(Wykonane zgodnie z art. 3 ust. 6 Statutu Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich (1))

WNIOSEK

Skarżący, przedsiębiorstwo z siedzibą w Brukseli, przedłożyło Komisji Europejskiej projekt („projekt IST”) o nazwie „Financial Internet Working Group” (Grupa Robocza ds. Internetu Finansowego) w celu uzyskania pomocy finansowej w ramach programu szczegółowego na rzecz badań, rozwoju technologicznego i demonstracji w zakresie przyjaznego dla użytkownika społeczeństwa informacyjnego (1998–2002), tzw. „programu IST”. W dniu 23 listopada 1999 r. Komisja poinformowała skarżącego, że projekt został pozytywnie oceniony i że należy sporządzić umowę. Umowa nr IST-1999-12274 („umowa IST”) została podpisana przez Komisję w dniu 3 maja 2000 r. Projekt (po zmianach wprowadzonych do „umowy IST”) miał trwać od czerwca 2000 r. do września 2002 r., a Wspólnota miała zapewnić pomoc finansową w wysokości do prawie 450 000 EUR. Zgodnie z „umową IST” Komisja nie miała dokonywać żadnych płatności zaliczkowych. Strony uzgodniły, że „umowa IST” ma podlegać prawu belgijskiemu oraz że Sąd Pierwszej Instancji (a w przypadku odwołania – Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich) powinien mieć wyłączną właściwość do rozstrzygania wszelkich sporów dotyczących „umowy IST”.

Zgodnie z art. 8 „umowy IST” warunki ogólne określone w załączniku II stanowią integralną część umowy.

W dniu 21 maja 2001 r. skarżący przedłożył Komisji zestawienie kosztów nr 1 za okres od lipca 2000 r. do kwietnia 2001 r. W dniu 10 sierpnia 2001 r. Komisja poinformowała skarżącego, że oświadczenie to zostało przyjęte i że pełna wnioskowana kwota (96 525 EUR) zostanie wypłacona skarżącemu. Płatność została dokonana w dniu 20 sierpnia 2001 r.

Zestawienie kosztów nr 2 za okres od maja do października 2001 r. zostało przedłożone Komisji w dniu 28 lutego 2002 r. W dniu 8 kwietnia 2002 r. Komisja poinformowała skarżącego, że oświadczenie to również zostało przyjęte i że pełna wnioskowana kwota (112 229 EUR) zostanie wypłacona skarżącemu. Kwota ta została wypłacona w dniu 11 kwietnia 2002 r.

W dniu 27 maja 2002 r. skarżący przedłożył Komisji zestawienie kosztów nr 3 za okres od listopada 2001 r. do kwietnia 2002 r. W dniu 24 września 2002 r. Komisja poinformowała skarżącego, że wnioskowane koszty zostały zaakceptowane na kwotę 137 674 EUR (z 138 831 EUR, których zażądano). Komisja zauważyła jednak, że w związku z nakazem odzyskania środków wydanym na kwotę 273 516 EUR w odniesieniu do projektu EP 26069 FIWG (zwanego dalej „projektem Esprit”) „na ten moment nie będą dokonywane żadne dalsze płatności na rzecz [skarżącego], ponieważ Komisja zastrzega sobie prawo do zatrzymania wszelkich dalszych płatności do czasu wydania przez Sąd Pierwszej Instancji rozstrzygnięcia w przedmiocie stanowiska [skarżącego] i stanowiska Komisji w odniesieniu do odzyskania środków”.

W dniu 30 września 2002 r. adwokaci skarżącego skierowali pismo do Komisji, wzywając ją do ponownego zajęcia stanowiska. Komisja jednak odmówiła.

Zdaniem skarżącego podane przez Komisję powody zablokowania płatności nie były związane z przedmiotowym projektem. Spór dotyczący projektu „Esprit” wynikał z braku porozumienia między Komisją a skarżącym w sprawie zaleceń audytu finansowego dotyczących projektu. Nakaz odzyskania pomocy dotyczący tego projektu został przekazany skarżącemu w dniu 11 lipca 2001 r. W dniu 13 lutego 2002 r. skarżący wniósł skargę (sprawa T-29/02) kwestionującą nakaz odzyskania środków, który jest obecnie rozpatrywany przez Sąd Pierwszej Instancji.

Skarżący podkreślił, że zalecenia Audytu Finansowego, które obejmowały zamiar odzyskania środków od skarżącego, były dobrze znane stronom w momencie udzielania zamówienia „IST”. Dodała, że przed rozpoczęciem projektu „IST” zwróciła się o szczegółowe wyjaśnienia w tej sprawie. W dniu 27 lipca 2000 r. skarżący wystosował pismo do Komisji, w którym zwrócił uwagę, że otrzymał końcowe sprawozdanie z audytu projektu „Esprit” i że odpowie na to sprawozdanie w odpowiednim czasie. Skarżący zauważył jednak, że „już było jasne, że wnioski te będą miały istotny wpływ” na przebieg „projektu IST”. Dodała, że zwróciła się o spotkanie z urzędnikami Komisji odpowiedzialnymi za projekt „w celu omówienia potencjalnych implikacji dla [projektu IST]”. Spotkanie to odbyło się w dniu 21 sierpnia 2000 r. Ze strony Komisji udział wzięli pan P. (kierownik działu) i pan R. (zastępca kierownika działu). Skarżącego reprezentował dr G., dyrektor zarządzający. Według skarżącego urzędnicy Komisji wyraźnie stwierdzili przy tej okazji, że nie będzie żadnego związku między tymi dwoma projektami i że Komisja nie podejmie próby odzyskania kwot wnioskowanych przez audytorów w ramach „projektu Esprit” z płatności, które mają zostać dokonane w ramach „projektu IST”. Skarżący wskazał, że zapewnienie to zostało potwierdzone w kolejnych działaniach Komisji, tj. w płatnościach z tytułu dwóch pierwszych zestawień poniesionych wydatków. Obie te płatności zostały dokonane po przekazaniu skarżącemu (w dniu 11 lipca 2001 r.) nakazu odzyskania środków dotyczącego „projektu Esprit”, a druga płatność została dokonana po przekazaniu sprawy przez skarżącego do Sądu Pierwszej Instancji. Zdaniem skarżącego ta sekwencja zdarzeń wyraźnie pokazała, że Komisja wyraźnie i formalnie oddzieliła oba projekty.

Skarżący twierdził, że Komisja działała arbitralnie i jednostronnie, nadużyła swojej pozycji i nie działała w dobrej wierze. Uznała ona, że wstrzymując płatność, Komisja celowo próbowała narazić skarżącego na niebezpieczeństwo finansowe. Skarżący twierdził, że Komisja powinna niezwłocznie zapłacić kwoty zatwierdzone w zestawieniu poniesionych wydatków nr 3 i potwierdzić, że nie istniało żadne powiązanie umowne między projektem IST a projektem Esprit.

WNIOSEK

Opinia Komisji

W swojej opinii Komisja przedstawiła następujące uwagi:

Kontekst

W dniu 21 sierpnia 1997 r. skarżący podpisał z Komisją umowę („umowa Esprit”) w ramach programu Esprit. Czas trwania projektu wynosił 24 miesiące, począwszy od dnia 4 lipca 1997 r.

