Okoliczności powstania skargi

1. Skarżący jest obywatelem Włoch. Jego skarga dotyczy odmowy dostarczenia przez Komisję tłumaczenia na język włoski sprawozdania z 2011 r. w sprawie stanu wiedzy na temat działań związanych z chorobami rzadkimi w Europie. Niniejsze sprawozdanie zostało przygotowane przez Komitet Ekspertów Unii Europejskiej ds. Chorób Rzadkich (zwany dalej "EUCERD")[1], wcześniej znany jako Grupa Zadaniowa Komisji Europejskiej ds. Chorób Rzadkich. Zadaniem Komitetu jest wspieranie Komisji w przygotowaniu i realizacji działań UE w dziedzinie rzadkich chorób, we współpracy i w porozumieniu z wyspecjalizowanymi organami w państwach członkowskich, właściwymi organami europejskimi w dziedzinie badań naukowych i działań w dziedzinie zdrowia publicznego oraz innymi odpowiednimi zainteresowanymi stronami działającymi w tej dziedzinie. Została ona ustanowiona decyzją Komisji z dnia 30 listopada 2009 r. (decyzja 2009/872)[2].

2. W dniu 3 października 2011 r. skarżący skontaktował się z EUCERD za pośrednictwem swojej strony internetowej, prosząc o sporządzenie sprawozdania za 2011 r. w języku włoskim.

3. Tego samego dnia Sekretariat Naukowy EUCERD odpowiedział, że sprawozdanie, o które wnioskował, istnieje tylko w języku angielskim i że „nie ma budżetu na tłumaczenie na inne języki”.

4. W dniu 8 października 2011 r. skarżący napisał kolejną wiadomość e-mail do Sekretariatu Naukowego EUCERD, argumentując, że zgodnie z prawem Unii jest on uprawniony do otrzymania tłumaczenia sprawozdania na język włoski.

5. W wiadomości e-mail z dnia 21 października 2011 r. przewodniczący EUCERD przesłał następującą odpowiedź: „Nie rozumiem, dlaczego obwinia nas Pan za to, że nie przetłumaczyliśmy sprawozdania sporządzonego w języku angielskim w wyniku badania wspieranego finansowo przez Komisję Europejską. Umowa stanowi, że powinna być opublikowana wyłącznie w języku angielskim. Myli się Pan, gdy mówi, że wszystkie informacje powinny być we wszystkich językach zgodnie z naszymi traktatami. Jest to obowiązek wyłącznie w odniesieniu do dokumentów urzędowych, a niniejszy raport NIE jest dokumentem urzędowym. Więc proszę, przestań nas obwiniać".

6. W następstwie wymiany korespondencji między skarżącym a służbami Rzecznika w sprawie ogólnych zasad mających zastosowanie do tłumaczenia oficjalnych dokumentów Unii skarżący w dniu 27 października 2011 r. przedłożył niniejszą skargę Europejskiemu Rzecznikowi Praw Obywatelskich.

Przedmiot dochodzenia

7. Rzecznik wszczął dochodzenie w sprawie następującego zarzutu i roszczenia.

Zarzut

Komisja nie przedstawiła skarżącemu uzasadnionych powodów, dla których nie przekazała mu włoskiej wersji „Sprawozdania z 2011 r. na temat aktualnej sytuacji w zakresie działań związanych z chorobami rzadkimi w Europie”.

Roszczenie

Komisja powinna przedstawić skarżącemu uzasadnione powody nieprzekazania mu włoskiej wersji „Sprawozdania z 2011 r. na temat aktualnej sytuacji w zakresie działań związanych z chorobami rzadkimi w Europie”.

W przedmiocie dochodzenia

8. W dniu 16 listopada 2011 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Komisji o opinię w sprawie zarzutu i twierdzenia skarżącego. Komisja przesłała swoją opinię w dniu 24 maja 2012 r. Opinia została przekazana skarżącemu wraz z zaproszeniem do przedstawienia uwag. Skarżący przedstawił uwagi do opinii w dniu 30 maja 2012 r.

9. W dniu 31 maja 2013 r. Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawił Komisji propozycję polubownego rozwiązania. W dniu 20 września 2013 r. Komisja odpowiedziała na propozycję rozwiązania polubownego. Odpowiedź Komisji została przekazana skarżącemu w celu przedstawienia uwag, które przesłał on w dniu 23 września 2013 r.

