Ιστορικό της διαφοράς

1. Η καταγγέλλουσα είναι ένωση που δραστηριοποιείται στον τομέα της προστασίας της φυσικής ακτογραμμής, με έδρα την Κύπρο. Καταγγέλλει την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 24ης Ιανουαρίου 2019 να περατώσει διαδικασία επί παραβάσει [1] που είχε κινήσει κατά της Κυπριακής Δημοκρατίας για παράβαση της οδηγίας για τους οικοτόπους [2]. Η εικαζόμενη παραβίαση της νομοθεσίας της ΕΕ αφορούσε τον αντίκτυπο του κατασκευαστικού έργου «Limni Bay Resort» στην ακεραιότητα του τόπου κοινοτικής σημασίας/ειδικής ζώνης διατήρησης Natura 2000 [3] Περίοχη Πόλης-Γιαλά και το είδος προτεραιότητας 1224 Caretta caretta (θαλάσσια χελώνα).

2. Ο καταγγέλλων ισχυρίζεται ότι η περάτωση της εν λόγω διαδικασίας επί παραβάσει ισοδυναμεί με κακοδιοίκηση, καθώς η Επιτροπή δεν ενήργησε σύμφωνα με τον νόμο [4] και την αρχή της χρηστής διοίκησης.

Επί της καταγγελίας στην Επιτροπή και της διαδικασίας λόγω παραβάσεως

3. Ο καταγγέλλων ήταν μεταξύ των ενώσεων/μη κυβερνητικών οργανώσεων (ΜΚΟ) που υπέβαλαν καταγγελίες στην Επιτροπή σχετικά με το θέμα αυτό. Ο καταγγέλλων, ειδικότερα, το έπραξε στις 26 Ιουλίου 2017. Στις 2 Αυγούστου 2017, η Επιτροπή την ενημέρωσε ότι, δεδομένου ότι βρισκόταν σε εξέλιξη διαδικασία επί παραβάσει επί του ζητήματος αυτού, η καταγγελία της θα λαμβανόταν υπόψη κατά τη διάρκεια της διαδικασίας αυτής.

4. Η Επιτροπή είχε κινήσει διαδικασία επί παραβάσει κατά της Κύπρου το 2014 για εσφαλμένη εφαρμογή του άρθρου 6 της οδηγίας για τους οικοτόπους. Η Επιτροπή απέστειλε στο εν λόγω κράτος μέλος προειδοποιητική επιστολή στις 10 Ιουλίου 2014 και αιτιολογημένη γνώμη [5] στις 29 Απριλίου 2015. Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας επί παραβάσει, η Επιτροπή πραγματοποίησε επαφές και ανταλλαγές απόψεων με τις κυπριακές αρχές με σκοπό την αντιμετώπιση των ελλείψεων που εντοπίστηκαν και την τροποποίηση του έργου, ώστε να μπορέσει να σχεδιαστεί και να υλοποιηθεί σύμφωνα με τα περιβαλλοντικά πρότυπα και τις απαιτήσεις της ΕΕ.

5. Σύμφωνα με την Επιτροπή, λόγω αυτών των κοινών προσπαθειών, επανεκτιμήθηκαν οι επιπτώσεις του κατασκευαστικού έργου και προσδιορίστηκαν και ενσωματώθηκαν στους περιβαλλοντικούς όρους του έργου πρόσθετα ειδικά μέτρα μετριασμού.

6. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή περάτωσε τη διαδικασία επί παραβάσει στις 24 Ιανουαρίου 2019, χωρίς να κινήσει δικαστική διαδικασία κατά της Κύπρου, δηλώνοντας ότι «λαμβανομένου υπόψη ότι ορισμένα μέτρα για τον έλεγχο της πρόσβασης στην παραλία και την πρόληψη της διαταραχής της δραστηριότητας φωλεοποίησης θαλάσσιων χελωνών είναι αναγκαία για τη συνολική προστασία και διαχείριση της ειδικής ζώνης διατήρησης Περιοχής Πόλης-Γυαλιάς [...], αυτά θα πρέπει να συμπεριληφθούν στο προσεχές υπουργικό διάταγμα σχετικά με τη θέσπιση μέτρων διατήρησης για τον εν λόγω τόπο, σύμφωνα με το άρθρο 6 παράγραφος 1 της οδηγίας για τους οικοτόπους».

