Kontekst skargi

1. W kwietniu 2021 r. Komisja zaproponowała akt w sprawie sztucznej inteligencji [1], pierwsze kompleksowe ramy prawne dotyczące sztucznej inteligencji na świecie.

2. W kwietniu 2023 r. skarżący, reprezentujący organizację pozarządową, zwrócił się do Komisji o publiczny dostęp [2] do wszystkich dokumentów przesłanych i otrzymanych przez Dyrekcję Generalną ds. Handlu (DG TRADE)[3] w związku z proponowanym aktem w sprawie sztucznej inteligencji od kwietnia 2021 r.

3. W czerwcu 2023 r., wobec braku odpowiedzi na ich wniosek, skarżący zwrócił się do Komisji o dokonanie przeglądu dorozumianej odmowy ujawnienia dokumentów, składając „wniosek potwierdzający”.

4. Gdy skarżący nadal nie otrzymał odpowiedzi w sierpniu 2023 r., zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich [4].

5. W sierpniu 2023 r. Komisja przyjęła wstępną decyzję określającą 14 dokumentów. [5] Komisja zapewniła pełny dostęp do trzech dokumentów oraz szeroki częściowy dostęp do siedmiu dokumentów z zastrzeżeniem utajnienia danych osobowych [6].

6. Komisja odmówiła dostępu do dwóch dokumentów w całości (4.a i 9.a) oraz do części dwóch dokumentów (10 i 10.a), argumentując, że ujawnienie naruszyłoby ochronę interesu publicznego w odniesieniu do stosunków międzynarodowych [7] oraz ochronę prywatności i integralności osoby fizycznej [8]. Komisja stwierdziła również, że części dokumentów 10 i 10.a nie wchodzą w zakres wniosku, a zatem zostały utajnione. Komisja uznała, że nie jest możliwy znaczący częściowy dostęp do dokumentów 4.a i 9.a.

7. Komisja poinformowała również skarżącego, że zamknęła jego ponowny wniosek.

8. W lutym 2024 r. skarżący, niezadowolony z tego wyniku, ponownie zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich.

W przedmiocie dochodzenia

9. Rzecznik wszczął dochodzenie w sprawie odmowy udzielenia przez Komisję (pełnego) publicznego dostępu do czterech spornych dokumentów.

10. W trakcie dochodzenia zespół dochodzeniowy Rzecznika zbadał sporne dokumenty i spotkał się z odpowiednimi przedstawicielami Komisji w celu omówienia sprawy. Podczas spotkania Komisja poinformowała zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich, że biorąc pod uwagę upływ czasu i postępy poczynione w delikatnych negocjacjach międzynarodowych, postanowiła zapewnić szerszy dostęp do spornych dokumentów. Skarżącemu udostępniono sprawozdanie z tego spotkania [9].

11. We wrześniu 2024 r. Komisja przyjęła nową pierwotną decyzję i przyznała szerszy częściowy dostęp do czterech dokumentów. Skarżący wyraził ogólne zadowolenie z tego wyniku. 

Przedstawione argumenty

12. W pierwszej odpowiedzi na wniosek o publiczny dostęp Komisja stwierdziła, że „jeżeli zostaną ujawnione, powiązane informacje zawarte w tych dokumentach prawdopodobnie wpłyną na pozycję Unii w stosunkach międzynarodowych, w szczególności na jej międzynarodowe stosunki handlowe z członkami Światowej Organizacji Handlu (WTO), z którymi Unia negocjuje obecnie wielostronne zasady WTO dotyczące handlu elektronicznego, oraz z partnerami, z którymi Unia negocjuje zasady handlu cyfrowego w dwustronnych umowach handlowych”.

13. Komisja podkreśliła, że ujawnienie odpowiednich informacji upubliczniłoby kwestie dotyczące newralgicznej kwestii w kontekście handlu międzynarodowego, które mogłyby przynieść korzyści partnerom negocjacyjnym UE w celu wspierania ich interesów. W związku z tym istniało realne ryzyko osłabienia zdolności UE do realizacji jej konkretnych celów politycznych oraz jej stanowiska przyjętego w ramach WTO, a także w kontekście handlu dwustronnego.

14. Komisja wyjaśniła również, że nie było możliwe przedstawienie bardziej szczegółowych powodów uzasadniających odmowę udzielenia dostępu bez faktycznego ujawnienia istoty i treści dokumentów.

15. W skardze do Rzecznika skarżący zakwestionował stanowisko Komisji, podnosząc w istocie, że nie przedstawiła ona wystarczających argumentów uzasadniających jej stanowisko.