Analiza i wnioski Rzecznika Praw Obywatelskich

Uwaga wstępna

10. Biorąc pod uwagę, że zarzuty i zarzuty skarżącego są ze sobą ściśle powiązane, należy je rozpatrzyć łącznie.

A. Domniemany brak przedstawienia uzasadnionych powodów nieprzekazania skarżącemu włoskiej wersji sprawozdania z 2011 r. i powiązanego wniosku

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

11. W swojej skardze skarżący twierdził, że Komisja nie przedstawiła mu uzasadnionych powodów nieprzekazania włoskiej wersji „Sprawozdania z 2011 r. na temat stanu działań w zakresie chorób rzadkich w Europie”. Na poparcie swojego zarzutu argumentował, że sprawozdanie z 2011 r. jest oficjalnym dokumentem, ponieważ jest pisane, czytane, udostępniane, stosowane i badane przez lekarzy, badaczy, biologów i naukowców. Skarżący dodał, że jest szczególnie zainteresowany sprawozdaniem z 2011 r., ponieważ jego żona cierpi na rzadką chorobę.

12. W swojej opinii Komisja stwierdziła, że dostarczanie informacji w językach urzędowych UE ma zasadnicze znaczenie dla projektu europejskiego. Dodała jednak, że ze względu na pewne ograniczenia nie jest w stanie przetłumaczyć wszystkich dokumentów Komisji na wszystkie języki UE. Ponadto Komisja zauważyła, że podjęła już konkretne kroki w wielu obszarach w celu rozwiązania problemów związanych z rzadkimi chorobami, aby przekazać wszystkie niezbędne informacje pacjentom cierpiącym na rzadkie choroby, pracownikom służby zdrowia i organom państw członkowskich. W tym względzie Komisja odniosła się do Europejskiego Portalu Chorób Rzadkich i Sierocych (Orphanet)[3].

13. W odniesieniu do sprawozdania, o które zwrócił się skarżący, Komisja wskazała, że nie jest to dokument sporządzony przez samą Komisję. W rzeczywistości sprawozdanie z 2011 r. na temat aktualnej sytuacji w zakresie działań związanych z chorobami rzadkimi w Europie zostało sporządzone w imieniu EUCERD przez jej członków i sfinansowane w ramach programu działań Unii w dziedzinie zdrowia, a w szczególności w ramach umowy o udzielenie dotacji na wspólne działanie wspierające Sekretariat Naukowy Grupy Zadaniowej ds. Chorób Rzadkich (obecnie EUCERD)[4]. Zgodnie z art. I.6 tej umowy sprawozdania merytoryczne, takie jak przedmiotowe sprawozdanie, muszą być przedkładane Komisji w języku angielskim. Zgodnie z art. II.3 umowy sprawozdanie należy do wymienionych w nim członków EUCERD.

14. Ponadto Komisja stwierdziła, że w październiku 2011 r. EUCERD podjęła decyzję o przedstawieniu streszczeń dokumentów, które przygotowuje dla ekspertów w dziedzinie rzadkich chorób, oraz że zbada możliwość dostarczenia tych streszczeń w więcej niż jednym języku, jeżeli istnieje wystarczające zapotrzebowanie na taką usługę. Niezależnie od tych wysiłków Komisja powtórzyła, że nie ma prawnego obowiązku zapewnienia dostępności dokumentów sporządzonych przez EUCERD we wszystkich językach urzędowych UE.

15. W swoich uwagach skarżący podkreślił znaczenie stwierdzenia Komisji, że dostarczanie informacji w językach urzędowych UE jest centralnym elementem projektu europejskiego. Stwierdził ponadto, że przestrzeganie zasad i przepisów jest zawsze słuszne i sprawiedliwe, ale w przypadku wyniszczających chorób, takich jak choroba jego żony, należy dołożyć starań, aby przetłumaczyć sprawozdanie również na inne języki UE, „chociaż nie jest to dokument urzędowy, ale dokument sporządzony na podstawie umowy o udzielenie dotacji”. Odniósł się również do ustawodawstwa krajowego i europejskiego, a także innych odpowiednich dokumentów ,, w tym komunikatu Komisji COM(2008)679 [5], umieszczając swój wniosek w szerszym kontekście działań UE w zakresie rzadkich chorób.

