Kontekst skargi

1. Skarżący jest włoskim dziennikarzem śledczym. W maju 2022 r. złożył wniosek o publiczny dostęp do dokumentów [1] będących w posiadaniu Komisji Europejskiej. Zwrócił się o dostęp do dokumentów zawierających szczegółowy opis opracowanej technologii i sprzętu wojskowego wyprodukowanego w ramach projektów finansowanych przez UE w ramach dwóch programów w latach 2017–2020 [2].

2. Komisja skontaktowała się ze skarżącym w celu znalezienia sprawiedliwego rozwiązania, ponieważ wniosek skarżącego dotyczył bardzo dużej liczby dokumentów. W odpowiedzi skarżący zgodził się ograniczyć zakres swojego wniosku do dokumentów dotyczących największego finansowanego do tego czasu projektu.

3. Komisja zidentyfikowała dwa dokumenty wchodzące w zakres wniosku: wniosek dotyczący projektu i umowa o udzielenie dotacji dotyczące finansowanego przez UE projektu o nazwie „DECISMAR”[3] Odmówiono publicznego dostępu do dokumentów ze względu na potrzebę ochrony interesu publicznego w odniesieniu do bezpieczeństwa publicznego, obronności i spraw wojskowych, interesów handlowych osób prawnych (w tym własności intelektualnej) oraz danych osobowych niektórych osób wymienionych w dokumentach.

4. Skarżący zwrócił się do Komisji o dokonanie przeglądu swojego stanowiska w czerwcu 2022 r. (poprzez złożenie „wniosku potwierdzającego”). Po przeprowadzeniu przeglądu Komisja postanowiła potwierdzić swoje pierwotne stanowisko, zgodnie z którym nie ujawni tych dwóch dokumentów.

5. Niezadowolony z decyzji Komisji skarżący zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich w listopadzie 2022 r.

W przedmiocie dochodzenia

6. Rzecznik wszczął dochodzenie w sprawie decyzji Komisji o odmowie publicznego dostępu do dokumentów, o które wnioskował skarżący.

7. W toku dochodzenia zespół dochodzeniowy Rzecznika zbadał sporne dokumenty. Komisja umożliwiła również skarżącemu przedstawienie uwag na temat sprawozdania z kontroli oraz wstępnych opinii zespołu śledczego w tej sprawie.

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

przez Komisję

8. Komisja argumentowała, że dokumentów nie można ujawnić ze względów bezpieczeństwa i obrony, ponieważ zawierają one informacje szczególnie chronione związane z cyberbezpiecznym środowiskiem informatycznym dotyczącym nadzoru morskiego. Jeśli informacje te zostaną podane do wiadomości publicznej, staną się dostępne dla organizacji przestępczych lub sieci terrorystycznych, co osłabi zdolności obronne UE i jej państw członkowskich.

9. Komisja argumentowała również, że dokumenty te zawierają dane osobowe, takie jak imiona, nazwiska, funkcje i odręczne podpisy niektórych osób. Komisja oparła się na unijnych przepisach o ochronie danych [4], aby odmówić publicznego dostępu na tej podstawie, argumentując, że skarżący nie przedstawił żadnych argumentów w celu wykazania konieczności przekazania danych osobowych w określonym celu w interesie publicznym.

10. Wyjaśniła również, że pierwszym dokumentem jest wniosek o dotację otrzymany przez Komisję w kontekście zaproszenia do składania wniosków, szczegółowo opisujący proponowane działania, które mają zostać przeprowadzone w ramach dotacji, stanowiący w ten sposób wewnętrzną wiedzę, doświadczenie i konkretne know-how należące do konsorcjum podmiotów prawnych, które złożyło wniosek o dotację. Publiczne ujawnienie takich informacji naruszyłoby interesy handlowe wnioskodawcy, ponieważ dałoby innym potencjalnym wnioskodawcom ubiegającym się o dotacje w przyszłych zaproszeniach do składania wniosków możliwość skopiowania tego wniosku i wykorzystania go na poparcie własnego wniosku.

11. Komisja nie stwierdziła istnienia nadrzędnego interesu publicznego przemawiającego za ujawnieniem i potwierdziła, że nie można udzielić częściowego dostępu bez naruszenia interesów opisanych powyżej.

Skarżący

12. Skarżący twierdził, że w interesie publicznym leży wiedza o tym, w jaki sposób pieniądze podatników UE są wykorzystywane do opracowywania technologii wojskowych i powiązanego sprzętu. Powiedział, że obywatele europejscy mają prawo kontrolować, w jaki sposób ich pieniądze są wykorzystywane, aby upewnić się, że opracowane technologie i produkty są skuteczne.

