Szanowny Panie,

W dniu 13 czerwca 2001 r. złożył Pan skargę do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich przeciwko Dyrekcji Generalnej Komisji ds. Edukacji i Kultury w imieniu Associazione Italiana Editori (AIE). Pańska skarga dotyczyła wyników zaproszenia do składania wniosków ogłoszonego przez Komisję w kwietniu 2000 r. w ramach programu Kultura 2000.

W dniu 2 lipca 2001 r. przekazałem skargę przewodniczącemu Komisji Europejskiej. Komisja przesłała swoją opinię w dniu 8 października 2001 r. Przekazałem go Panu wraz z zaproszeniem do przedstawienia uwag, które przesłał Pan w dniu 22 listopada 2001 r.

W swoich uwagach zwrócił się Pan z pytaniem, kiedy sprawa ma zostać zamknięta i czy istnieją jakiekolwiek kroki prawne, które mógłby Pan podjąć w celu zaradzenia tej sytuacji. Odpowiedziałem na te prośby o udzielenie informacji w moim piśmie z dnia 16 stycznia 2002 r., w którym również zwróciłem się do Pana z prośbą o przedstawienie mi bardziej szczegółowego opisu Pańskich roszczeń. Przekazała to Pani w piśmie z dnia 25 lutego 2002 r.

W dniu 6 marca 2002 r. postanowiłem zwrócić się do Komisji o dodatkowe informacje. Komisja przesłała swoją drugą opinię w dniu 2 maja 2002 r., a ja przekazałem ją Panu w celu przedstawienia uwag. W dniu 13 czerwca 2002 r. otrzymałem Pana drugi zestaw uwag.

Piszę teraz, aby poinformować Cię o wynikach zapytań, które zostały złożone.

WNIOSEK

Skarżący przedstawił swoje zarzuty w czerwcu 2001 r. w imieniu swojego stowarzyszenia. Skarga dotyczyła wyniku zaproszenia do zgłaszania kandydatur.

Kontekst

W kwietniu 2000 r. Komisja ogłosiła zaproszenie do składania wniosków w ramach programu Kultura 2000 (1). Zaproszenie zawierało sekcję, która odnosiła się do trzech różnych linii działania, w ramach których można było finansować projekty. Akapit w tej sekcji stanowił, że:

„W roku 2000 priorytetowo traktowane będą projekty współpracy, które:

proponować produkcje kulturalne, takie jak publikacje, festiwale, wystawy, projekty restauracyjne itp.

być skierowane do jak najszerszego grona odbiorców, w tym do młodych ludzi.

(...)

"Priorytety na rok 2000" w ramach linii działania 1 nakreśliły priorytety w czterech kategoriach tematycznych, z których jedna to "książki i czytanie". Odpowiedni akapit tej kategorii dziedzinowej zawierał następujący opis priorytetów projektów współpracy:

projekty o charakterze edukacyjnym mające na celu publikowanie książek lub produktów multimedialnych w kilku językach, promujące główne europejskie tendencje literackie lub koncentrujące się na porównawczej historii kulturowej narodów Europy, aby wspierać wzajemną wiedzę i dostęp do kultury i czytania, w szczególności dla młodych ludzi lub osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji społecznej;

projekty koncentrujące się na dalszym kształceniu specjalistów i/lub mobilności osób pracujących w dziedzinie książek i czytania, w kontekście projektów współpracy transnarodowej”.

Jeżeli chodzi o wybór projektów, w części zatytułowanej „Procedura wyboru projektów” stwierdzono, że:

„Projekty będą wybierane przez Komisję zgodnie z kryteriami i priorytetami programu »Kultura 2000« określonymi w niniejszym zaproszeniu do składania wniosków” (P. 22 zaproszenia).

W przedmiocie niniejszego zarzutu

Skarżący złożył wniosek w ramach priorytetu "książki i czytanie" programu Kultura 2000.

W dniu 27 października 2000 r. Komisja poinformowała skarżącego pismem, że jego wniosek nie został oceniony wystarczająco wysoko, aby uzyskać wsparcie finansowe UE. Pismo odnosiło się do oceny grupy niezależnych ekspertów.