Wstępna ocena Rzecznika Praw Obywatelskich prowadząca do propozycji polubownego rozwiązania

16. W swojej opinii Komisja stwierdziła, że nie ma prawnego obowiązku zapewnienia, aby odpowiedni dokument został udostępniony we wszystkich językach UE. Rzecznik zgodził się z tą analizą. Artykuł 4 rozporządzenia nr 1 w sprawie określenia systemu językowego Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej [6] stanowi, że rozporządzenia „oraz inne dokumenty o zasięgu ogólnym” sporządza się we wszystkich językach UE. Sprawozdanie z 2011 r. na temat stanu wiedzy na temat działań związanych z chorobami rzadkimi w Europie nie wchodziło jednak w zakres żadnej z tych kategorii.

17. Mimo to Rzecznik zauważył, że dobrą praktyką administracyjną jest publikowanie, w miarę możliwości, dokumentów i informacji instytucji i organów Unii w jak największej liczbie języków urzędowych UE w celu promowania przejrzystości i rozliczalności [7].

18. Oceniając niniejszą skargę, Rzecznik Praw Obywatelskich musiał przeanalizować, czy Komisja podała uzasadnione powody na poparcie swojego stanowiska, aby nie dostarczać tłumaczenia odpowiedniego dokumentu na język włoski. W tym kontekście Rzecznik przypomniał, że Komisja argumentowała, iż (i) przedmiotowe sprawozdanie nie jest dokumentem Komisji. Komisja stwierdziła ponadto, że (ii) w umowie o udzielenie dotacji wyraźnie przewidziano, że językiem sprawozdania jest język angielski. Wreszcie wskazała ona (iii), że nie dysponuje środkami niezbędnymi do przetłumaczenia wszystkich dokumentów znajdujących się w jej posiadaniu, odnosząc się jednocześnie do pewnych kroków, jakie podjęła w celu poinformowania opinii publicznej o rzadkich chorobach. Rzecznik Praw Obywatelskich odniósł się następnie do tych argumentów.

19. W odniesieniu do pierwszego argumentu Komisji Rzecznik Praw Obywatelskich uznał, że jest oczywiste, iż odnośny dokument jest dokumentem członków EUCERD, a nie dokumentem Komisji. Rzecznik wskazał jednak, że należy wziąć pod uwagę fakt, iż odnośny dokument był finansowany z dotacji udzielonej przez Komisję. Należy ponadto zauważyć, że w swojej opinii sama Komisja stwierdziła, że dostarczanie informacji w językach urzędowych UE ma zasadnicze znaczenie dla projektu europejskiego. Ponadto w pkt 4.3 komunikatu z 2008 r. w sprawie rzadkich chorób [8] Komisja wskazała, że „kluczowym elementem poprawy diagnostyki i opieki w dziedzinie rzadkich chorób jest dostarczanie i rozpowszechnianie dokładnych informacji w formacie dostosowanym do potrzeb specjalistów i osób dotkniętych chorobą (podkreślenie dodane)”. Rzecznik Praw Obywatelskich uznał za oczywiste, że przekazanie informacji w formacie dostosowanym do potrzeb osób, których dane dotyczą, jest możliwe tylko wtedy, gdy informacje te są dostępne w zrozumiałym dla nich języku.

20. Rzecznik uznał, że drugi z tych argumentów nie ma znaczenia w obecnym kontekście. W rzeczywistości postanowienie umowy o udzielenie dotacji, do którego odniosła się Komisja, ograniczało się do wskazania, że stosowny dokument musi być dostarczony w języku angielskim, co nie ma wpływu na kwestię, czy Komisja powinna dopilnować, aby dokument ten został udostępniony również w innych językach.

21. W odniesieniu do trzeciego argumentu Komisji Rzecznik Praw Obywatelskich uznał i pochwalił fakt, że Komisja udostępniła ogólne informacje na temat rzadkich chorób innymi kanałami, na przykład za pośrednictwem Orphanetu. Rzecznik zauważył jednak, że wysiłki te nie wydają się rozwiązywać problemu skarżącego: służby Rzecznika przeszukały Orphanet, ale nie były w stanie zlokalizować konkretnych informacji wymaganych przez skarżącego.