W czerwcu 1999 r. Komisja przeprowadziła audyt finansowy „umowy Sprit”, którego wyniki zostały przesłane skarżącemu w dniu 18 lipca 2000 r. Kontrola wykazała, że skarżący zawyżył swoje łączne koszty przedstawione Komisji o 372%.

W dniu 11 lipca 2001 r. Komisja przesłała skarżącemu nakaz odzyskania środków na kwotę 273 516 EUR w związku z projektem „Esprit”.

W dniu 1 marca 2002 r.(2) skarżący wniósł do Sądu Pierwszej Instancji odwołanie dotyczące „umowy Esprit” (sprawa T-29/02) na podstawie art. 238 Traktatu WE w celu uzyskania zapłaty w wysokości 40 693 EUR i zakwestionowania nakazu odzyskania środków w wysokości 273 516 EUR.

W dniu 11 września 2002 r. skarżący został umieszczony w „kategorii 4” „systemu wczesnego ostrzegania” Komisji: „beneficjentów, wobec których Komisja wydała nakazy odzyskania środków przekraczające określoną kwotę i od których płatność jest znacznie zaległa” (komunikat Komisji SEC(97)1562/2 z dnia 30 lipca 1997 r.).

W dniu 24 września 2002 r. Komisja poinformowała skarżącego, że płatność kwot odnoszących się do trzeciego zestawienia kosztów „umowy IST” została zawieszona do czasu wydania przez Sąd Pierwszej Instancji orzeczenia w sprawie T-29/02.

W odpowiedzi na pismo adwokatów skarżącego z dnia 30 września 2002 r., kwestionujące zawieszenie płatności, Komisja potwierdziła, że płatności zostały zawieszone. Odnośny ustęp ma następujące brzmienie: „Komisja, stosując ogólną zasadę ochrony interesów Wspólnoty Europejskiej, wstrzymała kwotę należną wykonawcy [skarżącemu] („projekt IST” 12274) do czasu rozstrzygnięcia sporu sądowego dotyczącego otwartej procedury odzyskiwania należności („projekt Esprit” 26069). W związku z tym „Komisja może podjąć decyzję o zwrocie kwot należnych Wspólnocie w drodze potrącenia z wszelkiego rodzaju kwotami należnymi danemu wykonawcy”, art. 3 ust. 4 akapit ostatni załącznika II do umowy IST.”

Skarga

Komisja nie zakwestionowała tego, że płatność trzeciego zestawienia kosztów została zawieszona z powodów niezwiązanych z wykonywaniem prac w ramach „umowy IST”.

Jednakże art. 3 ust. 4 ostatni akapit warunków ogólnych określonych w załączniku II do „umowy IST” wyraźnie stanowił: „Komisja może podjąć decyzję o potrąceniu kwot, które mają zostać zwrócone Wspólnocie, z wszelkiego rodzaju kwotami należnymi danemu wykonawcy.”(3) Sformułowanie „wszelkiego rodzaju” nie służyłoby żadnemu użytecznemu celowi, gdyby interpretowano je jako ograniczone wyłącznie do umowy IST. Przeciwnie, artykuł ten należy interpretować w ten sposób, że ma on zastosowanie do każdej sytuacji niekoniecznie związanej z samą umową, która oczywiście spełnia wymogi potrącenia (wierzytelność lub dług, który jest pewny, o określonej kwocie i wymagalny).

Argument skarżącego, zgodnie z którym podczas spotkania w dniu 21 sierpnia 2000 r. Komisja oświadczyła, że nie doszło do żadnego związku między umowami „Esprit” i „IST”, w tym do potrącenia, nie mógł zostać zaakceptowany przez Komisję. Komisja nie mogła bowiem złożyć takiego oświadczenia, które byłoby sprzeczne z „umową IST”, która wyraźnie zezwala na potrącenie w art. 3 ust. 4 akapit ostatni załącznika II do umowy. Nie mogła ona zmienić warunków umowy na podstawie zwykłego oświadczenia ustnego, jeżeli nie zostałoby to należycie odnotowane na piśmie i włączone do sprawozdania, a następnie sformalizowane w aneksie do umowy.

Skarżący twierdził, że dokonując pierwszych dwóch płatności w ramach umowy IST, Komisja chciała w sposób dorozumiany potwierdzić, że nie dojdzie do potrącenia między „umową IST” a „umową Esprit”. Należy jednak podkreślić, że Komisja uznała za konieczne podjęcie środków w celu ochrony interesów finansowych Wspólnoty od początku realizacji „projektu IST” ze względu na problemy wynikające z „umowy z Esprit”. W związku z tym Komisja uznała za właściwe, aby nie wypłacać skarżącemu żadnych zaliczek w ramach „umowy IST”. Głównym powodem zawieszenia płatności było ryzyko, że sytuacja finansowa skarżącego mogłaby zagrozić skutecznemu odzyskaniu pomocy w wysoce prawdopodobnym przypadku, gdyby Trybunał orzekł na korzyść Komisji.

Wnioski

Komisja nie uważała, że zmieniła swoje stanowisko nagle i bez uzasadnionego powodu. W rzeczywistości zawiesił on płatność ze względu na konieczność zapewnienia ochrony interesów finansowych Wspólnoty. Komisja przestrzegała postanowień „umowy IST”, ponieważ ta ostatnia, zezwalając na potrącenie, tym bardziej i w sposób dorozumiany zezwoliła również na tymczasowe i zapobiegawcze zawieszenie płatności w celu potrącenia. Uznała, że nie działała arbitralnie i jednostronnie, ponieważ zastosowała postanowienia „umowy IST”, o których skarżący wiedział. Gdyby wynik postępowania sądowego przed Trybunałem był korzystny dla skarżącego, Komisja mogłaby przyznać odsetki za zwłokę od kwot zawieszonych na mocy „umowy IST”.

Uwagi skarżącego

W swoich uwagach dotyczących opinii Komisji skarżący podtrzymał skargę i przedstawił następujące dalsze uwagi:

Dokonana przez Komisję wykładnia art. 3 ust. 4 akapit ostatni załącznika II do „umowy IST” stanowiła nadmierną ekstrapolację, która pozostawała w oczywistej sprzeczności z treścią tego artykułu. Artykuł 3 zatytułowany był „Wkład finansowy Wspólnoty” i opisywał procedury mające zastosowanie do wkładu finansowego Komisji w ramach „umowy IST”. Artykuł 3 ust. 4, którego tylko ostatni akapit został przytoczony przez Komisję, odnosił się do sytuacji opisanej w akapicie pierwszym:

„Jeżeli całkowity wkład finansowy Wspólnoty […] jest niższy niż całkowita kwota płatności, o których mowa w ust. 1 akapit pierwszy niniejszego artykułu [dotycząca zaliczki, płatności okresowych i płatności końcowej], główni wykonawcy zwracają różnicę w euro w terminie określonym przez Komisję w jej wniosku przesłanym listem poleconym za potwierdzeniem odbioru.”

