, δηλαδή πολύ μετά τη λήξη της μέγιστης προθεσμίας των 30 εργάσιμων ημερών για την εξέταση επιβεβαιωτικής αίτησης.

25. Καθώς αυξάνονται οι καθυστερήσεις στις καταγγελίες στον τομέα αυτό, ο Διαμεσολαβητής κίνησε πρόσφατα αυτεπάγγελτη έρευνα σχετικά με τον χρόνο που χρειάστηκε η Επιτροπή για να διεκπεραιώσει τις αιτήσεις πρόσβασης του κοινού σε έγγραφα ^[6]. Η έρευνα αυτή αποσκοπεί στον εντοπισμό τυχόν ζητημάτων που θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν με συστημικές λύσεις. Η Διαμεσολαβήτρια θα εξετάσει την εν λόγω καταγγελία στο πλαίσιο αυτό και παροτρύνει την Επιτροπή να εξετάσει τις αιτήσεις πρόσβασης του κοινού σε έγγραφα εντός των ισχυουσών προθεσμιών, ενόσω η εν λόγω έρευνα βρίσκεται σε εξέλιξη.

26. Ως εκ τούτου, ο Διαμεσολαβητής δεν προβαίνει σε επίσημη διαπίστωση κακοδιοίκησης με αντίστοιχη σύσταση στην παρούσα υπόθεση. Τούτου λεχθέντος, επαναλαμβάνει ότι η διαδικασία διήρκεσε υπερβολικά μεγάλο χρονικό διάστημα και ότι οι λόγοι που προβλήθηκαν για την καθυστέρηση της διαβούλευσης της − με κράτος μέλος και της διενέργειας ανανεωμένης αξιολόγησης της − αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της διαδικασίας και, ως εκ τούτου, δεν είναι πειστικοί.

Συμπέρασμα

Βάσει της έρευνας, η Διαμεσολαβήτρια περατώνει την υπόθεση με το ακόλουθο συμπέρασμα ^[7]:

Υπήρξαν ελλείψεις στον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή χειρίστηκε το εν λόγω αίτημα πρόσβασης του κοινού, με αποτέλεσμα να χρειαστεί πολύς χρόνος. Ο Διαμεσολαβητής ασχολείται τώρα με το θέμα αυτό από συστημική άποψη. Ως εκ τούτου, δεν δικαιολογούνται περαιτέρω έρευνες στην παρούσα υπόθεση.

Ο καταγγέλλων και η Επιτροπή θα ενημερωθούν για την απόφαση αυτή.

Rosita Hickey
Διευθυντής Ερευνών

Στρασβούργο, 17/5/2022

[1] Σύμφωνα με τον κανονισμό 1049/2001 για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=celex%3A32001R1049.

[2] Η σχετική έκθεση αξιολόγησης, η απόφαση χορήγησης της Επιτροπής, η συμφωνία επιχορήγησης και δύο τροποποιήσεις της, η τελική τεχνική έκθεση υλοποίησης της συμφωνίας επιχορήγησης, επιστολή σχετικά με την τελική πληρωμή, το πιστοποιητικό ελέγχου της τελικής έκθεσης, αξιολόγηση του νομικού πλαισίου της ακτοφυλακής της Λιβύης και 16 μηνιαίες εκθέσεις σχετικά με την εφαρμογή της συμφωνίας επιχορήγησης.

[3] Άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχείο α) πρώτη περίπτωση και παράγραφος 2 τρίτη περίπτωση του κανονισμού 1049/2001.

[4] Άρθρο 4 παράγραφος 1 στοιχείο β) και παράγραφος 2 πρώτη περίπτωση του κανονισμού 1049/2001.

[5] Απόφαση του Δικαστηρίου (τμήμα μείζονος συνθέσεως) της 18ης Δεκεμβρίου 2007, Σουηδία κατά Επιτροπής, C-64/05 P, σκέψη 85 στοιχείο στ): https://curia.europa.eu/juris/showPdf.jsf?text=&docid=71934&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=4736432.

[6] Η Διαμεσολαβήτρια κίνησε την αυτεπάγγελτη έρευνα OI/2/2022/MIG στις 4 Απριλίου 2022: https://www.ombudsman.europa.eu/en/opening-summary/en/154404.  

[7] Η παρούσα καταγγελία εξετάστηκε στο πλαίσιο του κατ’ εξουσιοδότηση χειρισμού υποθέσεων, σύμφωνα με την απόφαση του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή για τη θέσπιση εκτελεστικών διατάξεων .