W dniu 28 października 2000 r. skarżący zwrócił się o bardziej szczegółowe informacje na temat oceny jego wniosku. W dniu 18 grudnia 2000 r. Komisja przesłała skarżącemu e-mail, w którym stwierdziła, że każdy wniosek dotyczący "książek i czytania" został oceniony przez 15 niezależnych ekspertów w dziedzinie kultury i że tylko dwóch z piętnastu otrzymało maksymalną liczbę punktów za wniosek skarżącego.

W lutym 2001 r. lista wybranych projektów została opublikowana na stronie internetowej Komisji. Skarżący był zaskoczony, że spośród dziewiętnastu wybranych projektów tylko sześć składało się ze współredakcji, a tylko pięć dotyczyło inicjatyw związanych ze szkoleniem, z których wszystkie były przeznaczone dla tłumaczy literackich. Odniósł również wrażenie, że trzy projekty były po prostu jednym projektem podzielonym na trzy części w celu obejścia limitu finansowania dla pojedynczych projektów. Ponadto nie udało mu się znaleźć projektów związanych z programami szkoleniowymi dla specjalistów z branży wydawniczej. Wreszcie, skarżący stwierdził, że niektóre projekty wydawały się nie odnosić do priorytetu "książki i czytanie".

Skarżący zwrócił się następnie ponownie do Komisji ze skargą dotyczącą stwierdzonych nieprawidłowości. W dniu 8 marca 2001 r. Komisja poinformowała skarżącego o randze i wyniku uzyskanym dzięki wnioskom skarżącego.

W skardze do Rzecznika skarżący twierdził, że Komisja sfinansowała projekty, które nie kwalifikują się zgodnie z kryteriami określonymi w zaproszeniu do składania wniosków.

Skarżący twierdził, że jego projekt powinien być finansowany, ponieważ był to najwyżej oceniany projekt dotyczący inicjatyw szkoleniowych skierowanych konkretnie do specjalistów w dziedzinie książek.

WNIOSEK

Opinia Komisji

Skarga została przekazana Komisji do zaopiniowania. Komisja odniosła się do zarzutów i argumentów skarżącego w następujący sposób:

1) „Wydaje się, że siedem projektów nie ma związku z zaproszeniem do składania wniosków i są niekwalifikowalne”

Siedem projektów, o których mowa, to: 1) dwa festiwale poetyckie; 2) "Stan literatury w Europie 2000"; 3) "Drukuj na żądanie: metoda promowania różnorodności"; 4) szkolenie skandynawskich wydawców na małą skalę i stworzenie sieci wymiany praw autorskich; 5) "Regards sur l'édition européenne de jeunesse indépendante et de création"; 6) "Nowa sieć teatralna (europejska sieć teatralna służąca wymianie scenariuszy spektakli, co sprzyja rozpowszechnianiu dzieł współczesnych i rozwijaniu tłumaczeń w tej dziedzinie); oraz 7) „l’Europe des littératures: Europejscy autorzy spotykają się publicznie".

Zdaniem Komisji większość powyższych projektów odzwierciedla w rzeczywistości ogólny priorytet (festiwale, wydarzenia kulturalne, skierowane do jak najszerszego grona odbiorców, w tym osób młodych).

Trzy inne wiążą się z priorytetem "książki i czytanie": jeden projekt dotyczący szkolenia wydawców (druk na żądanie). Drugi projekt ma na celu wspieranie i zachęcanie współczesnych dramaturgów (Nowa Sieć Teatralna). Trzeci projekt szkoleniowy skierowany jest do specjalistów w dziedzinie polityki literackiej i wspierania książek (Stan literatury w Europie 2000: krajowe instytuty wspierające książki i literaturę).