Nie mogło być żadnej dwuznaczności co do tego, że art. 3 ust. 4 miał zastosowanie wyłącznie i wyłącznie do wkładu finansowego Komisji w ramach „projektu IST”. Przepis ten upoważnił Komisję do wszczęcia procedury odzyskiwania kwot należnych jej w ramach „projektu IST”, w tym do potrącenia z wszelkich innych płatności („wszelkiego rodzaju kwot”) należnych wykonawcy przez Komisję. Komisja jednak wyraźnie i wielokrotnie uznawała, że w ramach projektu „IST” jest winna skarżącemu płatności z tytułu kosztów faktycznie poniesionych i zatwierdzonych przez Komisję. Przepis przytoczony przez Komisję odnosił się zatem do hipotetycznej sytuacji, która nie miała miejsca w niniejszej sprawie i po prostu nie miała zastosowania.

Celem spotkania w dniu 21 sierpnia 2000 r. było potwierdzenie, że nie ma związku między „projektem IST” z jednej strony a „projektem Esprit” z drugiej strony, co do którego istniał istotny spór między skarżącym a Komisją. W odpowiedzi na pytanie dr G. mające na celu potwierdzenie, że na płatności w ramach „projektu IST” nie będzie miała wpływu potencjalna procedura odzyskania środków w ramach „projektu Esprit”, pan R. stwierdził, że nie będzie żadnego powiązania między tymi dwoma projektami. Gdyby wyniki skarżącego miały być zgodne z celami projektu i wytycznymi Komisji, nie byłoby powodu do wstrzymania płatności. Według skarżącego uzgodniono, że projekt będzie kontynuowany na tej podstawie.

Skarżący nie zakwestionował prawa Komisji do umieszczenia go w systemie wczesnego ostrzegania. Umieszczenie to było jednak prawdopodobnie związane z nakazem odzyskania pomocy dotyczącym „projektu Esprit” wysłanym w dniu 11 lipca 2001 r. Po otrzymaniu tego nakazu, wysłanego zwykłą pocztą, w dniu 25 lipca 2001 r. skarżący skierował do Komisji pismo z wnioskiem o zawieszenie spłaty oraz o spotkanie w celu omówienia i rozwiązania nierozstrzygniętych kwestii związanych z projektem „Esprit”. Skarżący nigdy nie otrzymał formalnej odpowiedzi na to pismo, co skłoniło go do skierowania sprawy do Sądu Pierwszej Instancji. Z drugiej strony Komisja nie kontynuowała procedury odzyskania pomocy. Skarżący nigdy nie otrzymał listu poleconego ani zawiadomienia dotyczącego niewywiązania się z płatności nakazu odzyskania środków. Umieszczenie „wczesnego ostrzeżenia” nastąpiło na trzy tygodnie przed ostatecznym zakończeniem projektu „IST” i na krótko przed umownym terminem płatności zestawienia poniesionych wydatków nr 3. Termin ten sugerował, że głównym powodem umieszczenia było pospieszne ustalenie doraźnego uzasadnienia zawieszenia płatności.

Wstrzymując płatności za faktycznie wykonaną pracę oraz kwoty, które były znaczące dla małego przedsiębiorstwa, takiego jak skarżący, Komisja postawiła to ostatnie w trudnej sytuacji finansowej. Stało to w wyraźnej sprzeczności nie tylko z deklarowanymi przez Komisję celami wspierania innowacyjnych, zaawansowanych technologicznie MŚP, ale nawet z komunikatem Komisji ustanawiającym „system wczesnego ostrzegania”, w którym zaleca się uwzględnienie „interesów handlowych i praw” zainteresowanych przedsiębiorstw.

Skarżący wskazał również, że w międzyczasie Komisja odmówiła pokrycia kosztów określonych w kosztorysie nr 4, który został przedłożony w dniu 15 listopada 2002 r. Zgodnie z zasadami mającymi zastosowanie do umowy koszty te powinny były zostać uiszczone przed dniem 6 lutego 2003 r. Ewentualnie Komisja powinna była poinformować skarżącego o powodach niedokonania płatności. Zdaniem skarżącego Komisja postanowiła zatem zignorować swoje zobowiązania umowne w ramach „projektu IST”. Skarżący wezwał Rzecznika do uwzględnienia tego dalszego rozwoju sytuacji.

Dalsze zapytania

Po dokładnym rozważeniu opinii Komisji i uwag skarżącego okazało się, że konieczne są dalsze dochodzenia. W piśmie z dnia 27 maja 2003 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się zatem do Komisji o wydanie opinii w sprawie dalszego zarzutu skarżącego, zgodnie z którym Komisja, pominąwszy koszty wskazane w kosztorysie nr 4, uchybiła zobowiązaniom umownym. Rzecznik zwrócił się również do Komisji o ustosunkowanie się do twierdzenia skarżącego, że Komisja powinna pokryć te koszty. Kopia uwag skarżącego została przekazana Komisji.

W tym samym piśmie Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Komisji o umożliwienie mu dostępu do akt sprawy i zapoznania się z zeznaniami pana P.

Dostęp do akt

W dniu 8 lipca 2003 r. służby Rzecznika Praw Obywatelskich skontrolowały akta Komisji dotyczące „umowy IST”. Nie znaleziono protokołu ze spotkania z dnia 21 sierpnia 2000 r.

Składanie zeznań

W dniu 9 lipca 2003 r. służby Rzecznika Praw Obywatelskich przyjęły zeznania pana P. Świadek złożył między innymi następujące oświadczenia:

Na spotkaniu w dniu 21 sierpnia 2000 r. on i pan R. powiedzieli skarżącemu, że "projekt Esprit" jest jednym projektem, a "projekt IST" innym. Nie pamiętał żadnych zapewnień, które zostałyby udzielone skarżącemu i zgodnie z którymi kwoty należne z tytułu „umowy Esprit” nie zostałyby odzyskane z kwot, które mają zostać zwrócone z tytułu „umowy IST”. W przeciwnym razie zrobiłby notatkę w swoim notatniku. Kwestie związane z odzyskiwaniem wierzytelności nie należały do jego obowiązków. W związku z tym nigdy nie złożyłby żadnych zapewnień co do sposobu, w jaki odzyskanie pomocy zostanie wdrożone. Ani on, ani pan R. nigdy nie zobowiązali się do tego, jak sprawy będą traktowane w praktyce. Inną kwestią było to, że skarżący mógł interpretować dyskusję w inny sposób.

Prawdą było, że nie było protokołu ze spotkania. Z perspektywy czasu lepiej byłoby przygotować takie protokoły. Jednak w tym czasie uważał spotkanie za rutynowe spotkanie bez szczególnego znaczenia.

Klauzula „umowy IST” dotycząca potrącenia nie była omawiana na posiedzeniu. Przepis ten był nowym przepisem, który został dodany do „umowy IST”. Żadnego takiego postanowienia nie zawarto w „umowie z Esprit”.

