Kontekst skargi

1. Europejska Agencja Obrony (EDA) jest agencją UE, która wspiera Radę UE („Radę”) i państwa członkowskie UE w ich wysiłkach na rzecz poprawy zdolności obronnych UE.

2. Działania EDA są finansowane z wkładów uczestniczących państw członkowskich (wszystkich państw członkowskich UE z wyjątkiem Danii). Organem decyzyjnym EDA jest Rada Sterująca, składająca się z krajowych ministrów obrony z tych państw członkowskich. Statut, siedziba i zasady działania EDA zostały określone w decyzji Rady ^[1].

3. Skarżący, który pracuje dla internetowej platformy dziennikarstwa śledczego, zwrócił się do EDA o zapewnienie publicznego dostępu do protokołów posiedzeń grup ekspertów w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 8 maja 2022 r.

4. EAO odpowiedziała, że zidentyfikowała dokumenty jako wchodzące w zakres wniosku. EDA odmówiła jednak dostępu do wszystkich żądanych dokumentów w celu ochrony spraw obronnych i wojskowych ^[2], interesów handlowych osoby fizycznej lub prawnej, w tym własności intelektualnej ^[3], danych osobowych ^[4], oraz bieżącego procesu decyzyjnego ^[5].

5. Skarżący, niezadowolony z decyzji odmownej EDA, zwrócił się do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich.

W przedmiocie dochodzenia

6. Rzecznik Praw Obywatelskich wszczął dochodzenie w sprawie zarzutu, że EAO nie miała racji, gdy postanowiła odmówić publicznego dostępu do protokołów swoich organów roboczych.

7. W trakcie dochodzenia zespół dochodzeniowy Rzecznika Praw Obywatelskich skontrolował próbkę żądanych dokumentów, biorąc pod uwagę znaczną ilość odnośnej dokumentacji. Spotkała się również z przedstawicielami EDA, aby omówić działania podjęte w odpowiedzi na wniosek skarżącego o publiczny dostęp. Rzecznik Praw Obywatelskich sporządził sprawozdanie ze spotkania kontrolnego [6], w odniesieniu do którego skarżący przedstawił następnie uwagi [7].

Argumenty przedstawione Rzecznikowi Praw Obywatelskich

Skarżący

8. Skarżący stwierdził, że społeczeństwo ma prawo wiedzieć, w jaki sposób UE radzi sobie z bezpieczeństwem obywateli i środkami publicznymi. Według skarżącego przedmiotowe dokumenty zawierają kluczowe informacje na temat polityki obronnej i finansowania UE, które w związku z tym powinny być udostępniane publicznie.

9. Skarżący stwierdził również, że ujawnienie dokumentów lub przynajmniej ich części leży w interesie publicznym, ponieważ zapewniłoby pewną odpowiedzialność, że plany wojskowe służą dobru publicznemu, a nie tylko interesom gospodarczym przedsiębiorstw z sektora bezpieczeństwa i obrony.

przez EDA

10. EDA wyjaśniła, że podaje do wiadomości publicznej na swojej stronie internetowej ogólne informacje na temat swoich organów roboczych, aby zapewnić rozliczalność za swoje działania.[8] Informacje te zostały udostępnione skarżącemu w pierwotnej decyzji EDA na podstawie jego wniosku o publiczny dostęp.

11. EAO rozumiała zakres wniosku skarżącego o publiczny dostęp w celu uwzględnienia protokołów posiedzeń organów roboczych EDA liczących ponad 76 osób [9] w okresie od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 10 maja 2022 r. Niektóre z tych organów roboczych spotykają się regularnie, inne sporadycznie, zgodnie z aktualnymi potrzebami wyrażonymi przez uczestniczące państwa członkowskie UE i Radę. EDA oszacowała, że wymagana dokumentacja będzie liczyła ponad 9000 stron.[10] Ze względu na dużą liczbę odnośnych dokumentów i stron EDA uznała, że przeprowadzenie indywidualnej oceny wszystkich dokumentów w terminach ustalonych w celu udzielenia odpowiedzi na wnioski o dostęp do dokumentów nie jest wykonalne.