13. W trakcie dochodzenia skarżący otrzymał sprawozdanie z kontroli sporządzone przez zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich w następstwie kontroli dokumentów, która miała miejsce w pomieszczeniach Komisji. Odniósł się do sprawozdania z kontroli, stwierdzając, że publiczny dostęp do dokumentów takich jak te, o których mowa, jest bardzo ważny dla zwiększenia przejrzystości i odpowiedzialności w procesie decyzyjnym UE.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

14. Na podstawie przeglądu przedmiotowych dokumentów Rzecznik Praw Obywatelskich może potwierdzić, że przedstawiony przez Komisję opis treści dokumentów jest dokładny.

15. Instytucje Unii dysponują szerokim zakresem uznania przy ustalaniu, czy ujawnienie dokumentu naruszyłoby którykolwiek z interesów publicznych chronionych na mocy art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia 1049/2001, takich jak ochrona interesu publicznego w odniesieniu do kwestii obronnych i wojskowych [5].

16. W związku z tym dochodzenie Rzecznika Praw Obywatelskich miało na celu ocenę oczywistego błędu w ocenie Komisji, na której oparła ona swoją decyzję o odmowie dostępu do części dokumentów, które uznała za objęte wnioskiem.

17. W tym celu zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich przeprowadził inspekcję dokumentów. Dokumenty te rzeczywiście zawierają informacje szczególnie chronione związane z obronnością i kwestiami wojskowymi i uzasadnione było, aby Komisja ich nie ujawniała. Na tej podstawie Rzecznik stwierdza, że Komisja nie popełniła oczywistego błędu, uznając, że ujawnienie przedmiotowych informacji mogłoby naruszyć interes publiczny w odniesieniu do kwestii obronnych i wojskowych.

18. Ponieważ skutecznie powołano się na jeden wyjątek przewidziany w przepisach UE dotyczących publicznego dostępu, Rzecznik nie musi badać argumentów Komisji dotyczących potrzeby ochrony interesów handlowych konsorcjum, które przedłożyło wniosek dotyczący projektu, oraz potrzeby ochrony danych osobowych.

19. Rzecznik rozumie argumenty skarżącego, że obywatele UE powinni mieć jak najszerszy dostęp do dokumentów UE w celu kontrolowania sposobu wydatkowania budżetu UE. Jednak zgodnie z rozporządzeniem 1049/2001, po tym jak skutecznie powołano się na wyjątek dotyczący kwestii obronnych i wojskowych, żaden inny interes publiczny nie może go zastąpić, bez względu na to, jak bardzo jest on przekonujący. Rzecznik zauważa, że Komisja opublikowała notę informacyjną na temat przedmiotowego projektu.

20. Na tej podstawie Rzecznik stwierdza, że decyzja Komisji o odmowie publicznego dostępu do żądanych dokumentów nie stanowi niewłaściwego administrowania.

Wnioski

Na podstawie dochodzenia Rzecznik zamyka tę sprawę następującym wnioskiem:

Komisja Europejska nie dopuściła się niewłaściwego administrowania.

Skarżący i Komisja zostaną poinformowani o niniejszej decyzji.

Emily O'Reilly
Europejska Rzecznik Praw Obywatelskich

Strasburg, 14 marca 2023 r.

[1] Zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1049/2001 w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/ALL/?uri=celex%3A32001R1049.

[2] Mianowicie Europejski program rozwoju przemysłu obronnego (EDIDP) i działanie przygotowawcze w zakresie badań nad obronnością (PADR). EDIDP jest programem przemysłowym UE wspierającym konkurencyjność i zdolności innowacyjne unijnego przemysłu obronnego; dysponuje pulą środków finansowych w wysokości 500 mln EUR na lata 2019–2020. PADR był programem, w ramach którego w latach 2017–2019 sfinansowano 18 projektów dotyczących badań naukowych i technologii związanych z technologiami, produktami i systemami obronnymi (z pulą środków w wysokości 90 mln EUR).

[3] DECISMAR oznacza „opracowanie zestawu narzędzi wspomagania decyzji w celu usprawnienia studium wykonalności modernizacji nadzoru morskiego poprzez integrację dotychczasowych aktywów z nowymi innowacyjnymi rozwiązaniami”. Jest to projekt finansowany w ramach programu EDIDP w 2019 r., którego łączny koszt wynosi 7,86 mln EUR. Komisja opublikowała notę informacyjną na temat projektu, dostępną pod adresem: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/fs_20_1078

[4] Mianowicie art. 9 rozporządzenia (UE) 2018/1725 w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii i swobodnego przepływu takich danych.

[5] Zob. na przykład wyrok Sądu z dnia 11 lipca 2018 r., ClientEarth/Komisja, sprawa T-644/16: http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=203913&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=46943