Dalsza opinia Komisji

W swojej opinii w sprawie dalszego zarzutu i dalszego twierdzenia Komisja przedstawiła następujące uwagi:

Gdyby przyjąć stanowisko skarżącego dotyczące potrąceń, art. 3 ust. 4 akapit piąty załącznika II do „umowy IST” byłby zbędny. Komisja była ponadto zobowiązana do odzyskania długów w drodze potrącenia, zgodnie z art. 73 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 1605/2002 z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich (4). Zgodnie z tym artykułem „księgowy odzyskuje kwoty poprzez potrącenie ich z równoważnymi roszczeniami, jakie Wspólnoty mają wobec każdego dłużnika, który sam ma roszczenie wobec Wspólnot, które jest pewne, o ustalonej kwocie i wymagalne”.

Podczas spotkania w dniu 21 sierpnia 2000 r. potwierdzono, że oba projekty („Esprit” i „IST”) są regulowane odrębnymi umowami oraz że w kontekście wyników audytu dotyczącego „projektu Esprit” wyniki nowego projektu i związane z nim koszty zostaną ocenione rzetelnie i bezstronnie. Nie oznaczało to, że Komisja wyraźnie stwierdziła, iż między tymi dwoma projektami nie będzie miała miejsca żadna kompensacja.

Wbrew temu, co twierdzi skarżący, decyzja Komisji o zawieszeniu płatności nie była sprzeczna z komunikatem Komisji SEC(97)1562/2 z dnia 30 lipca 1997 r. W komunikacie tym nie odniesiono się do kwestii, czy po podpisaniu umowy każda decyzja o zawieszeniu płatności lub potrąceniu musiała uwzględniać interesy handlowe i prawa beneficjentów.

W piśmie z dnia 25 lipca 2001 r., informującym Komisję o zastrzeżeniach wobec nakazu odzyskania pomocy w odniesieniu do "projektu Esprit", skarżący oświadczył, że sprawa została przekazana jego prawnikom. W piśmie z dnia 26 lipca 2001 r. adwokaci skarżącego ponowili żądanie zawieszenia nakazu odzyskania pomocy. W następstwie tego pisma odbyły się rozmowy telefoniczne między prawnikami skarżącego a Komisją. Ten ostatni potwierdził po raz kolejny, że wyniki kontroli nie zostały zakwestionowane i odmówił zorganizowania spotkania z adwokatami. W piśmie z dnia 9 sierpnia 2001 r. adwokaci skarżącego stwierdzili, że nakaz odzyskania środków został zakwestionowany przez jego klienta w drodze skargi do Sądu Pierwszej Instancji (5). W dniu 30 sierpnia 2001 r. Komisja potwierdziła otrzymanie pism z dnia 26 lipca 2001 r. i 9 sierpnia 2001 r. Należy podkreślić, że Komisja zawiesiła „procedurę upominania” w odniesieniu do nakazu odzyskania pomocy tylko dlatego, że skarżący odmówił zastosowania się do nakazu i z powodu działań podjętych przez adwokatów skarżącego.

Wbrew temu, co twierdzi skarżący, został on poinformowany o zawieszeniu płatności w odniesieniu do zestawienia poniesionych wydatków nr 4. W piśmie z dnia 24 września 2002 r. Komisja wskazała, że w chwili obecnej nie będą dokonywane „dalsze płatności”. W następstwie wniosku skarżącego o płatność za zestawienie poniesionych wydatków nr 4 Komisja potwierdziła to w piśmie wysłanym w dniu 3 czerwca 2003 r.(6).

Uwagi skarżącego

W swoich uwagach dotyczących drugiej opinii Komisji i zeznań skarżący przedstawił następujące uwagi:

W drugiej opinii Komisji podkreślono ponadto niejasność między „tymczasowym zawieszeniem” a „potrąceniem”. W piśmie z dnia 28 września 2002 r. i we wszelkiej późniejszej korespondencji, w tym w drugiej opinii Komisji, Komisja wskazała, że jej decyzja o wstrzymaniu płatności stanowi tymczasowe zawieszenie. W drugiej opinii Komisja kilkakrotnie odniosła się jednak również do potrącenia. W każdym razie skarżący nigdy nie został prawidłowo powiadomiony o żadnej procedurze potrącenia.

Zgodnie z obowiązującym prawem umów, którym jest prawo belgijskie, zawieszenie („exceptio non adimpleti contractus”) jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku niewykonania przez drugą stronę zobowiązania wzajemnego, tj. zobowiązania wynikającego z tej samej umowy lub innego stosunku prawnego. Przewidywanie potrącenia nie jest wystarczającą podstawą do zawieszenia płatności: jeżeli zobowiązania nie są wzajemne, albo spełnione są warunki potrącenia i następuje automatyczne potrącenie, albo warunki nie są spełnione i zawieszenie nie jest dozwolone. W tym przypadku Komisja wyraźnie uznała, że warunki nie zostały spełnione w zakresie, w jakim zarzut Komisji wynikający z projektu „Esprit” był przedmiotem sporu z inicjatywy skarżącego przed Sądem Pierwszej Instancji.

Według Komisji podczas spotkania w dniu 21 sierpnia 2000 r. potwierdzono, że oba projekty („Esprit” i „IST”) są regulowane odrębnymi umowami oraz że wyniki nowego projektu i związane z nim koszty zostaną ocenione rzetelnie i bezstronnie. Oświadczenia te odpowiadały wspomnieniom skarżącego. Zdaniem skarżącego oświadczenia te były jasne i jednoznaczne.

W piśmie z dnia 29 lipca 2003 r. dotyczącym kosztorysu nr 4 Komisja poinformowała skarżącego, że koszty w wysokości 81 693 EUR zostały zaakceptowane.

Rozporządzenie nr 1605/2002 zostało po raz pierwszy wspomniane w drugiej opinii Komisji. Biorąc pod uwagę, że rozporządzenie weszło w życie w dniu 1 stycznia 2003 r., nie miało ono jeszcze zastosowania, gdy Komisja odmówiła zapłaty zestawienia poniesionych wydatków nr 3 we wrześniu 2002 r.

Dyrektywa 2000/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 czerwca 2000 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych (7) uczyniła odsetki karne kluczowym instrumentem zwalczania opóźnień w płatnościach. W związku z tym w piśmie z dnia 30 września 2002 r. adwokaci skarżącego zwrócili się do Komisji o zapłatę odsetek od należnych kwot (8).

Komisja wstrzymała płatności na oficjalnie zatwierdzoną kwotę 219 367 EUR. Stwierdzenie, że brak tych płatności nie postawił małego przedsiębiorstwa, takiego jak skarżący, w trudnej sytuacji finansowej, było hipokryzją.

Skarżący stwierdził, że nie istnieje żaden przepis prawny ani umowny, który uzasadniałby decyzję Komisji o wstrzymaniu lub zawieszeniu płatności.

Spotkanie w dniu 21 sierpnia 2000 r. nie było rutynowym spotkaniem rozpoczynającym projekt. Rutynowe spotkania dotyczące projektów nie obejmowały kierownika działu i jego zastępcy. Ówczesny urzędnik ds. projektu IST, pan M., nie został zaproszony na spotkanie.

SKUTKI OMBUDSMANA DO OSIĄGNIĘCIA PRZYJAZNEGO ROZWIĄZANIA

Po dokładnym rozpatrzeniu opinii, uwag i wyników dalszych dochodzeń Rzecznik nie był przekonany, że Komisja odpowiednio zareagowała na wszystkie zarzuty skarżącego.