2) "Trzy projekty stanowią jeden projekt podzielony w celu obejścia maksymalnego limitu finansowania"

W 1999 r. w ramach programu Ariane wsparto jedenaście sesji szkoleniowych dla tłumaczy literackich w jedenastu krajach Unii Europejskiej; w 2000 r. zaproszenie do składania wniosków w ramach programu Kultura 2000 przewidywało, że każdy złożony projekt powinien obejmować trzy podmioty gospodarcze z trzech krajów uczestniczących; w 2000 r. szkolenie tłumaczy literackich zostało w konsekwencji zorganizowane na poziomie trzech krajów, co pozwoliło na uzyskanie korzyści skali. W ten sposób przedstawiono i wybrano trzy projekty:

1) Brytyjskie Centrum Tłumaczeń Literackich (UK 209; 130 beneficjentów; 2) Nederland Literair Produktie en Vertalingenfonds (nr ref. NL 34): 120 beneficjentów; 3) Collège International des traducteurs (FR 590); 97 beneficjentów.

Nie chodzi zatem o podział jednego projektu, lecz przeciwnie, o łączenie działań.

3) "Żaden z zatwierdzonych projektów nie dotyczy szkoleń dla wydawców, chociaż było to priorytetem zaproszenia do składania wniosków"

W odniesieniu do projektów współpracy w dziedzinie "książek i czytania" nie ma wyraźnego odniesienia do wydawców ani nie ma zamiaru zastrzegać wsparcia dla konkretnego zawodu. Wszyscy profesjonaliści są na celowniku.

Uwagi skarżącego

Opinia Komisji została przekazana skarżącemu w celu przedstawienia uwag.

W swoich uwagach skarżący podtrzymał swoje zarzuty i twierdzenie.

W odniesieniu do pierwszej części opinii Komisji główna uwaga skarżącego dotyczyła tego, że Komisja najwyraźniej przyznała, iż co najmniej cztery z siedmiu projektów nie były powiązane z priorytetem „książki i czytanie”, stwierdzając, że „Większość powyższych projektów w rzeczywistości odzwierciedla ogólny priorytet (festiwale, wydarzenia kulturalne skierowane do jak najszerszego grona odbiorców, w tym osób młodych). Trzy inne wiążą się z priorytetem "książki i czytanie" ... „. Skarżący twierdził, że projekty odnoszące się wyłącznie do priorytetów ogólnych, ale nie do żadnego z priorytetów szczegółowych, nie mogą być finansowane.

W odniesieniu do drugiej części opinii Komisji skarżący zwrócił uwagę na potwierdzenie Komisji, że trzy projekty, które uważał za jeden projekt, stanowiły serię skoordynowanych projektów w tej samej dziedzinie.

W odniesieniu do trzeciej części opinii Komisji skarżący zwrócił uwagę na uwagę Komisji, że wiele innych kategorii niż wydawcy kwalifikowało się do finansowania w ramach kategorii "książki i czytanie". Problem polegał jednak na tym, że nie zatwierdzono żadnych projektów szkoleniowych skierowanych do żadnej z tych kategorii, z wyjątkiem – jak już wskazał skarżący – pięciu projektów szkoleniowych dla tłumaczy literackich.

Dalsze zapytania

Po dokładnym rozważeniu opinii Komisji i uwag skarżącego okazało się, że konieczne są dalsze dochodzenia.

Wniosek skarżącego o udzielenie dalszych informacji

Najpierw uznano za konieczne zwrócenie się do skarżącego o bardziej szczegółowe pisemne określenie jego roszczeń, tj. wyników, które miał nadzieję uzyskać z dochodzenia Rzecznika Praw Obywatelskich. W swojej odpowiedzi skarżący stwierdził, że chce uzyskać finansowanie UE, w zależności od przypadku, w drodze polubownego rozwiązania, zalecenia lub sprawozdania specjalnego. W przypadku gdy Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że Komisja nie może zaradzić zarzucanemu niewłaściwemu administrowaniu, chciał krytycznej uwagi.

Wniosek Komisji o udzielenie dalszych informacji

Rzecznik Praw Obywatelskich uznał również za konieczne zwrócenie się do Komisji o dalsze wyjaśnienia. Rzecznik odniósł się do uwagi skarżącego, zgodnie z którą Komisja zdaje się przyznawać, że co najmniej cztery z siedmiu projektów nie są powiązane z „książkami i lekturą”. Komisja została poproszona o wyjaśnienie tej kwestii.