22. Rzecznik był również w pełni świadomy ograniczeń budżetowych instytucji UE w ogóle, a Komisji w szczególności. Rzecznik nie był jednak przekonany, że byłoby nadmiernie uciążliwe lub wiązałoby się z nieproporcjonalnymi kosztami, gdyby Komisja zrobiła więcej, aby pomóc zainteresowanym osobom w zrozumieniu informacji na temat rzadkich chorób przygotowanych i wyprodukowanych dzięki pomocy finansowej udzielanej przez UE. W tym kontekście Rzecznik z zainteresowaniem zauważył, że wydaje się, iż EUCERD postanowiła sporządzić streszczenia przygotowywanych przez siebie dokumentów i rozważyć udostępnienie tych streszczeń w innych językach UE.

23. Rzecznik uznał zatem, że dobrą praktyką administracyjną, zgodną z kulturą służby obywatelom, byłoby, gdyby Komisja mogła rozważyć dostarczenie skarżącemu (i) tłumaczenia sprawozdania z 2011 r. na temat stanu działań w zakresie chorób rzadkich w Europie na język włoski lub (ii) tłumaczenia na język włoski fragmentów dotyczących konkretnej choroby, którą zainteresowany był skarżący, lub (iii) tłumaczenia na język włoski streszczenia tego sprawozdania. W związku z tym Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawił odpowiednią propozycję polubownego rozwiązania dla stron.

Argumenty przedstawione Rzecznikowi po przedstawieniu propozycji rozwiązania polubownego

24. W odpowiedzi na propozycję polubownego rozwiązania przedstawioną przez Rzecznika Komisja wskazała, że w momencie składania wniosku skarżący nie przedstawił żadnych szczegółów dotyczących rodzaju choroby, na którą cierpiała jego żona. Komisja dodała, że w swoich uwagach dotyczących jej opinii skarżący wyjaśnił, że jego żona cierpi na wieloraką wrażliwość chemiczną (MCS). MCS nie jest jednak chorobą rzadką.

25. W tym kontekście Komisja wyraziła ubolewanie, że nie jest w stanie wdrożyć żadnego z rozwiązań zaproponowanych przez Rzecznika Praw Obywatelskich.

26. Jeżeli chodzi o propozycję przetłumaczenia na język włoski sprawozdania z 2011 r. w sprawie stanu wiedzy na temat działań związanych z chorobami rzadkimi w Europie, nie było to możliwe ze względu na znaczną długość tego sprawozdania (łącznie 513 stron) oraz fakt, że sprawozdanie to nie jest oficjalnym dokumentem Komisji.

27. W odniesieniu do propozycji przetłumaczenia fragmentów dotyczących konkretnej choroby, którą zainteresowany był skarżący, Komisja wyjaśniła, że w innych okolicznościach byłoby to możliwe do przyjęcia rozwiązanie. Ponieważ jednak choroba, o której wspomniał skarżący, nie była chorobą rzadką i w związku z tym nie została wspomniana w sprawozdaniu, wdrożenie tego wariantu nie było możliwe. Z tego samego powodu Komisja uznała, że przygotowanie i przetłumaczenie na język włoski streszczenia sprawozdania nie dostarczy skarżącemu informacji na temat konkretnej choroby, którą był zainteresowany.

28. W swoich uwagach skarżący podziękował Rzecznikowi za jej wysiłki na rzecz znalezienia polubownego rozwiązania i dodał, że nie jest zadowolony z odpowiedzi Komisji. Załączył część III angielskiej wersji sprawozdania i stwierdził, że sprawozdanie nie jest tak obszerne, jak sugerowała Komisja. Niezależnie od powyższego skarżący stwierdził, że jego wniosek stał się nieaktualny ze względu na czas, jaki upłynął od publikacji sprawozdania.

Ocena Rzecznika po zaproponowaniu rozwiązania polubownego

29. Rzecznik wyraża ubolewanie, że Komisja odrzuciła trzy warianty przedstawione we wniosku dotyczącym rozwiązania polubownego, powtarzając argumenty, które zostały już przeanalizowane i odrzucone we wniosku dotyczącym rozwiązania polubownego, tj. argumenty dotyczące (i) długości sprawozdania z 2011 r. na temat stanu wiedzy na temat działań w zakresie chorób rzadkich w Europie oraz (ii) faktu, że nie jest to dokument Komisji [9].