12. W związku z tym, o ile przeprowadzono wstępną kontrolę dokumentacji w celu sprawdzenia, które dokumenty wchodzą w zakres wniosku o publiczny dostęp, o tyle w odniesieniu do możliwości udzielenia dostępu przyjęto, że wszystkie dokumenty mają ten sam charakter.

13. EDA odmówiła publicznego dostępu do dokumentów na podstawie różnych wyjątków przewidzianych w mającym zastosowanie prawie UE [11] Wyjątki, na które powołuje się EDA, dotyczą ochrony spraw obronnych i wojskowych [12], interesu handlowego osoby fizycznej lub prawnej, w tym własności intelektualnej [13], danych osobowych [14], oraz trwającego procesu decyzyjnego [15]. EAO rozważała udzielenie częściowego dostępu, ale stwierdziła, że nie można go udzielić bez szkody dla chronionych interesów.

Ocena Rzecznika Praw Obywatelskich

14. Informacje dotyczące obronności i wojska są szczególnie chronione na mocy przepisów UE dotyczących publicznego dostępu do dokumentów [16]. Instytucje, organy, urzędy i agencje UE mają dużą swobodę w uzasadnianiu stosowania wyjątku związanego z kwestiami wojskowymi i obronnymi [17].

15. Kontrola próby protokołów posiedzeń organów roboczych EDA potwierdziła, że zawierają one szczególnie chronione informacje na temat kwestii obronnych i wojskowych w całym dokumencie. W szczególności kontrolowane dokumenty odnoszą się do dyskusji i wymian na temat kwestii obronnych i wojskowych między ekspertami technicznymi z uczestniczących państw członkowskich. W niektórych przypadkach uczestniczyli również eksperci techniczni z grup przemysłu obronnego i bezpieczeństwa. Dokumenty te zawierają w szczególności informacje na temat działań i planów uczestniczących państw członkowskich, a także działań i planów przedsiębiorstw przemysłu obronnego.

16. Dokumenty zawierają również dane osobowe uczestników spotkania, w szczególności imiona i nazwiska oraz dane kontaktowe.

17. EDA potwierdziła, że charakter wszystkich żądanych dokumentów jest podobny, ponieważ wszystkie powinny zawierać informacje dotyczące szczególnie chronionych kwestii obronnych i wojskowych.

18. Rzecznik Praw Obywatelskich przypomina, że prawo dostępu do dokumentów jest prawem podstawowym [18] oraz że stosowanie wszelkich wyjątków uzasadniających odmowę udzielenia publicznego dostępu do dokumentów musi być interpretowane wąsko i stosowane w sposób zawężający. 

19. Biorąc pod uwagę treść dokumentów skontrolowanych przez zespół dochodzeniowy, Rzecznik jest zdania, że podejście EDA do stosowania przytoczonych wyjątków było rozsądne.

20. W przypadkach dotyczących wniosków o publiczny dostęp do bardzo długiego dokumentu lub bardzo dużej liczby dokumentów EDA powinna jednak dążyć do znalezienia sprawiedliwego rozwiązania z wnioskodawcami [19]. W przypadku gdy EDA, w ramach sprawiedliwego rozwiązania, proponuje oparcie swojej oceny na próbie żądanych dokumentów, EDA powinna jasno komunikować się z wnioskodawcami i wyjaśniać im tę kwestię. EAO powinna przedstawić wnioskodawcom przegląd dokumentów objętych zakresem wniosku oraz zaproponować, aby EAO wybrała reprezentatywną próbę lub alternatywnie, aby wnioskodawcy wybrali rozsądną próbę tych dokumentów. W przypadku ich wykorzystania na EAO spoczywa obowiązek przeprowadzenia indywidualnej oceny dokumentów objętych próbą w celu ustalenia, czy można udzielić publicznego dostępu do żądanych dokumentów; czy ma zastosowanie którykolwiek z wyjątków, a jeżeli tak, to czy ryzyko jest rzeczywiste i szczególne, racjonalnie przewidywalne, a nie hipotetyczne; w stosownych przypadkach w celu zrównoważenia wszelkich nadrzędnych interesów publicznych; oraz przez cały czas przedstawiać wnioskodawcom odpowiednie uzasadnienie. Rzecznik Praw Obywatelskich przedstawi poniżej odpowiednią sugestię dotyczącą ulepszeń w odniesieniu do EDA.