Propozycja rozwiązania polubownego

Artykuł 3 ust. 5 Statutu Rzecznika Praw Obywatelskich (9) nakazuje Rzecznikowi Praw Obywatelskich poszukiwanie, w miarę możliwości, rozwiązania we współpracy z zainteresowaną instytucją w celu wyeliminowania przypadku niewłaściwego administrowania i uwzględnienia skargi.

W związku z tym Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawił Komisji następującą propozycję polubownego rozwiązania:

Komisja Europejska mogłaby ponownie rozważyć odmowę pokrycia kosztów, które skarżący twierdził w zestawieniach poniesionych wydatków nr 3 i 4.

Wniosek ten opierał się na wstępnym wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich, zgodnie z którym Komisja nie ustaliła, że jest uprawniona do wstrzymania płatności.

Opinia Komisji

W opinii przedstawionej w grudniu 2003 r. Komisja przedstawiła następujące uwagi:

W art. 3 ust. 4 akapit ostatni (piąty) załącznika II do „umowy IST” zezwolono na potrącenie „wszelkiego rodzaju” kwot należnych wykonawcy z tytułu roszczenia wynikającego z danej umowy. Z tego powodu przepis ten został włączony do zasad dotyczących wkładu Wspólnoty oraz zasad zwrotu i odzyskiwania kwot otrzymanych w ramach umowy. Ponadto, gdyby możliwość potrącenia roszczeń była ograniczona do wzajemnych roszczeń wynikających z tej samej umowy, w praktyce nigdy by się to nie zdarzyło, ponieważ w przypadku większości umów o udzielenie dotacji dłużnikiem wobec uczestników była co do zasady wyłącznie Komisja.

Artykuł 3 załącznika II znajdował się we wszystkich standardowych umowach zawartych w celu realizacji pośrednich działań badawczych w ramach piątego i w przyszłości szóstego programu ramowego. Odzwierciedlało ono jedynie art. 73 rozporządzenia finansowego (rozporządzenie nr 1605/2002 z dnia 25 czerwca 2002 r.).

Ze względu na spoczywający na niej obowiązek ochrony interesów finansowych Wspólnoty oraz mając na uwadze zasady należytego zarządzania finansami, o których mowa w art. 274 Traktatu, Komisja wolała, jako środek zapobiegawczy, zawiesić obie płatności w ramach „umowy IST” w celu zapewnienia odzyskania odnośnych kwot w przypadku pozytywnego wyniku w sprawie T-29/02.

Nie oznaczało to, że nie była ona uprawniona do potrącenia kwot w niniejszej sprawie. Wręcz przeciwnie, Komisja uznała, że wzajemne roszczenia w tym przypadku były pewne, o stałej kwocie i wymagalne w rozumieniu wyroku Trybunału z dnia 10 lipca 2003 r.(10).

Ponieważ jednak do Sądu Pierwszej Instancji wniesiono odwołanie od żądanej przez Komisję kwoty 273 000 EUR w ramach „umowy Esprit”, Komisja wolała zastosować art. 3 ust. 2 załącznika II do „umowy Esprit”, który umożliwiał jej podjęcie środków zapobiegawczych w celu ochrony jej interesów finansowych w przypadku podejrzenia nadużycia finansowego lub nieprawidłowości i który brzmiał następująco:

„2. W przypadku podejrzenia nadużycia finansowego lub poważnych nieprawidłowości finansowych ze strony wykonawcy Komisja może zawiesić płatności lub polecić koordynatorowi, aby nie dokonywał żadnych płatności na rzecz takiego wykonawcy. Ten ostatni pozostaje związany swoimi zobowiązaniami umownymi.”

Decyzja o zawieszeniu płatności była w rzeczywistości oparta na wnioskach ze sprawozdania z audytu w ramach „umowy Esprit”, w wyniku którego wydano nakaz odzyskania środków przeciwko skarżącemu. Komisja słusznie oparła swoje stanowisko na przekonaniu, że wyniki kontroli są jasne, i wskazała na poważne nieprawidłowości finansowe.

W wysoce prawdopodobnym przypadku rozstrzygnięcia sprawy T-29/02 na korzyść Komisji brak siły finansowej skarżącego mógłby poważnie zagrozić szansom Komisji na odzyskanie należnych kwot od wykonawcy. W tym przypadku zniesienie zawieszenia dwóch przedmiotowych płatności, zgodnie z wnioskiem Rzecznika Praw Obywatelskich, byłoby z pewnością szkodliwe dla interesów finansowych Wspólnoty.

Komisja mogła zatem jedynie potwierdzić swoje pierwotne stanowisko.

Uwagi skarżącego

W swoich uwagach skarżący podtrzymał skargę i przedstawił następujące dalsze uwagi:

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości, na który powołuje się Komisja, jednoznacznie potwierdził stanowisko, które skarżący konsekwentnie zajmował. Skarżący wielokrotnie i energicznie kwestionował twierdzenia Komisji w ramach „umowy Esprit”. Żądania Komisji nie mogły zatem zostać uznane za pewne, o zryczałtowanej wysokości i wymagalne, w związku z czym przesłanki wymagane do dokonania potrącenia zgodnie z prawem belgijskim nie zostały spełnione.

Odniesienie Komisji do art. 3 ust. 2 „umowy Esprit” było całkowicie nowym roszczeniem. Przepis przytoczony przez Komisję miał zastosowanie wyłącznie w ramach „projektu Esprit”. W związku z tym, gdyby istniało podejrzenie nadużycia finansowego lub nieprawidłowości w ramach umowy „Esprit”, Komisja mogłaby zawiesić płatności w ramach tej umowy. Nie zawieszono jednak żadnej płatności w ramach „umowy Sprit”. Nowe podejście Komisji miało na celu odtworzenie związku między tymi dwoma projektami, chociaż Komisja wcześniej poinformowała skarżącego, że oba projekty będą rozpatrywane oddzielnie. Domniemana decyzja o zawieszeniu płatności należnych z tytułu „umowy IST” na podstawie art. 3 ust. 2 „umowy Esprit” nigdy nie została przekazana skarżącemu ani przedstawiona Rzecznikowi Praw Obywatelskich przed grudniem 2003 r.

Wystąpił bardziej podstawowy problem z argumentacją Komisji. Artykuł cytowany przez Komisję nie był częścią „umowy Sprit”. Artykuł 3 ust. 2 załącznika II do „Umowy Esprit” dotyczył podwykonawców i nie miał nic wspólnego z płatnościami ani ich zawieszeniem (11). Artykuł wykorzystany przez Komisję był częścią „umowy IST”(12). Nie może to być błąd typograficzny. Błędne odesłanie mogłoby być interpretowane jedynie jako celowa próba wprowadzenia w błąd Rzecznika Praw Obywatelskich poprzez dodatkowe pomylenie obu umów. Należy również zauważyć, że art. 3 ust. 2 załącznika II do „umowy IST” nigdy nie został wymieniony w żadnej korespondencji ani ze skarżącym, ani z Rzecznikiem Praw Obywatelskich.