Odpowiedź Komisji

W odpowiedzi skierowanej do Rzecznika Komisja odniosła się do zaproszenia do składania wniosków, które zawierało sformułowanie „priorytet zostanie przyznany [tematom XYZ]”. Zdaniem Komisji wyrażenie to nie oznacza, że projekty odpowiadające wymienionym tematom automatycznie kwalifikują się do otrzymania dotacji niezależnie od oceny dokonanej przez ekspertów i kryteriów określonych w zaproszeniu do składania wniosków. Przyznanie pierwszeństwa niektórym rodzajom projektów oznacza na przykład, że w przypadku gdy grupa ekspertów przyznaje dwóm projektom taką samą klasyfikację, Komisja musi zapewnić wybór projektu, który najlepiej odpowiada opisanym priorytetom: w przypadku gdy więcej niż jednemu projektowi przyznano tę samą klasyfikację, pierwszeństwo przyznaje się projektowi, który najlepiej odpowiada priorytetowi.

Okoliczność, że sporne projekty nie są zgodne ze szczególnym priorytetem, nie jest zatem niczym niezwykłym: należą do kategorii książek i czytania, zostały dobrze ocenione przez ekspertów, spełniają kryteria określone w zaproszeniu do składania wniosków i są zgodne z ogólnymi priorytetami. Wszystko zatem wskazywało na to, że zostali wybrani do otrzymania dotacji Kultura 2000 na projekty współpracy w dziedzinie książek i czytania. Ponadto, wbrew interpretacji sytuacji przedstawionej przez skarżącego, w zaproszeniu do składania wniosków nic nie wskazuje na to, że istnieje obowiązek wyboru projektów w dziedzinie szkolenia specjalistów w sektorze wydawniczym, jeżeli żadnemu projektowi tego rodzaju nie przyznano wystarczającej oceny.

Priorytety ogólne i szczegółowe mają charakter orientacyjny. Mają one na celu zapewnienie, aby proponowane projekty miały szczególne ukierunkowanie, które będzie traktowane priorytetowo, gdy dwa projekty mają tę samą klasyfikację. Takie ukierunkowanie nie może jednak zrekompensować niskiej jakości projektu lub niespełnienia kryteriów określonych w programie. Decydującym czynnikiem pozostaje ocena dokonana przez ekspertów.

Komisja zauważyła, że dziedzina "książek i czytania" jest co roku włączana do otwartych zaproszeń do składania wniosków w ramach programu Kultura 2000. W związku z tym nic nie stoi na przeszkodzie, aby skarżący ponownie złożył swój projekt w odpowiedzi na nowe zaproszenie do składania wniosków.

Uwagi skarżącego

Odpowiedź Komisji została przekazana skarżącemu, który przedstawił następujące uwagi:

Wydaje się, że Komisja zmieniła swój argument. W odniesieniu do braku spójności między niektórymi finansowanymi projektami a zaproszeniem do składania wniosków Komisja początkowo starała się wykazać, że zatwierdzone projekty były spójne z zaproszeniem do składania wniosków. Teraz stwierdza, że taka spójność nie jest konieczna.

W nowej opinii Komisji skupiono się na znaczeniu słowa „priorytet” w zaproszeniu do składania wniosków, stwierdzając, że ma ono zastosowanie wyłącznie „w przypadku gdy więcej niż jednemu projektowi przyznano tę samą klasyfikację”, tak aby każdy projekt związany z ogólnym celem programu mógł być finansowany bez względu na szczegółowe cele zaproszenia do składania wniosków. Wydaje się to sprzeczne z tekstem zaproszenia opublikowanym w Dzienniku Urzędowym, w którym stwierdza się, że „projekty zostaną wybrane przez Komisję zgodnie z kryteriami i priorytetami programu Kultura 2000 określonymi w niniejszym zaproszeniu do składania wniosków”.

