Sprawa dotyczyła wniosku o publiczny dostęp do dokumentu związanego z decyzją Komisji Europejskiej o uznaniu projektu wydobycia minerałów zlokalizowanego w Serbii za „projekt strategiczny” na podstawie aktu w sprawie surowców krytycznych (CRMA). W szczególności skarżący ubiegał się o dostęp do odpowiedniego zatwierdzenia tej decyzji przez zainteresowane państwo trzecie. Skarżący złożył wniosek do Komisji Europejskiej w lipcu 2025 r.

Komisja udzieliła pierwszej odpowiedzi w sierpniu 2025 r. Zidentyfikowała ona jeden dokument jako objęty zakresem wniosku o udzielenie dostępu, do którego odmówiła udzielenia publicznego dostępu w całości. Czyniąc to, Komisja argumentowała, że ujawnienie mogłoby zagrozić stosunkom międzynarodowym UE z państwem, w którym znajduje się projekt.

Skarżący zakwestionował decyzję Komisji, składając we wrześniu 2025 r. „wniosek potwierdzający”. Gdy Komisja nie udzieliła wyraźnej odpowiedzi, skarżący zwrócił się do Rzecznika Praw Obywatelskich w październiku 2025 r.

Rzecznik wszczął dochodzenie w sprawie dorozumianej odmowy udzielenia publicznego dostępu przez Komisję i w pierwszej kolejności zwrócił się do Komisji o jak najszybsze przyjęcie wyraźnej odpowiedzi na ponowny wniosek skarżącego. W przypadku braku odpowiedzi w wyznaczonym terminie zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich skontrolował przedmiotowy dokument wraz z dokumentacją dotyczącą konsultacji z danym państwem trzecim.

Komisja udzieliła skarżącemu odpowiedzi w maju 2026 r., udzielając szerokiego częściowego dostępu do przedmiotowego dokumentu, usuwając jedynie ograniczone dane osobowe, których skarżący nie zakwestionował. W związku z tym Rzecznik uznał, że skarga dotycząca dorozumianej odmowy dostępu ze strony Komisji została rozstrzygnięta na podstawie udzielonego obecnie dostępu. Rzecznik wyraziła jednak ubolewanie z powodu opóźnienia Komisji w rozpatrywaniu wniosku o udzielenie dostępu złożonego przez skarżącą, które utrzymywało się nawet po wszczęciu przez nią dochodzenia. Rzecznik Praw Obywatelskich nadal uważnie monitoruje kwestię opóźnień na podstawie złożonych do niej skarg.

 

Sprawa dotyczyła sposobu, w jaki Komisja Europejska poinformowała opinię publiczną o statusie swojej inicjatywy ustawodawczej dotyczącej ram zrównoważonych systemów żywnościowych (FSFS), która stanowiła część strategii „od pola do stołu”. Pomimo wystąpienia z tą inicjatywą i przeprowadzenia konsultacji publicznych Komisja nie uwzględniła jej w swoim programie prac na 2024 r. Skarżąca, będąca organizacją, która uczestniczyła we wspomnianych konsultacjach publicznych, wyraziła zaniepokojenie, że Komisja nie poinformowała opinii publicznej o statusie inicjatywy i powodach opóźnienia w przyjęciu odpowiedniego wniosku ustawodawczego.

Podczas dochodzenia przeprowadzonego przez Rzecznik Komisja wyjaśniła, że w 2023 r. zmieniła swoje priorytety polityczne ze względu na zakłócenia gospodarcze spowodowane rosyjską wojną napastniczą przeciwko Ukrainie, protestami rolników w całej Unii oraz szerszymi obawami zainteresowanych stron dotyczącymi unijnego rolnictwa. W 2025 r. Komisja przyjęła nową „Wizję na rzecz rolnictwa i żywności”. Ponieważ w dokumencie tym nie wspomniano o FSFS, Komisja uznała, że dla zainteresowanych stron było jasne, że inicjatywa ta została przerwana. Ponadto Komisja poinformowała, że jest w trakcie aktualizowania informacji dostępnych na jej stronie internetowej na temat wszystkich swoich inicjatyw z zakresu polityk unijnych.

Rzecznik z zadowoleniem przyjęła zobowiązanie Komisji do zapewnienia większej przejrzystości w odniesieniu do statusu jej inicjatyw z zakresu polityk unijnych i uznała, że dalsze dochodzenie w tej sprawie nie jest uzasadnione.