21. Skarżący podkreśla, że społeczeństwo ma prawo wiedzieć, w jaki sposób UE radzi sobie z bezpieczeństwem obywateli i środkami publicznymi. Rzecznik zauważa, że EDA aktywnie udostępnia informacje o swoich organach roboczych na swojej stronie internetowej. Zachęca EDA do upubliczniania jak największej ilości informacji w ramach obowiązujących ram prawnych.

Wnioski

Na podstawie dochodzenia Rzecznik zamyka tę sprawę następującym wnioskiem:

Odmowa udzielenia przez EAO publicznego dostępu do protokołów posiedzeń jej organów roboczych nie stanowiła niewłaściwego administrowania.

Skarżący i EDA zostaną poinformowani o tej decyzji.

Propozycja poprawy

W przypadku gdy EDA, w ramach sprawiedliwego rozwiązania, proponuje oparcie swojej oceny na próbie żądanych dokumentów, EDA powinna jasno komunikować się z wnioskodawcami i wyjaśniać im tę kwestię. EAO powinna przedstawić wnioskodawcom przegląd dokumentów objętych zakresem wniosku oraz zaproponować, aby EAO wybrała reprezentatywną próbę lub alternatywnie, aby wnioskodawcy wybrali rozsądną próbę tych dokumentów.

Emily O'Reilly
Europejska Rzecznik Praw Obywatelskich

Strasburg, 30 stycznia 2023 r.

[1] Zob.: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32015D1835.

[2] Art. 4 ust. 1 lit. a) tiret drugie, zob. powiązanie z rozporządzeniem 1049/2001 w przypisie 2.

[3] art. 4 ust. 2 tiret pierwsze.

[4] Artykuł 4 ust. 1 lit. b).

[5] Artykuł 4 ust. 3.

[6] Zob.: Sprawozdanie z kontroli dokumentów oraz ze spotkania zespołu dochodzeniowego Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich z przedstawicielami Europejskiej Agencji Obrony | Korespondencja | Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich (europa.eu)

[7] Patrz: https://www.ombudsman.europa.eu/en/doc/correspondence/en/165343.

[8] Zob. informacje na temat grup ekspertów EDA: https://eda.europa.eu/who-we-are/expert-groups a w szczególności CapTechs: https://eda.europa.eu/what-we-do/research-technology/capability-technology-areas-(captechs).

[9] Mianowicie 14 obszarów technologii zdolności (zwanych „CapTechs”), 27 zespołów projektowych (zwanych „grupami ekspertów”) oraz około 35 innych grup/grup ad hoc (z dalszymi podformacjami).

[10] Oszacowano, że w okresie referencyjnym każdy organ roboczy spotykał się średnio sześć razy. Ponadto na podstawie próby protokołów posiedzeń poddanych przeglądowi oszacowano, że protokoły te mają średnio 20 stron.

[11] Rozporządzenie (WE) nr 1049/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 maja 2001 r. w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji. Zob.: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/en/TXT/?uri=CELEX%3A32001R1049. Rozporządzenie 1049/2001 ma zastosowanie do dokumentów będących w posiadaniu EDA na mocy art. 30 decyzji Rady, o której mowa w przypisie 1.

[12] Art. 4 ust. 1 lit. a) tiret drugie, zob. powiązanie z rozporządzeniem 1049/2001 w przypisie 2.

[13] Art. 4 ust. 2 tiret pierwsze.

[14] Artykuł 4 ust. 1 lit. b).

[15] Artykuł 4 ust. 3.

[16] Zob. przypis 12.

[17] Sprawa C-266/05 Sison przeciwko Radzie, pkt 46; sprawa T-31/18 DEP - Izuzquiza i Semsrott przeciwko Fronteksowi, pkt 63-65, w odniesieniu do art. 4 ust. 1 lit. a) tiret drugie (podstawa odmowy dotycząca obrony i spraw wojskowych).

[18] Zob. art. 42 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej.

[19] Art. 6 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1049/2001.