Skarżący stwierdził, że odpowiedź Komisji dodatkowo ilustruje słabość sprawy Komisji i jej utrzymującą się złą wiarę w kontaktach ze skarżącym. W związku z tym skarżący z szacunkiem zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich o podjęcie ostatecznej decyzji w tej sprawie.

DECYZJA

1 Uwagi wstępne

1.1 Pierwotna skarga dotyczyła odmowy pokrycia przez Komisję kosztów, które skarżący podniósł w kosztorysie nr 3. W trakcie dochodzenia skarżący zwrócił się również do Rzecznika Praw Obywatelskich o rozważenie odmowy pokrycia przez Komisję kosztów, które twierdziła ona w zestawieniu poniesionych wydatków nr 4, które w międzyczasie przedłożyła Komisji. Rzecznik zwrócił się następnie do Komisji o wydanie opinii w tej sprawie.

1.2 Z opinii przedstawionej przez Komisję w odpowiedzi na ten wniosek wynika, że Komisja odmawia pokrycia kosztów wyszczególnionych w zestawieniu poniesionych wydatków nr 4 z tych samych powodów, dla których odmawia pokrycia kosztów wyszczególnionych w zestawieniu poniesionych wydatków nr 3. Nie ma zatem potrzeby rozróżniania tych dwóch aspektów w następujących rozważaniach.

2 Odmowa zapłaty kwot zaakceptowanych przez Komisję w ramach umowy IST

2.1 Skarżący, spółka belgijska, twierdzi, że odmawiając pokrycia kosztów, których domagał się skarżący w zestawieniach poniesionych wydatków nr 3 i 4, Komisja działała arbitralnie i jednostronnie, nadużyła swojej pozycji i nie działała w dobrej wierze. Twierdzi ona, że Komisja powinna niezwłocznie wypłacić kwoty zatwierdzone na podstawie tych dwóch zestawień poniesionych wydatków. Te zestawienia kosztów odnoszą się do umowy między skarżącym a Komisją, którą Komisja podpisała dnia 3 maja 2000 r. (umowa nr IST-1999-12274, „umowa IST”).

2.2 Komisja nie kwestionuje, że skarżący jest uprawniony do otrzymania odpowiednich kwot (odpowiednio 137 674 EUR i 81 693 EUR) w ramach "umowy IST" oraz że płatność została zawieszona z powodów niezwiązanych z wykonywaniem prac w ramach "umowy IST". Podnosi ona jednak, że skarga jest bezzasadna, ponieważ zawiesiła wypłatę ze względu na konieczność zapewnienia ochrony interesów finansowych Wspólnoty. Komisja zwraca uwagę, że w dniu 11 lipca 2001 r. wydała nakaz odzyskania środków na kwotę 273 516 EUR w odniesieniu do innego projektu (EP 26069 FIWG, „projekt Estrit”), który skarżący wykonał dla Komisji. W swojej opinii Komisja powołuje się na art. 3 ust. 4 ostatni akapit warunków ogólnych określonych w załączniku II do „umowy IST” w celu uzasadnienia swojego stanowiska. Przepis ten uprawnia Komisję, pod pewnymi warunkami, do potrącenia kwot, które mają zostać zwrócone Wspólnocie, z kwotami należnymi od Wspólnoty. Komisja jest zdania, że przestrzegała postanowień umowy IST, ponieważ ta ostatnia, zezwalając na potrącenie, tym bardziej i w sposób dorozumiany zezwoliła również na tymczasowe i zapobiegawcze zawieszenie płatności w celu potrącenia. Uważa ona, że nie działała arbitralnie i jednostronnie, ponieważ stosowała postanowienia „umowy IST”, o których skarżący wiedział. W swojej opinii w sprawie propozycji Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczącej polubownego rozwiązania Komisja powołuje się również na art. 3 ust. 2 „umowy Estrit”.

2.3 Niniejsza skarga dotyczy zobowiązań wynikających z umowy zawartej między Komisją a skarżącym.

2.4 Zgodnie z art. 195 Traktatu WE Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich jest uprawniony do przyjmowania skarg "dotyczących przypadków niewłaściwego administrowania w działaniach instytucji lub organów wspólnotowych". Rzecznik uważa, że niewłaściwe administrowanie ma miejsce, gdy organ publiczny nie działa zgodnie z wiążącym go przepisem lub zasadą (13). Niewłaściwe administrowanie można zatem stwierdzić również w przypadku wykonania zobowiązań wynikających z umów zawartych przez instytucje lub organy Wspólnot.

2.5 Rzecznik uważa jednak, że zakres kontroli, jaką może przeprowadzić w takich przypadkach, jest z konieczności ograniczony. W szczególności Rzecznik Praw Obywatelskich jest zdania, że nie powinien dążyć do ustalenia, czy doszło do naruszenia umowy przez którąkolwiek ze stron, jeżeli sprawa jest sporna. Kwestia ta mogłaby zostać skutecznie rozstrzygnięta jedynie przez właściwy sąd, który miałby możliwość wysłuchania argumentów stron dotyczących odpowiedniego prawa krajowego i oceny sprzecznych dowodów w odniesieniu do wszelkich spornych kwestii faktycznych.

2.6 Rzecznik uważa zatem, że w sprawach dotyczących sporów umownych uzasadnione jest ograniczenie dochodzenia do zbadania, czy instytucja lub organ wspólnotowy przedstawiły mu spójną i racjonalną podstawę prawną swoich działań i dlaczego uważa, że jego opinia na temat sytuacji umownej jest uzasadniona. W takim przypadku Rzecznik stwierdzi, że jego dochodzenie nie ujawniło przypadku niewłaściwego administrowania. Wniosek ten nie będzie miał wpływu na prawo stron do tego, aby ich spór umowny został zbadany i prawomocnie rozstrzygnięty przez właściwy sąd.

2.7 W niniejszej sprawie i na podstawie dowodów, którymi dysponuje Rzecznik Praw Obywatelskich, nie można stwierdzić, że Komisja przedstawiła całkowicie spójne i racjonalne uzasadnienie powodów, dla których uważa, że jej podejście jest prawidłowe.

2.8 Rzecznik uważa, że podstawowym zarzutem skarżącego jest to, że Komisja działała niezgodnie z prawem, gdy wstrzymała odpowiednie płatności.

2.9 W tym kontekście Rzecznik zgadza się z argumentem Komisji, że działania Komisji powinny opierać się na potrzebie zapewnienia ochrony interesów finansowych Wspólnoty. Rzecznik Praw Obywatelskich uważa jednak, że w przypadku gdy Komisja zawarła umowę, działania Komisji również muszą być zgodne z przepisami mającymi zastosowanie do tej umowy.