Trzy sprawy dotyczyły sposobu, w jaki Komisja Europejska stosowała przepisy dotyczące lepszego stanowienia prawa i inne wymogi proceduralne podczas przygotowywania wniosków ustawodawczych dotyczących należytej staranności przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (983/2025/MIK), zwalczania przemytu migrantów (2031/2024/VB) oraz wspólnej polityki rolnej (1379/2024/MIK). Komisja uznała te wnioski za pilne i w związku z tym pominęła kroki przewidziane w jej przepisach, takie jak oceny skutków i konsultacje publiczne. Skarżący, którzy są organizacjami społeczeństwa obywatelskiego, uznali te pominięcia za naruszenie przepisów Komisji dotyczących lepszego stanowienia prawa. W dwóch przypadkach skarżący twierdzili również, że Komisja nie dokonała oceny spójności wniosków ustawodawczych z celami klimatycznymi UE, zgodnie z wymogami Europejskiego prawa o klimacie. W jednym przypadku skarżący był ponadto zaniepokojony tym, że Komisja naruszyła swój regulamin wewnętrzny dotyczący konsultacji między służbami.

Na podstawie swoich dochodzeń Rzecznik stwierdziła uchybienia proceduralne w sposobie przygotowania przez Komisję przedmiotowych wniosków ustawodawczych, co łącznie stanowiło niewłaściwe administrowanie. Aby zaradzić tym niedociągnięciom, Rzecznik zalecił Komisji zapewnienie przewidywalnego, spójnego i niearbitralnego stosowania przepisów dotyczących lepszego stanowienia prawa poprzez zdefiniowanie „pilnych” sytuacji uzasadniających odstępstwo od ich wymogów, a także poprzez rejestrowanie i wyjaśnianie powodów wszelkich przyznanych odstępstw. Ponadto w przypadku przyznania odstępstw Komisja powinna ustanowić procedurę zapewniającą, aby pilne przygotowanie wniosków ustawodawczych było nadal zgodne z zasadami przejrzystego, opartego na dowodach i pluralistycznego procesu stanowienia prawa. Aby wesprzeć Komisję w tym zadaniu, Rzecznik przedstawił również cztery propozycje ulepszeń, które obejmowały: doprecyzowanie zasad konsultacji z zainteresowanymi stronami w odniesieniu do pilnych wniosków; zapewnienie terminowej publikacji dokumentów analitycznych zastępujących oceny skutków i przedstawiających dowody uzasadniające jej wnioski, aby umożliwić debatę publiczną przed przyjęciem przepisów; wydawanie wytycznych dotyczących wdrażania ocen spójności klimatycznej; przedstawianie i rejestrowanie uzasadnień przy skracaniu okresów konsultacji między służbami poniżej ustalonych progów.

W swojej odpowiedzi skierowanej do Rzecznika Praw Obywatelskich Komisja zgodziła się zastanowić nad określeniem „pilnych” sytuacji podczas zbliżającego się przeglądu przepisów dotyczących lepszego stanowienia prawa, a także zarejestrować i opublikować powody stosowania wszelkich odstępstw od ich wymogów. Komisja zobowiązała się również do zapewnienia ukierunkowanych konsultacji w sprawie swoich „pilnych” wniosków, do opublikowania dokumentów analitycznych zawierających dowody potwierdzające jej wnioski w ciągu trzech miesięcy od ich przyjęcia, do uwzględnienia ocen spójności klimatycznej zarówno w dokumentach analitycznych, jak i w uzasadnieniach przyszłych wniosków oraz do przedstawienia uzasadnień skróconych konsultacji między służbami.

W swoich uwagach do odpowiedzi Komisji skarżący uznali, że zobowiązania Komisji nie są ani jasne, ani wystarczająco konkretne, aby zagwarantować przejrzysty, inkluzywny i oparty na dowodach proces stanowienia prawa.

Rzecznik z zadowoleniem przyjęła ogólną konstruktywną odpowiedź Komisji na jej zalecenia i sugestie dotyczące ulepszeń. Niemniej jednak odpowiedź Komisji nie zapewnia jeszcze wystarczającej jasności co do konkretnych kroków, jakie zamierza ona podjąć w celu wdrożenia zaleceń i sugestii Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczących ulepszeń.

Rzecznik Praw Obywatelskich będzie zatem monitorował tę sprawę w oparciu o przyszłe skargi i po zakończeniu przez Komisję przeglądu przepisów dotyczących lepszego stanowienia prawa. Na tym etapie dalsze dochodzenia nie są uzasadnione, a Rzecznik zamknęła te trzy sprawy.