7. Μη ικανοποιημένος από την ανωτέρω εξέλιξη, ο καταγγέλλων απευθύνθηκε στον Συνήγορο του Πολίτη δηλώνοντας ότι η Κυπριακή Δημοκρατία δεν έχει λάβει ακόμη τα αναγκαία μέτρα μετριασμού και δεν έχει εκδώσει το ανωτέρω υπουργικό διάταγμα. Η καταγγέλλουσα ισχυρίζεται επίσης ότι η Επιτροπή δεν απάντησε στις τελευταίες επιστολές της και ότι η Επιτροπή δεν την ενημέρωσε επίσημα σχετικά με την απόφασή της να περατώσει τη διαδικασία επί παραβάσει.

Τα πορίσματα της Ευρωπαίας Διαμεσολαβήτριας

8. Η Επιτροπή διαθέτει ευρεία διακριτική ευχέρεια κατά την εξέταση καταγγελιών που αφορούν παραβίαση του δικαίου της ΕΕ («καταγγελίες παράβασης»). Ο έλεγχος του Διαμεσολαβητή σε τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να επεκταθεί στην εξέταση του κατά πόσον η Επιτροπή κοινοποίησε τη θέση της στον καταγγέλλοντα, δίνοντάς του τη δυνατότητα να εκθέσει τις απόψεις του σχετικά με τη θέση αυτή και εξετάζοντας προσεκτικά τις απόψεις αυτές. Όσον αφορά την ουσία της καταγγελίας παράβασης, η εξέταση της ανάλυσης της Επιτροπής από τον Διαμεσολαβητή επικεντρώνεται στη διαπίστωση της ενδεχόμενης ύπαρξης πρόδηλης πλάνης εκτίμησης. Εάν η Επιτροπή συμμορφωθεί με τις διαδικαστικές υποχρεώσεις της και δεν υποπέσει σε πρόδηλα σφάλματα εκτίμησης, ο Διαμεσολαβητής θα καταλήξει κανονικά στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρξε κακοδιοίκηση.

9.  Από τις πληροφορίες που υπέβαλε ο καταγγέλλων δεν προκύπτει ότι υπήρξαν διαδικαστικές παρατυπίες στον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή χειρίστηκε την καταγγελία παράβασης.

10. Στις 2 Αυγούστου 2017 η Επιτροπή συγχώνευσε την καταγγελία του καταγγέλλοντος του Ιουλίου 2017 στην εν εξελίξει διαδικασία επί παραβάσει επί του θέματος αυτού, ώστε να μπορέσει να εξεταστεί στο πλαίσιο αυτό. Στις 13 Ιανουαρίου 2019 η Επιτροπή απέστειλε επιστολή πριν από την περάτωση της υπόθεσης σε όλους τους καταγγέλλοντες στην υπόθεση επί παραβάσει, δηλώνοντας ότι οι κυπριακές αρχές διενήργησαν και κοινοποίησαν στην Επιτροπή νέες μελέτες, στις οποίες προσδιόρισαν σχετικά μέτρα μετριασμού για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων στον τόπο [6].

11. Η Επιτροπή διαβεβαίωσε επίσης τους καταγγέλλοντες ότι σκόπευε να παρακολουθεί την κατάσταση προκειμένου να διασφαλίσει την πληρότητα και την αποτελεσματικότητα των μέτρων μετριασμού.

12. Στις 24 Ιανουαρίου 2019 η Επιτροπή περάτωσε τη διαδικασία επί παραβάσει. Απάντησε επίσης σε επιστολή που υπέγραψαν διάφορες ενώσεις/ΜΚΟ και εξήγησε ότι τα μέτρα μετριασμού συνεπάγονταν αυστηρό έλεγχο της επίσκεψης στην παραλία και πρόληψη της φωτορύπανσης. Επιπλέον, στις 5 Φεβρουαρίου 2019, η Επιτροπή απέστειλε επιστολή στον καταγγέλλοντα δηλώνοντας ότι εναπόκειται στις εθνικές αρχές να εκτιμήσουν τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις του εν λόγω έργου και να προβούν στη δέουσα εκτίμηση σύμφωνα με την οδηγία για τους οικοτόπους [7].

13. Η Διαμεσολαβήτρια θεωρεί ότι οι απαντήσεις της Επιτροπής στον καταγγέλλοντα ήταν εύλογες και κατάλληλες και ότι η Επιτροπή εξήγησε τους λόγους για τους οποίους περάτωσε την υπόθεση παράβασης με πειστικό τρόπο.