30. Rzecznik zauważa jednak, że Komisja przedstawiła również nowy argument, a mianowicie, że (iii) konkretna choroba, którą zainteresowany był skarżący, nie została wspomniana w sprawozdaniu. Przedstawiając propozycję polubownego rozwiązania, Rzecznik założył, na podstawie argumentów przedstawionych przez skarżącego, że przedmiotowa choroba została objęta sprawozdaniem. Skarżący nie zakwestionował stwierdzenia Komisji, że tak nie było. W tych okolicznościach Rzecznik uważa stanowisko Komisji za uzasadnione w odniesieniu do opcji (ii) jej propozycji polubownego rozwiązania, o której mowa w pkt 23 powyżej.

31. Rzecznik podtrzymuje jednak swoje wnioski dotyczące wariantów (i) i (iii), o których mowa w pkt 23 powyżej. Składająca petycję uważa, że byłoby rozsądne, gdyby Komisja służyła obywatelowi w krytycznej kwestii zdrowia i przekazała skarżącemu przetłumaczoną kopię pełnego sprawozdania lub jego streszczenia. Fakt, że Komisja nie przekazała skarżącemu żadnego z nich, stanowi przypadek niewłaściwego administrowania. Ponadto Rzecznik uważa, że oczywiste jest, iż do Komisji nie należy formułowanie założeń dotyczących możliwych powodów złożenia przez skarżącego wniosku o przeprowadzenie badania, a następnie podejmowanie na tej podstawie decyzji, czy badanie byłoby dla niego interesujące, czy też nie.

32. Gdy Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdzi przypadek niewłaściwego administrowania, zazwyczaj sporządza projekt zalecenia dla instytucji, jeżeli jej propozycja polubownego rozwiązania nie powiedzie się. W niniejszej sprawie należy jednak zauważyć, że w swoich uwagach skarżący wyjaśnił, iż jego wniosek stał się nieaktualny ze względu na czas, jaki upłynął od publikacji sprawozdania. W tym kontekście Rzecznik uważa, że kontynuowanie dochodzenia i przedstawienie Komisji projektu zalecenia nie służyłoby żadnemu użytecznemu celowi. W związku z tym przedstawi poniżej uwagę krytyczną.

B. Wnioski

Na podstawie dochodzenia w sprawie tej skargi Rzecznik zamyka ją następującą uwagą krytyczną:

Dobrą praktyką administracyjną, zgodną z kulturą służby obywatelom, jest zapewnianie tłumaczeń odpowiednich dokumentów zainteresowanym obywatelom na ich wniosek. Kwestia ta jest tym bardziej istotna w sprawach krytycznych, takich jak zdrowie. W tym przypadku Komisja nie spełniła wymogów dobrej praktyki administracyjnej, nie dostarczając skarżącemu tłumaczenia sprawozdania lub jego streszczenia. Stanowi to przypadek niewłaściwego administrowania.

Skarżący i Komisja zostaną poinformowani o tej decyzji.

Emily O'Reilly

Sporządzono w Strasburgu dnia 21 lutego 2014 r.

[1] Sprawozdanie jest dostępne na stronie internetowej http://www.eucerd.eu/upload/file/Reports/2011ReportStateofArtRDActivities.pdf

[2] Dz.U. L 315, s. 18.

[3] www.orpha.net

[4] Komisja załączyła kopię umowy o udzielenie dotacji do swojej opinii skierowanej do Rzecznika Praw Obywatelskich.

[5] Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Rzadkie choroby: wyzwania stojące przed Europą; Bruksela, 11 listopada 2008 r.

[6] Dz.U. 1958, L 17, s. 385.

[7] W tym względzie zob. na przykład decyzje Rzecznika Praw Obywatelskich w skargach 1363/2012/BEH, 640/2011/AN, 2413/2010/MHZ, 1487/2005/GG i 1155/2004/TN.

[8] Zob. przypis 6.

[9] Zobacz pkt 18 i 19 powyżej.