2.10 Rzecznik zauważa, że Komisja opiera się na art. 3 ust. 4 ostatni akapit warunków ogólnych określonych w załączniku II do "umowy IST". Przepis ten ma następujące brzmienie: „Komisja może podjąć decyzję o potrąceniu kwot, które mają zostać zwrócone Wspólnocie, z kwot wszelkiego rodzaju należnych danemu wykonawcy.” Jak jednak wskazuje skarżący, art. 3 jest zatytułowany „Wkład finansowy Wspólnoty”, a przepisy ust. 4 akapity pierwszy i czwarty niniejszego artykułu odnoszą się do sytuacji, w której wykonawca otrzymał na podstawie danej umowy kwoty, które mają zostać zwrócone lub odzyskane. Trudno przyjąć, że ostatni akapit ust. 4 powinien, jak domaga się Komisja, obejmować zupełnie inną sytuację, tj. że wykonawca otrzymał kwoty w ramach innej umowy, które mają zostać zwrócone lub odzyskane. Pomimo argumentów przedstawionych przez Komisję w opinii w sprawie propozycji Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczącej polubownego rozwiązania, Rzecznik Praw Obywatelskich pozostaje nieprzekonany, że przepis ten ma zastosowanie w niniejszej sprawie. W swojej drugiej opinii Komisja odnosi się do art. 73 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 1605/2002 z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich (14). Przepis ten dotyczy odzyskiwania kwot przez Wspólnotę w drodze potrącenia. Biorąc jednak pod uwagę, że ani odmowa pokrycia zestawienia poniesionych wydatków nr 3, ani odmowa pokrycia zestawienia poniesionych wydatków nr 4 nie były uzasadnione w odniesieniu do tego przepisu, Rzecznik uważa, że nie ma potrzeby sprawdzania, czy przepis ten w ogóle miałby zastosowanie w niniejszej sprawie.

2.11 Jednakże nawet przy założeniu, że wykładnia Komisji jest prawidłowa, należy pamiętać, że „umowa IST” podlega prawu belgijskiemu. Rzecznik Praw Obywatelskich nie dysponuje wystarczającymi informacjami, aby określić, które prawo ma zastosowanie do roszczenia, które Komisja wywodzi z „umowy z Esprit”. Kwestia ta nie ma jednak znaczenia dla niniejszego sporu, ponieważ Trybunał wyjaśnił, że pozasądowe potrącenie roszczeń podlegających dwóm odrębnym porządkom prawnym może być skuteczne tylko w zakresie, w jakim spełnia wymogi obu odnośnych porządków prawnych(15). Każde potrącenie w niniejszej sprawie musiałoby być zatem zgodne z prawem belgijskim.

2.12 Prawo belgijskie przewiduje trzy formy potrącenia: potrącenie w drodze umowy, potrącenie sądowe i potrącenie ustawowe (16). Potrącenie ustawowe wymaga w szczególności, aby obie wierzytelności były pewne. Potrącenie ustawowe jest wykluczone, jeżeli roszczenie jest przedmiotem poważnego sporu(17). W niedawnym wyroku Trybunał Sprawiedliwości doszedł do wniosku, że warunek, zgodnie z którym odpowiednie roszczenie musi być pewne, „wyraźnie nie został spełniony” w sprawie, która ma zostać rozstrzygnięta przez Trybunał, biorąc pod uwagę, że dany wykonawca „w różnych pismach i na kilku spotkaniach ze służbami Komisji zakwestionował samo istnienie roszczenia, które Komisja twierdziła”(18). W niniejszej sprawie Komisja sama zauważa, że skarżący i jego adwokaci w kilku pismach wysłanych w lipcu i sierpniu 2001 r. domagali się zawieszenia nakazu odzyskania pomocy. Komisja wiedziała również o zamiarze wniesienia przez skarżącego sprawy do sądu oraz o skardze wniesionej w lutym 2002 r. (sprawa T-29/02, zawisła przed Sądem Pierwszej Instancji). W tych okolicznościach i biorąc pod uwagę wyżej wymieniony wyrok Trybunału Sprawiedliwości, Rzecznik Praw Obywatelskich uważa, że istnieją poważne wątpliwości co do tego, czy spełnione zostały warunki wymagane do dokonania potrącenia przez Komisję.

2.13 Nawet gdyby przyjąć, że Komisja miała prawo dokonać potrącenia w niniejszej sprawie, nie zmienia to faktu, że Komisja nie skorzystała z takiej możliwości. Zamiast tego Komisja poinformowała skarżącego, że podjęła decyzję o wstrzymaniu płatności do czasu rozstrzygnięcia sprawy przed Sądem Pierwszej Instancji. W swoich uwagach dotyczących drugiej opinii Komisji skarżący przedstawił mocne argumenty, które wydają się wskazywać, że takie wstrzymanie lub zatrzymanie płatności nie jest dozwolone na mocy prawa belgijskiego, prawa umowy, w niniejszej sprawie. Niemniej jednak Rzecznik uważa, że Komisja w żadnym wypadku nie wyjaśniła, na jakiej podstawie jej decyzja mogłaby być uzasadniona.

2.14 Jedynym przepisem przywołanym przez Komisję w toku dochodzenia Rzecznika Praw Obywatelskich prowadzącego do propozycji polubownego rozwiązania był art. 3 ust. 4 ostatni akapit warunków ogólnych określonych w załączniku II do "umowy IST". Jednakże, jak omówiono powyżej, przepis ten uprawnia Komisję jedynie, w pewnych okolicznościach, do dokonania potrącenia. Nie pozwala on Komisji po prostu na wstrzymanie lub zatrzymanie płatności. Rzecznik nie jest przekonany argumentem Komisji, że przepis ten, zezwalając na potrącenie, a fortiori i w sposób dorozumiany zezwolił również na tymczasowe i zapobiegawcze zawieszenie płatności w celu potrącenia. Potrącenie wygasa jednocześnie dwa obowiązki istniejące wzajemnie między dwiema osobami (19). Gdyby Komisja przystąpiła do potrącenia w niniejszej sprawie (zawsze przy założeniu, że byłoby to dopuszczalne na mocy prawa belgijskiego), odzyskałaby wierzytelność, którą uważa za należną w ramach „projektu Esprit” (w zakresie, w jakim jest ona objęta kwotami należnymi skarżącemu na mocy „umowy IST”). Jednocześnie jego roszczenie wynikające z „umowy z Esprit” wygasłoby (w tym samym zakresie). Jednak postępując tak, jak w niniejszej sprawie, tj. po prostu wstrzymując płatność na podstawie „umowy IST”, Komisja zarówno podtrzymała swoje roszczenie na podstawie „umowy Estrit”, jak i zatrzymała kwoty należne skarżącemu na podstawie „umowy IST”. Wydaje się zatem, że znajdowała się ona w korzystniejszej sytuacji, niż mogłaby osiągnąć poprzez potrącenie. W tych okolicznościach Rzecznik uważa, że nie ma podstaw do argumentacji a fortiori.

2.15 W swojej opinii w sprawie propozycji Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczącej polubownego rozwiązania Komisja powołuje się na art. 3 ust. 2 umowy Estrit. Rzecznik zakłada, że należy to rozumieć jako odniesienie do załącznika II do wspomnianej umowy. Rzecznik zauważa, że Komisja nigdy nie powołała się na ten przepis na żadnym poprzednim etapie postępowania. Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich zgodność z prawem podejścia Komisji w niniejszej sprawie należy zatem rozpatrywać w świetle wyjaśnień przedstawionych przez Komisję w momencie podejmowania przez nią decyzji o zawieszeniu płatności w ramach „umowy IST”. Biorąc pod uwagę, że Komisja nie powołała się na ten przepis w odpowiednim czasie, nie może on zostać uwzględniony w niniejszym dochodzeniu. Ponadto skarżący przedstawił dowody na to, że odniesienie Komisji było błędne i że przepisem, na który Komisja zamierzała się powołać, był art. 3 ust. 2 załącznika II do „umowy IST”. Stanowisko skarżącego, zgodnie z którym przepis ten w żadnym razie nie miałby zastosowania w niniejszej sprawie, nie jest bezpodstawne.