14. Επιπλέον, οι πληροφορίες του φακέλου δεν στηρίζουν τον ισχυρισμό του καταγγέλλοντος ότι η Επιτροπή δεν απάντησε στις τελευταίες επιστολές του.

15. Τέλος, ο Διαμεσολαβητής επισημαίνει ότι ο καταγγέλλων μπορεί να θεωρήσει χρήσιμο να επικοινωνήσει με τον Κύπριο Διαμεσολαβητή [8], ο οποίος μπορεί να είναι σε θέση να αναλάβει δράση προκειμένου να παρακολουθήσει κατά πόσον οι κυπριακές αρχές συμμορφώθηκαν με τα μέτρα μετριασμού που δεσμεύτηκαν έναντι της Επιτροπής να λάβουν σε εθνικό επίπεδο.

Βάσει των πληροφοριών που παρασχέθηκαν από τον καταγγέλλοντα, ο Διαμεσολαβητής δεν διαπιστώνει κακοδιοίκηση στην παρούσα υπόθεση [9].

Marta Hirsch-Ziembińska

Προϊστάμενος ερευνών και ΤΠΕ - Μονάδα 1

Στρασβούργο, 17/07/2019

[1] Υπόθεση παράβασης αριθ. 2014/4091

[2] Οδηγία 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Μαΐου 1992, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31992L0043]

[3] Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τους τόπους Natura 2000 βάσει της οδηγίας για τους οικοτόπους διατίθενται στη διεύθυνση: http://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/sites_hab/index_en.htm

[4] Ο καταγγέλλων ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή δεν τήρησε τα άρθρα 17, 191 παράγραφοι 2 και 3 και 258 της ΣΛΕΕ, καθώς και το άρθρο 6 παράγραφος 3[4] της οδηγίας για τους οικοτόπους[4]. Κατά την άποψη του καταγγέλλοντος, η Επιτροπή παραβίασε επίσης την υποχρέωσή της να εφαρμόσει την αρχή της προφύλαξης, όπως ορίζεται στην ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την αρχή της προφύλαξης (COM/2000/0001 τελικό) [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52000DC0001&from=EN], δεδομένου ότι δεν έλαβε υπόψη τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα και την εύλογη επιστημονική αμφιβολία σχετικά με τον συνολικό αντίκτυπο του έργου.

[5] Η Επιτροπή αμφισβήτησε, πρώτον, την αδυναμία των αρμόδιων αρχών να αξιολογήσουν με κατάλληλο τρόπο τη σημαντική αύξηση της ανθρώπινης παρουσίας και την πίεση που προκλήθηκε από το κατασκευαστικό έργο «Limni Bay Resort» και, δεύτερον, την αδυναμία των αρμόδιων αρχών να εξετάσουν τυχόν βασικές εναλλακτικές λύσεις, και ιδίως τη δημιουργία ζώνης απαγόρευσης της οικοδόμησης μεταξύ του προτεινόμενου έργου και της παραλίας ωοτοκίας θαλάσσιων χελωνών, η οποία καλύπτει απόσταση τουλάχιστον 475 μέτρων από τη θάλασσα (275 μέτρα από την περιοχή Natura 2000).

[6] Η Επιτροπή εξήγησε ότι «[τ]α βασικά ζητήματα που αφορούν τον έλεγχο της ανθρώπινης πίεσης στην παραλία, τον περιορισμό των επιπτώσεων του φωτισμού και της λάμψης του ουρανού, καθώς και την αποτελεσματικότητα της ουδέτερης ζώνης μεταξύ της ανάπτυξης και της παραλίας, αντιμετωπίζονται πλέον μέσω σχετικών μέτρων μετριασμού που ενσωματώνονται στις άδειες. Αυτό σημαίνει ότι ένα έργο που ήταν θεμελιωδώς προβληματικό στην αρχή έχει βελτιωθεί σημαντικά».

[7] Άρθρο 6 παράγραφος 3 της οδηγίας.

[8] Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως, Era House, Διαγόρου 2, 1097, Λευκωσία, Κύπρος, τηλ. +35722405500.

[9] Η παρούσα καταγγελία εξετάστηκε στο πλαίσιο του κατ’ εξουσιοδότηση χειρισμού υποθέσεων, σύμφωνα με το άρθρο 11 της απόφασης του Ευρωπαίου Διαμεσολαβητή για τη θέσπιση εκτελεστικών διατάξεων.