Zgodnie z proponowaną interpretacją każdy rodzaj projektu związany z szerokim zakresem celów programu może zostać zaproponowany w każdym zaproszeniu, a priorytety mają zastosowanie tylko w bardzo rzadkich przypadkach dwóch lub większej liczby projektów z taką samą oceną przez ekspertów zewnętrznych. Gdyby ta interpretacja była prawidłowa, znaczenie każdego wezwania byłoby bardzo słabe: można zaproponować każdy rodzaj projektu, co spowoduje bardzo dużą liczbę wniosków. Vademecum zarządzania dotacjami przygotowane przez Komisję Europejską w 1998 r., do którego bezpośrednio odsyła strona internetowa Culture 2000, stanowi, że „zaproszenie do składania wniosków [...] będzie starannie sformułowane, tak aby zapobiec zalewowi wniosków, które mogą zostać później odrzucone”. Aby osiągnąć ten cel, w Vademecum stwierdza się między innymi, że „zaproszenia do składania wniosków będą zatem jasno określać [...] przedmiot zaproszenia do składania wniosków”. Kryteria te były sprzeczne z interpretacją Komisji.

W każdym razie projekty, które mają zostać zatwierdzone w ramach linii działania, powinny być związane z „książkami i czytaniem”. Konieczne jest wymuszenie, aby zakres zatwierdzonych projektów obejmował festiwale literatury i poezji, a przede wszystkim sieć teatralną. Prawdą jest, że literatura, poezja czy teatr są często tematami książek. Ale zgodnie z tym kryterium, rolnictwo, przemysł stalowy i piłka nożna byłyby kwalifikowalne, ponieważ istnieje wiele książek na te tematy, jak również.

DECYZJA

1 Projekty bez związku z "książkami i czytaniem"

1.1 Skarżący twierdzi, że Komisja sfinansowała kilka projektów, które wydają się nie mieć związku z omawianym tutaj priorytetem, tj. "książki i czytanie";

1.2 W swojej drugiej opinii Komisja wyjaśniła, że uważa, iż sporne projekty wchodzą w zakres "książek i czytania".

1.3 Rzecznik dokładnie zbadał dowody i argumenty przedstawione przez Komisję i skarżącego. Na tej podstawie i mając na uwadze szerokie uprawnienia dyskrecjonalne Komisji w zakresie wyboru wniosków, Rzecznik uważa, że wydaje się, iż Komisja działała w ramach swoich uprawnień prawnych przy ocenie i wyborze projektów. Wydaje się zatem, że Komisja nie dopuściła się niewłaściwego administrowania w odniesieniu do tego aspektu skargi.

2 Trzy projekty stanowiące jeden projekt

2.1 Skarżący twierdzi, że trzy projekty stanowią jeden projekt podzielony w celu obejścia maksymalnego limitu finansowania.

2.2 Komisja wyjaśniła, że nie chodzi o podział jednego projektu, lecz o łączenie działań.

2.3 W świetle dowodów i argumentów przedstawionych w toku niniejszego dochodzenia oraz mając na uwadze szerokie uprawnienia dyskrecjonalne Komisji, Rzecznik uważa, że stanowisko Komisji wydaje się rozsądne. Wydaje się zatem, że nie doszło do niewłaściwego administrowania w odniesieniu do tego aspektu skargi.

3 Wniosek o finansowanie "inicjatyw szkoleniowych"

3.1 Skarżący twierdzi, że jego projekt powinien być finansowany, ponieważ był to najwyżej oceniany projekt dotyczący inicjatyw szkoleniowych skierowanych specjalnie do specjalistów w dziedzinie książek.

3.2 Komisja odpowiedziała, że chociaż zaproszenie do składania wniosków odnosi się do "szkolenia specjalistów" w dziedzinie książek i czytania, nie ma wyraźnego odniesienia do wydawców ani nie ma zamiaru zastrzegać wsparcia dla konkretnego zawodu.

3.3 Po przeanalizowaniu zaproszenia do składania wniosków Rzecznik uważa, że interpretacja zaproszenia przez Komisję wydaje się rozsądna. Wydaje się zatem, że Komisja nie dopuściła się niewłaściwego administrowania w odniesieniu do tego aspektu skargi.

4 Wnioski

Na podstawie dochodzenia Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie tej skargi wydaje się, że Komisja Europejska nie dopuściła się niewłaściwego administrowania. W związku z tym Rzecznik Praw Obywatelskich zamyka sprawę.

Przewodnicząca Komisji Europejskiej zostanie również poinformowana o tej decyzji.

Z poważaniem,

 

Jacob SÖDERMAN

---

(1) Dz.U. L 101, s. 17.