16. Skarżący uznał, że dokumenty powinny być podawane do wiadomości publicznej, ponieważ opinia publiczna powinna dowiedzieć się, czy i w jakim stopniu UE przedkłada negocjacje handlowe nad stanowienie prawa wewnętrznego oraz czy i w jaki sposób negocjacje handlowe mają szkodliwy wpływ na ochronę obywateli UE i ich praw.

17. Podczas spotkania [10] przedstawiciele Komisji przedstawili dalsze wyjaśnienia dotyczące stanowiska Komisji w momencie składania wniosku. W szczególności Komisja oceniła możliwość ujawnienia informacji, unikając jednocześnie negatywnego wpływu na stanowisko UE i wynik bardzo newralgicznych negocjacji międzynarodowych, takich jak negocjacje dotyczące przepływu danych z Japonią i handlu elektronicznego w ramach Światowej Organizacji Handlu (WTO). Biorąc pod uwagę, że w międzyczasie przyjęto akt w sprawie sztucznej inteligencji i zakończono niektóre negocjacje, Komisja ponownie oceniła swoje stanowisko i postanowiła udzielić szerszego dostępu do przedmiotowych dokumentów. Przedstawiciele Komisji wyjaśnili również szczegółowo, w jaki sposób udzielenie pełnego dostępu do czterech dokumentów mogłoby nadal zaszkodzić pozycji negocjacyjnej UE w kwestiach handlowych [11].

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

18. Rzecznik z zadowoleniem przyjmuje fakt, że po wszczęciu dochodzenia Komisja ponownie oceniła swoje stanowisko i zapewniła skarżącemu szeroki częściowy dostęp do spornych dokumentów. Zatajając niektóre ograniczone części dokumentów, Komisja oparła się na potrzebie ochrony interesu publicznego w odniesieniu do stosunków międzynarodowych.

19. Instytucje Unii dysponują szerokim zakresem uznania przy ustalaniu, czy ujawnienie dokumentu naruszyłoby którykolwiek z interesów publicznych chronionych na mocy art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia 1049/2001, takich jak ochrona stosunków międzynarodowych [12].

20. Na podstawie kontroli dokumentów i wyjaśnień przedstawionych podczas spotkania [13] Rzecznik stwierdza, że Komisja nie popełniła oczywistego błędu w stosowaniu wyjątku w celu uniknięcia szkody dla pozycji negocjacyjnej UE w sprawach handlowych. W związku z tym zamknęła sprawę zgodnie z ustaleniami.

Wnioski

Na podstawie dochodzenia Rzecznik zamyka tę sprawę następującym wnioskiem:

Rzecznik z zadowoleniem przyjmuje decyzję Komisji Europejskiej o zapewnieniu szerokiego publicznego dostępu do przedmiotowych dokumentów podczas dochodzenia. Sprawa zostaje zatem zamknięta po rozstrzygnięciu. 

Skarżący i Komisja zostaną poinformowani o niniejszej decyzji. [14]

Rosita Hickey
Dyrektor ds. zapytań

Strasburg, dnia 5 listopada 2024 r.

[1] Wniosek dotyczący rozporządzenia ustanawiającego zharmonizowane przepisy dotyczące sztucznej inteligencji: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/proposal-regulation-laying-down-harmonised-rules-artificial-intelligence

[2] Zgodnie z rozporządzeniem 1049/2001 w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32001R1049&from=EN.

[3] DG TRADE nie była główną dyrekcją generalną odpowiedzialną za tę sprawę, ale wniosła wkład w kwestie wchodzące w zakres jej kompetencji. 

[4] Skarga 1505/2023/OAM

[5] W następstwie interwencji Rzecznika w sprawie 1505/2023/OAM.

[6] Art. 4 ust. 1 lit. b) rozporządzenia 1049/2001.

[7] Art. 4 ust. 1 lit. a) tiret trzecie rozporządzenia 1049/2001.

[8] Art. 4 ust. 1 lit. b) rozporządzenia 1049/2001.

[9] Zob. sprawozdanie z posiedzenia dostępne pod adresem: https://www.ombudsman.europa.eu/en/doc/inspection-report/en/194375.

[10] Zob. przypis 9 powyżej.

[11] Komisja uznaje te informacje za poufne. Oznacza to, że nie można go udostępniać zgodnie ze statutem i przepisami wykonawczymi Rzecznika Praw Obywatelskich.

[12] Zob. na przykład wyrok Sądu z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie T-644/16, ClientEarth/Komisja, pkt 63–44; dostępne pod adresem: https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=203913&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=46943.

[13] Zob. przypisy 9 i 11 powyżej.

[14] Niniejsza skarga została rozpatrzona w ramach procedury delegowanej zgodnie z decyzją Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie przyjęcia przepisów wykonawczych.