2.16 W odniesieniu do drugiej głównej kwestii poruszonej przez skarżącego i dla pełności wywodu Rzecznik zauważa, że po otrzymaniu sprawozdania z audytu dotyczącego projektu "Esprit" skarżący zwrócił się o spotkanie z Komisją w sprawie potencjalnych skutków tego rozwoju dla projektu "IST". Spotkanie to odbyło się w dniu 21 sierpnia 2000 r.; obecny był zarówno kierownik działu, jak i zastępca kierownika działu odpowiedzialnego za projekt. Według skarżącego urzędnicy Komisji wyraźnie stwierdzili przy tej okazji, że nie będzie żadnego związku między tymi dwoma projektami i że Komisja nie podejmie próby odzyskania kwot wnioskowanych przez audytorów w ramach „projektu Esprit” z płatności, które mają zostać dokonane w ramach „projektu IST”. Skarżący skutecznie argumentuje zatem, że oświadczenia urzędników Komisji (i późniejsze zachowanie Komisji) wzbudziły uzasadnione oczekiwanie, że spór dotyczący projektu „Esprit” nie będzie miał wpływu na „projekt IST”. Zgodnie z orzecznictwem sądów wspólnotowych można domniemywać istnienie uzasadnionych oczekiwań tylko wtedy, gdy administracja udzieliła „dokładnych zapewnień”(20). W świetle swoich wniosków dotyczących innych aspektów skargi (zob. pkt 2.8–2.15 powyżej) Rzecznik uważa, że nie ma potrzeby zajmowania stanowiska w kwestii, czy warunek ten jest spełniony w przypadku skarżącego.

2.17 Z tych samych powodów Rzecznik uważa, że nie ma potrzeby rozpatrywania twierdzenia skarżącego, zgodnie z którym Komisja nadużyła swojej władzy i nie działała w dobrej wierze.

2.18 W tych okolicznościach Rzecznik uważa, że odmowa pokrycia przez Komisję kosztów, na które powołuje się skarżący w zestawieniach poniesionych wydatków nr 3 i 4, stanowi przypadek niewłaściwego administrowania.

3 Wnioski

W związku z powyższym Rzecznik sporządza następujący projekt zalecenia dla Komisji, zgodnie z art. 3 ust. 6 Statutu Rzecznika Praw Obywatelskich:

Projekt zalecenia

Komisja powinna ponownie rozważyć odmowę pokrycia kosztów, które skarżący twierdził w zestawieniach poniesionych wydatków nr 3 i 4.

Komisja i skarżący zostaną poinformowani o niniejszym projekcie zalecenia. Zgodnie z art. 3 ust. 6 Statutu Rzecznika Praw Obywatelskich Komisja przesyła szczegółową opinię do dnia 15 czerwca 2004 r. Szczegółowa opinia mogłaby polegać na przyjęciu decyzji Rzecznika Praw Obywatelskich i opisie środków podjętych w celu wdrożenia projektu zalecenia.

Strasburg, 11 marca 2004 r.

 

P. Nikiforos DIAMANDOUROS

---

(1) Decyzja 94/262 Parlamentu Europejskiego z dnia 9 marca 1994 r. w sprawie przepisów i ogólnych warunków regulujących wykonywanie funkcji Rzecznika Praw Obywatelskich, Dz.U. L 113, s. 15.

(2) Prawidłowa data to 13 lutego 2002 r. (por. Dz.U. 2002 nr C 118, str. 27).

(3) Brzmienie zawarte w opinii Komisji (najwyraźniej tłumaczenie z języka francuskiego) różni się nieco od tekstu przepisu przedłożonego Rzecznikowi przez skarżącego. Cytat pochodzi z tego ostatniego, który wydaje się być właściwy.

(4) Dz.U. L 248, s. 1.

(5) Należy zauważyć, że pismo z dnia 9 sierpnia 2001 r. (którego kopia została przedłożona przez Komisję) informuje Komisję, że skarżący „wniesie” sprawę do Sądu Pierwszej Instancji.

(6) Przyczyna wstrzymania płatności podana w piśmie z dnia 3 czerwca 2003 r. jest identyczna z przyczyną wcześniejszej odmowy zapłaty podaną w piśmie Komisji z dnia 24 września 2002 r.

(7) Dz.U. 2000, L 200, s. 35.

(8) W piśmie tym Komisja została wezwana do zapłaty odsetek w wysokości 7 % rocznie, począwszy od dnia 25 września 2002 r.

(9) Decyzja 94/262 Parlamentu Europejskiego z dnia 9 marca 1994 r. w sprawie przepisów i ogólnych warunków regulujących wykonywanie funkcji Rzecznika Praw Obywatelskich, Dz.U. L 113, s. 15.

(10) Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 10 lipca 2003 r. w sprawie C-87/01 P Komisja przeciwko CEMR, pkt 61.

(11) Skarżący przedstawił fragmenty odpowiednich przepisów jako załącznik do swoich uwag.

(12) Zgodnie z tekstem dostarczonym przez skarżącego art. 3 ust. 2 załącznika II do „umowy IST” ma następujące brzmienie: „W przypadku gdy Komisja podejrzewa nadużycia finansowe lub poważne nieprawidłowości finansowe ze strony głównego wykonawcy, może zawiesić płatności lub nakazać koordynatorowi, aby nie dokonywał żadnych płatności na rzecz tego głównego wykonawcy. Te ostatnie pozostają związane zobowiązaniami umownymi.” W odniesieniu do różnic tekstowych między niniejszym tekstem a wersją cytowaną przez Komisję zob. przypis 3 powyżej.

(13) Zob. sprawozdanie roczne za 1997 r., s. 22.

(14) Dz.U. 2002, L 248, s. 1.

(15) Zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 10 lipca 2003 r. w sprawie C-87/01 P Komisja przeciwko CEMR, pkt 61.

(16) Wyżej wymieniony wyrok w sprawie Loc. cit., pkt 44.

(17) Wyżej wymieniony wyrok w sprawie Loc. cit., pkt 54.

(18) Wyżej wymieniony wyrok w sprawie Loc. cit., pkt 63. Wykonawca w tej sprawie również wniósł sprawę do sądu i uzyskał korzystny wyrok sądu pierwszej instancji w Belgii. Komisja wniosła odwołanie, które nie zostało jeszcze rozpatrzone w momencie wydania orzeczenia przez Trybunał Sprawiedliwości. Trybunał dodał, że fakt ten „potwierdza”, iż obrona wykonawcy przed Komisją była co najmniej poważna. Wydaje się jednak, że sukces wykonawcy przed sądem belgijskim nie był podstawą orzeczenia Trybunału.

(19) Loc. cit., pkt 59.

(20) Por. sprawa T-113/96 Dubois et Fils przeciwko Radzie i Komisji, Rec. 1998, s. II-125, pkt 68.